快乐巴利palinanda.cc

增支部 · 八集·大品 Mahāvaggo

本经目录二、大品一、毗兰若经二、师子经三、良马经四、马驹经五、垢经六、出使经七、第一系缚经八、第二系缚经九、波诃罗陀经十、布萨经大品第二。

已对照

二、大品

2. Mahāvaggo
已对照

一、毗兰若经

1. Verañjasuttaṃ
11PTS 4.173缅 3.19已对照

十一、如是我闻——一时,世尊住在毗兰若(Verañjā)那勒卢苦楝树(Naḷerupucimanda)下。那时,毗兰若婆罗门(Verañja brāhmaṇa)来到世尊之处;到了之后,与世尊互相问候。互相问候、交谈了一番愉快而值得忆念的话之后,坐在一旁。坐在一旁的毗兰若婆罗门对世尊这样说——

11. [pārā. 1 ādayo] Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā verañjāyaṃ viharati naḷerupucimandamūle. Atha kho verañjo brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ [sārāṇīyaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho verañjo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca –
已对照

“乔达摩尊师,我听说过这[话]:‘沙门乔达摩对年迈、年长、高龄,年事已高,已至暮年的婆罗门,既不礼敬,也不起身相迎,也不以座相请。’乔达摩尊师,这确实就是如此。因为乔达摩尊师对年迈、年长、高龄,年事已高,已至暮年的婆罗门,确实既不礼敬,也不起身相迎,也不以座相请。乔达摩尊师,这实在是不得当的。”“婆罗门,我不见在这有诸天、魔、梵天的世间,以及有沙门、婆罗门、诸天与人的人众之中,有那样一位,是我应当礼敬、应当起身相迎、或应当以座相请的。婆罗门,因为如来若礼敬、或起身相迎、或以座相请哪一位,那人的头也会裂开。”

‘‘Sutaṃ metaṃ, bho gotama – ‘na samaṇo gotamo brāhmaṇe jiṇṇe vuḍḍhe mahallake addhagate vayoanuppatte abhivādeti vā paccuṭṭheti vā āsanena vā nimantetī’ti. Tayidaṃ, bho gotama, tatheva. Na hi bhavaṃ gotamo brāhmaṇe jiṇṇe vuḍḍhe mahallake addhagate vayoanuppatte abhivādeti vā paccuṭṭheti vā āsanena vā nimanteti. Tayidaṃ, bho gotama, na sampannamevā’’ti. ‘‘Nāhaṃ taṃ, brāhmaṇa, passāmi sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya yamahaṃ abhivādeyyaṃ vā paccuṭṭheyyaṃ vā āsanena vā nimanteyyaṃ. Yañhi, brāhmaṇa, tathāgato abhivādeyya vā paccuṭṭheyya vā āsanena vā nimanteyya, muddhāpi tassa vipateyyā’’ti.
已对照

“乔达摩尊师是无味者(arasarūpa)!”“婆罗门,确有这样的理趣(pariyāya),依那理趣,正确地说我的人可以说:‘沙门乔达摩是无味者。’婆罗门,凡是那些色味、声味、香味、味味、触味,它们于如来已断,根已断,已作成如断[顶]的多罗树[桩],已令归于不存在,未来不再生起之法。婆罗门,这就是那理趣,依那理趣,正确地说我的人可以说:‘沙门乔达摩是无味者。’然而不是你所意指而说的那[理趣]。”

‘‘Arasarūpo bhavaṃ gotamo’’ti! ‘‘Atthi khvesa, brāhmaṇa, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘arasarūpo samaṇo gotamo’ti. Ye te, brāhmaṇa, rūparasā saddarasā gandharasā rasarasā phoṭṭhabbarasā, te tathāgatassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā [anabhāvakatā (sī. pī.)] āyatiṃ anuppādadhammā. Ayaṃ kho, brāhmaṇa, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘arasarūpo samaṇo gotamo’ti, no ca kho yaṃ tvaṃ sandhāya vadesī’’ti [vadesi (sī. ka.)].
PTS 4.174已对照

“乔达摩尊师是无受用者(nibbhoga)!”“婆罗门,确有这样的理趣,依那理趣,正确地说我的人可以说:‘沙门乔达摩是无受用者。’婆罗门,凡是那些色受用、声受用、香受用、味受用、触受用,它们于如来已断,根已断,已作成如断[顶]的多罗树[桩],已令归于不存在,未来不再生起之法。婆罗门,这就是那理趣,依那理趣,正确地说我的人可以说:‘沙门乔达摩是无受用者。’然而不是你所意指而说的那[理趣]。”

‘‘Nibbhogo bhavaṃ gotamo’’ti! ‘‘Atthi khvesa, brāhmaṇa, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘nibbhogo samaṇo gotamo’ti. Ye te, brāhmaṇa, rūpabhogā saddabhogā gandhabhogā rasabhogā phoṭṭhabbabhogā, te tathāgatassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Ayaṃ kho, brāhmaṇa, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘nibbhogo samaṇo gotamo’ti, no ca kho yaṃ tvaṃ sandhāya vadesī’’ti.
缅 3.20已对照

“乔达摩尊师是无作论者(akiriyavāda)!”“婆罗门,确有这样的理趣,依那理趣,正确地说我的人可以说:‘沙门乔达摩是无作论者。’婆罗门,因为我说身恶行、语恶行、意恶行的不作,我说种种恶不善法的不作。婆罗门,这就是那理趣,依那理趣,正确地说我的人可以说:‘沙门乔达摩是无作论者。’然而不是你所意指而说的那[理趣]。”

‘‘Akiriyavādo bhavaṃ gotamo’’ti! ‘‘Atthi khvesa, brāhmaṇa, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘akiriyavādo samaṇo gotamo’ti. Ahañhi, brāhmaṇa, akiriyaṃ vadāmi kāyaduccaritassa vacīduccaritassa manoduccaritassa; anekavihitānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ akiriyaṃ vadāmi. Ayaṃ kho, brāhmaṇa, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘akiriyavādo samaṇo gotamo’ti, no ca kho yaṃ tvaṃ sandhāya vadesī’’ti.
已对照

“乔达摩尊师是断灭论者(ucchedavāda)!”“婆罗门,确有这样的理趣,依那理趣,正确地说我的人可以说:‘沙门乔达摩是断灭论者。’婆罗门,因为我说贪、瞋、痴的断灭,我说种种恶不善法的断灭。婆罗门,这就是那理趣,依那理趣,正确地说我的人可以说:‘沙门乔达摩是断灭论者。’然而不是你所意指而说的那[理趣]。”

‘‘Ucchedavādo bhavaṃ gotamo’’ti! ‘‘Atthi khvesa, brāhmaṇa, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘ucchedavādo samaṇo gotamo’ti. Ahañhi, brāhmaṇa, ucchedaṃ vadāmi rāgassa dosassa mohassa; anekavihitānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ ucchedaṃ vadāmi. Ayaṃ kho, brāhmaṇa, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘ucchedavādo samaṇo gotamo’ti, no ca kho yaṃ tvaṃ sandhāya vadesī’’ti.
PTS 4.175已对照

“乔达摩尊师是厌恶者(jegucchī)!”“婆罗门,确有这样的理趣,依那理趣,正确地说我的人可以说:‘沙门乔达摩是厌恶者。’婆罗门,因为我厌恶身恶行、语恶行、意恶行,我厌恶种种恶不善法的进入。婆罗门,这就是那理趣,依那理趣,正确地说我的人可以说:‘沙门乔达摩是厌恶者。’然而不是你所意指而说的那[理趣]。”

‘‘Jegucchī bhavaṃ gotamo’’ti! ‘‘Atthi khvesa, brāhmaṇa, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘jegucchī samaṇo gotamo’ti. Ahañhi, brāhmaṇa, jigucchāmi kāyaduccaritena vacīduccaritena manoduccaritena; jigucchāmi anekavihitānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā. Ayaṃ kho, brāhmaṇa, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘jegucchī samaṇo gotamo’ti, no ca kho yaṃ tvaṃ sandhāya vadesī’’ti.
已对照

“乔达摩尊师是调伏者(venayika)!”“婆罗门,确有这样的理趣,依那理趣,正确地说我的人可以说:‘沙门乔达摩是调伏者。’婆罗门,因为我为调伏贪、瞋、痴而说法,我为调伏种种恶不善法而说法。婆罗门,这就是那理趣,依那理趣,正确地说我的人可以说:‘沙门乔达摩是调伏者。’然而不是你所意指而说的那[理趣]。”

‘‘Venayiko bhavaṃ gotamo’’ti! ‘‘Atthi khvesa, brāhmaṇa, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘venayiko samaṇo gotamo’ti. Ahañhi, brāhmaṇa, vinayāya dhammaṃ desemi rāgassa dosassa mohassa; anekavihitānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ vinayāya dhammaṃ desemi. Ayaṃ kho, brāhmaṇa, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘venayiko samaṇo gotamo’ti, no ca kho yaṃ tvaṃ sandhāya vadesī’’ti.
缅 3.21已对照

“乔达摩尊师是苦行者(tapassī)!”“婆罗门,确有这样的理趣,依那理趣,正确地说我的人可以说:‘沙门乔达摩是苦行者。’婆罗门,我说诸恶不善法——身恶行、语恶行、意恶行——是令热恼的。婆罗门,凡是谁的令热恼的恶不善法已断,根已断,已作成如断[顶]的多罗树[桩],已令归于不存在,未来不再生起之法,我称他为‘苦行者’。婆罗门,如来的令热恼的恶不善法已断,根已断,已作成如断[顶]的多罗树[桩],已令归于不存在,未来不再生起之法。婆罗门,这就是那理趣,依那理趣,正确地说我的人可以说:‘沙门乔达摩是苦行者。’然而不是你所意指而说的那[理趣]。”

‘‘Tapassī bhavaṃ gotamo’’ti! ‘‘Atthi khvesa, brāhmaṇa, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘tapassī samaṇo gotamo’ti. Tapanīyāhaṃ, brāhmaṇa, pāpake akusale dhamme vadāmi kāyaduccaritaṃ vacīduccaritaṃ manoduccaritaṃ. Yassa kho, brāhmaṇa, tapanīyā pāpakā akusalā dhammā pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā, tamahaṃ ‘tapassī’ti vadāmi. Tathāgatassa kho, brāhmaṇa, tapanīyā pāpakā akusalā dhammā pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Ayaṃ kho, brāhmaṇa, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘tapassī samaṇo gotamo’ti, no ca kho yaṃ tvaṃ sandhāya vadesī’’ti.
PTS 4.176已对照

“乔达摩尊师是离胎者(apagabbha)!”“婆罗门,确有这样的理趣,依那理趣,正确地说我的人可以说:‘沙门乔达摩是离胎者。’婆罗门,凡是谁未来的住胎、再有之生起已断,根已断,已作成如断[顶]的多罗树[桩],已令归于不存在,未来不再生起之法,我称他为‘离胎者’。婆罗门,如来未来的住胎、再有之生起已断,根已断,已作成如断[顶]的多罗树[桩],已令归于不存在,未来不再生起之法。婆罗门,这就是那理趣,依那理趣,正确地说我的人可以说:‘沙门乔达摩是离胎者。’然而不是你所意指而说的那[理趣]。

‘‘Apagabbho bhavaṃ gotamo’’ti! ‘‘Atthi khvesa, brāhmaṇa, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘apagabbho samaṇo gotamo’ti. Yassa kho, brāhmaṇa, āyatiṃ gabbhaseyyā punabbhavābhinibbatti pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā, tamahaṃ ‘apagabbho’ti vadāmi. Tathāgatassa kho, brāhmaṇa, āyatiṃ gabbhaseyyā punabbhavābhinibbatti pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Ayaṃ kho, brāhmaṇa, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘apagabbho samaṇo gotamo’ti, no ca kho yaṃ tvaṃ sandhāya vadesi.
已对照

“婆罗门,犹如母鸡有八个、或十个、或十二个蛋,而那些[蛋]被母鸡善加孵伏、善加温热、善加熏染。那些小鸡之中,最先以足爪之尖、或以嘴喙啄破蛋壳而安然破出的那一只,它应被称为什么——‘最年长的’还是‘最年幼的’呢?”“乔达摩尊师,它应被称为‘最年长的’。乔达摩尊师,因为它是它们之中最年长的。”

‘‘Seyyathāpi, brāhmaṇa, kukkuṭiyā aṇḍāni aṭṭha vā dasa vā dvādasa vā. Tānāssu kukkuṭiyā sammā adhisayitāni sammā pariseditāni sammā paribhāvitāni. Yo nu kho tesaṃ kukkuṭacchāpakānaṃ paṭhamataraṃ pādanakhasikhāya vā mukhatuṇḍakena vā aṇḍakosaṃ padāletvā sotthinā abhinibbhijjeyya, kinti svāssa vacanīyo – ‘jeṭṭho vā kaniṭṭho vā’’’ti? ‘‘Jeṭṭho tissa, bho gotama, vacanīyo. So hi nesaṃ, bho gotama, jeṭṭho hotī’’ti.
已对照

“婆罗门,同样,于陷入无明、生于蛋中、被[蛋壳]所包覆的人众之中,我啄破了无明的蛋壳,独自在世间现正等觉于无上正等正觉。婆罗门,因为我是世间的最年长者、最胜者。婆罗门,而我所发起的精进是不退缩的,念已现起而不忘失,身轻安而不躁动,心得定而专一。

‘‘Evamevaṃ kho ahaṃ, brāhmaṇa, avijjāgatāya pajāya aṇḍabhūtāya pariyonaddhāya avijjaṇḍakosaṃ padāletvā ekova loke anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho. Ahañhi, brāhmaṇa, jeṭṭho seṭṭho lokassa. Āraddhaṃ kho pana me, brāhmaṇa, vīriyaṃ ahosi asallīnaṃ, upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā, passaddho kāyo asāraddho, samāhitaṃ cittaṃ ekaggaṃ.
PTS 4.177缅 3.22已对照

“婆罗门,我便已离诸欲,离诸不善法,有寻、有伺,离生喜、乐,成就并住于初禅。寻、伺寂止,内洁净,心专一性,无寻、无伺,定生喜、乐,成就并住于第二禅。离喜,住于舍,具念与正知,以身受乐,正如圣者们所说的:‘舍、具念、乐住。’成就并住于第三禅。舍断乐与舍断苦,先前的喜、忧已经灭没,不苦不乐,舍念清净,成就并住于第四禅。

‘‘So kho ahaṃ, brāhmaṇa, vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharāmi; vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharāmi; pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharāmi sato ca sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṃvedemi yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti – ‘upekkhako satimā sukhavihārī’ti tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharāmi; sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharāmi.
已对照

“当我的心如此得定、清净、皎洁、无秽、离随烦恼、柔软、适于作业、住立、达到不动时,我引导心、使心转向于宿住随念智。我回忆起许多种宿住,即:一生、二生、三生、四生、五生、十生、二十生、三十生、四十生、五十生、一百生、一千生、十万生、许多坏劫、许多成劫、许多坏成劫——‘我在那里有如此的名字、如此的种姓、如此的容貌、如此的食物,经历如此的苦乐,有如此的寿量;从那里死后,投生到那里;在那里又有如此的名字、如此的种姓、如此的容貌、如此的食物,经历如此的苦乐,有如此的寿量;从那里死后,投生到这里。’如此,我回忆起具有行相、具有细节的许多种宿住。

‘‘So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte pubbenivāsānussatiñāṇāya cittaṃ abhininnāmesiṃ. So anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarāmi, seyyathidaṃ – ekampi jātiṃ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṃsampi jātiyo cattālīsampi jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekepi saṃvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṃvaṭṭavivaṭṭakappe – ‘amutrāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto. So tato cuto amutra udapādiṃ; tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto. So tato cuto idhūpapanno’ti. Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarāmi.
已对照

“婆罗门,这便是我在夜的初分所证得的第一明;无明被摧破,明生起了;黑暗被摧破,光明生起了——正如对于不放逸、精勤、自我策励而住者[所应有的]那样。婆罗门,这是我的第一破出,犹如小鸡从蛋壳[破出]。

‘‘Ayaṃ kho me, brāhmaṇa, rattiyā paṭhame yāme paṭhamā vijjā adhigatā; avijjā vihatā vijjā uppannā; tamo vihato āloko uppanno, yathā taṃ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato. Ayaṃ kho me, brāhmaṇa, paṭhamā abhinibbhidā ahosi kukkuṭacchāpakasseva aṇḍakosamhā.
PTS 4.178缅 3.23已对照

“当我的心如此得定、清净、皎洁、无秽、离随烦恼、柔软、适于作业、住立、达到不动时,我引导心、使心转向于众生死生智。我以清净、超人的天眼,看见众生的死亡与投生:或低贱或高贵,或美丽或丑陋,或善趣或恶趣,了知众生随业而去——‘这些众生确实具足身恶行、具足语恶行、具足意恶行,诽谤圣者,持邪见,受持邪见之业;他们身坏命终之后,投生于苦界、恶趣、堕处、地狱。而这些众生具足身善行、具足语善行、具足意善行,不诽谤圣者,持正见,受持正见之业;他们身坏命终之后,投生于善趣、天界。’如此,我以清净、超人的天眼,看见众生的死亡与投生:或低贱或高贵,或美丽或丑陋,或善趣或恶趣,了知众生随业而去。

‘‘So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte sattānaṃ cutūpapātañāṇāya cittaṃ abhininnāmesiṃ. So dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passāmi cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe, sugate duggate yathākammūpage satte pajānāmi – ‘ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā, vacīduccaritena samannāgatā, manoduccaritena samannāgatā, ariyānaṃ upavādakā, micchādiṭṭhikā, micchādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannāti. Ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā, vacīsucaritena samannāgatā, manosucaritena samannāgatā, ariyānaṃ anupavādakā, sammādiṭṭhikā, sammādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapannā’ti. Iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passāmi cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe, sugate duggate yathākammūpage satte pajānāmi.
已对照

“婆罗门,这便是我在夜的中分所证得的第二明;无明被摧破,明生起了;黑暗被摧破,光明生起了——正如对于不放逸、精勤、自我策励而住者[所应有的]那样。婆罗门,这是我的第二破出,犹如小鸡从蛋壳[破出]。

‘‘Ayaṃ kho me, brāhmaṇa, rattiyā majjhime yāme dutiyā vijjā adhigatā; avijjā vihatā vijjā uppannā; tamo vihato āloko uppanno, yathā taṃ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato. Ayaṃ kho me, brāhmaṇa, dutiyā abhinibbhidā ahosi kukkuṭacchāpakasseva aṇḍakosamhā.
PTS 4.179已对照

“当我的心如此得定、清净、皎洁、无秽、离随烦恼、柔软、适于作业、住立、达到不动时,我引导心、使心转向于漏尽智。我如实了知‘此是苦’,如实了知‘此是苦之集’,如实了知‘此是苦之灭’,如实了知‘此是导至苦灭之道’;如实了知‘此是诸漏’,如实了知‘此是漏之集’,如实了知‘此是漏之灭’,如实了知‘此是导至漏灭之道’。当我如此知、如此见时,心从欲漏解脱,心从有漏解脱,心从无明漏解脱;于解脱时,有‘已解脱’之智。我了知:‘生已尽,梵行已立,应作已作,再无后有。’

‘‘So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte āsavānaṃ khayañāṇāya cittaṃ abhininnāmesiṃ. So ‘idaṃ dukkha’nti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ, ‘ayaṃ dukkhasamudayo’ti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ, ‘ayaṃ dukkhanirodho’ti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ, ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ; ‘ime āsavā’ti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ, ‘ayaṃ āsavasamudayo’ti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ, ‘ayaṃ āsavanirodho’ti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ, ‘ayaṃ āsavanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ. Tassa me evaṃ jānato evaṃ passato kāmāsavāpi cittaṃ vimuccittha, bhavāsavāpi cittaṃ vimuccittha, avijjāsavāpi cittaṃ vimuccittha. Vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ ahosi. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti abbhaññāsiṃ.
缅 3.24已对照

“婆罗门,这便是我在夜的后分所证得的第三明;无明被摧破,明生起了;黑暗被摧破,光明生起了——正如对于不放逸、精勤、自我策励而住者[所应有的]那样。婆罗门,这是我的第三破出,犹如小鸡从蛋壳[破出]。”

‘‘Ayaṃ kho me, brāhmaṇa, rattiyā pacchime yāme tatiyā vijjā adhigatā; avijjā vihatā vijjā uppannā; tamo vihato āloko uppanno, yathā taṃ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato. Ayaṃ kho me, brāhmaṇa, tatiyā abhinibbhidā ahosi kukkuṭacchāpakasseva aṇḍakosamhā’’ti.
已对照

这样说时,毗兰若婆罗门对世尊这样说——“乔达摩尊师是最年长者,乔达摩尊师是最胜者。奇哉!乔达摩尊师,奇哉!乔达摩尊师。乔达摩尊师,犹如把倒覆的扶起,把遮蔽的揭开,为迷路者指示道路,在黑暗中持来油灯,使有眼者得见诸色。正是如此,乔达摩尊师以种种方式开显了法。我皈依乔达摩尊师、法与比丘僧团。愿乔达摩尊师忆持我为优婆塞,从今日起,终生皈依。”第一[经]。

Evaṃ vutte verañjo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘jeṭṭho bhavaṃ gotamo, seṭṭho bhavaṃ gotamo. Abhikkantaṃ, bho gotama, abhikkantaṃ, bho gotama! Seyyathāpi, bho gotama, nikkujjitaṃ [nikujjitaṃ (ka.)] vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya – cakkhumanto rūpāni dakkhantīti; evamevaṃ bhotā gotamena anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṃ bhavantaṃ gotamaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca. Upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti. Paṭhamaṃ.
已对照

二、师子经

2. Sīhasuttaṃ
12已对照

十二、一时,世尊住在毘舍离大林重阁讲堂。那时,众多一个个有名望的离车人聚坐、集会在集会堂(santhāgāra),以种种方式称赞佛,称赞法,称赞僧。

12. Ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. Tena kho pana samayena sambahulā abhiññātā abhiññātā licchavī santhāgāre [sandhāgāre (ka.)] sannisinnā sannipatitā anekapariyāyena buddhassa vaṇṇaṃ bhāsanti, dhammassa vaṇṇaṃ bhāsanti, saṅghassa vaṇṇaṃ bhāsanti.
PTS 4.180已对照

那时,尼乾的弟子(nigaṇṭhasāvaka)师子将军(Sīha senāpati)就坐在那会众中。于是,师子将军这样想:“那位世尊无疑必定是阿罗汉、正等正觉者,因为这众多一个个有名望的离车人聚坐、集会在集会堂,以种种方式称赞佛,称赞法,称赞僧。我何不前往拜见那位世尊、阿罗汉、正等正觉者呢?”于是,师子将军来到尼乾陀·若提子(Nigaṇṭha Nāṭaputta)之处;到了之后,对尼乾陀·若提子这样说:“尊者,我想前往拜见沙门乔达摩。”

Tena kho pana samayena sīho senāpati nigaṇṭhasāvako tassaṃ parisāyaṃ nisinno hoti. Atha kho sīhassa senāpatissa etadahosi – ‘‘nissaṃsayaṃ kho so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho bhavissati, tathā hime sambahulā abhiññātā abhiññātā licchavī santhāgāre sannisinnā sannipatitā anekapariyāyena buddhassa vaṇṇaṃ bhāsanti, dhammassa vaṇṇaṃ bhāsanti, saṅghassa vaṇṇaṃ bhāsanti. Yaṃnūnāhaṃ taṃ bhagavantaṃ dassanāya upasaṅkameyyaṃ arahantaṃ sammāsambuddha’’nti. Atha kho sīho senāpati yena nigaṇṭho nāṭaputto [nāthaputto (ka. sī.), nātaputto (ka. sī.)] tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ etadavoca – ‘‘icchāmahaṃ, bhante, samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamitu’’nti.
缅 3.25已对照

“师子,你身为有作论者(kiriyavāda),为什么要前往拜见无作论者(akiriyavāda)沙门乔达摩呢?师子,因为沙门乔达摩是无作论者,为不作而说法,并以此教导弟子。”于是,师子将军为拜见世尊而作的前往筹备(gamiyābhisaṅkhāra)便平息了。

‘‘Kiṃ pana tvaṃ, sīha, kiriyavādo samāno akiriyavādaṃ samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamissasi? Samaṇo hi, sīha, gotamo akiriyavādo, akiriyāya dhammaṃ deseti, tena ca sāvake vinetī’’ti. Atha kho sīhassa senāpatissa yo ahosi gamiyābhisaṅkhāro [gamikābhisaṅkhāro (ka. sī.) mahāva. 290] bhagavantaṃ dassanāya, so paṭippassambhi.
PTS 4.181已对照

第二次,众多一个个有名望的离车人聚坐、集会在集会堂,以种种方式[称赞]佛……乃至……[称赞]法……乃至……称赞僧。第二次,师子将军这样想:“那位世尊无疑必定是阿罗汉、正等正觉者,因为这众多一个个有名望的离车人聚坐、集会在集会堂,以种种方式称赞佛,[称赞]法……乃至……称赞僧。我何不前往拜见那位世尊、阿罗汉、正等正觉者呢?”于是,师子将军来到尼乾陀·若提子之处;到了之后,对尼乾陀·若提子这样说:“尊者,我想前往拜见沙门乔达摩。”

Dutiyampi kho sambahulā abhiññātā abhiññātā licchavī santhāgāre sannisinnā sannipatitā anekapariyāyena buddhassa…pe… dhammassa…pe… saṅghassa vaṇṇaṃ bhāsanti. Dutiyampi kho sīhassa senāpatissa etadahosi – ‘‘nissaṃsayaṃ kho so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho bhavissati, tathā hime sambahulā abhiññātā abhiññātā licchavī santhāgāre sannisinnā sannipatitā anekapariyāyena buddhassa vaṇṇaṃ bhāsanti, dhammassa…pe… saṅghassa vaṇṇaṃ bhāsanti. Yaṃnūnāhaṃ taṃ bhagavantaṃ dassanāya upasaṅkameyyaṃ arahantaṃ sammāsambuddha’’nti. Atha kho sīho senāpati yena nigaṇṭho nāṭaputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ etadavoca – ‘‘icchāmahaṃ, bhante, samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamitu’’nti.
已对照

“师子,你身为有作论者,为什么要前往拜见无作论者沙门乔达摩呢?师子,因为沙门乔达摩是无作论者,为不作而说法,并以此教导弟子。”第二次,师子将军为拜见世尊而作的前往筹备便平息了。

‘‘Kiṃ pana tvaṃ, sīha, kiriyavādo samāno akiriyavādaṃ samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamissasi? Samaṇo hi, sīha, gotamo akiriyavādo akiriyāya dhammaṃ deseti, tena ca sāvake vinetī’’ti. Dutiyampi kho sīhassa senāpatissa yo ahosi gamiyābhisaṅkhāro bhagavantaṃ dassanāya, so paṭippassambhi.
缅 3.26已对照

第三次,众多一个个有名望的离车人聚坐、集会在集会堂,以种种方式[称赞]佛……乃至……[称赞]法……乃至……称赞僧。第三次,师子将军这样想:“那位世尊无疑必定是阿罗汉、正等正觉者,因为这众多一个个有名望的离车人聚坐、集会在集会堂,以种种方式称赞佛,称赞法,称赞僧。无论请示与否,尼乾们又能对我怎样呢?我何不不经请示尼乾们,就前往拜见那位世尊、阿罗汉、正等正觉者呢?”

Tatiyampi kho sambahulā abhiññātā abhiññātā licchavī santhāgāre sannisinnā sannipatitā anekapariyāyena buddhassa…pe… dhammassa…pe… saṅghassa vaṇṇaṃ bhāsanti. Tatiyampi kho sīhassa senāpatissa etadahosi – ‘‘nissaṃsayaṃ kho so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho bhavissati, tathā hime sambahulā abhiññātā abhiññātā licchavī santhāgāre sannisinnā sannipatitā anekapariyāyena buddhassa vaṇṇaṃ bhāsanti, dhammassa vaṇṇaṃ bhāsanti, saṅghassa vaṇṇaṃ bhāsanti. Kiṃ hime karissanti nigaṇṭhā apalokitā vā anapalokitā vā? Yaṃnūnāhaṃ anapaloketvāva nigaṇṭhe [nigaṇṭhaṃ (syā. ka.) mahāva. 290 passitabbaṃ] taṃ bhagavantaṃ dassanāya upasaṅkameyyaṃ arahantaṃ sammāsambuddha’’nti.
已对照

于是,师子将军在日中时分,与约五百辆车一同从毘舍离出发,去拜见世尊。乘车走到车所能通行之处后,便下车步行而去。于是,师子将军来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的师子将军对世尊这样说——

Atha kho sīho senāpati pañcamattehi rathasatehi divādivassa vesāliyā niyyāsi bhagavantaṃ dassanāya. Yāvatikā yānassa bhūmi, yānena gantvā yānā paccorohitvā pattikova agamāsi. Atha kho sīho senāpati yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho sīho senāpati bhagavantaṃ etadavoca –
PTS 4.182已对照

“尊者,我听说过这[话]:‘沙门乔达摩是无作论者,为不作而说法,并以此教导弟子。’尊者,那些这样说的人——‘沙门乔达摩是无作论者,为不作而说法,并以此教导弟子’——他们是否是在转述世尊所说的话?他们是否不曾以不实之事诽谤世尊?是否是随法而解说法?是否没有任何如法的论说或随论会招致可责难之处?尊者,因为我们并不想诽谤世尊。”

‘‘Sutaṃ metaṃ, bhante – ‘akiriyavādo samaṇo gotamo, akiriyāya dhammaṃ deseti, tena ca sāvake vinetī’ti. Ye te, bhante, evamāhaṃsu – ‘akiriyavādo samaṇo gotamo, akiriyāya dhammaṃ deseti, tena ca sāvake vinetī’ti, kacci te, bhante, bhagavato vuttavādino na ca bhagavantaṃ abhūtena abbhācikkhanti dhammassa cānudhammaṃ byākaronti na ca koci sahadhammiko vādānuvādo [vādānupāto (ka. sī. syā.) a. ni. 3.58; 5.5] gārayhaṃ ṭhānaṃ āgacchati? Anabbhakkhātukāmā hi mayaṃ, bhante, bhagavanta’’nti.
已对照

“师子,有理趣,依那理趣,正确地说我的人可以说:‘沙门乔达摩是无作论者,为不作而说法,并以此教导弟子。’”

‘‘Atthi, sīha, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘akiriyavādo samaṇo gotamo, akiriyāya dhammaṃ deseti, tena ca sāvake vinetī’’’ti.
已对照

“师子,有理趣,依那理趣,正确地说我的人可以说:‘沙门乔达摩是有作论者,为作而说法,并以此教导弟子。’”

‘‘Atthi, sīha, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘kiriyavādo samaṇo gotamo, kiriyāya dhammaṃ deseti, tena ca sāvake vinetī’’’ti.
已对照

“师子,有理趣,依那理趣,正确地说我的人可以说:‘沙门乔达摩是断灭论者,为断灭而说法,并以此教导弟子。’”

‘‘Atthi, sīha, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘ucchedavādo samaṇo gotamo, ucchedāya dhammaṃ deseti, tena ca sāvake vinetī’’’ti.
已对照

“师子,有理趣,依那理趣,正确地说我的人可以说:‘沙门乔达摩是厌恶者,为厌恶而说法,并以此教导弟子。’”

‘‘Atthi, sīha, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘jegucchī samaṇo gotamo, jegucchitāya dhammaṃ deseti, tena ca sāvake vinetī’’’ti.
缅 3.27已对照

“师子,有理趣,依那理趣,正确地说我的人可以说:‘沙门乔达摩是调伏者,为调伏而说法,并以此教导弟子。’”

‘‘Atthi, sīha, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘venayiko samaṇo gotamo, vinayāya dhammaṃ deseti, tena ca sāvake vinetī’’’ti.
已对照

“师子,有理趣,依那理趣,正确地说我的人可以说:‘沙门乔达摩是苦行者,为苦行而说法,并以此教导弟子。’”

‘‘Atthi, sīha, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘tapassī samaṇo gotamo, tapassitāya dhammaṃ deseti, tena ca sāvake vinetī’’’ti.
已对照

“师子,有理趣,依那理趣,正确地说我的人可以说:‘沙门乔达摩是离胎者,为离胎而说法,并以此教导弟子。’”

‘‘Atthi, sīha, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘apagabbho samaṇo gotamo, apagabbhatāya dhammaṃ deseti, tena ca sāvake vinetī’’’ti.
已对照

“师子,有理趣,依那理趣,正确地说我的人可以说:‘沙门乔达摩是给依托者,为依托而说法,并以此教导弟子。’”

‘‘Atthi, sīha, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘assāsako samaṇo gotamo, assāsāya dhammaṃ deseti, tena ca sāvake vinetī’’’ti.
PTS 4.183已对照

“师子,而什么是那理趣,依那理趣,正确地说我的人可以说:‘沙门乔达摩是无作论者,为不作而说法,并以此教导弟子’呢?师子,因为我说身恶行、语恶行、意恶行的不作,我说种种恶不善法的不作。师子,这就是那理趣,依那理趣,正确地说我的人可以说:‘沙门乔达摩是无作论者,为不作而说法,并以此教导弟子。’”

‘‘Katamo ca, sīha, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘akiriyavādo samaṇo gotamo, akiriyāya dhammaṃ deseti, tena ca sāvake vinetī’ti? Ahañhi, sīha, akiriyaṃ vadāmi kāyaduccaritassa vacīduccaritassa manoduccaritassa; anekavihitānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ akiriyaṃ vadāmi. Ayaṃ kho, sīha, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘akiriyavādo samaṇo gotamo, akiriyāya dhammaṃ deseti, tena ca sāvake vinetī’’’ti.
已对照

“师子,而什么是那理趣,依那理趣,正确地说我的人可以说:‘沙门乔达摩是有作论者,为作而说法,并以此教导弟子’呢?师子,因为我说身善行、语善行、意善行的作,我说种种善法的作。师子,这就是那理趣,依那理趣,正确地说我的人可以说:‘沙门乔达摩是有作论者,为作而说法,并以此教导弟子。’”

‘‘Katamo ca, sīha, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘kiriyavādo samaṇo gotamo, kiriyāya dhammaṃ deseti, tena ca sāvake vinetī’ti? Ahañhi, sīha, kiriyaṃ vadāmi kāyasucaritassa vacīsucaritassa manosucaritassa; anekavihitānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ kiriyaṃ vadāmi. Ayaṃ kho, sīha, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘kiriyavādo samaṇo gotamo, kiriyāya dhammaṃ deseti, tena ca sāvake vinetī’’’ti.
缅 3.28已对照

“师子,而什么是那理趣,依那理趣,正确地说我的人可以说:‘沙门乔达摩是断灭论者,为断灭而说法,并以此教导弟子’呢?师子,因为我说贪、瞋、痴的断灭,我说种种恶不善法的断灭。师子,这就是那理趣,依那理趣,正确地说我的人可以说:‘沙门乔达摩是断灭论者,为断灭而说法,并以此教导弟子。’”

‘‘Katamo ca, sīha, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘ucchedavādo samaṇo gotamo, ucchedāya dhammaṃ deseti, tena ca sāvake vinetī’ti? Ahañhi, sīha, ucchedaṃ vadāmi rāgassa dosassa mohassa; anekavihitānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ ucchedaṃ vadāmi. Ayaṃ kho, sīha, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘ucchedavādo samaṇo gotamo, ucchedāya dhammaṃ deseti, tena ca sāvake vinetī’’’ti.
已对照

“师子,而什么是那理趣,依那理趣,正确地说我的人可以说:‘沙门乔达摩是厌恶者,为厌恶而说法,并以此教导弟子’呢?师子,因为我厌恶身恶行、语恶行、意恶行,我厌恶种种恶不善法的进入。师子,这就是那理趣,依那理趣,正确地说我的人可以说:‘沙门乔达摩是厌恶者,为厌恶而说法,并以此教导弟子。’”

‘‘Katamo ca, sīha, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘jegucchī samaṇo gotamo, jegucchitāya dhammaṃ deseti, tena ca sāvake vinetī’ti? Ahañhi, sīha, jigucchāmi kāyaduccaritena vacīduccaritena manoduccaritena; jigucchāmi anekavihitānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā. Ayaṃ kho, sīha, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘jegucchī samaṇo gotamo, jegucchitāya dhammaṃ deseti, tena ca sāvake vinetī’’’ti.
PTS 4.184已对照

“师子,而什么是那理趣,依那理趣,正确地说我的人可以说:‘沙门乔达摩是调伏者,为调伏而说法,并以此教导弟子’呢?师子,因为我为调伏贪、瞋、痴而说法,我为调伏种种恶不善法而说法。师子,这就是那理趣,依那理趣,正确地说我的人可以说:‘沙门乔达摩是调伏者,为调伏而说法,并以此教导弟子。’”

‘‘Katamo ca, sīha, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘venayiko samaṇo gotamo, vinayāya dhammaṃ deseti, tena ca sāvake vinetī’ti? Ahañhi, sīha, vinayāya dhammaṃ desemi rāgassa dosassa mohassa; anekavihitānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ vinayāya dhammaṃ desemi. Ayaṃ kho, sīha, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘venayiko samaṇo gotamo, vinayāya dhammaṃ deseti, tena ca sāvake vinetī’’’ti.
已对照

“师子,而什么是那理趣,依那理趣,正确地说我的人可以说:‘沙门乔达摩是苦行者,为苦行而说法,并以此教导弟子’呢?师子,我说诸恶不善法——身恶行、语恶行、意恶行——是令热恼的。师子,凡是谁的令热恼的恶不善法已断,根已断,已作成如断[顶]的多罗树[桩],已令归于不存在,未来不再生起之法,我称他为‘苦行者’。师子,如来的令热恼的恶不善法已断,根已断,已作成如断[顶]的多罗树[桩],已令归于不存在,未来不再生起之法。师子,这就是那理趣,依那理趣,正确地说我的人可以说:‘沙门乔达摩是苦行者,为苦行而说法,并以此教导弟子。’”

‘‘Katamo ca, sīha, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘tapassī samaṇo gotamo, tapassitāya dhammaṃ deseti, tena ca sāvake vinetī’ti? Tapanīyāhaṃ, sīha, pāpake akusale dhamme vadāmi kāyaduccaritaṃ vacīduccaritaṃ manoduccaritaṃ. Yassa kho, sīha, tapanīyā pāpakā akusalā dhammā pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā, tamahaṃ ‘tapassī’ti vadāmi. Tathāgatassa kho, sīha, tapanīyā pāpakā akusalā dhammā pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Ayaṃ kho, sīha, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘tapassī samaṇo gotamo, tapassitāya dhammaṃ deseti, tena ca sāvake vinetī’’’ti.
缅 3.29已对照

“师子,而什么是那理趣,依那理趣,正确地说我的人可以说:‘沙门乔达摩是离胎者,为离胎而说法,并以此教导弟子’呢?师子,凡是谁未来的住胎、再有之生起已断,根已断,已作成如断[顶]的多罗树[桩],已令归于不存在,未来不再生起之法,我称他为‘离胎者’。师子,如来未来的住胎、再有之生起已断,根已断,已作成如断[顶]的多罗树[桩],已令归于不存在,未来不再生起之法。师子,这就是那理趣,依那理趣,正确地说我的人可以说:‘沙门乔达摩是离胎者,为离胎而说法,并以此教导弟子。’”

‘‘Katamo ca, sīha, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘apagabbho samaṇo gotamo, apagabbhatāya dhammaṃ deseti, tena ca sāvake vinetī’ti? Yassa kho, sīha, āyatiṃ gabbhaseyyā punabbhavābhinibbatti pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā, tamahaṃ ‘apagabbho’ti vadāmi. Tathāgatassa kho, sīha, āyatiṃ gabbhaseyyā punabbhavābhinibbatti pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Ayaṃ kho, sīha, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘apagabbho samaṇo gotamo, apagabbhatāya dhammaṃ deseti, tena ca sāvake vinetī’’’ti.
PTS 4.185已对照

“师子,而什么是那理趣,依那理趣,正确地说我的人可以说:‘沙门乔达摩是给依托者,为依托而说法,并以此教导弟子’呢?师子,因为我是以最上的依托[而为]给依托者(assāsaka),为依托而说法,并以此教导弟子。师子,这就是那理趣,依那理趣,正确地说我的人可以说:‘沙门乔达摩是给依托者,为依托而说法,并以此教导弟子。’”

‘‘Katamo ca, sīha, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘assāsako samaṇo gotamo, assāsāya dhammaṃ deseti, tena ca sāvake vinetī’ti? Ahañhi, sīha, assāsako paramena assāsena, assāsāya dhammaṃ desemi, tena ca sāvake vinemi. Ayaṃ kho, sīha, pariyāyo, yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya – ‘assāsako samaṇo gotamo, assāsāya dhammaṃ deseti, tena ca sāvake vinetī’’’ti.
已对照

这样说时,师子将军对世尊这样说——“奇哉!尊者,奇哉!尊者……乃至……尊者,愿世尊忆持我为优婆塞,从今日起,终生皈依。”

Evaṃ vutte sīho senāpati bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bhante, abhikkantaṃ, bhante…pe… upāsakaṃ maṃ, bhante, bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.
已对照

“师子,你应审思后行事(anuviccakāra)。审思后行事,对像你们这样有名望的人是好的。”“尊者,单凭这一点,我对世尊就更加满意、欢喜了——世尊对我这样说:‘师子,你应审思后行事。审思后行事,对像你们这样有名望的人是好的。’尊者,因为其他外道若得到我为弟子,他们会举着旗幡遍行整个毘舍离[宣告]:‘师子将军已成为我们的弟子了。’然而世尊却这样说:‘师子,你应审思后行事。审思后行事,对像你们这样有名望的人是好的。’尊者,我第二次皈依世尊、法与比丘僧团。愿世尊忆持我为优婆塞,从今日起,终生皈依。”

‘‘Anuviccakāraṃ kho, sīha, karohi. Anuviccakāro tumhādisānaṃ ñātamanussānaṃ sādhu hotī’’ti. ‘‘Imināpāhaṃ, bhante, bhagavato bhiyyosomattāya attamano abhiraddho, yaṃ maṃ bhagavā evamāha – ‘anuviccakāraṃ kho, sīha, karohi. Anuviccakāro tumhādisānaṃ ñātamanussānaṃ sādhu hotī’ti. Mañhi, bhante, aññatitthiyā sāvakaṃ labhitvā kevalakappaṃ vesāliṃ paṭākaṃ parihareyyuṃ – ‘sīho amhākaṃ senāpati sāvakattaṃ upagato’ti. Atha ca pana bhagavā evamāha – ‘anuviccakāraṃ, sīha, karohi. Anuviccakāro tumhādisānaṃ ñātamanussānaṃ sādhu hotī’ti. Esāhaṃ, bhante, dutiyampi bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca. Upāsakaṃ maṃ bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.
PTS 4.186缅 3.30已对照

“师子,你的家长久以来对尼乾们是如同井泉之家(opānabhūtaṃ kulaṃ),因此,对来到的他们,你应当认为应给予团食。”“尊者,单凭这一点,我对世尊就更加满意、欢喜了——世尊对我这样说:‘师子,你的家长久以来对尼乾们是如同井泉之家,因此,对来到的他们,你应当认为应给予团食。’尊者,我听说过这[话]:‘沙门乔达摩这样说:只应施与我,只应施与我的弟子;唯有施与我的才有大果,施与他人的没有大果;唯有施与我的弟子的才有大果,施与他人的弟子的没有大果。’然而世尊却劝导我也对尼乾们布施。尊者,不过在这件事上,我们自会知道时宜。尊者,我第三次皈依世尊、法与比丘僧团。尊者,愿世尊忆持我为优婆塞,从今日起,终生皈依。”

‘‘Dīgharattaṃ kho te, sīha, nigaṇṭhānaṃ opānabhūtaṃ kulaṃ, yena nesaṃ upagatānaṃ piṇḍakaṃ dātabbaṃ maññeyyāsī’’ti. ‘‘Imināpāhaṃ, bhante, bhagavato bhiyyosomattāya attamano abhiraddho, yaṃ maṃ bhagavā evamāha – ‘dīgharattaṃ kho te, sīha, nigaṇṭhānaṃ opānabhūtaṃ kulaṃ, yena nesaṃ upagatānaṃ piṇḍakaṃ dātabbaṃ maññeyyāsī’ti. Sutaṃ metaṃ, bhante – ‘samaṇo gotamo evamāha – mayhameva dānaṃ dātabbaṃ, mayhameva sāvakānaṃ dātabbaṃ; mayhameva dinnaṃ mahapphalaṃ, na aññesaṃ dinnaṃ mahapphalaṃ; mayhameva sāvakānaṃ dinnaṃ mahapphalaṃ, na aññesaṃ sāvakānaṃ dinnaṃ mahapphala’nti, atha ca pana maṃ bhagavā nigaṇṭhesupi dāne samādapeti [samādāpeti (?)]. Api ca, bhante, mayamettha kālaṃ jānissāma. Esāhaṃ, bhante, tatiyampi bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca. Upāsakaṃ maṃ, bhante, bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.
已对照

于是,世尊为师子将军说次第之论(anupubbikathā),即施论、戒论、生天论;开显诸欲的过患、低劣、杂染,以及出离的功德。当世尊知道师子将军已心堪能、心柔软、心离盖、心踊跃、心净信时,便开显诸佛自所称扬的说法:苦、集、灭、道。犹如清净、离诸黑点的布能完好地接受染色;正是如此,师子将军就在那个座位上生起了远尘离垢的法眼:“凡任何集法,一切皆是灭法。”

Atha kho bhagavā sīhassa senāpatissa anupubbiṃ kathaṃ [anupubbikathaṃ (sabbattha)] kathesi, seyyathidaṃ – dānakathaṃ sīlakathaṃ saggakathaṃ, kāmānaṃ ādīnavaṃ okāraṃ saṃkilesaṃ nekkhamme ānisaṃsaṃ pakāsesi. Yadā bhagavā aññāsi sīhaṃ senāpatiṃ kallacittaṃ muducittaṃ vinīvaraṇacittaṃ udaggacittaṃ pasannacittaṃ, atha yā buddhānaṃ sāmukkaṃsikā dhammadesanā taṃ pakāsesi – dukkhaṃ samudayaṃ nirodhaṃ maggaṃ. Seyyathāpi nāma suddhaṃ vatthaṃ apagatakāḷakaṃ sammadeva rajanaṃ paṭiggaṇheyya; evamevaṃ sīhassa senāpatissa tasmiṃyeva āsane virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi – ‘‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ, sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti.
PTS 4.187已对照

于是,师子将军已见法、已得法、已知法、已深入法,已度疑、已离惑,获得无所畏,于导师的教法中不依他缘,对世尊这样说:“尊者,愿世尊与比丘僧团一起接受我明日的饮食。”世尊以沉默接受了。

Atha kho sīho senāpati diṭṭhadhammo pattadhammo viditadhammo pariyogāḷhadhammo tiṇṇavicikiccho vigatakathaṃkatho vesārajjappatto aparappaccayo satthusāsane bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘adhivāsetu me, bhante, bhagavā svātanāya bhattaṃ saddhiṃ bhikkhusaṅghenā’’ti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.
缅 3.31已对照

于是,师子将军知道世尊已接受,便从座位起来,礼敬世尊,右绕之后离去。于是,师子将军召唤某个人:“喂,你这人,你去张罗现成的肉(pavattamaṃsa)。”于是,那一夜过后,师子将军在自己的住宅备办了上妙的嚼食、噉食,然后派人向世尊通报时间:“尊者,是时候了!饮食已经备好。”

Atha kho sīho senāpati bhagavato adhivāsanaṃ viditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Atha kho sīho senāpati aññataraṃ purisaṃ āmantesi – ‘‘gaccha tvaṃ, ambho purisa, pavattamaṃsaṃ jānāhī’’ti. Atha kho sīho senāpati tassā rattiyā accayena sake nivesane paṇītaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ paṭiyādāpetvā bhagavato kālaṃ ārocāpesi – ‘‘kālo, bhante! Niṭṭhitaṃ bhatta’’nti.
已对照

于是,世尊在上午穿好[下衣],取了钵与衣,来到师子将军的住宅;到了之后,与比丘僧团一起坐在设好的座位上。那时,众多尼乾在毘舍离从街巷到街巷、从交叉路口到交叉路口,举臂叫嚷:“今天师子将军宰杀了一头肥大的牲畜,为沙门乔达摩备办了饮食。沙门乔达摩明知而食用那特为[他]而作的肉,[这是]缘[他]而作之业(paṭiccakamma)。”

Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena sīhassa senāpatissa nivesanaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi saddhiṃ bhikkhusaṅghena. Tena kho pana samayena sambahulā nigaṇṭhā vesāliyaṃ rathikāya rathikaṃ [rathiyāya rathiyaṃ (bahūsu)] siṅghāṭakena siṅghāṭakaṃ bāhā paggayha kandanti – ‘‘ajja sīhena senāpatinā thūlaṃ pasuṃ vadhitvā samaṇassa gotamassa bhattaṃ kataṃ. Taṃ samaṇo gotamo jānaṃ uddissakataṃ maṃsaṃ paribhuñjati paṭiccakamma’’nti.
PTS 4.188已对照

于是,某个人来到师子将军之处;到了之后,在师子将军耳边禀告:“尊者,请您知道:这些众多尼乾在毘舍离从街巷到街巷、从交叉路口到交叉路口,举臂叫嚷:‘今天师子将军宰杀了一头肥大的牲畜,为沙门乔达摩备办了饮食。沙门乔达摩明知而食用那特为[他]而作的肉,[这是]缘[他]而作之业。’”“罢了,贤者!因为这些尊者长久以来就想毁谤佛,想毁谤法,想毁谤僧。这些尊者以不实、空洞、虚妄、不真之事诽谤那位世尊,也不知罢休;而我们纵使为了活命,也不会故意夺去众生的生命。”

Atha kho aññataro puriso yena sīho senāpati tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā sīhassa senāpatissa upakaṇṇake ārocesi – ‘‘yagghe, bhante, jāneyyāsi! Ete sambahulā nigaṇṭhā vesāliyaṃ rathikāya rathikaṃ siṅghāṭakena siṅghāṭakaṃ bāhā paggayha kandanti – ‘ajja sīhena senāpatinā thūlaṃ pasuṃ vadhitvā samaṇassa gotamassa bhattaṃ kataṃ. Taṃ samaṇo gotamo jānaṃ uddissakataṃ maṃsaṃ paribhuñjati paṭiccakamma’nti. Alaṃ ayyo dīgharattañhi te āyasmanto avaṇṇakāmā buddhassa avaṇṇakāmā dhammassa avaṇṇakāmā saṅghassa. Na ca panete āyasmanto jiridanti taṃ bhagavantaṃ asatā tucchā musā abhūtena abbhācikkhituṃ; na ca mayaṃ jīvitahetupi sañcicca pāṇaṃ jīvitā voropeyyāmā’’ti.
已对照

于是,师子将军以上妙的嚼食、噉食亲手奉侍以佛陀为首的比丘僧团,使之饱足满意。当世尊食毕,手已离钵时,师子将军坐在一旁。世尊以法语对坐在一旁的师子将军开示、劝导、激励、令欢喜后,从座位起来离去。第二[经]。

Atha kho sīho senāpati buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesi sampavāresi. Atha kho sīho senāpati bhagavantaṃ bhuttāviṃ onītapattapāṇiṃ ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho sīhaṃ senāpatiṃ bhagavā dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṃsetvā uṭṭhāyāsanā pakkāmīti. Dutiyaṃ.
已对照

三、良马经

3. Assājānīyasuttaṃ
13PTS 4.189缅 3.32已对照

十三、“诸比丘,具足八种支的国王的贤善良种马(bhadra assājānīya),是堪为国王所有的、供国王受用的,正被算作国王的肢分。具足哪八种[支]呢?诸比丘,在此,国王的贤善良种马于母方与父方两方面都是善生。在其他贤善良种马出生的那个地方,它就生于那个地方。人们给它的食物——无论是湿的还是干的——它都恭敬地食用,不撒落。它厌恶在粪或尿上坐下或躺卧。它柔和、易于共住,不惊扰其他的马。它所有的那些谄、欺诳、邪曲、弯曲,它都如实地向御者显露;御者便为去除它们而努力。又,它是能负载者,生起这样的心:‘其他的马拉也好、不拉也好,我在这里要拉。’又,它行走时,只走直路。它是有力者,直到生命以死亡终结为止,都显示其力。诸比丘,具足这八种支的国王的贤善良种马,是堪为国王所有的、供国王受用的,正被算作国王的肢分。

13. ‘‘Aṭṭhahi, bhikkhave, aṅgehi samannāgato rañño bhaddo assājānīyo rājāraho hoti rājabhoggo, rañño aṅganteva saṅkhaṃ gacchati. Katamehi aṭṭhahi? Idha, bhikkhave, rañño bhaddo assājānīyo ubhato sujāto hoti – mātito ca pitito ca. Yassaṃ disāyaṃ aññepi bhaddā assājānīyā jāyanti, tassaṃ disāyaṃ jāto hoti. Yaṃ kho panassa bhojanaṃ denti – allaṃ vā sukkhaṃ vā – taṃ sakkaccaṃyeva paribhuñjati avikiranto. Jegucchī hoti uccāraṃ vā passāvaṃ vā abhinisīdituṃ vā abhinipajjituṃ vā. Sorato hoti sukhasaṃvāso, na ca aññe asse ubbejetā. Yāni kho panassa honti [yāni kho panassa tāni (syā.)] sāṭheyyāni kūṭeyyāni jimheyyāni vaṅkeyyāni, tāni yathābhūtaṃ sārathissa āvikattā hoti. Tesamassa sārathi abhinimmadanāya vāyamati. Vāhī kho pana hoti. ‘Kāmaññe assā vahantu vā mā vā, ahamettha vahissāmī’ti cittaṃ uppādeti. Gacchanto kho pana ujumaggeneva gacchati. Thāmavā hoti yāva jīvitamaraṇapariyādānā thāmaṃ upadaṃsetā. Imehi kho, bhikkhave, aṭṭhahi aṅgehi samannāgato rañño bhaddo assājānīyo rājāraho hoti rājabhoggo, rañño aṅganteva saṅkhaṃ gacchati.
PTS 4.190缅 3.33已对照

“同样,诸比丘,具足八种法的比丘,是应供养者……乃至……是世间无上的福田。具足哪八种[法]呢?诸比丘,在此,比丘具戒,以波罗提木叉律仪防护而住,具足正行与行处,于微细的罪过也见怖畏,受持学处而学习。人们给他的食物——无论是粗劣的还是胜妙的——他都恭敬地食用,不恼烦。他厌恶身恶行、语恶行、意恶行;他厌恶种种恶不善法的进入。他柔和、易于共住,不惊扰其他的比丘。他所有的那些谄、欺诳、邪曲、弯曲,他都如实地向导师或有智的诸同梵行者显露;导师或有智的同梵行者便为去除它们而努力。又,他是修学者,生起这样的心:‘其他的比丘修学也好、不修学也好,我在这里要修学。’又,他行走时,只走直路;此中,直路是这个,即:正见……乃至……正定。他住于发起精进:‘任凭只剩皮、腱与骨,任凭身中血肉干枯;凡以人的力量、人的精进、人的努力所应达到的,未达到那[目标],精进便不会止息。’诸比丘,具足这八种法的比丘,是应供养者……乃至……是世间无上的福田。”第三[经]。

‘‘Evamevaṃ kho, bhikkhave, aṭṭhahi dhammehi samannāgato bhikkhu āhuneyyo hoti…pe… anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassa. Katamehi aṭṭhahi? Idha, bhikkhave, bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati ācāragocarasampanno aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu. Yaṃ kho panassa bhojanaṃ denti – lūkhaṃ vā paṇītaṃ vā – taṃ sakkaccaṃyeva paribhuñjati avihaññamāno. Jegucchī hoti kāyaduccaritena vacīduccaritena manoduccaritena; jegucchī hoti anekavihitānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā. Sorato hoti sukhasaṃvāso, na aññe bhikkhū ubbejetā. Yāni kho panassa honti sāṭheyyāni kūṭeyyāni jimheyyāni vaṅkeyyāni, tāni yathābhūtaṃ āvikattā hoti satthari vā viññūsu vā sabrahmacārīsu. Tesamassa satthā vā viññū vā sabrahmacārī abhinimmadanāya vāyamati. Sikkhitā kho pana hoti. ‘Kāmaññe bhikkhū sikkhantu vā mā vā, ahamettha sikkhissāmī’ti cittaṃ uppādeti. Gacchanto kho pana ujumaggeneva gacchati; tatrāyaṃ ujumaggo, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi…pe… sammāsamādhi. Āraddhavīriyo viharati – ‘kāmaṃ taco ca nhāru [nahāru (sī. syā. kaṃ. pī.)] ca aṭṭhi ca avasissatu, sarīre upasussatu maṃsalohitaṃ; yaṃ taṃ purisathāmena purisavīriyena purisaparakkamena pattabbaṃ, na taṃ apāpuṇitvā vīriyassa saṇṭhānaṃ bhavissatī’ti. Imehi kho, bhikkhave, aṭṭhahi dhammehi samannāgato bhikkhu āhuneyyo hoti…pe… anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassā’’ti. Tatiyaṃ.
已对照

四、马驹经

4. Assakhaḷuṅkasuttaṃ
14已对照

十四、“诸比丘,我要说八种马驹(assakhaḷuṅka)与八种马的过失(assadosa)、八种人驹(purisakhaḷuṅka)与八种人的过失(purisadosa)。你们要谛听,好好作意,我要说了。”“是的,尊者。”那些比丘应诺世尊。世尊这样说——

14. ‘‘Aṭṭha ca [aṭṭha (syā.)], bhikkhave, assakhaḷuṅke [assakhaluṅke (sī.)] desessāmi aṭṭha ca assadose, aṭṭha ca purisakhaḷuṅke aṭṭha ca purisadose. Taṃ suṇātha, sādhukaṃ manasi karotha; bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
PTS 4.191已对照

“诸比丘,哪八种马驹、八种马的过失呢?诸比丘,在此,有某匹马驹,被说‘走’、被刺、被御者驱策时,向后退,以背推车。诸比丘,在此,有某匹马驹就是这样的。诸比丘,这是第一种马的过失。

‘‘Katame ca, bhikkhave, aṭṭha assakhaḷuṅkā aṭṭha ca assadosā? Idha, bhikkhave, ekacco assakhaḷuṅko ‘pehī’ti vutto, viddho samāno codito sārathinā pacchato paṭikkamati, piṭṭhito rathaṃ pavatteti. Evarūpopi, bhikkhave, idhekacco assakhaḷuṅko hoti. Ayaṃ, bhikkhave, paṭhamo assadoso.
已对照

“再者,诸比丘,在此,有某匹马驹,被说‘走’、被刺、被御者驱策时,向后跃起,踢击车辕,折断三杖。诸比丘,在此,有某匹马驹就是这样的。诸比丘,这是第二种马的过失。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, idhekacco assakhaḷuṅko ‘pehī’ti vutto, viddho samāno codito sārathinā pacchā laṅghati, kubbaraṃ hanati, tidaṇḍaṃ bhañjati. Evarūpopi, bhikkhave, idhekacco assakhaḷuṅko hoti. Ayaṃ, bhikkhave, dutiyo assadoso.
已对照

“再者,诸比丘,在此,有某匹马驹,被说‘走’、被刺、被御者驱策时,以大腿撞击车杆,就踩踏在车杆上。诸比丘,在此,有某匹马驹就是这样的。诸比丘,这是第三种马的过失。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, idhekacco assakhaḷuṅko ‘pehī’ti vutto, viddho samāno codito sārathinā rathīsāya satthiṃ ussajjitvā rathīsaṃyeva ajjhomaddati. Evarūpopi, bhikkhave, idhekacco assakhaḷuṅko hoti. Ayaṃ, bhikkhave, tatiyo assadoso.
缅 3.34已对照

“再者,诸比丘,在此,有某匹马驹,被说‘走’、被刺、被御者驱策时,走入岔道,使车偏离道路。诸比丘,在此,有某匹马驹就是这样的。诸比丘,这是第四种马的过失。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, idhekacco assakhaḷuṅko ‘pehī’ti vutto, viddho samāno codito sārathinā ummaggaṃ gaṇhati, ubbaṭumaṃ rathaṃ karoti. Evarūpopi, bhikkhave, idhekacco assakhaḷuṅko hoti. Ayaṃ, bhikkhave, catuttho assadoso.
已对照

“再者,诸比丘,在此,有某匹马驹,被说‘走’、被刺、被御者驱策时,跃起,抬起前身,[举起]前足。诸比丘,在此,有某匹马驹就是这样的。诸比丘,这是第五种马的过失。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, idhekacco assakhaḷuṅko ‘pehī’ti vutto, viddho samāno codito sārathinā laṅghati purimakāyaṃ paggaṇhati purime pāde. Evarūpopi, bhikkhave, idhekacco assakhaḷuṅko hoti. Ayaṃ, bhikkhave, pañcamo assadoso.
PTS 4.192已对照

“再者,诸比丘,在此,有某匹马驹,被说‘走’、被刺、被御者驱策时,不顾御者、不顾刺棒,用牙齿咬毁衔铁,随意而去。诸比丘,在此,有某匹马驹就是这样的。诸比丘,这是第六种马的过失。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, idhekacco assakhaḷuṅko ‘pehī’ti vutto, viddho samāno codito sārathinā anādiyitvā sārathiṃ anādiyitvā patodalaṭṭhiṃ [patodaṃ (sī. pī.), patodayaṭṭhiṃ (syā. kaṃ.)] dantehi mukhādhānaṃ [mukhāṭhānaṃ (ka.)] vidhaṃsitvā yena kāmaṃ pakkamati. Evarūpopi, bhikkhave, idhekacco assakhaḷuṅko hoti. Ayaṃ, bhikkhave, chaṭṭho assadoso.
已对照

“再者,诸比丘,在此,有某匹马驹,被说‘走’、被刺、被御者驱策时,既不前进也不后退,就在那里如桩柱般站住不动。诸比丘,在此,有某匹马驹就是这样的。诸比丘,这是第七种马的过失。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, idhekacco assakhaḷuṅko ‘pehī’ti vutto, viddho samāno codito sārathinā neva abhikkamati no paṭikkamati tattheva khīlaṭṭhāyī ṭhito hoti. Evarūpopi, bhikkhave, idhekacco assakhaḷuṅko hoti. Ayaṃ, bhikkhave, sattamo assadoso.
已对照

“再者,诸比丘,在此,有某匹马驹,被说‘走’、被刺、被御者驱策时,收拢前足、收拢后足,就在那里四足[着地]坐下。诸比丘,在此,有某匹马驹就是这样的。诸比丘,这是第八种马的过失。诸比丘,这就是八种马驹、八种马的过失。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, idhekacco assakhaḷuṅko ‘pehī’ti vutto, viddho samāno codito sārathinā purime ca pāde saṃharitvā pacchime ca pāde saṃharitvā [saṅkharitvā (ka.)] tattheva cattāro pāde abhinisīdati. Evarūpopi, bhikkhave, idhekacco assakhaḷuṅko hoti. Ayaṃ, bhikkhave, aṭṭhamo assadoso. Ime kho, bhikkhave, aṭṭha assakhaḷuṅkā aṭṭha ca assadosā.
已对照

“诸比丘,哪八种人驹、八种人的过失呢?诸比丘,在此,诸比丘以罪诘责(āpattiyā codenti)比丘。那比丘被诸比丘以罪诘责时,[说]‘我不记得’,借不忆念开脱。诸比丘,犹如那匹马驹,被说‘走’、被刺、被御者驱策时,向后退,以背推车;诸比丘,我说这个人与它相似。诸比丘,在此,有某人驹就是这样的。诸比丘,这是第一种人的过失。

[vibha. 956] ‘‘Katame ca, bhikkhave, aṭṭha purisakhaḷuṅkā aṭṭha ca purisadosā? Idha, bhikkhave, bhikkhū bhikkhuṃ āpattiyā codenti. So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codiyamāno ‘na sarāmī’ti asatiyā nibbeṭheti. Seyyathāpi so, bhikkhave, assakhaḷuṅko ‘pehī’ti vutto, viddho samāno codito sārathinā pacchato paṭikkamati, piṭṭhito rathaṃ vatteti; tathūpamāhaṃ, bhikkhave, imaṃ puggalaṃ vadāmi. Evarūpopi, bhikkhave, idhekacco purisakhaḷuṅko hoti. Ayaṃ, bhikkhave, paṭhamo purisadoso.
PTS 4.193缅 3.35已对照

“再者,诸比丘,诸比丘以罪诘责比丘。那比丘被诸比丘以罪诘责时,就顶撞诘责者:‘你这愚人、无能者说的话算什么?难道你也认为[自己]该说话吗?’诸比丘,犹如那匹马驹,被说‘走’、被刺、被御者驱策时,向后跃起,踢击车辕,折断三杖;诸比丘,我说这个人与它相似。诸比丘,在此,有某人驹就是这样的。诸比丘,这是第二种人的过失。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhū bhikkhuṃ āpattiyā codenti. So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codiyamāno codakaṃyeva paṭippharati – ‘kiṃ nu kho tuyhaṃ bālassa abyattassa bhaṇitena! Tvampi nāma bhaṇitabbaṃ maññasī’ti! Seyyathāpi so, bhikkhave, assakhaḷuṅko ‘pehī’ti vutto, viddho samāno codito sārathinā pacchā laṅghati, kubbaraṃ hanati, tidaṇḍaṃ bhañjati; tathūpamāhaṃ, bhikkhave, imaṃ puggalaṃ vadāmi. Evarūpopi, bhikkhave, idhekacco purisakhaḷuṅko hoti. Ayaṃ, bhikkhave, dutiyo purisadoso.
已对照

“再者,诸比丘,诸比丘以罪诘责比丘。那比丘被诸比丘以罪诘责时,就反加[过]于诘责者:‘你自己犯了某某罪,你先悔除吧!’诸比丘,犹如那匹马驹,被说‘走’、被刺、被御者驱策时,以大腿撞击车杆,就踩踏在车杆上;诸比丘,我说这个人与它相似。诸比丘,在此,有某人驹就是这样的。诸比丘,这是第三种人的过失。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhū bhikkhuṃ āpattiyā codenti. So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codiyamāno codakasseva paccāropeti – ‘tvaṃ khosi itthannāmaṃ āpattiṃ āpanno, tvaṃ tāva paṭhamaṃ paṭikarohī’ti. Seyyathāpi so, bhikkhave, assakhaḷuṅko ‘pehī’ti vutto, viddho samāno codito sārathinā rathīsāya satthiṃ ussajjitvā rathīsaṃyeva ajjhomaddati; tathūpamāhaṃ, bhikkhave, imaṃ puggalaṃ vadāmi. Evarūpopi, bhikkhave, idhekacco purisakhaḷuṅko hoti. Ayaṃ, bhikkhave, tatiyo purisadoso.
已对照

“再者,诸比丘,诸比丘以罪诘责比丘。那比丘被诸比丘以罪诘责时,以他事遮掩他事,把话引向外,显露出怒、瞋与不悦。诸比丘,犹如那匹马驹,被说‘走’、被刺、被御者驱策时,走入岔道,使车偏离道路;诸比丘,我说这个人与它相似。诸比丘,在此,有某人驹就是这样的。诸比丘,这是第四种人的过失。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhū bhikkhuṃ āpattiyā codenti. So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codiyamāno aññenāññaṃ paṭicarati, bahiddhā kathaṃ apanāmeti, kopañca dosañca appaccayañca pātukaroti. Seyyathāpi so, bhikkhave, assakhaḷuṅko ‘pehī’ti vutto, viddho samāno codito sārathinā ummaggaṃ gaṇhati, ubbaṭumaṃ rathaṃ karoti; tathūpamāhaṃ, bhikkhave, imaṃ puggalaṃ vadāmi. Evarūpopi, bhikkhave, idhekacco purisakhaḷuṅko hoti. Ayaṃ, bhikkhave, catuttho purisadoso.
PTS 4.194已对照

“再者,诸比丘,诸比丘以罪诘责比丘。那比丘被诸比丘以罪诘责时,在僧团中挥舞手臂。诸比丘,犹如那匹马驹,被说‘走’、被刺、被御者驱策时,跃起,抬起前身,[举起]前足;诸比丘,我说这个人与它相似。诸比丘,在此,有某人驹就是这样的。诸比丘,这是第五种人的过失。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhū bhikkhuṃ āpattiyā codenti. So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codiyamāno saṅghamajjhe bāhuvikkhepaṃ karoti. Seyyathāpi so, bhikkhave, assakhaḷuṅko ‘pehī’ti vutto, viddho samāno codito sārathinā laṅghati, purimakāyaṃ paggaṇhati purime pāde; tathūpamāhaṃ, bhikkhave, imaṃ puggalaṃ vadāmi. Evarūpopi, bhikkhave, idhekacco purisakhaḷuṅko hoti. Ayaṃ, bhikkhave, pañcamo purisadoso.
缅 3.36已对照

“再者,诸比丘,诸比丘以罪诘责比丘。那比丘被诸比丘以罪诘责时,不顾僧团、不顾诘责者,就带着罪随意而去。诸比丘,犹如那匹马驹,被说‘走’、被刺、被御者驱策时,不顾御者、不顾刺棒,用牙齿咬毁衔铁,随意而去;诸比丘,我说这个人与它相似。诸比丘,在此,有某人驹就是这样的。诸比丘,这是第六种人的过失。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhū bhikkhuṃ āpattiyā codenti. So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codiyamāno anādiyitvā saṅghaṃ anādiyitvā codakaṃ sāpattikova yena kāmaṃ pakkamati. Seyyathāpi so, bhikkhave, assakhaḷuṅko ‘pehī’ti vutto, viddho samāno codito sārathinā anādiyitvā sārathiṃ anādiyitvā patodalaṭṭhiṃ dantehi mukhādhānaṃ vidhaṃsitvā yena kāmaṃ pakkamati; tathūpamāhaṃ, bhikkhave, imaṃ puggalaṃ vadāmi. Evarūpopi, bhikkhave, idhekacco purisakhaḷuṅko hoti. Ayaṃ, bhikkhave, chaṭṭho purisadoso.
已对照

“再者,诸比丘,诸比丘以罪诘责比丘。那比丘被诸比丘以罪诘责时,[说]‘我没有犯,然而我也[不是]没有犯’,他以沉默恼害僧团。诸比丘,犹如那匹马驹,被说‘走’、被刺、被御者驱策时,既不前进也不后退,就在那里如桩柱般站住不动;诸比丘,我说这个人与它相似。诸比丘,在此,有某人驹就是这样的。诸比丘,这是第七种人的过失。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhū bhikkhuṃ āpattiyā codenti. So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codiyamāno ‘nevāhaṃ āpannomhi, na panāhaṃ āpannomhī’ti so tuṇhībhāvena saṅghaṃ viheṭheti [viheseti (pī. ka.)]. Seyyathāpi so, bhikkhave, assakhaḷuṅko ‘pehī’ti vutto, viddho samāno codito sārathinā neva abhikkamati no paṭikkamati tattheva khīlaṭṭhāyī ṭhito hoti; tathūpamāhaṃ, bhikkhave, imaṃ puggalaṃ vadāmi. Evarūpopi, bhikkhave, idhekacco purisakhaḷuṅko hoti. Ayaṃ, bhikkhave, sattamo purisadoso.
PTS 4.195已对照

“再者,诸比丘,诸比丘以罪诘责比丘。那比丘被诸比丘以罪诘责时,这样说:‘诸具寿,你们为何对我如此过分地操心,以致我现在要舍弃学处而还俗了!’他舍弃学处而还俗之后,这样说:‘诸具寿,现在你们满意了吧?’诸比丘,犹如那匹马驹,被说‘走’、被刺、被御者驱策时,收拢前足、收拢后足,就在那里四足[着地]坐下;诸比丘,我说这个人与它相似。诸比丘,在此,有某人驹就是这样的。诸比丘,这是第八种人的过失。诸比丘,这就是八种人驹、八种人的过失。”第四[经]。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhū bhikkhuṃ āpattiyā codenti. So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codiyamāno evamāha – ‘kiṃ nu kho tumhe āyasmanto atibāḷhaṃ mayi byāvaṭā yāva [idaṃ padaṃ sīhaḷapotthake natthi] idānāhaṃ sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvattissāmī’ti. So sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvattitvā evamāha – ‘idāni kho tumhe āyasmanto attamanā hothā’ti? Seyyathāpi so, bhikkhave, assakhaḷuṅko ‘pehī’ti vutto, viddho samāno codito sārathinā purime ca pāde saṃharitvā pacchime ca pāde saṃharitvā tattheva cattāro pāde abhinisīdati; tathūpamāhaṃ, bhikkhave, imaṃ puggalaṃ vadāmi. Evarūpopi, bhikkhave, idhekacco purisakhaḷuṅko hoti. Ayaṃ, bhikkhave, aṭṭhamo purisadoso. Ime kho, bhikkhave, aṭṭha purisakhaḷuṅkā aṭṭha ca purisadosā’’ti. Catutthaṃ.
已对照

五、垢经

5. Malasuttaṃ
15缅 3.37已对照

十五、“诸比丘,有这八种垢(mala)。哪八种[垢]呢?诸比丘,不诵习是诸圣典之垢;诸比丘,不奋起是诸家宅之垢;诸比丘,懈怠是容色之垢;诸比丘,放逸是守护者之垢;诸比丘,恶行是女人之垢;诸比丘,悭是布施者之垢;诸比丘,诸恶不善法是此世与他世之垢;诸比丘,比那[些]垢更甚的垢,是无明——[这是]最上之垢。诸比丘,这就是八种垢。”

15. ‘‘Aṭṭhimāni, bhikkhave, malāni. Katamāni aṭṭha? Asajjhāyamalā, bhikkhave, mantā; anuṭṭhānamalā, bhikkhave, gharā; malaṃ, bhikkhave, vaṇṇassa kosajjaṃ; pamādo, bhikkhave, rakkhato malaṃ; malaṃ, bhikkhave, itthiyā duccaritaṃ; maccheraṃ, bhikkhave, dadato malaṃ; malā, bhikkhave, pāpakā akusalā dhammā asmiṃ loke paramhi ca; tato [tato ca (syā. pī.)], bhikkhave, malā malataraṃ avijjā paramaṃ malaṃ. Imāni kho, bhikkhave, aṭṭha malānī’’ti.
已对照

“不诵习是诸圣典之垢,不奋起是诸家宅之垢;

‘‘Asajjhāyamalā mantā, anuṭṭhānamalā gharā;
已对照

懈怠是容色之垢,放逸是守护者之垢。

Malaṃ vaṇṇassa kosajjaṃ, pamādo rakkhato malaṃ.
已对照

“恶行是女人之垢,悭是布施者之垢;

‘‘Malitthiyā duccaritaṃ, maccheraṃ dadato malaṃ;
已对照

诸恶法确实是垢,于此世与他世;

Malā ve pāpakā dhammā, asmiṃ loke paramhi ca;
已对照

比那[些]垢更甚的垢,是无明——最上之垢。”第五[经]。

Tato malā malataraṃ, avijjā paramaṃ mala’’nti. pañcamaṃ;
已对照

六、出使经

6. Dūteyyasuttaṃ
16PTS 4.196已对照

十六、“诸比丘,具足八种法的比丘堪当出使(dūteyyaṃ gantumarahati)。具足哪八种[法]呢?诸比丘,在此,比丘是能听者、能令听者、能领受者、能忆持者、能了知者、能令了知者、善于[区分]相合与不相合者、不是起争吵者——诸比丘,具足这八种法的比丘堪当出使。诸比丘,具足八种法的舍利弗堪当出使。具足哪八种[法]呢?诸比丘,在此,舍利弗是能听者、能令听者、能领受者、能忆持者、能了知者、能令了知者、善于[区分]相合与不相合者、不是起争吵者。诸比丘,具足这八种法的舍利弗堪当出使。”

16. [cūḷava. 347] ‘‘Aṭṭhahi, bhikkhave, dhammehi samannāgato bhikkhu dūteyyaṃ gantumarahati. Katamehi aṭṭhahi? Idha, bhikkhave, bhikkhu sotā ca hoti, sāvetā ca, uggahetā ca, dhāretā ca, viññātā ca, viññāpetā ca, kusalo ca sahitāsahitassa, no ca kalahakārako – imehi kho, bhikkhave, aṭṭhahi dhammehi samannāgato bhikkhu dūteyyaṃ gantumarahati. Aṭṭhahi, bhikkhave, dhammehi samannāgato sāriputto dūteyyaṃ gantumarahati. Katamehi aṭṭhahi? Idha, bhikkhave, sāriputto sotā ca hoti, sāvetā ca, uggahetā ca, dhāretā ca, viññātā ca, viññāpetā ca, kusalo ca sahitāsahitassa, no ca kalahakārako. Imehi kho, bhikkhave, aṭṭhahi dhammehi samannāgato sāriputto dūteyyaṃ gantumarahatī’’ti.
已对照

“凡来到言辞激烈的众会也不战栗者,

‘‘Yo ve na byathati [na vedhati (sī.), na byādhati (syā. pī.)] patvā, parisaṃ uggavādiniṃ [uggavādinaṃ (sī.), uggahavādinaṃ (syā. pī.), uggatavādiniṃ (ka.)];
已对照

不减损言语,也不隐藏音讯;

Na ca hāpeti vacanaṃ, na ca chādeti sāsanaṃ.
缅 3.38已对照

“说话不含糊,被问时也不发怒——

‘‘Asandiddhañca bhaṇati [asandiddho ca akkhāti (cūḷava. 347)], pucchito na ca kuppati;
已对照

这样的比丘,堪当出使。”第六[经]。

Sa ve tādisako bhikkhu, dūteyyaṃ gantumarahatī’’ti. chaṭṭhaṃ;
已对照

七、第一系缚经

7. Paṭhamabandhanasuttaṃ
17PTS 4.197已对照

十七、“诸比丘,女人以八种方式(ākāra)系缚(bandhati)男人。以哪八种[方式]呢?诸比丘,女人以哭泣系缚男人;诸比丘,女人以笑系缚男人;诸比丘,女人以言语系缚男人;诸比丘,女人以装束系缚男人;诸比丘,女人以林中采来的[礼物](vanabhaṅga)系缚男人;诸比丘,女人以香系缚男人;诸比丘,女人以味系缚男人;诸比丘,女人以触系缚男人。诸比丘,女人以这八种方式系缚男人。诸比丘,凡被触所缚的众生,他们是被牢牢系缚的。”第七[经]。

17. ‘‘Aṭṭhahi, bhikkhave, ākārehi itthī purisaṃ bandhati. Katamehi aṭṭhahi? Ruṇṇena, bhikkhave, itthī purisaṃ bandhati; hasitena, bhikkhave, itthī purisaṃ bandhati; bhaṇitena, bhikkhave, itthī purisaṃ bandhati; ākappena, bhikkhave, itthī purisaṃ bandhati; vanabhaṅgena, bhikkhave, itthī purisaṃ bandhati; gandhena, bhikkhave, itthī purisaṃ bandhati; rasena, bhikkhave, itthī purisaṃ bandhati; phassena, bhikkhave, itthī purisaṃ bandhati. Imehi kho, bhikkhave, aṭṭhahākārehi itthī purisaṃ bandhati. Te, bhikkhave, sattā subaddhā [subandhā (sī. syā. ka.)], ye [yeva (syā. pī. ka.)] phassena baddhā’’ti [bandhāti (sī. syā. ka.)]. Sattamaṃ.
已对照

八、第二系缚经

8. Dutiyabandhanasuttaṃ
18已对照

十八、“诸比丘,男人以八种方式系缚女人。以哪八种[方式]呢?诸比丘,男人以哭泣系缚女人;诸比丘,男人以笑系缚女人;诸比丘,男人以言语系缚女人;诸比丘,男人以装束系缚女人;诸比丘,男人以林中采来的[礼物]系缚女人;诸比丘,男人以香系缚女人;诸比丘,男人以味系缚女人;诸比丘,男人以触系缚女人。诸比丘,男人以这八种方式系缚女人。诸比丘,凡被触所缚的众生,他们是被牢牢系缚的。”第八[经]。

18. ‘‘Aṭṭhahi, bhikkhave, ākārehi puriso itthiṃ bandhati. Katamehi aṭṭhahi? Ruṇṇena, bhikkhave, puriso itthiṃ bandhati; hasitena, bhikkhave, puriso itthiṃ bandhati; bhaṇitena, bhikkhave, puriso itthiṃ bandhati; ākappena, bhikkhave, puriso itthiṃ bandhati; vanabhaṅgena, bhikkhave, puriso itthiṃ bandhati; gandhena, bhikkhave, puriso itthiṃ bandhati; rasena, bhikkhave, puriso itthiṃ bandhati; phassena, bhikkhave, puriso itthiṃ bandhati. Imehi kho, bhikkhave, aṭṭhahākārehi puriso itthiṃ bandhati. Te, bhikkhave, sattā subaddhā, ye phassena baddhā’’ti. Aṭṭhamaṃ.
已对照

九、波诃罗陀经

9. Pahārādasuttaṃ
19已对照

十九、一时,世尊住在毗兰若(Verañjā)的那勒卢苦楝树(naḷerupucimanda)下。那时,阿修罗王波诃罗陀(Pahārāda asurinda)来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,站在一旁。世尊对站在一旁的阿修罗王波诃罗陀这样说——

19. Ekaṃ samayaṃ bhagavā verañjāyaṃ vi harati naḷerupucimandamūle. Atha kho pahārādo asurindo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhitaṃ kho pahārādaṃ asurindaṃ bhagavā etadavoca –
PTS 4.198缅 3.39已对照

“波诃罗陀,阿修罗们乐住于大海吗?”“尊者,阿修罗们乐住于大海。”“波诃罗陀,大海有几种稀有、未曾有之法,阿修罗们一再见到它们,便乐住于大海?”“尊者,大海有八种稀有、未曾有之法,阿修罗们一再见到它们,便乐住于大海。哪八种[法]呢?尊者,大海是渐次低下、渐次倾斜、渐次深陷的,不是骤然[成]断崖。尊者,大海是渐次低下、渐次倾斜、渐次深陷的,不是骤然[成]断崖,尊者,这是大海的第一种稀有、未曾有之法,阿修罗们一再见到它,便乐住于大海。

‘‘Api [kiṃ (ka.)] pana, pahārāda, asurā mahāsamudde abhiramantī’’ti? ‘‘Abhiramanti, bhante, asurā mahāsamudde’’ti. ‘‘Kati pana, pahārāda, mahāsamudde acchariyā abbhutā dhammā [abbhutadhammā (syā. ka.) cūḷava. 384 passitabbaṃ], ye disvā disvā asurā mahāsamudde abhiramantī’’ti? ‘‘Aṭṭha, bhante, mahāsamudde acchariyā abbhutā dhammā, ye disvā disvā asurā mahāsamudde abhiramanti. Katame aṭṭha? Mahāsamuddo, bhante, anupubbaninno anupubbapoṇo anupubbapabbhāro, na āyatakeneva papāto. Yampi, bhante, mahāsamuddo anupubbaninno anupubbapoṇo anupubbapabbhāro, na āyatakeneva papāto. Ayaṃ, bhante, mahāsamudde paṭhamo acchariyo abbhuto dhammo, yaṃ disvā disvā asurā mahāsamudde abhiramanti.
已对照

“再者,尊者,大海是住法者,不超越岸。尊者,大海是住法者,不超越岸,尊者,这是大海的第二种稀有、未曾有之法,阿修罗们一再见到它,便乐住于大海。

‘‘Puna caparaṃ, bhante, mahāsamuddo ṭhitadhammo velaṃ nātivattati. Yampi, bhante, mahāsamuddo ṭhitadhammo velaṃ nātivattati; ayaṃ [ayampi (ka.)], bhante, mahāsamudde dutiyo acchariyo abbhuto dhammo yaṃ disvā disvā asurā mahāsamudde abhiramanti.
已对照

“再者,尊者,大海不与死尸共住。凡在大海中有死尸,[大海]很快就把它冲到岸边,推上陆地。尊者,大海不与死尸共住,凡在大海中有死尸,[大海]很快就把它冲到岸边,推上陆地,尊者,这是大海的第三种稀有、未曾有之法,阿修罗们一再见到它,便乐住于大海。

‘‘Puna caparaṃ, bhante, mahāsamuddo na matena kuṇapena saṃvasati [saṃvattati (syā.)]. Yaṃ hoti mahāsamudde mataṃ kuṇapaṃ, taṃ khippameva [khippaṃyeva (sī.), khippaṃeva (pī.), khippaññeva (cūḷava. 384)] tīraṃ vāheti, thalaṃ ussāreti. Yampi, bhante, mahāsamuddo na matena kuṇapena saṃvasati, yaṃ hoti mahāsamudde mataṃ kuṇapaṃ, taṃ khippameva tīraṃ vāheti, thalaṃ ussāreti; ayaṃ, bhante, mahāsamudde tatiyo acchariyo abbhuto dhammo, yaṃ disvā disvā asurā mahāsamudde abhiramanti.
PTS 4.199已对照

“再者,尊者,凡是任何大河——即恒河、耶牟那、阿夷罗婆提、萨罗由、摩醯——它们到达大海后,便舍弃以前的名与姓,只被称为‘大海’。尊者,凡是任何大河——即恒河、耶牟那、阿夷罗婆提、萨罗由、摩醯——它们到达大海后,便舍弃以前的名与姓,只被称为‘大海’,尊者,这是大海的第四种稀有、未曾有之法,阿修罗们一再见到它,便乐住于大海。

‘‘Puna caparaṃ, bhante, yā kāci mahānadiyo, seyyathidaṃ – gaṅgā yamunā aciravatī sarabhū mahī, tā mahāsamuddaṃ patvā [pattā (ka., cūḷava. 384)] jahanti purimāni nāmagottāni, ‘mahāsamuddo’ tveva saṅkhaṃ gacchanti. Yampi, bhante, yā kāci mahānadiyo, seyyathidaṃ – gaṅgā yamunā aciravatī sarabhū mahī, tā mahāsamuddaṃ patvā jahanti purimāni nāmagottāni, ‘mahāsamuddo’ tveva saṅkhaṃ gacchanti; ayaṃ, bhante, mahāsamudde catuttho acchariyo abbhuto dhammo, yaṃ disvā disvā asurā mahāsamudde abhiramanti.
缅 3.40已对照

“再者,尊者,凡世间诸流水汇入大海,以及凡从空中落下的雨流,大海并不因此显出减少或充满。尊者,凡世间诸流水汇入大海,以及凡从空中落下的雨流,大海并不因此显出减少或充满,尊者,这是大海的第五种稀有、未曾有之法,阿修罗们一再见到它,便乐住于大海。

‘‘Puna caparaṃ, bhante, yā ca [yā kāci (syā. pī. ka.)] loke savantiyo mahāsamuddaṃ appenti yā ca antalikkhā dhārā papatanti, na tena mahāsamuddassa ūnattaṃ vā pūrattaṃ vā paññāyati. Yampi, bhante, yā ca loke savantiyo mahāsamuddaṃ appenti yā ca antalikkhā dhārā papatanti, na tena mahāsamuddassa ūnattaṃ vā pūrattaṃ vā paññāyati; ayaṃ, bhante, mahāsamudde pañcamo acchariyo abbhuto dhammo, yaṃ disvā disvā asurā mahāsamudde abhiramanti.
已对照

“再者,尊者,大海是一味,即咸味。尊者,大海是一味,即咸味,尊者,这是大海的第六种稀有、未曾有之法,阿修罗们一再见到它,便乐住于大海。

‘‘Puna caparaṃ, bhante, mahāsamuddo ekaraso loṇaraso. Yampi, bhante, mahāsamuddo ekaraso loṇaraso; ayaṃ, bhante, mahāsamudde chaṭṭho acchariyo abbhuto dhammo, yaṃ disvā disvā asurā mahāsamudde abhiramanti.
PTS 4.200已对照

“再者,尊者,大海有多宝、有种种宝。那里有这些宝,即:珍珠、摩尼、琉璃、螺贝、玉石、珊瑚、银、金、红宝石、玛瑙。尊者,大海有多宝、有种种宝;那里有这些宝,即:珍珠、摩尼、琉璃、螺贝、玉石、珊瑚、银、金、红宝石、玛瑙,尊者,这是大海的第七种稀有、未曾有之法,阿修罗们一再见到它,便乐住于大海。

‘‘Puna caparaṃ, bhante, mahāsamuddo bahuratano [pahūtaratano (ka.)] anekaratano. Tatrimāni ratanāni, seyyathidaṃ – muttā maṇi veḷuriyo saṅkho silā pavāḷaṃ rajataṃ jātarūpaṃ lohitako masāragallaṃ. Yampi, bhante, mahāsamuddo bahuratano anekaratano; tatrimāni ratanāni, seyyathidaṃ – muttā maṇi veḷuriyo saṅkho silā pavāḷaṃ rajataṃ jātarūpaṃ lohitako masāragallaṃ. Ayaṃ, bhante, mahāsamudde sattamo acchariyo abbhuto dhammo, yaṃ disvā disvā asurā mahāsamudde abhiramanti.
缅 3.41已对照

“再者,尊者,大海是巨大众生的住处。那里有这些众生——提弥(timi)、提弥鲸(timiṅgala)、提弥罗宾伽罗(timirapiṅgala)、阿修罗、龙、乾闼婆。大海中有一百由旬的自体,也有两百由旬的自体,也有三百由旬的自体,也有四百由旬的自体,也有五百由旬的自体。尊者,大海是巨大众生的住处;那里有这些众生——提弥、提弥鲸、提弥罗宾伽罗、阿修罗、龙、乾闼婆;大海中有一百由旬的自体……乃至……两百由旬……三百由旬……四百由旬……也有五百由旬的自体,尊者,这是大海的第八种稀有、未曾有之法,阿修罗们一再见到它,便乐住于大海。尊者,这就是大海的八种稀有、未曾有之法,阿修罗们一再见到它们,便乐住于大海。

‘‘Puna caparaṃ, bhante, mahāsamuddo mahataṃ bhūtānaṃ āvāso. Tatrime bhūtā – timi timiṅgalo timirapiṅgalo [timitimiṅgalā timirapiṅgalā (sī.), timitimiṅgalā timiramiṅgalā (syā. pī.)] asurā nāgā gandhabbā. Santi mahāsamudde yojanasatikāpi attabhāvā, dviyojanasatikāpi attabhāvā, tiyojanasatikāpi attabhāvā, catuyojanasatikāpi attabhāvā, pañcayojanasatikāpi attabhāvā. Yampi, bhante, mahāsamuddo mahataṃ bhūtānaṃ āvāso; tatrime bhūtā – timi timiṅgalo timirapiṅgalo asurā nāgā gandhabbā; santi mahāsamudde yojanasatikāpi attabhāvā…pe… dviyojana… tiyojana… catuyojana… pañcayojanasatikāpi attabhāvā; ayaṃ, bhante, mahāsamudde aṭṭhamo acchariyo abbhuto dhammo, yaṃ disvā disvā asurā mahāsamudde abhiramanti. Ime kho, bhante, mahāsamudde aṭṭha acchariyā abbhutā dhammā, ye disvā disvā asurā mahāsamudde abhiramantīti.
PTS 4.201已对照

“尊者,比丘们乐住于此法与律吗?”“波诃罗陀,比丘们乐住于此法与律。”“尊者,此法与律中有几种稀有、未曾有之法,比丘们一再见到它们,便乐住于此法与律?”“波诃罗陀,此法与律中有八种稀有、未曾有之法,比丘们一再见到它们,便乐住于此法与律。哪八种[法]呢?波诃罗陀,犹如大海是渐次低下、渐次倾斜、渐次深陷的,不是骤然[成]断崖;同样,波诃罗陀,在此法与律中是渐次修学、渐次所作、渐次行道,不是骤然[得]究竟智之通达。波诃罗陀,在此法与律中是渐次修学、渐次所作、渐次行道,不是骤然[得]究竟智之通达,波诃罗陀,这是此法与律中的第一种稀有、未曾有之法,比丘们一再见到它,便乐住于此法与律。

‘‘Api pana, bhante, bhikkhū imasmiṃ dhammavinaye abhiramantī’’ti? ‘‘Abhiramanti, pahārāda, bhikkhū imasmiṃ dhammavinaye’’ti. ‘‘Kati pana, bhante, imasmiṃ dhammavinaye acchariyā abbhutā dhammā, ye disvā disvā bhikkhū imasmiṃ dhammavinaye abhiramantī’’ti? ‘‘Aṭṭha, pahārāda, imasmiṃ dhammavinaye acchariyā abbhutā dhammā, ye disvā disvā bhikkhū imasmiṃ dhammavinaye abhiramanti. Katame aṭṭha? Seyyathāpi, pahārāda, mahāsamuddo anupubbaninno anupubbapoṇo anupubbapabbhāro, na āyatakeneva papāto; evamevaṃ kho, pahārāda, imasmiṃ dhammavinaye anupubbasikkhā anupubbakiriyā anupubbapaṭipadā, na āyatakeneva aññāpaṭivedho. Yampi, pahārāda, imasmiṃ dhammavinaye anupubbasikkhā anupubbakiriyā anupubbapaṭipadā, na āyatakeneva aññāpaṭivedho. Ayaṃ, pahārāda, imasmiṃ dhammavinaye paṭhamo acchariyo abbhuto dhammo, yaṃ disvā disvā bhikkhū imasmiṃ dhammavinaye abhiramanti.
已对照

“波诃罗陀,犹如大海是住法者,不超越岸;同样,波诃罗陀,凡我为诸弟子所施设的学处,我的诸弟子纵以性命为因也不超越它。波诃罗陀,凡我为诸弟子所施设的学处,我的诸弟子纵以性命为因也不超越它,波诃罗陀,这是此法与律中的第二种稀有、未曾有之法,比丘们一再见到它,便乐住于此法与律。

‘‘Seyyathāpi, pahārāda, mahāsamuddo ṭhitadhammo velaṃ nātivattati; evamevaṃ kho, pahārāda, yaṃ mayā sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññattaṃ taṃ mama sāvakā jīvitahetupi nātikkamanti. Yampi, pahārāda, mayā sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññattaṃ taṃ mama sāvakā jīvitahetupi nātikkamanti. Ayaṃ, pahārāda, imasmiṃ dhammavinaye dutiyo acchariyo abbhuto dhammo, yaṃ disvā disvā bhikkhū imasmiṃ dhammavinaye abhiramanti.
已对照

“波诃罗陀,犹如大海不与死尸共住。凡在大海中有死尸,[大海]很快就把它冲到岸边,推上陆地;同样,波诃罗陀,凡是那破戒者、有恶法者、不净、行为可疑、行事隐秘、非沙门而自称沙门、非梵行者而自称梵行者、内部腐败、漏泄、成为污秽者的人,僧团不与他共住;[僧团]很快就集会而举弃他。

‘‘Seyyathāpi, pahārāda, mahāsamuddo na matena kuṇapena saṃvasati. Yaṃ hoti mahāsamudde mataṃ kuṇapaṃ, taṃ khippameva tīraṃ vāheti thalaṃ ussāreti; evamevaṃ kho, pahārāda, yo so puggalo dussīlo pāpadhammo asucisaṅkassarasamācāro paṭicchannakammanto assamaṇo samaṇapaṭiñño abrahmacārī brahmacāripaṭiñño antopūti avassuto kasambujāto, na tena saṅgho saṃvasati; khippameva naṃ sannipatitvā ukkhipati.
PTS 4.202缅 3.42已对照

“纵然他坐在比丘僧团当中,然而他远离僧团,僧团也远离他。波诃罗陀,凡是那破戒者、有恶法者、不净、行为可疑、行事隐秘、非沙门而自称沙门、非梵行者而自称梵行者、内部腐败、漏泄、成为污秽者的人,僧团不与他共住;[僧团]很快就集会而举弃他;纵然他坐在比丘僧团当中,然而他远离僧团,僧团也远离他,波诃罗陀,这是此法与律中的第三种稀有、未曾有之法,比丘们一再见到它,便乐住于此法与律。

‘‘Kiñcāpi so hoti majjhe bhikkhusaṅghassa sannisinno, atha kho so ārakāva saṅghamhā saṅgho ca tena. Yampi, pahārāda, yo so puggalo dussīlo pāpadhammo asucisaṅkassarasamācāro paṭicchannakammanto assamaṇo samaṇapaṭiñño abrahmacārī brahmacāripaṭiñño antopūti avassuto kasambujāto, na tena saṅgho saṃvasati; khippameva naṃ sannipatitvā ukkhipati; kiñcāpi so hoti majjhe bhikkhusaṅghassa sannisinno, atha kho so ārakāva saṅghamhā saṅgho ca tena. Ayaṃ, pahārāda, imasmiṃ dhammavinaye tatiyo acchariyo abbhuto dhammo, yaṃ disvā disvā bhikkhū imasmiṃ dhammavinaye abhiramanti.
已对照

“波诃罗陀,犹如凡是任何大河——即恒河、耶牟那、阿夷罗婆提、萨罗由、摩醯——它们到达大海后,便舍弃以前的名与姓,只被称为‘大海’;同样,波诃罗陀,这四种姓——刹帝利、婆罗门、吠舍、首陀罗——他们在如来所宣说的法与律中从在家出家而成为无家者后,便舍弃以前的名与姓,只被称为‘释迦子沙门’。波诃罗陀,这四种姓——刹帝利、婆罗门、吠舍、首陀罗——他们在如来所宣说的法与律中从在家出家而成为无家者后,便舍弃以前的名与姓,只被称为‘释迦子沙门’,波诃罗陀,这是此法与律中的第四种稀有、未曾有之法,比丘们一再见到它,便乐住于此法与律。

‘‘Seyyathāpi, pahārāda, yā kāci mahānadiyo, seyyathidaṃ – gaṅgā yamunā aciravatī sarabhū mahī, tā mahāsamuddaṃ patvā jahanti purimāni nāmagottāni, ‘mahāsamuddo’ tveva saṅkhaṃ gacchanti; evamevaṃ kho, pahārāda, cattārome vaṇṇā – khattiyā, brāhmaṇā, vessā, suddā, te tathāgatappavedite dhammavinaye agārasmā anagāriyaṃ pabbajitvā jahanti purimāni nāmagottāni, ‘samaṇā sakyaputtiyā’ tveva [samaṇo sakyaputtiyo tveva (syā. ka.)] saṅkhaṃ gacchanti. Yampi, pahārāda, cattārome vaṇṇā – khattiyā, brāhmaṇā, vessā, suddā, te tathāgatappavedite dhammavinaye agārasmā anagāriyaṃ pabbajitvā jahanti purimāni nāmagottāni, ‘samaṇā sakyaputtiyā’ tveva saṅkhaṃ gacchanti. Ayaṃ, pahārāda, imasmiṃ dhammavinaye catuttho acchariyo abbhuto dhammo, yaṃ disvā disvā bhikkhū imasmiṃ dhammavinaye abhiramanti.
PTS 4.203已对照

“波诃罗陀,犹如凡世间诸流水汇入大海,以及凡从空中落下的雨流,大海并不因此显出减少或充满;同样,波诃罗陀,纵然有许多比丘以无余依涅槃界般涅槃,涅槃界并不因此显出减少或充满。波诃罗陀,纵然有许多比丘以无余依涅槃界般涅槃,涅槃界并不因此显出减少或充满,波诃罗陀,这是此法与律中的第五种稀有、未曾有之法,比丘们一再见到它,便乐住于此法与律。

‘‘Seyyathāpi, pahārāda, yā ca loke savantiyo mahāsamuddaṃ appenti yā ca antalikkhā dhārā papatanti, na tena mahāsamuddassa ūnattaṃ vā pūrattaṃ vā paññāyati; evamevaṃ kho, pahārāda, bahū cepi bhikkhū anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyanti, na tena nibbānadhātuyā ūnattaṃ vā pūrattaṃ vā paññāyati. Yampi, pahārāda, bahū cepi bhikkhū anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyanti, na tena nibbānadhātuyā ūnattaṃ vā pūrattaṃ vā paññāyati. Ayaṃ, pahārāda, imasmiṃ dhammavinaye pañcamo acchariyo abbhuto dhammo, yaṃ disvā disvā bhikkhū imasmiṃ dhammavinaye abhiramanti.
缅 3.43已对照

“波诃罗陀,犹如大海是一味,即咸味;同样,波诃罗陀,此法与律是一味,即解脱味。波诃罗陀,此法与律是一味,即解脱味,波诃罗陀,这是此法与律中的第六种稀有、未曾有之法,比丘们一再见到它,便乐住于此法与律。

‘‘Seyyathāpi, pahārāda, mahāsamuddo ekaraso loṇaraso; evamevaṃ kho, pahārāda, ayaṃ dhammavinayo ekaraso, vimuttiraso. Yampi pahārāda, ayaṃ dhammavinayo ekaraso, vimuttiraso; ayaṃ, pahārāda, imasmiṃ dhammavinaye chaṭṭho acchariyo abbhuto dhammo, yaṃ disvā disvā bhikkhū imasmiṃ dhammavinaye abhiramanti.
已对照

“波诃罗陀,犹如大海有多宝、有种种宝;那里有这些宝,即:珍珠、摩尼、琉璃、螺贝、玉石、珊瑚、银、金、红宝石、玛瑙;同样,波诃罗陀,此法与律有多宝、有种种宝。那里有这些宝,即:四念处、四正勤、四神足、五根、五力、七觉支、八支圣道。波诃罗陀,此法与律有多宝、有种种宝;那里有这些宝,即:四念处、四正勤、四神足、五根、五力、七觉支、八支圣道,波诃罗陀,这是此法与律中的第七种稀有、未曾有之法,比丘们一再见到它,便乐住于此法与律。

‘‘Seyyathāpi, pahārāda, mahāsamuddo bahuratano anekaratano; tatrimāni ratanāni, seyyathidaṃ – muttā maṇi veḷuriyo saṅkho silā pavāḷaṃ rajataṃ jātarūpaṃ lohitako masāragallaṃ; evamevaṃ kho, pahārāda, ayaṃ dhammavinayo bahuratano anekaratano. Tatrimāni ratanāni, seyyathidaṃ – cattāro satipaṭṭhānā, cattāro sammappadhānā, cattāro iddhipādā, pañcindriyāni, pañca balāni, satta bojjhaṅgā, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo. Yampi, pahārāda, ayaṃ dhammavinayo bahuratano anekaratano; tatrimāni ratanāni, seyyathidaṃ – cattāro satipaṭṭhānā, cattāro sammappadhānā, cattāro iddhipādā, pañcindriyāni, pañca balāni, satta bojjhaṅgā, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo; ayaṃ, pahārāda, imasmiṃ dhammavinaye sattamo acchariyo abbhuto dhammo, yaṃ disvā disvā bhikkhū imasmiṃ dhammavinaye abhiramanti.
PTS 4.204缅 3.44已对照

“波诃罗陀,犹如大海是巨大众生的住处;那里有这些众生——提弥、提弥鲸、提弥罗宾伽罗、阿修罗、龙、乾闼婆;大海中有一百由旬的自体,也有两百由旬的自体,也有三百由旬的自体,也有四百由旬的自体,也有五百由旬的自体;同样,波诃罗陀,此法与律是巨大众生的住处;那里有这些众生——须陀洹、为作证须陀洹果而行道者,斯陀含、为作证斯陀含果而行道者,阿那含、为作证阿那含果而行道者,阿罗汉、为阿罗汉果而行道者。波诃罗陀,此法与律是巨大众生的住处;那里有这些众生——须陀洹、为作证须陀洹果而行道者,斯陀含、为作证斯陀含果而行道者,阿那含、为作证阿那含果而行道者,阿罗汉、为阿罗汉果而行道者,波诃罗陀,这是此法与律中的第八种稀有、未曾有之法,比丘们一再见到它,便乐住于此法与律。波诃罗陀,这就是此法与律中的八种稀有、未曾有之法,比丘们一再见到它们,便乐住于此法与律。”第九[经]。

‘‘Seyyathāpi, pahārāda, mahāsamuddo mahataṃ bhūtānaṃ āvāso; tatrime bhūtā – timi timiṅgalo timirapiṅgalo asurā nāgā gandhabbā; santi mahāsamudde yojanasatikāpi attabhāvā, dviyojanasatikāpi attabhāvā, tiyojanasatikāpi attabhāvā, catuyojanasatikāpi attabhāvā, pañcayojanasatikāpi attabhāvā; evamevaṃ kho, pahārāda, ayaṃ dhammavinayo mahataṃ bhūtānaṃ āvāso; tatrime bhūtā – sotāpanno sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipanno, sakadāgāmī sakadāgāmiphalasacchikiriyāya paṭipanno, anāgāmī anāgāmiphalasacchikiriyāya paṭipanno, arahā arahattāya paṭipanno. Yampi, pahārāda, ayaṃ dhammavinayo mahataṃ bhūtānaṃ āvāso; tatrime bhūtā – sotāpanno sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipanno, sakadāgāmī sakadāgāmiphalasacchikiriyāya paṭipanno, anāgāmī anāgāmiphalasacchikiriyāya paṭipanno, arahā arahattāya paṭipanno; ayaṃ, pahārāda, imasmiṃ dhammavinaye aṭṭhamo acchariyo abbhuto dhammo, yaṃ disvā disvā bhikkhū imasmiṃ dhammavinaye abhiramanti. Ime kho, pahārāda, imasmiṃ dhammavinaye aṭṭha acchariyā abbhutā dhammā, ye disvā disvā bhikkhū imasmiṃ dhammavinaye abhiramantī’’ti. Navamaṃ.
已对照

十、布萨经

10. Uposathasuttaṃ
20已对照

二十、一时,世尊住在舍卫城东园鹿子母讲堂。那时,世尊正值布萨日,被比丘僧团围绕而坐。那时,具寿阿难在夜将尽、初夜已过时,从座而起,把上衣偏袒一肩,向世尊合掌,对世尊这样说——“尊者,夜已将尽,初夜已过,比丘僧团久坐[待候]。尊者,愿世尊为诸比丘诵说波罗提木叉。”

20. [cūḷava. 383; udā. 45; kathā. 346] Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati pubbārāme migāramātupāsāde. Tena kho pana samayena bhagavā tadahuposathe bhikkhusaṅghaparivuto nisinno hoti. Atha kho āyasmā ānando abhikkantāya rattiyā, nikkhante paṭhame yāme, uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantā, bhante, ratti, nikkhanto paṭhamo yāmo, ciranisinno bhikkhusaṅgho. Uddisatu, bhante, bhagavā bhikkhūnaṃ pātimokkha’’nti.
PTS 4.205已对照

这样说时,世尊默然。第二次,具寿阿难在夜将尽、中夜已过时,从座而起,把上衣偏袒一肩,向世尊合掌,对世尊这样说——“尊者,夜已将尽,中夜已过,比丘僧团久坐[待候]。尊者,愿世尊为诸比丘诵说波罗提木叉。”第二次,世尊也默然。第三次,具寿阿难在夜将尽、后夜已过、明相(aruṇa)已现、夜色欢颜(nandimukhī)时,从座而起,把上衣偏袒一肩,向世尊合掌,对世尊这样说——“尊者,夜已将尽,后夜已过,明相已现,夜色欢颜;比丘僧团久坐[待候]。尊者,愿世尊为诸比丘诵说波罗提木叉。”“阿难,众不清净。”

Evaṃ vutte bhagavā tuṇhī ahosi. Dutiyampi kho āyasmā ānando abhikkantāya rattiyā, nikkhante majjhime yāme, uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantā, bhante, ratti, nikkhanto majjhimo yāmo, ciranisinno bhikkhusaṅgho. Uddisatu, bhante, bhagavā bhikkhūnaṃ pātimokkha’’nti. Dutiyampi kho bhagavā tuṇhī ahosi. Tatiyampi kho āyasmā ānando abhikkantāya rattiyā, nikkhante pacchime yāme, uddhaste aruṇe, nandimukhiyā rattiyā uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantā, bhante, ratti, nikkhanto pacchimo yāmo, uddhastaṃ aruṇaṃ, nandimukhī ratti; ciranisinno bhikkhusaṅgho. Uddisatu, bhante, bhagavā bhikkhūnaṃ pātimokkha’’nti. ‘‘Aparisuddhā, ānanda, parisā’’ti.
缅 3.45已对照

那时,具寿大目犍连生起这样的[念头]:“世尊是针对哪个人而这样说‘阿难,众不清净’的呢?”那时,具寿大目犍连以心遍知全体比丘僧团之心而作意。具寿大目犍连看见那人——破戒者、有恶法者、不净、行为可疑、行事隐秘、非沙门而自称沙门、非梵行者而自称梵行者、内部腐败、漏泄、成为污秽者——坐在比丘僧团当中;见了之后,从座而起,来到那人之处;到了之后,对那人这样说:“贤友,起来!你已被世尊看见了。你与比丘们没有共住。”

Atha kho āyasmato mahāmoggallānassa etadahosi – ‘‘kaṃ nu kho bhagavā puggalaṃ sandhāya evamāha – ‘aparisuddhā, ānanda, parisā’’’ti? Atha kho āyasmā mahāmoggallāno sabbāvantaṃ bhikkhusaṅghaṃ cetasā ceto paricca manasākāsi. Addasā kho āyasmā mahāmoggallāno taṃ puggalaṃ dussīlaṃ pāpadhammaṃ asuciṃ saṅkassarasamācāraṃ paṭicchannakammantaṃ assamaṇaṃ samaṇapaṭiññaṃ abrahmacāriṃ brahmacāripaṭiññaṃ antopūtiṃ avassutaṃ kasambujātaṃ majjhe bhikkhusaṅghassa nisinnaṃ; disvāna uṭṭhāyāsanā yena so puggalo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṃ puggalaṃ etadavoca – ‘‘uṭṭhehāvuso, diṭṭhosi bhagavatā. Natthi te bhikkhūhi saddhiṃ saṃvāso’’ti.
PTS 4.206已对照

这样说时,那人默然。第二次,具寿大目犍连对那人这样说:“贤友,起来!你已被世尊看见了。你与比丘们没有共住。”第二次,那人也默然。第三次,具寿大目犍连对那人这样说:“贤友,起来!你已被世尊看见了。你与比丘们没有共住。”第三次,那人也默然。

Evaṃ vutte so puggalo tuṇhī ahosi. Dutiyampi kho āyasmā mahāmoggallāno taṃ puggalaṃ etadavoca – ‘‘uṭṭhehāvuso, diṭṭhosi bhagavatā. Natthi te bhikkhūhi saddhiṃ saṃvāso’’ti. Dutiyampi kho so puggalo tuṇhī ahosi. Tatiyampi kho āyasmā mahāmoggallāno taṃ puggalaṃ etadavoca – ‘‘uṭṭhehāvuso, diṭṭhosi bhagavatā. Natthi te bhikkhūhi saddhiṃ saṃvāso’’ti. Tatiyampi kho so puggalo tuṇhī ahosi.
已对照

那时,具寿大目犍连抓住那人的手臂,把他带出门楼(dvārakoṭṭhaka)之外,插上门闩(sūcighaṭikaṃ datvā),来到世尊之处;到了之后,对世尊这样说:“尊者,那人已被我带出去了。众已清净。尊者,愿世尊为诸比丘诵说波罗提木叉。”“目犍连,稀有啊!目犍连,未曾有啊!那愚痴人竟要等到被抓住手臂!”

Atha kho āyasmā mahāmoggallāno taṃ puggalaṃ bāhāyaṃ gahetvā bahidvārakoṭṭhakā nikkhāmetvā sūcighaṭikaṃ datvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘nikkhāmito so, bhante, puggalo mayā. Parisuddhā parisā. Uddisatu, bhante, bhagavā bhikkhūnaṃ pātimokkha’’nti. ‘‘Acchariyaṃ, moggallāna, abbhutaṃ, moggallāna! Yāva bāhā gahaṇāpi nāma so moghapuriso āgamissatī’’ti!
已对照

那时,世尊召唤诸比丘:“诸比丘,现在你们自己作布萨、诵说波罗提木叉吧。诸比丘,从今以后,我不再作布萨、诵说波罗提木叉了。诸比丘,这是无处、无机会的:如来会在不清净的众中诵说波罗提木叉。”

Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘tumheva dāni, bhikkhave, uposathaṃ kareyyātha, pātimokkhaṃ uddiseyyātha. Na dānāhaṃ, bhikkhave, ajjatagge uposathaṃ karissāmi, pātimokkhaṃ uddisissāmi. Aṭṭhānametaṃ, bhikkhave, anavakāso yaṃ tathāgato aparisuddhāya parisāya pātimokkhaṃ uddiseyya’’.
已对照

“诸比丘,大海有这八种稀有、未曾有之法,阿修罗们一再见到它们,便乐住于大海。哪八种[法]呢?诸比丘,大海是渐次低下、渐次倾斜、渐次深陷的,不是骤然[成]断崖。诸比丘,大海是渐次低下、渐次倾斜、渐次深陷的,不是骤然[成]断崖,诸比丘,这是大海的第一种稀有、未曾有之法,阿修罗们一再见到它,便乐住于大海……乃至……(应照前一经详说)。

‘‘Aṭṭhime, bhikkhave, mahāsamudde acchariyā abbhutā dhammā, ye disvā disvā asurā mahāsamudde abhiramanti. Katame aṭṭha? Mahāsamuddo, bhikkhave, anupubbaninno anupubbapoṇo anupubbapabbhāro, na āyatakeneva papāto. Yampi, bhikkhave, mahāsamuddo anupubbaninno anupubbapoṇo anupubbapabbhāro, na āyatakeneva papāto; ayaṃ, bhikkhave, mahāsamudde paṭhamo acchariyo abbhuto dhammo, yaṃ disvā disvā asurā mahāsamudde abhiramanti…pe… (yathā purime tathā vitthāretabbo).
PTS 4.207缅 3.46已对照

“再者,诸比丘,大海是巨大众生的住处。那里有这些众生——提弥、提弥鲸、提弥罗宾伽罗、阿修罗、龙、乾闼婆。大海中住有一百由旬的自体……乃至……也有五百由旬的自体。诸比丘,大海是巨大众生的住处;那里有这些众生——提弥、提弥鲸、提弥罗宾伽罗、阿修罗、龙、乾闼婆;大海中住有一百由旬的自体……乃至……也有五百由旬的自体,诸比丘,这是大海的第八种稀有、未曾有之法,阿修罗们一再见到它,便乐住于大海。诸比丘,这就是大海的八种稀有、未曾有之法,阿修罗们一再见到它们,便乐住于大海。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, mahāsamuddo mahataṃ bhūtānaṃ āvāso. Tatrime bhūtā – timi timiṅgalo timirapiṅgalo asurā nāgā gandhabbā. Vasanti mahāsamudde yojanasatikāpi attabhāvā…pe… pañcayojanasatikāpi attabhāvā. Yampi, bhikkhave, mahāsamuddo mahataṃ bhūtānaṃ āvāso; tatrime bhūtā – timi timiṅgalo timirapiṅgalo asurā nāgā gandhabbā; vasanti mahāsamudde yojanasatikāpi attabhāvā…pe… pañcayojanasatikāpi attabhāvā; ayaṃ, bhikkhave, mahāsamudde aṭṭhamo acchariyo abbhuto dhammo, yaṃ disvā disvā asurā mahāsamudde abhiramanti. Ime kho, bhikkhave, mahāsamudde aṭṭha acchariyā abbhutā dhammā, yaṃ disvā disvā asurā mahāsamudde abhiramanti.
PTS 4.208已对照

“同样,诸比丘,此法与律中有八种稀有、未曾有之法,比丘们一再见到它们,便乐住于此法与律。哪八种[法]呢?诸比丘,犹如大海是渐次低下、渐次倾斜、渐次深陷的,不是骤然[成]断崖;同样,诸比丘,在此法与律中是渐次修学、渐次所作、渐次行道,不是骤然[得]究竟智之通达。诸比丘,在此法与律中是渐次修学、渐次所作、渐次行道,不是骤然[得]究竟智之通达,诸比丘,这是此法与律中的第一种稀有、未曾有之法,比丘们一再见到它,便乐住于此法与律……乃至……诸比丘,犹如大海是巨大众生的住处;那里有这些众生——提弥、提弥鲸、提弥罗宾伽罗、阿修罗、龙、乾闼婆,大海中住有一百由旬的自体……乃至……也有五百由旬的自体;同样,诸比丘,此法与律是巨大众生的住处。那里有这些众生——须陀洹、为作证须陀洹果而行道者……乃至……阿罗汉、为阿罗汉果而行道者。诸比丘,此法与律是巨大众生的住处;那里有这些众生——须陀洹、为作证须陀洹果而行道者……乃至……阿罗汉、为阿罗汉果而行道者,诸比丘,这是此法与律中的第八种稀有、未曾有之法,比丘们一再见到它,便乐住于此法与律。诸比丘,这就是此法与律中的八种稀有、未曾有之法,比丘们一再见到它们,便乐住于此法与律。”第十[经]。

‘‘Evamevaṃ kho, bhikkhave, aṭṭha imasmiṃ dhammavinaye acchariyā abbhutā dhammā, ye disvā disvā bhikkhū imasmiṃ dhammavinaye abhiramanti. Katame aṭṭha? Seyyathāpi, bhikkhave, mahāsamuddo anupubbaninno anupubbapoṇo anupubbapabbhāro, na āyatakeneva papāto; evamevaṃ kho, bhikkhave, imasmiṃ dhammavinaye anupubbasikkhā anupubbakiriyā anupubbapaṭipadā, na āyatakeneva aññāpaṭivedho. Yampi, bhikkhave, imasmiṃ dhammavinaye anupubbasikkhā anupubbakiriyā anupubbapaṭipadā, na āyatakeneva aññāpaṭivedho; ayaṃ, bhikkhave, imasmiṃ dhammavinaye paṭhamo acchariyo abbhuto dhammo, yaṃ disvā disvā bhikkhū imasmiṃ dhammavinaye abhiramanti…pe… seyyathāpi, bhikkhave, mahāsamuddo mahataṃ bhūtānaṃ āvāso; tatrime bhūtā – timi timiṅgalo timirapiṅgalo asurā nāgā gandhabbā, vasanti mahāsamudde yojanasatikāpi attabhāvā…pe… pañcayojanasatikāpi attabhāvā; evamevaṃ kho, bhikkhave, ayaṃ dhammavinayo mahataṃ bhūtānaṃ āvāso. Tatrime bhūtā – sotāpanno sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipanno…pe… arahā arahattāya paṭipanno. Yampi, bhikkhave, ayaṃ dhammavinayo mahataṃ bhūtānaṃ āvāso; tatrime bhūtā – sotāpanno sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipanno…pe… arahā arahattāya paṭipanno; ayaṃ, bhikkhave, imasmiṃ dhammavinaye aṭṭhamo acchariyo abbhuto dhammo, yaṃ disvā disvā bhikkhū imasmiṃ dhammavinaye abhiramanti. Ime kho, bhikkhave, imasmiṃ dhammavinaye aṭṭha acchariyā abbhutā dhammā, ye disvā disvā bhikkhū imasmiṃ dhammavinaye abhiramantī’’ti. Dasamaṃ.
已对照

大品第二。

Mahāvaggo dutiyo.
缅 3.47已对照

其摄颂——

毗兰若、师子、良马,马驹与诸垢;

出使与两系缚,波诃罗陀、布萨。

Tassuddānaṃ –
Verañjo sīho ājaññaṃ, khaḷuṅkena malāni ca;
Dūteyyaṃ dve ca bandhanā, pahārādo uposathoti.