快乐巴利palinanda.cc

长部第5经 · 究罗檀头经 Kūṭadantasutta

下载本经:PDFEPUB含新译、巴利、译注与义注复注中译;新复注中译未开工,不在其中

本经的全经级改动 3 条(不落在某一段上)▾
2026-09-06 · 新增义注全经译出并装载四栏页面
依据:丙线七步;引词从工作文件 root_zh 逐字取用
2026-09-06 · 新增复注 47 块译出(疑似参见块 1 不译),巴利 25803 字符
依据:丁线七步;引词从工作文件 att_zh(义注中译定稿)逐字取用
2026-09-07 · 我方误译setughāta-virati 作「断桥离」;sampatta-virati 作「得遇离」 → 改作「正断离」「遇缘离」
依据:复注明训 Setu vuccati ariyamaggo(「桥」即圣道)、pāpadhammānaṃ samucchedavasena ghātana(以正断摧毁诸恶法)、setughātavirati nāma ariyamaggavirati;字面读法把方向搞反了

全部勘误记录 →

本经目录5.究罗檀头经(Kūṭadantasutta)佉纽摩多的婆罗门居士们究罗檀头功德之论佛陀功德之论大胜王祭祀之论四资具八资具四资具三种方式十行相十六行相常施随家之祭(niccadānaanukulayañña)究罗檀头表明为优婆塞(upāsaka)作证须陀洹果(sotāpattiphala)

5.究罗檀头经(Kūṭadantasutta)5. Kūṭadantasuttaṃ

佉纽摩多的婆罗门居士们Khāṇumatakabrāhmaṇagahapatikā

323PTS 1.127缅 1.120已对照

如是我闻:一时,世尊(Bhagavā)在摩揭陀国(Magadha)游行,与约五百位比丘(bhikkhu)组成的大比丘僧团一起,抵达一座名为佉纽摩多(Khāṇumata)的摩揭陀国婆罗门(brāhmaṇa)村。在那里,世尊住在佉纽摩多的庵婆罗提迦(Ambalaṭṭhikā)。那时,婆罗门究罗檀头(Kūṭadanta)住在佉纽摩多,[该地]人口众多,草料、薪木、水源俱全,谷物丰饶,是王家领地,为摩揭陀国王洗尼耶·频婆娑罗(SeniyaBimbisāra)所赐的王家赏赐、梵分之地。那时,婆罗门究罗檀头的大祭祀(mahāyañña)已经备办:七百头公牛(usabha)、七百头小公牛(vacchatara)、七百头小母牛(vacchatarī)、七百头山羊(aja)与七百头公绵羊(urabbha)都已被牵至祭柱,以供祭祀。

. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā magadhesu cārikaṃ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi yena khāṇumataṃ nāma magadhānaṃ brāhmaṇagāmo tadavasari. Tatra sudaṃ bhagavā khāṇumate viharati ambalaṭṭhikāyaṃ. Tena kho pana samayena kūṭadanto brāhmaṇo khāṇumataṃ ajjhāvasati sattussadaṃ satiṇakaṭṭhodakaṃ sadhaññaṃ rājabhoggaṃ raññā māgadhena seniyena bimbisārena dinnaṃ rājadāyaṃ brahmadeyyaṃ. Tena kho pana samayena kūṭadantassa brāhmaṇassa mahāyañño upakkhaṭo hoti. Satta ca usabhasatāni satta ca vacchatarasatāni satta ca vacchatarīsatāni satta ca ajasatāni satta ca urabbhasatāni thūṇūpanītāni honti yaññatthāya.
324PTS 1.128已对照

佉纽摩多的婆罗门居士(gahapati)们听说:“诸位,沙门(samaṇa)乔达摩(Gotama)——释迦(sakya)子,从释迦家族出家者——在摩揭陀国游行,与约五百位比丘组成的大比丘僧团一起,已到达佉纽摩多,住在佉纽摩多的庵婆罗提迦。关于那位乔达摩尊师,有这样的善名声传扬:‘那位世尊亦即是阿罗汉(arahant)、正等正觉者(sammāsambuddha)、明行具足(vijjācaraṇasampanna)、善逝(sugata)、世间解(lokavidū)、无上者、调御丈夫(anuttarapurisadammasārathi)、天人导师(satthādevamanussānaṃ)、佛陀(buddha)、世尊。’他自己以证智证知这个有诸天、魔(māra)、梵天(brahma)的世间,以及有沙门、婆罗门、诸天与人的人众之后,予以宣说。他教导初善、中善、后善的,具足义理与文句的法,显示完全圆满、遍净的梵行(brahmacariya)。能够见到这样的阿罗汉,真是很好。”

. Assosuṃ kho khāṇumatakā brāhmaṇagahapatikā – ‘‘samaṇo khalu, bho, gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito magadhesu cārikaṃ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi khāṇumataṃ anuppatto khāṇumate viharati ambalaṭṭhikāyaṃ. Taṃ kho pana bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato – ‘itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā’ti. So imaṃ lokaṃ sadevakaṃ samārakaṃ sabrahmakaṃ sassamaṇabrāhmaṇiṃ pajaṃ sadevamanussaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedeti. So dhammaṃ deseti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāseti. Sādhu kho pana tathārūpānaṃ arahataṃ dassanaṃ hotī’’ti.
325已对照

于是,佉纽摩多的婆罗门居士们从佉纽摩多出来,成群结队,前往庵婆罗提迦。

. Atha kho khāṇumatakā brāhmaṇagahapatikā khāṇumatā nikkhamitvā saṅghasaṅghī gaṇībhūtā yena ambalaṭṭhikā tenupasaṅkamanti.
326缅 1.121已对照

那时,婆罗门究罗檀头正在高楼上作日间休息。婆罗门究罗檀头看见佉纽摩多的婆罗门居士们从佉纽摩多出来,成群结队,前往庵婆罗提迦。见了之后,他唤来侍从官(khattā),问道:“侍从官,究竟为什么佉纽摩多的婆罗门居士们从佉纽摩多出来,成群结队,前往庵婆罗提迦呢?”

. Tena kho pana samayena kūṭadanto brāhmaṇo uparipāsāde divāseyyaṃ upagato hoti. Addasā kho kūṭadanto brāhmaṇo khāṇumatake brāhmaṇagahapatike khāṇumatā nikkhamitvā saṅghasaṅghī gaṇībhūte yena ambalaṭṭhikā tenupasaṅkamante. Disvā khattaṃ āmantesi – ‘‘kiṃ nu kho, bho khatte, khāṇumatakā brāhmaṇagahapatikā khāṇumatā nikkhamitvā saṅghasaṅghī gaṇībhūtā yena ambalaṭṭhikā tenupasaṅkamantī’’ti?
327已对照

“尊师,有沙门乔达摩——释迦子,从释迦家族出家者——在摩揭陀国游行,与约五百位比丘组成的大比丘僧团一起,已到达佉纽摩多,住在佉纽摩多的庵婆罗提迦。关于那位乔达摩尊师,有这样的善名声传扬:‘那位世尊亦即是阿罗汉、正等正觉者、明行具足、善逝、世间解、无上者、调御丈夫、天人导师、佛陀、世尊。’他们就是为了见那位乔达摩尊师而前往的。”

. ‘‘Atthi kho, bho, samaṇo gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito magadhesu cārikaṃ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi khāṇumataṃ anuppatto, khāṇumate viharati ambalaṭṭhikāyaṃ. Taṃ kho pana bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato – ‘itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā’ti. Tamete bhavantaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamantī’’ti.
328PTS 1.129已对照

那时,婆罗门究罗檀头这样想:“我曾听说:‘沙门乔达摩知道三种方式[具足]、十六资具的祭祀成就(tividhāyaññasampadāsoḷasaparikkhārā)。’而我并不知道三种方式[具足]、十六资具的祭祀成就,我又想举行大祭祀。让我前往沙门乔达摩那里,向他请问三种方式[具足]、十六资具的祭祀成就吧。”

. Atha kho kūṭadantassa brāhmaṇassa etadahosi – ‘‘sutaṃ kho pana metaṃ – ‘samaṇo gotamo tividhaṃ yaññasampadaṃ soḷasaparikkhāraṃ jānātī’ti. Na kho panāhaṃ jānāmi tividhaṃ yaññasampadaṃ soḷasaparikkhāraṃ. Icchāmi cāhaṃ mahāyaññaṃ yajituṃ. Yaṃnūnāhaṃ samaṇaṃ gotamaṃ upasaṅkamitvā tividhaṃ yaññasampadaṃ soḷasaparikkhāraṃ puccheyya’’nti.
329已对照

于是,婆罗门究罗檀头唤来侍从官,说道:“那么,侍从官,你去佉纽摩多的婆罗门居士们那里;到了之后,对佉纽摩多的婆罗门居士们这样说:‘诸位,婆罗门究罗檀头这样说:请诸位尊师稍候,婆罗门究罗檀头也将前去见沙门乔达摩。’”“是的,尊师。”那位侍从官应诺婆罗门究罗檀头后,前往佉纽摩多的婆罗门居士们那里;到了之后,对佉纽摩多的婆罗门居士们说:“诸位,婆罗门究罗檀头这样说:‘请诸位尊师稍候,婆罗门究罗檀头也将前去见沙门乔达摩。’”

. Atha kho kūṭadanto brāhmaṇo khattaṃ āmantesi – ‘‘tena hi, bho khatte, yena khāṇumatakā brāhmaṇagahapatikā tenupasaṅkama. Upasaṅkamitvā khāṇumatake brāhmaṇagahapatike evaṃ vadehi – ‘kūṭadanto, bho, brāhmaṇo evamāha – ‘‘āgamentu kira bhavanto, kūṭadantopi brāhmaṇo samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamissatī’’’ti. ‘‘Evaṃ, bho’’ti kho so khattā kūṭadantassa brāhmaṇassa paṭissutvā yena khāṇumatakā brāhmaṇagahapatikā tenupasaṅkami. Upasaṅkamitvā khāṇumatake brāhmaṇagahapatike etadavoca – ‘‘kūṭadanto, bho, brāhmaṇo evamāha – ‘āgamentu kira bhonto, kūṭadantopi brāhmaṇo samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamissatī’’’ti.

究罗檀头功德之论Kūṭadantaguṇakathā

330缅 1.122已对照

那时,有数百位婆罗门住在佉纽摩多,[心想:]“我们将享用婆罗门究罗檀头的大祭祀。”那些婆罗门听说:“据说婆罗门究罗檀头将前去见沙门乔达摩。”于是,那些婆罗门来到婆罗门究罗檀头那里。

. Tena kho pana samayena anekāni brāhmaṇasatāni khāṇumate paṭivasanti – ‘‘kūṭadantassa brāhmaṇassa mahāyaññaṃ anubhavissāmā’’ti. Assosuṃ kho te brāhmaṇā – ‘‘kūṭadanto kira brāhmaṇo samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamissatī’’ti. Atha kho te brāhmaṇā yena kūṭadanto brāhmaṇo tenupasaṅkamiṃsu.
331已对照

到了之后,对婆罗门究罗檀头说:“究罗檀头尊师真的将前去见沙门乔达摩吗?”“诸位,我确实这样想:‘我也要前去见沙门乔达摩。’”

. Upasaṅkamitvā kūṭadantaṃ brāhmaṇaṃ etadavocuṃ – ‘‘saccaṃ kira bhavaṃ kūṭadanto samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamissatī’’ti? ‘‘Evaṃ kho me, bho, hoti – ‘ahampi samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamissāmī’’’ti.
PTS 1.130已对照

“请究罗檀头尊师不要前去见沙门乔达摩!究罗檀头尊师不应当前去见沙门乔达摩。如果究罗檀头尊师前去见沙门乔达摩,究罗檀头尊师的声誉将会减损,沙门乔达摩的声誉将会增长。正因为究罗檀头尊师的声誉将会减损、沙门乔达摩的声誉将会增长——就凭这一支[理由],究罗檀头尊师就不应当前去见沙门乔达摩,而是沙门乔达摩才应当前来见究罗檀头尊师。”

‘‘Mā bhavaṃ kūṭadanto samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkami. Na arahati bhavaṃ kūṭadanto samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ. Sace bhavaṃ kūṭadanto samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamissati, bhoto kūṭadantassa yaso hāyissati, samaṇassa gotamassa yaso abhivaḍḍhissati. Yampi bhoto kūṭadantassa yaso hāyissati, samaṇassa gotamassa yaso abhivaḍḍhissati, imināpaṅgena na arahati bhavaṃ kūṭadanto samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ. Samaṇo tveva gotamo arahati bhavantaṃ kūṭadantaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ.
已对照

“究罗檀头尊师于母方与父方两方面都是善生,受胎清净,直至第七代祖父,就出身论不受摈斥、不受讥毁。正因为究罗檀头尊师于母方与父方两方面都是善生,受胎清净,直至第七代祖父,就出身论不受摈斥、不受讥毁——就凭这一支[理由],究罗檀头尊师就不应当前去见沙门乔达摩,而是沙门乔达摩才应当前来见究罗檀头尊师。”

‘‘Bhavañhi kūṭadanto ubhato sujāto mātito ca pitito ca saṃsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena. Yampi bhavaṃ kūṭadanto ubhato sujāto mātito ca pitito ca saṃsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena, imināpaṅgena na arahati bhavaṃ kūṭadanto samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ. Samaṇo tveva gotamo arahati bhavantaṃ kūṭadantaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ.
已对照

“究罗檀头尊师富裕,有大财富、大受用,有丰厚的钱财资具、丰厚的金银……乃至……”

‘‘Bhavañhi kūṭadanto aḍḍho mahaddhano mahābhogo pahūtavittūpakaraṇo pahūtajātarūparajato…pe…
已对照

“究罗檀头尊师是读诵者、持圣典者,通达三吠陀(veda),及其语汇、仪轨、音韵与语源分析,以及作为第五的古传说;通晓语句、精通文法,于顺世论及大丈夫相(mahāpurisalakkhaṇa)圆满无缺……乃至……”

‘‘Bhavañhi kūṭadanto ajjhāyako mantadharo tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū sanighaṇḍukeṭubhānaṃ sākkharappabhedānaṃ itihāsapañcamānaṃ padako veyyākaraṇo lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo…pe…
缅 1.123已对照

“究罗檀头尊师相貌俊美,令人喜见,令人净信,具足最上的容色之美,有梵天般的容色、梵天般的威光,仪表可观、见之不凡……乃至……”

‘‘Bhavañhi kūṭadanto abhirūpo dassanīyo pāsādiko paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato brahmavaṇṇī brahmavacchasī akhuddāvakāso dassanāya…pe…
已对照

“究罗檀头尊师是持戒者,戒行增上,具足增上的戒行……乃至……”

‘‘Bhavañhi kūṭadanto sīlavā vuddhasīlī vuddhasīlena samannāgato…pe…
已对照

“究罗檀头尊师言语良善,善于言辞,具足文雅的言语——清晰流利、无有瑕疵,能令人了知义理……乃至……”

‘‘Bhavañhi kūṭadanto kalyāṇavāco kalyāṇavākkaraṇo poriyā vācāya samannāgato vissaṭṭhāya anelagalāya atthassa viññāpaniyā…pe…
已对照

“究罗檀头尊师是众多人的老师及老师的老师,教授三百位青年读诵圣典。又有众多青年从各个方向、各个地区来到究罗檀头尊师跟前,希求圣典,想要学习圣典……乃至……”

‘‘Bhavañhi kūṭadanto bahūnaṃ ācariyapācariyo tīṇi māṇavakasatāni mante vāceti, bahū kho pana nānādisā nānājanapadā māṇavakā āgacchanti bhoto kūṭadantassa santike mantatthikā mante adhiyitukāmā…pe…
已对照

“究罗檀头尊师年迈、年长、高龄,年事已高,已至暮年;而沙门乔达摩既年轻,出家也未久……乃至……”

‘‘Bhavañhi kūṭadanto jiṇṇo vuddho mahallako addhagato vayoanuppatto. Samaṇo gotamo taruṇo ceva taruṇapabbajito ca…pe…
已对照

“究罗檀头尊师受到摩揭陀国王洗尼耶·频婆娑罗的恭敬、尊重、敬重、供养、礼敬……乃至……”

‘‘Bhavañhi kūṭadanto rañño māgadhassa seniyassa bimbisārassa sakkato garukato mānito pūjito apacito…pe…
已对照

“究罗檀头尊师受到婆罗门沸伽罗娑罗(Pokkharasāti)的恭敬、尊重、敬重、供养、礼敬……乃至……”

‘‘Bhavañhi kūṭadanto brāhmaṇassa pokkharasātissa sakkato garukato mānito pūjito apacito…pe…
PTS 1.131已对照

“究罗檀头尊师住在佉纽摩多,[该地]人口众多,草料、薪木、水源俱全,谷物丰饶,是王家领地,为摩揭陀国王洗尼耶·频婆娑罗所赐的王家赏赐、梵分之地。正因为究罗檀头尊师住在佉纽摩多——[该地]人口众多,草料、薪木、水源俱全,谷物丰饶,是王家领地,为摩揭陀国王洗尼耶·频婆娑罗所赐的王家赏赐、梵分之地——就凭这一支[理由],究罗檀头尊师就不应当前去见沙门乔达摩,而是沙门乔达摩才应当前来见究罗檀头尊师。”

‘‘Bhavañhi kūṭadanto khāṇumataṃ ajjhāvasati sattussadaṃ satiṇakaṭṭhodakaṃ sadhaññaṃ rājabhoggaṃ raññā māgadhena seniyena bimbisārena dinnaṃ rājadāyaṃ brahmadeyyaṃ. Yampi bhavaṃ kūṭadanto khāṇumataṃ ajjhāvasati sattussadaṃ satiṇakaṭṭhodakaṃ sadhaññaṃ rājabhoggaṃ, raññā māgadhena seniyena bimbisārena dinnaṃ rājadāyaṃ brahmadeyyaṃ, imināpaṅgena na arahati bhavaṃ kūṭadanto samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ. Samaṇotveva gotamo arahati bhavantaṃ kūṭadantaṃ dassanāya upasaṅkamitu’’nti.

佛陀功德之论Buddhaguṇakathā

332已对照

如是说时,婆罗门究罗檀头对那些婆罗门说:

. Evaṃ vutte kūṭadanto brāhmaṇo te brāhmaṇe etadavoca –
缅 1.124已对照

“那么,诸位,请你们也听我说:正是我们才应当前去见那位乔达摩尊师,而那位乔达摩尊师不应当前来见我们。诸位,沙门乔达摩于母方与父方两方面都是善生,受胎清净,直至第七代祖父,就出身论不受摈斥、不受讥毁。正因为沙门乔达摩于母方与父方两方面都是善生,受胎清净,直至第七代祖父,就出身论不受摈斥、不受讥毁——就凭这一支[理由],那位乔达摩尊师就不应当前来见我们,而正是我们才应当前去见那位乔达摩尊师。”

‘‘Tena hi, bho, mamapi suṇātha, yathā mayameva arahāma taṃ bhavantaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ, na tveva arahati so bhavaṃ gotamo amhākaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ. Samaṇo khalu, bho, gotamo ubhato sujāto mātito ca pitito ca saṃsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena. Yampi, bho, samaṇo gotamo ubhato sujāto mātito ca pitito ca saṃsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena, imināpaṅgena na arahati so bhavaṃ gotamo amhākaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ. Atha kho mayameva arahāma taṃ bhavantaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ.
已对照

“诸位,沙门乔达摩舍弃了众多的亲族而出家……乃至……”

‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo mahantaṃ ñātisaṅghaṃ ohāya pabbajito…pe…
已对照

“诸位,沙门乔达摩舍弃了大量的黄金钱财——埋藏在地下的与储放在楼阁上的——而出家……乃至……”

‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo pahūtaṃ hiraññasuvaṇṇaṃ ohāya pabbajito bhūmigatañca vehāsaṭṭhaṃ ca…pe…
已对照

“诸位,沙门乔达摩正当年少,是发色乌黑的青年,具足美好的青春,在人生的初期,便舍离俗家而出家,成为无家者……乃至……”

‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo daharova samāno yuvā susukāḷakeso bhadrena yobbanena samannāgato paṭhamena vayasā agārasmā anagāriyaṃ pabbajito…pe…
已对照

“诸位,沙门乔达摩在父母不愿意、泪流满面地哭泣之时,剃除须发,披上袈裟(kāsāya)衣,舍离俗家而出家,成为无家者……乃至……”

‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo akāmakānaṃ mātāpitūnaṃ assumukhānaṃ rudantānaṃ kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajito…pe…
PTS 1.132已对照

“诸位,沙门乔达摩相貌俊美,令人喜见,令人净信,具足最上的容色之美,有梵天般的容色、梵天般的威光,仪表可观、见之不凡……乃至……”

‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo abhirūpo dassanīyo pāsādiko paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato brahmavaṇṇī brahmavacchasī akhuddāvakāso dassanāya …pe…
已对照

“诸位,沙门乔达摩是持戒者,戒行圣洁,戒行善良,具足善良的戒行……乃至……”

‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo sīlavā ariyasīlī kusalasīlī kusalasīlena samannāgato…pe…
已对照

“诸位,沙门乔达摩言语良善,善于言辞,具足文雅的言语——清晰流利、无有瑕疵,能令人了知义理……乃至……”

‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo kalyāṇavāco kalyāṇavākkaraṇo poriyā vācāya samannāgato vissaṭṭhāya anelagalāya atthassa viññāpaniyā…pe…
缅 1.125已对照

“诸位,沙门乔达摩是众多人的老师及老师的老师……乃至……”

‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo bahūnaṃ ācariyapācariyo…pe…
已对照

“诸位,沙门乔达摩已灭尽欲贪(kāmarāga),离于轻浮……乃至……”

‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo khīṇakāmarāgo vigatacāpallo…pe…
已对照

“诸位,沙门乔达摩是业论者、所作论者,对婆罗门人众不怀恶意……乃至……”

‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo kammavādī kiriyavādī apāpapurekkhāro brahmaññāya pajāya…pe…
已对照

“诸位,沙门乔达摩从高贵的家族出家,即血统未杂的刹帝利(khattiya)家族……乃至……”

‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo uccā kulā pabbajito asambhinnakhattiyakulā…pe…
已对照

“诸位,沙门乔达摩从富裕的家族出家,即有大财富、大受用的家族……乃至……”

‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo aḍḍhā kulā pabbajito mahaddhanā mahābhogā…pe…
已对照

“诸位,人们从其他国土、其他地方前来向沙门乔达摩请问问题……乃至……”

‘‘Samaṇaṃ khalu, bho, gotamaṃ tiroraṭṭhā tirojanapadā pañhaṃ pucchituṃ āgacchanti…pe…
已对照

“诸位,有数以千计的诸天(devatā)终生皈依了沙门乔达摩……乃至……”

‘‘Samaṇaṃ khalu, bho, gotamaṃ anekāni devatāsahassāni pāṇehi saraṇaṃ gatāni…pe…
已对照

“诸位,关于沙门乔达摩,有这样的善名声传扬:‘那位世尊亦即是阿罗汉、正等正觉者、明行具足、善逝、世间解、无上者、调御丈夫、天人导师、佛陀、世尊。’……乃至……”

‘‘Samaṇaṃ khalu, bho, gotamaṃ evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato – ‘itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā’ ti…pe…
已对照

“诸位,沙门乔达摩具足三十二大丈夫相……乃至……”

‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇehi samannāgato…pe…
已对照

“诸位,沙门乔达摩是说‘来吧,欢迎!’者,言语亲切,善于问候,不皱眉头,面容开朗,总是先开口[攀谈]……乃至……”

‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo ehisvāgatavādī sakhilo sammodako abbhākuṭiko uttānamukho pubbabhāsī…pe…
已对照

“诸位,沙门乔达摩受到四众的恭敬、尊重、敬重、供养、礼敬……乃至……”

‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo catunnaṃ parisānaṃ sakkato garukato mānito pūjito apacito…pe…
已对照

“诸位,许多诸天与人类对沙门乔达摩深怀净信……乃至……”

‘‘Samaṇe khalu, bho, gotame bahū devā ca manussā ca abhippasannā…pe…
已对照

“诸位,沙门乔达摩住在哪个村庄或市镇,在那个村庄或市镇,非人(amanussa)就不会恼害人们……乃至……”

‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo yasmiṃ gāme vā nigame vā paṭivasati na tasmiṃ gāme vā nigame vā amanussā manusse viheṭhenti…pe…
缅 1.126已对照

“诸位,沙门乔达摩拥有僧团,拥有会众,是会众之师,在众多派别的宗师(titthakara)中被称为最上者。诸位,那些沙门、婆罗门的声誉是以这样或那样的方式获得的,而沙门乔达摩的声誉却不是这样获得的;沙门乔达摩的声誉是以无上的明行成就而获得的……乃至……”

‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo saṅghī gaṇī gaṇācariyo puthutitthakarānaṃ aggamakkhāyati, yathā kho pana, bho, etesaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ yathā vā tathā vā yaso samudāgacchati, na hevaṃ samaṇassa gotamassa yaso samudāgato. Atha kho anuttarāya vijjācaraṇasampadāya samaṇassa gotamassa yaso samudāgato…pe…
PTS 1.133已对照

“诸位,摩揭陀国王洗尼耶·频婆娑罗与儿子、妻子、随从、大臣一起,终生皈依了沙门乔达摩……乃至……”

‘‘Samaṇaṃ khalu, bho, gotamaṃ rājā māgadho seniyo bimbisāro saputto sabhariyo sapariso sāmacco pāṇehi saraṇaṃ gato…pe…
已对照

“诸位,憍萨罗(Kosala)国王波斯匿(Pasenadi)与儿子、妻子、随从、大臣一起,终生皈依了沙门乔达摩……乃至……”

‘‘Samaṇaṃ khalu, bho, gotamaṃ rājā pasenadi kosalo saputto sabhariyo sapariso sāmacco pāṇehi saraṇaṃ gato…pe…
已对照

“诸位,婆罗门沸伽罗娑罗与儿子、妻子、随从、大臣一起,终生皈依了沙门乔达摩……乃至……”

‘‘Samaṇaṃ khalu, bho, gotamaṃ brāhmaṇo pokkharasāti saputto sabhariyo sapariso sāmacco pāṇehi saraṇaṃ gato…pe…
已对照

“诸位,沙门乔达摩受到摩揭陀国王洗尼耶·频婆娑罗的恭敬、尊重、敬重、供养、礼敬……乃至……”

‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo rañño māgadhassa seniyassa bimbisārassa sakkato garukato mānito pūjito apacito…pe…
已对照

“诸位,沙门乔达摩受到憍萨罗国王波斯匿的恭敬、尊重、敬重、供养、礼敬……乃至……”

‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo rañño pasenadissa kosalassa sakkato garukato mānito pūjito apacito…pe…
已对照

“诸位,沙门乔达摩受到婆罗门沸伽罗娑罗的恭敬、尊重、敬重、供养、礼敬……乃至……”

‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo brāhmaṇassa pokkharasātissa sakkato garukato mānito pūjito apacito…pe…
已对照

“诸位,沙门乔达摩已到达佉纽摩多,住在佉纽摩多的庵婆罗提迦。诸位,凡是来到我们村庄地界的沙门或婆罗门,都是我们的客人;对于客人,我们应当恭敬、尊重、敬重、供养、礼敬。诸位,正因为沙门乔达摩已到达佉纽摩多,住在佉纽摩多的庵婆罗提迦,沙门乔达摩就是我们的客人;对于客人,我们应当恭敬、尊重、敬重、供养、礼敬——就凭这一支[理由],那位乔达摩尊师就不应当前来见我们,而正是我们才应当前去见那位乔达摩尊师。诸位,我所通晓的那位乔达摩尊师的功德就只有这么多,但那位乔达摩尊师并非仅有这么多功德,因为那位乔达摩尊师的功德实是无量的。”

‘‘Samaṇo khalu, bho, gotamo khāṇumataṃ anuppatto khāṇumate viharati ambalaṭṭhikāyaṃ. Ye kho pana, bho, keci samaṇā vā brāhmaṇā vā amhākaṃ gāmakhettaṃ āgacchanti, atithī no te honti. Atithī kho panamhehi sakkātabbā garukātabbā mānetabbā pūjetabbā apacetabbā. Yampi, bho, samaṇo gotamo khāṇumataṃ anuppatto khāṇumate viharati ambalaṭṭhikāyaṃ, atithimhākaṃ samaṇo gotamo. Atithi kho panamhehi sakkātabbo garukātabbo mānetabbo pūjetabbo apacetabbo. Imināpaṅgena nārahati so bhavaṃ gotamo amhākaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ. Atha kho mayameva arahāma taṃ bhavantaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ. Ettake kho ahaṃ, bho, tassa bhoto gotamassa vaṇṇe pariyāpuṇāmi, no ca kho so bhavaṃ gotamo ettakavaṇṇo. Aparimāṇavaṇṇo hi so bhavaṃ gotamo’’ti.
333缅 1.127已对照

如是说时,那些婆罗门对婆罗门究罗檀头说:“正如究罗檀头尊师这样称说沙门乔达摩的功德,即使那位乔达摩尊师住在离这里一百由旬(yojana)之处,有信心的良家之子也应当前去见他——哪怕要背负干粮袋[前往]。”[婆罗门究罗檀头说:]“那么,诸位,我们全体都前去见沙门乔达摩吧。”

. Evaṃ vutte, te brāhmaṇā kūṭadantaṃ brāhmaṇaṃ etadavocuṃ – ‘‘yathā kho bhavaṃ kūṭadanto samaṇassa gotamassa vaṇṇe bhāsati, ito cepi so bhavaṃ gotamo yojanasate viharati, alameva saddhena kulaputtena dassanāya upasaṅkamituṃ api puṭosenā’’ti. ‘‘Tena hi, bho, sabbeva mayaṃ samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamissāmā’’ti.

大胜王祭祀之论Mahāvijitarājayaññakathā

334PTS 1.134已对照

于是,婆罗门究罗檀头与庞大的婆罗门群众一起,前往庵婆罗提迦世尊那里;到了之后,与世尊互相问候;交换了友好、可念的问候话语之后,坐在一旁。佉纽摩多的婆罗门居士们,有些礼敬世尊后坐在一旁;有些与世尊互相问候,交换了友好、可念的问候话语之后,坐在一旁;有些向世尊合掌致敬后坐在一旁;有些报出名姓后坐在一旁;有些默然坐在一旁。

. Atha kho kūṭadanto brāhmaṇo mahatā brāhmaṇagaṇena saddhiṃ yena ambalaṭṭhikā yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Khāṇumatakāpi kho brāhmaṇagahapatikā appekacce bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu; appekacce bhagavatā saddhiṃ sammodiṃsu, sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdiṃsu; appekacce yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu; appekacce nāmagottaṃ sāvetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu; appekacce tuṇhībhūtā ekamantaṃ nisīdiṃsu.
335已对照

坐在一旁的婆罗门究罗檀头对世尊说:“乔达摩尊师,我曾听说:‘沙门乔达摩知道三种方式[具足]、十六资具的祭祀成就。’而我并不知道三种方式[具足]、十六资具的祭祀成就,我又想举行大祭祀。若乔达摩尊师能为我开示三种方式[具足]、十六资具的祭祀成就,那就好了。”

. Ekamantaṃ nisinno kho kūṭadanto brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘sutaṃ metaṃ, bho gotama – ‘samaṇo gotamo tividhaṃ yaññasampadaṃ soḷasaparikkhāraṃ jānātī’ti. Na kho panāhaṃ jānāmi tividhaṃ yaññasampadaṃ soḷasaparikkhāraṃ. Icchāmi cāhaṃ mahāyaññaṃ yajituṃ. Sādhu me bhavaṃ gotamo tividhaṃ yaññasampadaṃ soḷasaparikkhāraṃ desetū’’ti.
336缅 1.128已对照

“那么,婆罗门,你要谛听,好好作意,我要说了。”“是的,尊师。”婆罗门究罗檀头回答世尊。世尊这样说:“婆罗门,从前有一位名叫大胜王(Mahāvijita)的国王,富裕,有大财富、大受用,有丰厚的金银、丰厚的钱财资具、丰厚的钱财谷物,国库与谷仓充实盈满。婆罗门,那时,大胜王独处静坐时,心中生起了这样的思虑:‘我已获得了广大的人间财富,征服了广大的大地而住于其中。让我来举行大祭祀吧,那将使我长久得利益、安乐。’”

. ‘‘Tena hi, brāhmaṇa, suṇāhi sādhukaṃ manasikarohi, bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bho’’ti kho kūṭadanto brāhmaṇo bhagavato paccassosi. Bhagavā etadavoca – ‘‘bhūtapubbaṃ, brāhmaṇa, rājā mahāvijito nāma ahosi aḍḍho mahaddhano mahābhogo pahūtajātarūparajato pahūtavittūpakaraṇo pahūtadhanadhañño paripuṇṇakosakoṭṭhāgāro. Atha kho, brāhmaṇa, rañño mahāvijitassa rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘adhigatā kho me vipulā mānusakā bhogā, mahantaṃ pathavimaṇḍalaṃ abhivijiya ajjhāvasāmi, yaṃnūnāhaṃ mahāyaññaṃ yajeyyaṃ, yaṃ mama assa dīgharattaṃ hitāya sukhāyā’ti.
337PTS 1.135已对照

于是,婆罗门,大胜王唤来国师婆罗门(purohitabrāhmaṇa),对他说:“婆罗门,我在此独处静坐时,心中生起了这样的思虑:‘我已获得了广大的人间财富,征服了广大的大地而住于其中。让我来举行大祭祀吧,那将使我长久得利益、安乐。’婆罗门,我想举行大祭祀。愿尊师教导我,使我长久得利益、安乐。”

. ‘‘Atha kho, brāhmaṇa, rājā mahāvijito purohitaṃ brāhmaṇaṃ āmantetvā etadavoca – ‘idha mayhaṃ, brāhmaṇa, rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – adhigatā kho me vipulā mānusakā bhogā, mahantaṃ pathavimaṇḍalaṃ abhivijiya ajjhāvasāmi. Yaṃnūnāhaṃ mahāyaññaṃ yajeyyaṃ yaṃ mama assa dīgharattaṃ hitāya sukhāyā’ti. Icchāmahaṃ, brāhmaṇa, mahāyaññaṃ yajituṃ. Anusāsatu maṃ bhavaṃ yaṃ mama assa dīgharattaṃ hitāya sukhāyā’’’ti.
338PTS 1.136缅 1.129已对照

如是说时,婆罗门,国师婆罗门对大胜王说:“尊王的国土仍有荆棘,仍有逼迫:可见有劫掠村庄的,可见有劫掠市镇的,可见有劫掠城市的,可见有拦路抢劫的。尊王若在这样仍有荆棘、仍有逼迫的国土上征收赋税,尊王就是在做不应做的事。尊王或许会这样想:‘我将以处死、囚禁、罚没、谴责或流放,根除这盗贼之患!’然而这盗贼之患并不能这样正确地根除:那些被杀之余的残存者,日后仍会恼害国王的国土。唯有依靠这样的安排,这盗贼之患才能正确地根除:凡在尊王的国土上勤勉于农耕与牧牛的人,愿尊王供给他们种子与食粮;凡在尊王的国土上勤勉于商业的人,愿尊王供给他们资本;凡在尊王的国土上勤勉于王家公务的人,愿尊王发给他们食粮与俸禄。这些人各自专心于自己的工作,就不会恼害国王的国土;国王将有巨大的积聚;国土安稳而立,没有荆棘,没有逼迫;人们欢喜悦乐,让孩子在怀中舞跃,想必将敞开家门而住。”“是的,尊师。”婆罗门,大胜王应诺国师婆罗门后,凡在国王的国土上勤勉于农耕与牧牛的人,大胜王便供给他们种子与食粮;凡在国王的国土上勤勉于商业的人,大胜王便供给他们资本;凡在国王的国土上勤勉于王家公务的人,大胜王便发给他们食粮与俸禄。于是,这些人各自专心于自己的工作,不再恼害国王的国土;国王有了巨大的积聚;国土安稳而立,没有荆棘,没有逼迫;人们欢喜悦乐,让孩子在怀中舞跃,想必敞开家门而住。于是,婆罗门,大胜王唤来国师婆罗门,对他说:“尊师,我的盗贼之患已被根除;依靠尊师的安排,我有了巨大的积聚;国土安稳而立,没有荆棘,没有逼迫;人们欢喜悦乐,让孩子在怀中舞跃,想必敞开家门而住。婆罗门,我想举行大祭祀。愿尊师教导我,使我长久得利益、安乐。”

. ‘‘Evaṃ vutte, brāhmaṇa, purohito brāhmaṇo rājānaṃ mahāvijitaṃ etadavoca – ‘bhoto kho rañño janapado sakaṇṭako sauppīḷo, gāmaghātāpi dissanti, nigamaghātāpi dissanti, nagaraghātāpi dissanti, panthaduhanāpi dissanti. Bhavaṃ kho pana rājā evaṃ sakaṇṭake janapade sauppīḷe balimuddhareyya, akiccakārī assa tena bhavaṃ rājā. Siyā kho pana bhoto rañño evamassa – ‘‘ahametaṃ dassukhīlaṃ vadhena vā bandhena vā jāniyā vā garahāya vā pabbājanāya vā samūhanissāmī’’ti, na kho panetassa dassukhīlassa evaṃ sammā samugghāto hoti. Ye te hatāvasesakā bhavissanti, te pacchā rañño janapadaṃ viheṭhessanti. Api ca kho idaṃ saṃvidhānaṃ āgamma evametassa dassukhīlassa sammā samugghāto hoti. Tena hi bhavaṃ rājā ye bhoto rañño janapade ussahanti kasigorakkhe, tesaṃ bhavaṃ rājā bījabhattaṃ anuppadetu. Ye bhoto rañño janapade ussahanti vāṇijjāya, tesaṃ bhavaṃ rājā pābhataṃ anuppadetu. Ye bhoto rañño janapade ussahanti rājaporise, tesaṃ bhavaṃ rājā bhattavetanaṃ pakappetu. Te ca manussā sakammapasutā rañño janapadaṃ na viheṭhessanti; mahā ca rañño rāsiko bhavissati. Khemaṭṭhitā janapadā akaṇṭakā anuppīḷā. Manussā mudā modamānā ure putte naccentā apārutagharā maññe viharissantī’ti. ‘Evaṃ, bho’ti kho, brāhmaṇa, rājā mahāvijito purohitassa brāhmaṇassa paṭissutvā ye rañño janapade ussahiṃsu kasigorakkhe, tesaṃ rājā mahāvijito bījabhattaṃ anuppadāsi. Ye ca rañño janapade ussahiṃsu vāṇijjāya, tesaṃ rājā mahāvijito pābhataṃ anuppadāsi. Ye ca rañño janapade ussahiṃsu rājaporise, tesaṃ rājā mahāvijito bhattavetanaṃ pakappesi. Te ca manussā sakammapasutā rañño janapadaṃ na viheṭhiṃsu, mahā ca rañño rāsiko ahosi. Khemaṭṭhitā janapadā akaṇṭakā anuppīḷā manussā mudā modamānā ure putte naccentā apārutagharā maññe vihariṃsu. Atha kho, brāhmaṇa, rājā mahāvijito purohitaṃ brāhmaṇaṃ āmantetvā etadavoca – ‘samūhato kho me bhoto dassukhīlo, bhoto saṃvidhānaṃ āgamma mahā ca me rāsiko. Khemaṭṭhitā janapadā akaṇṭakā anuppīḷā manussā mudā modamānā ure putte naccentā apārutagharā maññe viharanti. Icchāmahaṃ brāhmaṇa mahāyaññaṃ yajituṃ. Anusāsatu maṃ bhavaṃ yaṃ mama assa dīgharattaṃ hitāya sukhāyā’ti.

四资具Catuparikkhāraṃ

339PTS 1.137缅 1.130已对照

“那么,愿尊王召告尊王国土上臣属的刹帝利们——市镇的与地方的:‘诸位,我想举行大祭祀,请诸位尊师同意我,使我长久得利益、安乐。’愿尊王召告尊王国土上的大臣与廷臣们——市镇的与地方的……乃至……豪富的婆罗门们——市镇的与地方的……乃至……殷实的居士们——市镇的与地方的:‘诸位,我想举行大祭祀,请诸位尊师同意我,使我长久得利益、安乐。’”“是的,尊师。”婆罗门,大胜王应诺国师婆罗门后,召告了国土上臣属的刹帝利们——市镇的与地方的:“诸位,我想举行大祭祀,请诸位尊师同意我,使我长久得利益、安乐。”“愿尊王举行祭祀!大王,正是祭祀之时。”[又]召告了国土上的大臣与廷臣们——市镇的与地方的……乃至……豪富的婆罗门们——市镇的与地方的……乃至……殷实的居士们——市镇的与地方的:“诸位,我想举行大祭祀,请诸位尊师同意我,使我长久得利益、安乐。”“愿尊王举行祭祀!大王,正是祭祀之时。”如是,这四类同意者就成为那祭祀的资具。

. ‘‘Tena hi bhavaṃ rājā ye bhoto rañño janapade khattiyā ānuyantā negamā ceva jānapadā ca te bhavaṃ rājā āmantayataṃ – ‘icchāmahaṃ, bho, mahāyaññaṃ yajituṃ, anujānantu me bhavanto yaṃ mama assa dīgharattaṃ hitāya sukhāyā’ti. Ye bhoto rañño janapade amaccā pārisajjā negamā ceva jānapadā ca…pe… brāhmaṇamahāsālā negamā ceva jānapadā ca…pe… gahapatinecayikā negamā ceva jānapadā ca, te bhavaṃ rājā āmantayataṃ – ‘icchāmahaṃ, bho, mahāyaññaṃ yajituṃ, anujānantu me bhavanto yaṃ mama assa dīgharattaṃ hitāya sukhāyā’ti. ‘Evaṃ, bho’ti kho, brāhmaṇa, rājā mahāvijito purohitassa brāhmaṇassa paṭissutvā ye rañño janapade khattiyā ānuyantā negamā ceva jānapadā ca, te rājā mahāvijito āmantesi – ‘icchāmahaṃ, bho, mahāyaññaṃ yajituṃ, anujānantu me bhavanto yaṃ mama assa dīgharattaṃ hitāya sukhāyā’’ti. ‘Yajataṃ bhavaṃ rājā yaññaṃ, yaññakālo mahārājā’ti. Ye rañño janapade amaccā pārisajjā negamā ceva jānapadā ca…pe… brāhmaṇamahāsālā negamā ceva jānapadā ca…pe… gahapatinecayikā negamā ceva jānapadā ca, te rājā mahāvijito āmantesi – ‘icchāmahaṃ, bho, mahāyaññaṃ yajituṃ. Anujānantu me bhavanto yaṃ mama assa dīgharattaṃ hitāya sukhāyā’ti. ‘Yajataṃ bhavaṃ rājā yaññaṃ, yaññakālo mahārājā’ti. Itime cattāro anumatipakkhā tasseva yaññassa parikkhārā bhavanti.

八资具Aṭṭha parikkhārā

340已对照

大胜王具足八支:他于母方与父方两方面都是善生,受胎清净,直至第七代祖父,就出身论不受摈斥、不受讥毁;他相貌俊美,令人喜见,令人净信,具足最上的容色之美,有梵天般的容色、梵天般的威光,仪表可观、见之不凡;他富裕,有大财富、大受用,有丰厚的金银、丰厚的钱财资具、丰厚的钱财谷物,国库与谷仓充实盈满;他有力量,具足顺从、依教奉行的四支军队,想必能以威名慑伏敌对者;他有信心,是施与者,是布施主,门户敞开,如同沙门、婆罗门、贫者、旅人、游乞者、乞求者的井泉,广作诸福;他是多闻者,于种种学问多所听闻;他又了知各种所说的意义:“这是这句所说的意义,这是那句所说的意义”;他是智者、聪慧者,有能力思虑过去、未来、现在的义利。大胜王具足这八支。如是,这八支也成为那祭祀的资具。

. ‘‘Rājā mahāvijito aṭṭhahaṅgehi samannāgato, ubhato sujāto mātito ca pitito ca saṃsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena abhirūpo dassanīyo pāsādiko paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato brahmavaṇṇī brahmavacchasī akhuddāvakāso dassanāya; aḍḍho mahaddhano mahābhogo pahūtajātarūparajato pahūtavittūpakaraṇo pahūtadhanadhañño paripuṇṇakosakoṭṭhāgāro; balavā caturaṅginiyā senāya samannāgato assavāya ovādapaṭikarāya sahati [patapati (sī. pī.), tapati (syā.)] maññe paccatthike yasasā; saddho dāyako dānapati anāvaṭadvāro samaṇabrāhmaṇakapaṇaddhikavaṇibbakayācakānaṃ opānabhūto puññāni karoti; bahussuto tassa tassa sutajātassa, tassa tasseva kho pana bhāsitassa atthaṃ jānāti ‘ayaṃ imassa bhāsitassa attho ayaṃ imassa bhāsitassa attho’ti; paṇḍito, viyatto, medhāvī, paṭibalo, atītānāgatapaccuppanne atthe cintetuṃ. Rājā mahāvijito imehi aṭṭhahaṅgehi samannāgato. Iti imānipi aṭṭhaṅgāni tasseva yaññassa parikkhārā bhavanti.

四资具Catuparikkhāraṃ

341PTS 1.138缅 1.131已对照

国师婆罗门具足四支:他于母方与父方两方面都是善生,受胎清净,直至第七代祖父,就出身论不受摈斥、不受讥毁;他是读诵者、持圣典者,通达三吠陀,及其语汇、仪轨、音韵与语源分析,以及作为第五的古传说;通晓语句、精通文法,于顺世论及大丈夫相圆满无缺;他是持戒者,戒行增上,具足增上的戒行;他是智者、聪慧者,在持祭勺者中位居第一或第二。国师婆罗门具足这四支。如是,这四支也成为那祭祀的资具。

. ‘‘Purohito [purohitopi (ka. sī. ka.)] brāhmaṇo catuhaṅgehi samannāgato. Ubhato sujāto mātito ca pitito ca saṃsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena; ajjhāyako mantadharo tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū sanighaṇḍukeṭubhānaṃ sākkharappabhedānaṃ itihāsapañcamānaṃ padako veyyākaraṇo lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo; sīlavā vuddhasīlī vuddhasīlena samannāgato; paṇḍito viyatto medhāvī paṭhamo vā dutiyo vā sujaṃ paggaṇhantānaṃ. Purohito brāhmaṇo imehi catūhaṅgehi samannāgato. Iti imāni cattāri aṅgāni tasseva yaññassa parikkhārā bhavanti.

三种方式Tisso vidhā

342已对照

于是,婆罗门,国师婆罗门在祭祀之前,为大胜王开示了三种方式:“尊王想举行大祭祀时,或许会有某种懊悔:‘唉,我的大量财富将要耗损!’尊王不应作这种懊悔。尊王正在举行大祭祀时,或许会有某种懊悔:‘唉,我的大量财富正在耗损!’尊王不应作这种懊悔。尊王已举行大祭祀之后,或许会有某种懊悔:‘唉,我的大量财富已经耗损!’尊王不应作这种懊悔。”婆罗门,国师婆罗门在祭祀之前,为大胜王开示了这三种方式。

. ‘‘Atha kho, brāhmaṇa, purohito brāhmaṇo rañño mahāvijitassa pubbeva yaññā tisso vidhā desesi. Siyā kho pana bhoto rañño mahāyaññaṃ yiṭṭhukāmassa [yiṭṭhakāmassa (ka.)] kocideva vippaṭisāro – ‘mahā vata me bhogakkhandho vigacchissatī’ti, so bhotā raññā vippaṭisāro na karaṇīyo. Siyā kho pana bhoto rañño mahāyaññaṃ yajamānassa kocideva vippaṭisāro – ‘mahā vata me bhogakkhandho vigacchatī’ti, so bhotā raññā vippaṭisāro na karaṇīyo. Siyā kho pana bhoto rañño mahāyaññaṃ yiṭṭhassa kocideva vippaṭisāro – ‘mahā vata me bhogakkhandho vigato’ti, so bhotā raññā vippaṭisāro na karaṇīyo’’ti. Imā kho, brāhmaṇa, purohito brāhmaṇo rañño mahāvijitassa pubbeva yaññā tisso vidhā desesi.

十行相Dasa ākārā

343PTS 1.139缅 1.132已对照

于是,婆罗门,国师婆罗门在祭祀之前,以十种行相为大胜王除去了对受施者们的懊悔:“将有杀害生命者来到尊王的祭祀,也有远离杀害生命者。其中凡是杀害生命者,其[果报]唯归他们自身;其中凡是远离杀害生命者,愿尊王为他们而祭祀,愿尊王舍施,愿尊王欢喜,唯愿尊王令内心净信。将有行不与取者来到尊王的祭祀,也有远离不与取者……乃至……有行欲邪行者,也有远离欲邪行者……有说虚妄语者,也有远离虚妄语者……有说离间语者,也有远离离间语者……有说粗恶语者,也有远离粗恶语者……有说杂秽语者,也有远离杂秽语者……有心怀贪欲者,也有不怀贪欲者……有心怀瞋恚者,也有心无瞋恚者……有持邪见者,也有持正见者……。其中凡是持邪见者,其[果报]唯归他们自身;其中凡是持正见者,愿尊王为他们而祭祀,愿尊王舍施,愿尊王欢喜,唯愿尊王令内心净信。”婆罗门,国师婆罗门在祭祀之前,以这十种行相为大胜王除去了对受施者们的懊悔。

. ‘‘Atha kho, brāhmaṇa, purohito brāhmaṇo rañño mahāvijitassa pubbeva yaññā dasahākārehi paṭiggāhakesu vippaṭisāraṃ paṭivinesi. ‘Āgamissanti kho bhoto yaññaṃ pāṇātipātinopi pāṇātipātā paṭiviratāpi. Ye tattha pāṇātipātino, tesaññeva tena. Ye tattha pāṇātipātā paṭiviratā, te ārabbha yajataṃ bhavaṃ, sajjataṃ bhavaṃ, modataṃ bhavaṃ, cittameva bhavaṃ antaraṃ pasādetu. Āgamissanti kho bhoto yaññaṃ adinnādāyinopi adinnādānā paṭiviratāpi…pe… kāmesu micchācārinopi kāmesumicchācārā paṭiviratāpi… musāvādinopi musāvādā paṭiviratāpi… pisuṇavācinopi pisuṇāya vācāya paṭiviratāpi… pharusavācinopi pharusāya vācāya paṭiviratāpi… samphappalāpinopi samphappalāpā paṭiviratāpi … abhijjhālunopi anabhijjhālunopi… byāpannacittāpi abyāpannacittāpi… micchādiṭṭhikāpi sammādiṭṭhikāpi…. Ye tattha micchādiṭṭhikā, tesaññeva tena. Ye tattha sammādiṭṭhikā, te ārabbha yajataṃ bhavaṃ, sajjataṃ bhavaṃ, modataṃ bhavaṃ, cittameva bhavaṃ antaraṃ pasādetū’ti. Imehi kho, brāhmaṇa, purohito brāhmaṇo rañño mahāvijitassa pubbeva yaññā dasahākārehi paṭiggāhakesu vippaṭisāraṃ paṭivinesi.

十六行相Soḷasa ākārā

344已对照

于是,婆罗门,当大胜王正在举行大祭祀时,国师婆罗门以十六种行相对国王的心开示、劝导、激励、令欢喜:“尊王正在举行大祭祀时,或许会有人这样评说:‘大胜王举行大祭祀,却没有召告臣属的刹帝利们——市镇的与地方的,而尊王竟举行这样的大祭祀。’然而于法而言,不存在能这样评说尊王的人。尊王确已召告了臣属的刹帝利们——市镇的与地方的。愿尊王由此了知这一点:愿尊王祭祀,愿尊王舍施,愿尊王欢喜,唯愿尊王令内心净信。

. ‘‘Atha kho, brāhmaṇa, purohito brāhmaṇo rañño mahāvijitassa mahāyaññaṃ yajamānassa soḷasahākārehi cittaṃ sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṃsesi siyā kho pana bhoto rañño mahāyaññaṃ yajamānassa kocideva vattā – ‘rājā kho mahāvijito mahāyaññaṃ yajati, no ca kho tassa āmantitā khattiyā ānuyantā negamā ceva jānapadā ca; atha ca pana bhavaṃ rājā evarūpaṃ mahāyaññaṃ yajatī’ti. Evampi bhoto rañño vattā dhammato natthi. Bhotā kho pana raññā āmantitā khattiyā ānuyantā negamā ceva jānapadā ca. Imināpetaṃ bhavaṃ rājā jānātu, yajataṃ bhavaṃ, sajjataṃ bhavaṃ, modataṃ bhavaṃ, cittameva bhavaṃ antaraṃ pasādetu.
已对照

“尊王正在举行大祭祀时,或许会有人这样评说:‘大胜王举行大祭祀,却没有召告大臣与廷臣们——市镇的与地方的……乃至……豪富的婆罗门们——市镇的与地方的……乃至……殷实的居士们——市镇的与地方的,而尊王竟举行这样的大祭祀。’然而于法而言,不存在能这样评说尊王的人。尊王确已召告了殷实的居士们——市镇的与地方的。愿尊王由此了知这一点:愿尊王祭祀,愿尊王舍施,愿尊王欢喜,唯愿尊王令内心净信。

‘‘Siyā kho pana bhoto rañño mahāyaññaṃ yajamānassa kocideva vattā – ‘rājā kho mahāvijito mahāyaññaṃ yajati, no ca kho tassa āmantitā amaccā pārisajjā negamā ceva jānapadā ca…pe… brāhmaṇamahāsālā negamā ceva jānapadā ca…pe… gahapatinecayikā negamā ceva jānapadā ca, atha ca pana bhavaṃ rājā evarūpaṃ mahāyaññaṃ yajatī’ti. Evampi bhoto rañño vattā dhammato natthi. Bhotā kho pana raññā āmantitā gahapatinecayikā negamā ceva jānapadā ca. Imināpetaṃ bhavaṃ rājā jānātu, yajataṃ bhavaṃ, sajjataṃ bhavaṃ, modataṃ bhavaṃ, cittameva bhavaṃ antaraṃ pasādetu.
PTS 1.140缅 1.133已对照

“尊王正在举行大祭祀时,或许会有人这样评说:‘大胜王举行大祭祀,他却并非于母方与父方两方面都是善生,受胎清净,直至第七代祖父,就出身论不受摈斥、不受讥毁,而尊王竟举行这样的大祭祀。’然而于法而言,不存在能这样评说尊王的人。尊王确实于母方与父方两方面都是善生,受胎清净,直至第七代祖父,就出身论不受摈斥、不受讥毁。愿尊王由此了知这一点:愿尊王祭祀,愿尊王舍施,愿尊王欢喜,唯愿尊王令内心净信。

‘‘Siyā kho pana bhoto rañño mahāyaññaṃ yajamānassa kocideva vattā – ‘rājā kho mahāvijito mahāyaññaṃ yajati, no ca kho ubhato sujāto mātito ca pitito ca saṃsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena, atha ca pana bhavaṃ rājā evarūpaṃ mahāyaññaṃ yajatī’ti. Evampi bhoto rañño vattā dhammato natthi. Bhavaṃ kho pana rājā ubhato sujāto mātito ca pitito ca saṃsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena. Imināpetaṃ bhavaṃ rājā jānātu, yajataṃ bhavaṃ, sajjataṃ bhavaṃ, modataṃ bhavaṃ, cittameva bhavaṃ antaraṃ pasādetu.
已对照

“尊王正在举行大祭祀时,或许会有人这样评说:‘大胜王举行大祭祀,他却并非相貌俊美,令人喜见,令人净信,具足最上的容色之美,有梵天般的容色、梵天般的威光,仪表可观、见之不凡……乃至……并非富裕,有大财富、大受用,有丰厚的金银、丰厚的钱财资具、丰厚的钱财谷物,国库与谷仓充实盈满……乃至……并非有力量,具足顺从、依教奉行的四支军队,想必能以威名慑伏敌对者……乃至……并非有信心,是施与者,是布施主,门户敞开,如同沙门、婆罗门、贫者、旅人、游乞者、乞求者的井泉,广作诸福……乃至……并非是多闻者,于种种学问多所听闻……乃至……并非了知各种所说的意义——‘这是这句所说的意义,这是那句所说的意义’……乃至……并非是智者、聪慧者,有能力思虑过去、未来、现在的义利,而尊王竟举行这样的大祭祀。’然而于法而言,不存在能这样评说尊王的人。尊王确实是智者、聪慧者,有能力思虑过去、未来、现在的义利。愿尊王由此了知这一点:愿尊王祭祀,愿尊王舍施,愿尊王欢喜,唯愿尊王令内心净信。

‘‘Siyā kho pana bhoto rañño mahāyaññaṃ yajamānassa kocideva vattā – ‘rājā kho mahāvijito mahāyaññaṃ yajati no ca kho abhirūpo dassanīyo pāsādiko paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato brahmavaṇṇī brahmavacchasī akhuddāvakāso dassanāya…pe… no ca kho aḍḍho mahaddhano mahābhogo pahūtajātarūparajato pahūtavittūpakaraṇo pahūtadhanadhañño paripuṇṇakosakoṭṭhāgāro…pe… no ca kho balavā caturaṅginiyā senāya samannāgato assavāya ovādapaṭikarāya sahati maññe paccatthike yasasā…pe… no ca kho saddho dāyako dānapati anāvaṭadvāro samaṇabrāhmaṇakapaṇaddhikavaṇibbakayācakānaṃ opānabhūto puññāni karoti…pe… no ca kho bahussuto tassa tassa sutajātassa…pe… no ca kho tassa tasseva kho pana bhāsitassa atthaṃ jānāti ‘‘ayaṃ imassa bhāsitassa attho, ayaṃ imassa bhāsitassa attho’’ti…pe… no ca kho paṇḍito viyatto medhāvī paṭibalo atītānāgatapaccuppanne atthe cintetuṃ, atha ca pana bhavaṃ rājā evarūpaṃ mahāyaññaṃ yajatī’ti. Evampi bhoto rañño vattā dhammato natthi. Bhavaṃ kho pana rājā paṇḍito viyatto medhāvī paṭibalo atītānāgatapaccuppanne atthe cintetuṃ. Imināpetaṃ bhavaṃ rājā jānātu, yajataṃ bhavaṃ, sajjataṃ bhavaṃ, modataṃ bhavaṃ, cittameva bhavaṃ antaraṃ pasādetu.
PTS 1.141缅 1.134已对照

“尊王正在举行大祭祀时,或许会有人这样评说:‘大胜王举行大祭祀,他的国师婆罗门却并非于母方与父方两方面都是善生,受胎清净,直至第七代祖父,就出身论不受摈斥、不受讥毁,而尊王竟举行这样的大祭祀。’然而于法而言,不存在能这样评说尊王的人。尊王的国师婆罗门确实于母方与父方两方面都是善生,受胎清净,直至第七代祖父,就出身论不受摈斥、不受讥毁。愿尊王由此了知这一点:愿尊王祭祀,愿尊王舍施,愿尊王欢喜,唯愿尊王令内心净信。

‘‘Siyā kho pana bhoto rañño mahāyaññaṃ yajamānassa kocideva vattā – ‘rājā kho mahāvijito mahāyaññaṃ yajati. No ca khvassa purohito brāhmaṇo ubhato sujāto mātito ca pitito ca saṃsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena; atha ca pana bhavaṃ rājā evarūpaṃ mahāyaññaṃ yajatī’ti. Evampi bhoto rañño vattā dhammato natthi. Bhoto kho pana rañño purohito brāhmaṇo ubhato sujāto mātito ca pitito ca saṃsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena. Imināpetaṃ bhavaṃ rājā jānātu, yajataṃ bhavaṃ, sajjataṃ bhavaṃ, modataṃ bhavaṃ, cittameva bhavaṃ antaraṃ pasādetu.
已对照

“尊王正在举行大祭祀时,或许会有人这样评说:‘大胜王举行大祭祀,他的国师婆罗门却并非是读诵者、持圣典者,通达三吠陀,及其语汇、仪轨、音韵与语源分析,以及作为第五的古传说;通晓语句、精通文法,于顺世论及大丈夫相圆满无缺……乃至……他的国师婆罗门并非是持戒者,戒行增上,具足增上的戒行……乃至……他的国师婆罗门并非是智者、聪慧者,在持祭勺者中位居第一或第二,而尊王竟举行这样的大祭祀。’然而于法而言,不存在能这样评说尊王的人。尊王的国师婆罗门确实是智者、聪慧者,在持祭勺者中位居第一或第二。愿尊王由此了知这一点:愿尊王祭祀,愿尊王舍施,愿尊王欢喜,唯愿尊王令内心净信。”婆罗门,国师婆罗门以这十六种行相,对正在举行大祭祀的大胜王的心开示、劝导、激励、令欢喜。

‘‘Siyā kho pana bhoto rañño mahāyaññaṃ yajamānassa kocideva vattā – ‘rājā kho mahāvijito mahāyaññaṃ yajati. No ca khvassa purohito brāhmaṇo ajjhāyako mantadharo tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū sanighaṇḍukeṭubhānaṃ sākkharappabhedānaṃ itihāsapañcamānaṃ padako veyyākaraṇo lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo…pe… no ca khvassa purohito brāhmaṇo sīlavā vuddhasīlī vuddhasīlena samannāgato…pe… no ca khvassa purohito brāhmaṇo paṇḍito viyatto medhāvī paṭhamo vā dutiyo vā sujaṃ paggaṇhantānaṃ, atha ca pana bhavaṃ rājā evarūpaṃ mahāyaññaṃ yajatī’ti. Evampi bhoto rañño vattā dhammato natthi. Bhoto kho pana rañño purohito brāhmaṇo paṇḍito viyatto medhāvī paṭhamo vā dutiyo vā sujaṃ paggaṇhantānaṃ. Imināpetaṃ bhavaṃ rājā jānātu, yajataṃ bhavaṃ, sajjataṃ bhavaṃ, modataṃ bhavaṃ, cittameva bhavaṃ antaraṃ pasādetūti. Imehi kho, brāhmaṇa, purohito brāhmaṇo rañño mahāvijitassa mahāyaññaṃ yajamānassa soḷasahi ākārehi cittaṃ sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṃsesi.
345缅 1.135已对照

婆罗门,在那场祭祀中,没有牛被宰杀,没有山羊与绵羊被宰杀,没有鸡与猪被宰杀,种种生类没有遭到杀戮,没有为祭柱而砍伐树木,没有为铺祭草而割刈吉祥草。凡他那些称为奴仆、仆役或佣工的人们,他们也不受刑杖胁迫,不受怖畏胁迫,没有泪流满面地哭泣着做准备工作。愿意做的人才做,不愿做的人就不做;愿做什么就做什么,不愿做什么就不做什么。那场祭祀仅以熟酥、油、生酥、酪、蜂蜜与糖蜜便告完成。

. ‘‘Tasmiṃ kho, brāhmaṇa, yaññe neva gāvo haññiṃsu, na ajeḷakā haññiṃsu, na kukkuṭasūkarā haññiṃsu, na vividhā pāṇā saṃghātaṃ āpajjiṃsu, na rukkhā chijjiṃsu yūpatthāya, na dabbhā lūyiṃsu barihisatthāya [parihiṃsatthāya (syā. ka. sī. ka.), parahiṃsatthāya (ka.)]. Yepissa ahesuṃ dāsāti vā pessāti vā kammakarāti vā, tepi na daṇḍatajjitā na bhayatajjitā na assumukhā rudamānā parikammāni akaṃsu. Atha kho ye icchiṃsu, te akaṃsu, ye na icchiṃsu, na te akaṃsu; yaṃ icchiṃsu, taṃ akaṃsu, yaṃ na icchiṃsu, na taṃ akaṃsu. Sappitelanavanītadadhimadhuphāṇitena ceva so yañño niṭṭhānamagamāsi.
346PTS 1.142已对照

于是,婆罗门,臣属的刹帝利们——市镇的与地方的,大臣与廷臣们——市镇的与地方的,豪富的婆罗门们——市镇的与地方的,殷实的居士们——市镇的与地方的,带着众多财物来到大胜王那里,说:“陛下,这众多的财物是专为陛下带来的,愿陛下收下它。”“够了,诸位!我这些众多的财物,也是以如法的赋税积集而成;那些就归你们吧,还请从这里带走更多!”他们被国王拒绝后,退到一旁,这样共同商议:“我们把这些财物再带回自己家中,这对我们不合适。大胜王正在举行大祭祀,来吧,让我们做他的随祭者吧。”

. ‘‘Atha kho, brāhmaṇa, khattiyā ānuyantā negamā ceva jānapadā ca, amaccā pārisajjā negamā ceva jānapadā ca, brāhmaṇamahāsālā negamā ceva jānapadā ca, gahapatinecayikā negamā ceva jānapadā ca pahūtaṃ sāpateyyaṃ ādāya rājānaṃ mahāvijitaṃ upasaṅkamitvā evamāhaṃsu – ‘idaṃ, deva, pahūtaṃ sāpateyyaṃ devaññeva uddissābhataṃ, taṃ devo paṭiggaṇhātū’ti. ‘Alaṃ, bho, mamāpidaṃ pahūtaṃ sāpateyyaṃ dhammikena balinā abhisaṅkhataṃ; tañca vo hotu, ito ca bhiyyo harathā’ti. Te raññā paṭikkhittā ekamantaṃ apakkamma evaṃ samacintesuṃ – ‘na kho etaṃ amhākaṃ patirūpaṃ, yaṃ mayaṃ imāni sāpateyyāni punadeva sakāni gharāni paṭihareyyāma. Rājā kho mahāvijito mahāyaññaṃ yajati, handassa mayaṃ anuyāgino homā’ti.
347已对照

于是,婆罗门,臣属的刹帝利们——市镇的与地方的,在祭场(yaññavāṭa)的东面设立了布施;大臣与廷臣们——市镇的与地方的,在祭场的南面设立了布施;豪富的婆罗门们——市镇的与地方的,在祭场的西面设立了布施;殷实的居士们——市镇的与地方的,在祭场的北面设立了布施。

. ‘‘Atha kho, brāhmaṇa, puratthimena yaññavāṭassa [yaññāvāṭassa (sī. pī. ka.)] khattiyā ānuyantā negamā ceva jānapadā ca dānāni paṭṭhapesuṃ. Dakkhiṇena yaññavāṭassa amaccā pārisajjā negamā ceva jānapadā ca dānāni paṭṭhapesuṃ. Pacchimena yaññavāṭassa brāhmaṇamahāsālā negamā ceva jānapadā ca dānāni paṭṭhapesuṃ. Uttarena yaññavāṭassa gahapatinecayikā negamā ceva jānapadā ca dānāni paṭṭhapesuṃ.
已对照

婆罗门,在那些祭祀中,也没有牛被宰杀,没有山羊与绵羊被宰杀,没有鸡与猪被宰杀,种种生类没有遭到杀戮,没有为祭柱而砍伐树木,没有为铺祭草而割刈吉祥草。凡他们那些称为奴仆、仆役或佣工的人们,他们也不受刑杖胁迫,不受怖畏胁迫,没有泪流满面地哭泣着做准备工作。愿意做的人才做,不愿做的人就不做;愿做什么就做什么,不愿做什么就不做什么。那些祭祀也仅以熟酥、油、生酥、酪、蜂蜜与糖蜜便告完成。

‘‘Tesupi kho, brāhmaṇa, yaññesu neva gāvo haññiṃsu, na ajeḷakā haññiṃsu, na kukkuṭasūkarā haññiṃsu, na vividhā pāṇā saṃghātaṃ āpajjiṃsu, na rukkhā chijjiṃsu yūpatthāya, na dabbhā lūyiṃsu barihisatthāya. Yepi nesaṃ ahesuṃ dāsāti vā pessāti vā kammakarāti vā, tepi na daṇḍatajjitā na bhayatajjitā na assumukhā rudamānā parikammāni akaṃsu. Atha kho ye icchiṃsu, te akaṃsu, ye na icchiṃsu, na te akaṃsu; yaṃ icchiṃsu, taṃ akaṃsu, yaṃ na icchiṃsu na taṃ akaṃsu. Sappitelanavanītadadhimadhuphāṇitena ceva te yaññā niṭṭhānamagamaṃsu.
PTS 1.143缅 1.136已对照

如是,四类同意者,具足八支的大胜王,具足四支的国师婆罗门,以及三种方式——婆罗门,这就称为三种方式[具足]、十六资具的祭祀成就。

‘‘Iti cattāro ca anumatipakkhā, rājā mahāvijito aṭṭhahaṅgehi samannāgato, purohito brāhmaṇo catūhaṅgehi samannāgato; tisso ca vidhā ayaṃ vuccati brāhmaṇa tividhā yaññasampadā soḷasaparikkhārā’’ti.
348已对照

如是说时,那些婆罗门喧哗起来,发出高声、大声:“啊,这样的祭祀!啊,这样的祭祀成就!”而婆罗门究罗檀头却默然而坐。于是,那些婆罗门对婆罗门究罗檀头说:“为什么究罗檀头尊师不随喜赞叹沙门乔达摩的善说为善说呢?”“诸位,我并非不随喜赞叹沙门乔达摩的善说为善说。谁若不随喜赞叹沙门乔达摩的善说为善说,他的头就会裂开。诸位,不过我这样想:沙门乔达摩并没有这样说:‘我如是听闻’,或‘理应是如此’;沙门乔达摩只是说:‘当时是这样,那时是如此。’诸位,因此我这样想:‘当时,沙门乔达摩必定或是作为祭主的大胜王,或是作为那场祭祀司祭者的国师婆罗门。’乔达摩尊师是否证知:举行了或司祭了这样的祭祀,身坏命终之后,投生于善趣、天界呢?”“婆罗门,我证知:举行了或司祭了这样的祭祀,身坏命终之后,投生于善趣、天界。当时,我就是那位国师婆罗门,是那场祭祀的司祭者。”

. Evaṃ vutte, te brāhmaṇā unnādino uccāsaddamahāsaddā ahesuṃ – ‘‘aho yañño, aho yaññasampadā’’ti! Kūṭadanto pana brāhmaṇo tūṇhībhūtova nisinno hoti. Atha kho te brāhmaṇā kūṭadantaṃ brāhmaṇaṃ etadavocuṃ – ‘‘kasmā pana bhavaṃ kūṭadanto samaṇassa gotamassa subhāsitaṃ subhāsitato nābbhanumodatī’’ti? ‘‘Nāhaṃ, bho, samaṇassa gotamassa subhāsitaṃ subhāsitato nābbhanumodāmi. Muddhāpi tassa vipateyya, yo samaṇassa gotamassa subhāsitaṃ subhāsitato nābbhanumodeyya. Api ca me, bho, evaṃ hoti – samaṇo gotamo na evamāha – ‘evaṃ me suta’nti vā ‘evaṃ arahati bhavitu’nti vā; api ca samaṇo gotamo – ‘evaṃ tadā āsi, itthaṃ tadā āsi’ tveva bhāsati. Tassa mayhaṃ bho evaṃ hoti – ‘addhā samaṇo gotamo tena samayena rājā vā ahosi mahāvijito yaññassāmi purohito vā brāhmaṇo tassa yaññassa yājetā’ti. Abhijānāti pana bhavaṃ gotamo evarūpaṃ yaññaṃ yajitvā vā yājetvā vā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjitāti’’? ‘‘Abhijānāmahaṃ, brāhmaṇa, evarūpaṃ yaññaṃ yajitvā vā yājetvā vā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjitā, ahaṃ tena samayena purohito brāhmaṇo ahosiṃ tassa yaññassa yājetā’’ti.

常施随家之祭(niccadānaanukulayañña)Niccadānaanukulayaññaṃ

349已对照

“乔达摩尊师,那么,是否另有祭祀,比这三种方式[具足]、十六资具的祭祀成就更少繁难、更少劳扰,而果报更大、功德更大呢?”

. ‘‘Atthi pana, bho gotama, añño yañño imāya tividhāya yaññasampadāya [tividhayaññasampadāya (ka.)] soḷasaparikkhārāya appaṭṭhataro [appatthataro (syā. kaṃ.)] ca appasamārambhataro [appasamārabbhataro (sī. pī. ka.)] ca mahapphalataro ca mahānisaṃsataro cā’’ti?
PTS 1.144缅 1.137已对照

“婆罗门,确实另有祭祀,比这三种方式[具足]、十六资具的祭祀成就更少繁难、更少劳扰,而果报更大、功德更大。”

‘‘Atthi kho, brāhmaṇa, añño yañño imāya tividhāya yaññasampadāya soḷasaparikkhārāya appaṭṭhataro ca appasamārambhataro ca mahapphalataro ca mahānisaṃsataro cā’’ti.
已对照

“乔达摩尊师,那么,比这三种方式[具足]、十六资具的祭祀成就更少繁难、更少劳扰,而果报更大、功德更大的那种祭祀是什么呢?”

‘‘Katamo pana so, bho gotama, yañño imāya tividhāya yaññasampadāya soḷasaparikkhārāya appaṭṭhataro ca appasamārambhataro ca mahapphalataro ca mahānisaṃsataro cā’’ti?
已对照

“婆罗门,凡是指定施与持戒出家者的那些常施随家之祭——婆罗门,这种祭祀就比这三种方式[具足]、十六资具的祭祀成就更少繁难、更少劳扰,而果报更大、功德更大。”

‘‘Yāni kho pana tāni, brāhmaṇa, niccadānāni anukulayaññāni sīlavante pabbajite uddissa diyyanti; ayaṃ kho, brāhmaṇa, yañño imāya tividhāya yaññasampadāya soḷasaparikkhārāya appaṭṭhataro ca appasamārambhataro ca mahapphalataro ca mahānisaṃsataro cā’’ti.
已对照

“乔达摩尊师,是什么因、什么缘,使得那常施随家之祭比这三种方式[具足]、十六资具的祭祀成就更少繁难、更少劳扰,而果报更大、功德更大呢?”

‘‘Ko nu kho, bho gotama, hetu ko paccayo, yena taṃ niccadānaṃ anukulayaññaṃ imāya tividhāya yaññasampadāya soḷasaparikkhārāya appaṭṭhatarañca appasamārambhatarañca mahapphalatarañca mahānisaṃsatarañcā’’ti?
已对照

“婆罗门,阿罗汉或已入阿罗汉道(arahattamagga)者不会前往那样的祭祀。那是什么原因呢?婆罗门,因为在那里可以见到以棍棒击打,也可以见到揪扼脖颈,所以阿罗汉或已入阿罗汉道者不会前往那样的祭祀。婆罗门,而凡是指定施与持戒出家者的那些常施随家之祭——婆罗门,阿罗汉或已入阿罗汉道者会前往那样的祭祀。那是什么原因呢?婆罗门,因为在那里既见不到以棍棒击打,也见不到揪扼脖颈,所以阿罗汉或已入阿罗汉道者会前往那样的祭祀。婆罗门,这就是那因、那缘,使得那常施随家之祭比这三种方式[具足]、十六资具的祭祀成就更少繁难、更少劳扰,而果报更大、功德更大。”

‘‘Na kho, brāhmaṇa, evarūpaṃ yaññaṃ upasaṅkamanti arahanto vā arahattamaggaṃ vā samāpannā. Taṃ kissa hetu? Dissanti hettha, brāhmaṇa, daṇḍappahārāpi galaggahāpi, tasmā evarūpaṃ yaññaṃ na upasaṅkamanti arahanto vā arahattamaggaṃ vā samāpannā. Yāni kho pana tāni, brāhmaṇa, niccadānāni anukulayaññāni sīlavante pabbajite uddissa diyyanti; evarūpaṃ kho, brāhmaṇa, yaññaṃ upasaṅkamanti arahanto vā arahattamaggaṃ vā samāpannā. Taṃ kissa hetu? Na hettha, brāhmaṇa, dissanti daṇḍappahārāpi galaggahāpi, tasmā evarūpaṃ yaññaṃ upasaṅkamanti arahanto vā arahattamaggaṃ vā samāpannā. Ayaṃ kho, brāhmaṇa, hetu ayaṃ paccayo, yena taṃ niccadānaṃ anukulayaññaṃ imāya tividhāya yaññasampadāya soḷasaparikkhārāya appaṭṭhatarañca appasamārambhatarañca mahapphalatarañca mahānisaṃsatarañcā’’ti.
350PTS 1.145已对照

“乔达摩尊师,那么,是否另有祭祀,比这三种方式[具足]、十六资具的祭祀成就与这常施随家之祭更少繁难、更少劳扰,而果报更大、功德更大呢?”

. ‘‘Atthi pana, bho gotama, añño yañño imāya ca tividhāya yaññasampadāya soḷasaparikkhārāya iminā ca niccadānena anukulayaññena appaṭṭhataro ca appasamārambhataro ca mahapphalataro ca mahānisaṃsataro cā’’ti?
缅 1.138已对照

“婆罗门,确实另有祭祀,比这三种方式[具足]、十六资具的祭祀成就与这常施随家之祭更少繁难、更少劳扰,而果报更大、功德更大。”

‘‘Atthi kho, brāhmaṇa, añño yañño imāya ca tividhāya yaññasampadāya soḷasaparikkhārāya iminā ca niccadānena anukulayaññena appaṭṭhataro ca appasamārambhataro ca mahapphalataro ca mahānisaṃsataro cā’’ti.
已对照

“乔达摩尊师,那么,比这三种方式[具足]、十六资具的祭祀成就与这常施随家之祭更少繁难、更少劳扰,而果报更大、功德更大的那种祭祀是什么呢?”

‘‘Katamo pana so, bho gotama, yañño imāya ca tividhāya yaññasampadāya soḷasaparikkhārāya iminā ca niccadānena anukulayaññena appaṭṭhataro ca appasamārambhataro ca mahapphalataro ca mahānisaṃsataro cā’’ti?
已对照

“婆罗门,凡有人指定给四方僧团(cātuddisasaṅgha)建造精舍(vihāra)——婆罗门,这种祭祀就比这三种方式[具足]、十六资具的祭祀成就与这常施随家之祭更少繁难、更少劳扰,而果报更大、功德更大。”

‘‘Yo kho, brāhmaṇa, cātuddisaṃ saṅghaṃ uddissa vihāraṃ karoti, ayaṃ kho, brāhmaṇa, yañño imāya ca tividhāya yaññasampadāya soḷasaparikkhārāya iminā ca niccadānena anukulayaññena appaṭṭhataro ca appasamārambhataro ca mahapphalataro ca mahānisaṃsataro cā’’ti.
351已对照

“乔达摩尊师,那么,是否另有祭祀,比这三种方式[具足]、十六资具的祭祀成就、这常施随家之祭与这精舍之施更少繁难、更少劳扰,而果报更大、功德更大呢?”

. ‘‘Atthi pana, bho gotama, añño yañño imāya ca tividhāya yaññasampadāya soḷasaparikkhārāya iminā ca niccadānena anukulayaññena iminā ca vihāradānena appaṭṭhataro ca appasamārambhataro ca mahapphalataro ca mahānisaṃsataro cā’’ti?
已对照

“婆罗门,确实另有祭祀,比这三种方式[具足]、十六资具的祭祀成就、这常施随家之祭与这精舍之施更少繁难、更少劳扰,而果报更大、功德更大。”

‘‘Atthi kho, brāhmaṇa, añño yañño imāya ca tividhāya yaññasampadāya soḷasaparikkhārāya iminā ca niccadānena anukulayaññena iminā ca vihāradānena appaṭṭhataro ca appasamārambhataro ca mahapphalataro ca mahānisaṃsataro cā’’ti.
已对照

“乔达摩尊师,那么,比这三种方式[具足]、十六资具的祭祀成就、这常施随家之祭与这精舍之施更少繁难、更少劳扰,而果报更大、功德更大的那种祭祀是什么呢?”

‘‘Katamo pana so, bho gotama, yañño imāya ca tividhāya yaññasampadāya soḷasaparikkhārāya iminā ca niccadānena anukulayaññena iminā ca vihāradānena appaṭṭhataro ca appasamārambhataro ca mahapphalataro ca mahānisaṃsataro cā’’ti?
PTS 1.146已对照

“婆罗门,凡有人以净信之心皈依(saraṇa)佛陀、皈依法(dhamma)、皈依僧团(saṅgha)——婆罗门,这种祭祀就比这三种方式[具足]、十六资具的祭祀成就、这常施随家之祭与这精舍之施更少繁难、更少劳扰,而果报更大、功德更大。”

‘‘Yo kho, brāhmaṇa, pasannacitto buddhaṃ saraṇaṃ gacchati, dhammaṃ saraṇaṃ gacchati, saṅghaṃ saraṇaṃ gacchati; ayaṃ kho, brāhmaṇa, yañño imāya ca tividhāya yaññasampadāya soḷasaparikkhārāya iminā ca niccadānena anukulayaññena iminā ca vihāradānena appaṭṭhataro ca appasamārambhataro ca mahapphalataro ca mahānisaṃsataro cā’’ti.
352缅 1.139已对照

“乔达摩尊师,那么,是否另有祭祀,比这三种方式[具足]、十六资具的祭祀成就、这常施随家之祭、这精舍之施与这些皈依(saraṇagamana)更少繁难、更少劳扰,而果报更大、功德更大呢?”

. ‘‘Atthi pana, bho gotama, añño yañño imāya ca tividhāya yaññasampadāya soḷasaparikkhārāya iminā ca niccadānena anukulayaññena iminā ca vihāradānena imehi ca saraṇagamanehi appaṭṭhataro ca appasamārambhataro ca mahapphalataro ca mahānisaṃsataro cā’’ti?
已对照

“婆罗门,确实另有祭祀,比这三种方式[具足]、十六资具的祭祀成就、这常施随家之祭、这精舍之施与这些皈依更少繁难、更少劳扰,而果报更大、功德更大。”

‘‘Atthi kho, brāhmaṇa, añño yañño imāya ca tividhāya yaññasampadāya soḷasaparikkhārāya iminā ca niccadānena anukulayaññena iminā ca vihāradānena imehi ca saraṇagamanehi appaṭṭhataro ca appasamārambhataro ca mahapphalataro ca mahānisaṃsataro cā’’ti.
已对照

“乔达摩尊师,那么,比这三种方式[具足]、十六资具的祭祀成就、这常施随家之祭、这精舍之施与这些皈依更少繁难、更少劳扰,而果报更大、功德更大的那种祭祀是什么呢?”

‘‘Katamo pana so, bho gotama, yañño imāya ca tividhāya yaññasampadāya soḷasaparikkhārāya iminā ca niccadānena anukulayaññena iminā ca vihāradānena imehi ca saraṇagamanehi appaṭṭhataro ca appasamārambhataro ca mahapphalataro ca mahānisaṃsataro cā’’ti?
已对照

“婆罗门,凡有人以净信之心受持诸学处(sikkhāpada)——离杀生、离不与取、离欲邪行、离虚妄语、离[导致]放逸之因的谷酒、花果酒[等]酒类——婆罗门,这种祭祀就比这三种方式[具足]、十六资具的祭祀成就、这常施随家之祭、这精舍之施与这些皈依更少繁难、更少劳扰,而果报更大、功德更大。”

‘‘Yo kho, brāhmaṇa, pasannacitto sikkhāpadāni samādiyati – pāṇātipātā veramaṇiṃ, adinnādānā veramaṇiṃ, kāmesumicchācārā veramaṇiṃ, musāvādā veramaṇiṃ, surāmerayamajjapamādaṭṭhānā veramaṇiṃ. Ayaṃ kho, brāhmaṇa, yañño imāya ca tividhāya yaññasampadāya soḷasaparikkhārāya iminā ca niccadānena anukulayaññena iminā ca vihāradānena imehi ca saraṇagamanehi appaṭṭhataro ca appasamārambhataro ca mahapphalataro ca mahānisaṃsataro cā’’ti.
353已对照

“乔达摩尊师,那么,是否另有祭祀,比这三种方式[具足]、十六资具的祭祀成就、这常施随家之祭、这精舍之施、这些皈依与这些学处更少繁难、更少劳扰,而果报更大、功德更大呢?”

. ‘‘Atthi pana, bho gotama, añño yañño imāya ca tividhāya yaññasampadāya soḷasaparikkhārāya iminā ca niccadānena anukulayaññena iminā ca vihāradānena imehi ca saraṇagamanehi imehi ca sikkhāpadehi appaṭṭhataro ca appasamārambhataro ca mahapphalataro ca mahānisaṃsataro cā’’ti?
缅 1.140已对照

“婆罗门,确实另有祭祀,比这三种方式[具足]、十六资具的祭祀成就、这常施随家之祭、这精舍之施、这些皈依与这些学处更少繁难、更少劳扰,而果报更大、功德更大。”

‘‘Atthi kho, brāhmaṇa, añño yañño imāya ca tividhāya yaññasampadāya soḷasaparikkhārāya iminā ca niccadānena anukulayaññena iminā ca vihāradānena imehi ca saraṇagamanehi imehi ca sikkhāpadehi appaṭṭhataro ca appasamārambhataro ca mahapphalataro ca mahānisaṃsataro cā’’ti.
PTS 1.147已对照

“乔达摩尊师,那么,比这三种方式[具足]、十六资具的祭祀成就、这常施随家之祭、这精舍之施、这些皈依与这些学处更少繁难、更少劳扰,而果报更大、功德更大的那种祭祀是什么呢?”

‘‘Katamo pana so, bho gotama, yañño imāya ca tividhāya yaññasampadāya soḷasaparikkhārāya iminā ca niccadānena anukulayaññena iminā ca vihāradānena imehi ca saraṇagamanehi imehi ca sikkhāpadehi appaṭṭhataro ca appasamārambhataro ca mahapphalataro ca mahānisaṃsataro cā’’ti?
已对照

“婆罗门,于此,如来(Tathāgata)出现于世间,是阿罗汉、正等正觉者……乃至……[如《沙门果经》第190–212段所述广说]婆罗门,比丘就是这样具足戒的。……乃至……成就并住于初禅。婆罗门,这种祭祀比前面诸祭祀更少繁难、更少劳扰,而果报更大、功德更大。……乃至……第二禅……乃至……第三禅……乃至……成就并住于第四禅。婆罗门,这种祭祀也比前面诸祭祀更少繁难、更少劳扰,而果报更大、功德更大。他引导心、使心转向于智见(ñāṇadassana)……乃至……婆罗门,这种祭祀也比前面诸祭祀更少繁难、更少劳扰,而果报更大、功德更大。……乃至……他了知:‘……再无后有。’婆罗门,这种祭祀也比前面诸祭祀更少繁难、更少劳扰,而果报更大、功德更大。婆罗门,比这祭祀成就更上、更殊胜的其他祭祀成就,是不存在的。”

‘‘Idha, brāhmaṇa, tathāgato loke uppajjati arahaṃ sammāsambuddho…pe… (yathā 190-212 anucchedesu, evaṃ vitthāretabbaṃ). Evaṃ kho, brāhmaṇa, bhikkhu sīlasampanno hoti…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ kho, brāhmaṇa, yañño purimehi yaññehi appaṭṭhataro ca appasamārambhataro ca mahapphalataro ca mahānisaṃsataro ca…pe… dutiyaṃ jhānaṃ…pe… tatiyaṃ jhānaṃ…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Ayampi kho, brāhmaṇa, yañño purimehi yaññehi appaṭṭhataro ca appasamārambhataro ca mahapphalataro ca mahānisaṃsataro cāti. Ñāṇadassanāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti…pe… ayampi kho, brāhmaṇa, yañño purimehi yaññehi appaṭṭhataro ca appasamārambhataro ca mahapphalataro ca mahānisaṃsataro ca…pe… nāparaṃ itthattāyāti pajānāti. Ayampi kho, brāhmaṇa, yañño purimehi yaññehi appaṭṭhataro ca appasamārambhataro ca mahapphalataro ca mahānisaṃsataro ca. Imāya ca, brāhmaṇa, yaññasampadāya aññā yaññasampadā uttaritarā vā paṇītatarā vā natthī’’ti.

究罗檀头表明为优婆塞(upāsaka)Kūṭadantaupāsakattapaṭivedanā

354PTS 1.148缅 1.141已对照

如是说时,婆罗门究罗檀头对世尊说:“奇哉!乔达摩尊师,奇哉!乔达摩尊师。乔达摩尊师,犹如把倒覆的扶起,把遮蔽的揭开,为迷路者指示道路,在黑暗中持来油灯,使有眼者得见诸色。正是如此,乔达摩尊师以种种方式开显了法。我皈依乔达摩尊师、法与比丘僧团(bhikkhusaṅgha)。愿乔达摩尊师忆持我为优婆塞,从今日起,终生皈依。乔达摩尊师,我现在就释放这七百头公牛、七百头小公牛、七百头小母牛、七百头山羊与七百头公绵羊,施予它们生命:让它们吃青草,让它们饮清凉的水,愿清凉的风吹拂它们!”

. Evaṃ vutte, kūṭadanto brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama, abhikkantaṃ, bho gotama! Seyyathāpi bho gotama, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti; evamevaṃ bhotā gotamena anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṃ bhavantaṃ gotamaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca. Upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gataṃ. Esāhaṃ bho gotama satta ca usabhasatāni satta ca vacchatarasatāni satta ca vacchatarīsatāni satta ca ajasatāni satta ca urabbhasatāni muñcāmi, jīvitaṃ demi, haritāni ceva tiṇāni khādantu, sītāni ca pānīyāni pivantu, sīto ca nesaṃ vāto upavāyatū’’ti.

作证须陀洹果(sotāpattiphala)Sotāpattiphalasacchikiriyā

355已对照

于是,世尊为婆罗门究罗檀头说次第之论(anupubbiṃkathaṃ),即施论(dānakathā)、戒论(sīlakathā)、生天论(saggakathā);开显诸欲的过患、低劣、杂染,以及出离的功德。当世尊知道婆罗门究罗檀头已心堪能、心柔软、心离盖、心踊跃、心净信时,便开显诸佛自所称扬的说法:苦、集、灭、道。犹如清净、离诸黑点的布能完好地接受染色;正是如此,婆罗门究罗檀头就在那个座位上生起了远尘离垢的法眼(dhammacakkhu):“凡任何集法,一切皆是灭法。”

. Atha kho bhagavā kūṭadantassa brāhmaṇassa anupubbiṃ kathaṃ kathesi, seyyathidaṃ, dānakathaṃ sīlakathaṃ saggakathaṃ; kāmānaṃ ādīnavaṃ okāraṃ saṃkilesaṃ nekkhamme ānisaṃsaṃ pakāsesi. Yadā bhagavā aññāsi kūṭadantaṃ brāhmaṇaṃ kallacittaṃ muducittaṃ vinīvaraṇacittaṃ udaggacittaṃ pasannacittaṃ, atha yā buddhānaṃ sāmukkaṃsikā dhammadesanā, taṃ pakāsesi – dukkhaṃ samudayaṃ nirodhaṃ maggaṃ. Seyyathāpi nāma suddhaṃ vatthaṃ apagatakāḷakaṃ sammadeva rajanaṃ paṭiggaṇheyya, evameva kūṭadantassa brāhmaṇassa tasmiññeva āsane virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi – ‘‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ, sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti.
356已对照

于是,婆罗门究罗檀头已见法、已得法、已知法、已深入法,已度疑、已离惑,获得无所畏,于导师的教法中不依他缘,对世尊说:“愿乔达摩尊师与比丘僧团一起接受我明日的饮食。”世尊以沉默接受了。

. Atha kho kūṭadanto brāhmaṇo diṭṭhadhammo pattadhammo viditadhammo pariyogāḷhadhammo tiṇṇavicikiccho vigatakathaṃkatho vesārajjappatto aparappaccayo satthusāsane bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘adhivāsetu me bhavaṃ gotamo svātanāya bhattaṃ saddhiṃ bhikkhusaṅghenā’’ti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.
357已对照

于是,婆罗门究罗檀头知道世尊已接受,便从座位起来,礼敬世尊,右绕之后离去。那一夜过后,婆罗门究罗檀头在自己的祭场备办了上妙的嚼食、噉食,然后派人向世尊通报时间:“乔达摩尊师,是时候了,饮食已经备好。”

. Atha kho kūṭadanto brāhmaṇo bhagavato adhivāsanaṃ viditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Atha kho kūṭadanto brāhmaṇo tassā rattiyā accayena sake yaññavāṭe paṇītaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ paṭiyādāpetvā bhagavato kālaṃ ārocāpesi – ‘‘kālo, bho gotama; niṭṭhitaṃ bhatta’’nti.
358缅 1.142已对照

于是,世尊在午前时分着好下衣,取钵与衣,与比丘僧团一起前往婆罗门究罗檀头的祭场;到了之后,坐在设好的座位上。

. Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya saddhiṃ bhikkhusaṅghena yena kūṭadantassa brāhmaṇassa yaññavāṭo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi.
PTS 1.149已对照

于是,婆罗门究罗檀头以上妙的嚼食、噉食亲手奉侍以佛陀为首的比丘僧团,使之饱足满意。当世尊食毕,手已离钵时,婆罗门究罗檀头取了一个低座,坐在一旁。世尊以法论对坐在一旁的婆罗门究罗檀头开示、劝导、激励、令欢喜后,从座位起来离去。

Atha kho kūṭadanto brāhmaṇo buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesi sampavāresi. Atha kho kūṭadanto brāhmaṇo bhagavantaṃ bhuttāviṃ onītapattapāṇiṃ aññataraṃ nīcaṃ āsanaṃ gahetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho kūṭadantaṃ brāhmaṇaṃ bhagavā dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṃsetvā uṭṭhāyāsanā pakkāmīti.
已对照

第五《究罗檀头经》完。

Kūṭadantasuttaṃ niṭṭhitaṃ pañcamaṃ.
经末导读 · 编者所加,非经文

人物名册

世尊——率约五百比丘游行摩揭陀国,住佉纽摩多村的庵婆罗提迦园。究罗檀头(Kūṭadanta)婆罗门——受封佉纽摩多的大婆罗门,正筹办一场备了七百公牛、七百小公牛、七百小母牛、七百山羊、七百公绵羊的大祭祀;闻佛知"三种成就、十六资具的祭祀",率众往问。大胜王(Mahāvijita)——本生故事中的古王,富甲天下而欲设大祭。婆罗门国师(purohita)——本生中为王说祭之正法者,经末世尊自道:彼时的国师即是我。

地点与缘起

摩揭陀国佉纽摩多村。究罗檀头大祭在即,却听说沙门乔达摩知晓"三种成就、十六资具的祭祀"——正是自己想办而不知其法的祭祀,于是不顾众婆罗门劝阻(劝阻与反驳一如《种德经》),亲往请教。

结构脉络

世尊不直接答题,而说大胜王本生:王欲设大祭,国师却先说治国——国中盗贼横行,加税征敛不能除患;当予耕者种子与粮食、予商者资本、予仕者薪俸,民各安其业,则国库自增、四境安稳、"民开门而居,携子起舞"。患除之后,乃可言祭。于是十六资具次第铺开:四众同意(臣属刹帝利、大臣、婆罗门、居士)、王八支(善生、端正、富有、有力、有信、博施、多闻、知义)、国师四支(善生、讽诵、具戒、智慧);祭前国师又以十行相预破悔心、以十六行相预破讥议;更教王:施前、施时、施后三时心不悔,是为"三种方式"。而这场大祭的实相是:不杀一牛一羊,不伐树为祭柱,不刈吉祥草,奴仆佣人不受杖役、不含泪作业——所成者唯酥、油、乳、蜜与糖蜜。祭毕,世尊应究罗檀头追问,展开胜祭阶梯:常施随家之祭(供养持戒出家人)胜于大祭,施四方僧园胜之,皈依三宝胜之,受持五戒胜之,乃至如来出世、闻法出家、戒定慧、漏尽——层层"更少繁难、更少劳扰,而果报更大、功德更大",至漏尽为祭之极致,更无胜者。究罗檀头皈依,当场宣布:"我释放这七百公牛……让它们吃青草、饮凉水,享受凉风";闻次第说法,远尘离垢法眼生起,证须陀洹果,翌日请佛应供。

中心思想

本经是佛陀对婆罗门祭祀制度最彻底的一次转写:不废"祭祀"之名,而重铸其实。国师说祭先说政——民生不安,祭祀无义;这是全藏罕见的经济治理开示。大祭本身被改写为无杀、无伐、无役、无泪之施;再由胜祭阶梯把"祭"的重心从外在仪轨步步内移,终结于自心的戒定慧与解脱。究罗檀头放牛一幕,是全经义理落地为行动的一刻:祭牲成了受施者。与前二经合观:《阿摩昼经》破种姓之慢,《种德经》破婆罗门之定义,本经破祭祀之实——戒蕴品对婆罗门教三大支柱的解构至此完整。

关键术语

三种成就、十六资具的祭祀(tividhā yaññasampadā soḷasaparikkhārā):本经之眼;三种方式(施前、施时、施后心不悔)加十六资具(四众同意+王八支+国师四支)。随家之祭(anukulayañña):随家系世代相承的常施。胜祭阶梯:自常施至漏尽的七级果报次第。须陀洹果(sotāpattiphala):究罗檀头闻法所证,长部戒蕴品中在家闻法者证果之首例。

本导读由编者依定稿译文撰写,仅供助读;正文以巴利原典为准。