快乐巴利palinanda.cc

中部第91经 · 梵摩经 Brahmāyusuttaṃ

本经目录一、梵摩经

383缅 2.334已对照

一、梵摩经

三八三、如是我闻——一时,世尊在毗提诃(Videha)[国]游行,与约五百位比丘组成的大比丘僧团一起。那时,梵摩(Brahmāyu)婆罗门住在弥萨罗(Mithilā),年迈、年长、高龄,年事已高,已至暮年,出生已一百二十岁,通达三吠陀,及其语汇、仪轨、音韵与语源分析,以及作为第五的古传说;通晓语句、精通文法,于顺世论及大丈夫相圆满无缺。梵摩婆罗门听说:“诸位,据说沙门乔达摩——释迦子,从释迦家族出家者——正在毗提诃[国]游行,与约五百位比丘组成的大比丘僧团一起。关于那位乔达摩尊师,有这样的善名声传扬:‘那位世尊亦即是阿罗汉、正等正觉者、明行具足、善逝、世间解、无上者、调御丈夫、天人导师、佛陀、世尊。’他自己以证智证知这个有诸天、魔、梵天的世间,以及有沙门、婆罗门、诸天与人的人众之后,予以宣说。他教导初善、中善、后善的,具足义理与文句的法,显示完全圆满、遍净的梵行。能够见到这样的阿罗汉,真是很好。”

383. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā videhesu cārikaṃ carati mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi. Tena kho pana samayena brahmāyu brāhmaṇo mithilāyaṃ paṭivasati jiṇṇo vuḍḍho mahallako addhagato vayoanuppatto, vīsavassasatiko jātiyā, tiṇṇaṃ vedānaṃ [bedānaṃ (ka.)] pāragū sanighaṇḍukeṭubhānaṃ sākkharappabhedānaṃ itihāsapañcamānaṃ, padako, veyyākaraṇo, lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo. Assosi kho brahmāyu brāhmaṇo – ‘‘samaṇo khalu bho, gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito videhesu cārikaṃ carati mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi. Taṃ kho pana bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato – ‘itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavāti. So imaṃ lokaṃ sadevakaṃ samārakaṃ sabrahmakaṃ sassamaṇabrāhmaṇiṃ pajaṃ sadevamanussaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedeti. So dhammaṃ deseti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ, kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāseti. Sādhu kho pana tathārūpānaṃ arahataṃ dassanaṃ hotī’’’ti.
384PTS 2.134缅 2.335已对照

三八四、那时,梵摩婆罗门有一位名叫优多罗(Uttara)的青年弟子,通达三吠陀,及其语汇、仪轨、音韵与语源分析,以及作为第五的古传说;通晓语句、精通文法,于顺世论及大丈夫相圆满无缺。于是,梵摩婆罗门召唤优多罗青年:“亲爱的优多罗,这位沙门乔达摩——释迦子,从释迦家族出家者——正在毗提诃[国]游行,与约五百位比丘组成的大比丘僧团一起。关于那位乔达摩尊师,有这样的善名声传扬:‘那位世尊亦即是阿罗汉、正等正觉者……乃至……能够见到这样的阿罗汉,真是很好。’来吧,亲爱的优多罗,你前往沙门乔达摩之处;到了之后,要了解沙门乔达摩:究竟关于那位乔达摩尊师传扬的名声与其真实相符,还是不相符?那位乔达摩尊师是这样的人,还是不是这样的人?这样,我们就将了解那位乔达摩尊师。”“可是,尊师,我将如何了解那位乔达摩尊师:究竟关于那位乔达摩尊师传扬的名声与其真实相符,还是不相符?那位乔达摩尊师是这样的人,还是不是这样的人呢?”“亲爱的优多罗,我们的圣典中传有三十二大丈夫相(dvattiṃsa mahāpurisalakkhaṇa),具足这些[相]的大丈夫只有两种趣向,而无其他:如果他居住在家,将成为转轮王,是如法的法王,领有四方,得胜利,达成国土安定,具足七宝。他拥有这七宝,即:轮宝、象宝、马宝、摩尼宝、女宝、居士宝,将军宝为第七。他有一千多个儿子,都是勇健者,具英雄之姿,能摧破敌军。他不以刀杖,而以法征服这片以海洋为边际的大地后安住。然而,如果他从在家出家而成为无家者,将成为阿罗汉、正等正觉者,是世间揭开覆障者。亲爱的优多罗,我是圣典的传授者,你是圣典的领受者。”

384. Tena kho pana samayena brahmāyussa brāhmaṇassa uttaro nāma māṇavo antevāsī hoti tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū sanighaṇḍukeṭubhānaṃ sākkharappabhedānaṃ itihāsapañcamānaṃ, padako, veyyākaraṇo, lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo. Atha kho brahmāyu brāhmaṇo uttaraṃ māṇavaṃ āmantesi – ‘‘ayaṃ, tāta uttara, samaṇo gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito videhesu cārikaṃ carati mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi. Taṃ kho pana bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato – ‘itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho…pe… sādhu kho pana tathārūpānaṃ arahataṃ dassanaṃ hotī’ti. Ehi tvaṃ, tāta uttara, yena samaṇo gotamo tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā samaṇaṃ gotamaṃ jānāhi yadi vā taṃ bhavantaṃ gotamaṃ tathā santaṃyeva saddo abbhuggato, yadi vā no tathā; yadi vā so bhavaṃ gotamo tādiso, yadi vā na tādiso. Tathā mayaṃ taṃ bhavantaṃ gotamaṃ vedissāmā’’ti. ‘‘Yathā kathaṃ panāhaṃ, bho, taṃ bhavantaṃ gotamaṃ jānissāmi yadi vā taṃ bhavantaṃ gotamaṃ tathā santaṃyeva saddo abbhuggato, yadi vā no tathā; yadi vā so bhavaṃ gotamo tādiso, yadi vā na tādiso’’ti. ‘‘Āgatāni kho, tāta uttara, amhākaṃ mantesu dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇāni, yehi samannāgatassa mahāpurisassa dveyeva gatiyo bhavanti anaññā. Sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato. Tassimāni satta ratanāni bhavanti, seyyathidaṃ – cakkaratanaṃ, hatthiratanaṃ, assaratanaṃ, maṇiratanaṃ, itthiratanaṃ, gahapatiratanaṃ, pariṇāyakaratanameva sattamaṃ. Parosahassaṃ kho panassa puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā. So imaṃ pathaviṃ sāgarapariyantaṃ adaṇḍena asatthena dhammena [dhammena samena (ka.)] abhivijiya ajjhāvasati. Sace kho pana agārasmā anagāriyaṃ pabbajati, arahaṃ hoti sammāsambuddho loke vivaṭṭacchado. Ahaṃ kho pana, tāta uttara, mantānaṃ dātā; tvaṃ mantānaṃ paṭiggahetā’’ti.
385PTS 2.135缅 2.336已对照

三八五、“是的,尊师。”优多罗青年应诺梵摩婆罗门之后,从座而起,礼敬梵摩婆罗门,右绕之后,在毗提诃[国]向世尊[所在之处]游行而去。他依次游行,来到世尊之处;到了之后,与世尊互相问候。互相问候、交谈了一番愉快而值得忆念的话之后,坐在一旁。坐在一旁的优多罗青年在世尊身上寻察三十二大丈夫相。优多罗青年在世尊身上见到了大部分的三十二大丈夫相,唯除两种。对于两种大丈夫相——阴藏相(kosohita vatthaguyha)与广长舌相(pahūtajivhatā)——他犹豫、疑惑,不能信解,不能净信。那时,世尊这样想:“这位优多罗青年在我身上见到了大部分的三十二大丈夫相,唯除两种。对于两种大丈夫相——阴藏相与广长舌相——他犹豫、疑惑,不能信解,不能净信。”于是,世尊作出这样的神通作为(iddhābhisaṅkhāra),使优多罗青年得以见到世尊的阴藏相。接着,世尊伸出舌头,以舌触抚、再触抚两边耳孔,触抚、再触抚两边鼻孔,并以舌头覆盖整个额面。那时,优多罗青年这样想:“沙门乔达摩具足三十二大丈夫相。我何不跟随沙门乔达摩,看看他的威仪(iriyāpatha)呢?”于是,优多罗青年跟随世尊七个月,如影不离。

385. ‘‘Evaṃ, bho’’ti kho uttaro māṇavo brahmāyussa brāhmaṇassa paṭissutvā uṭṭhāyāsanā brahmāyuṃ brāhmaṇaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā videhesu yena bhagavā tena cārikaṃ pakkāmi. Anupubbena cārikaṃ caramāno yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho uttaro māṇavo bhagavato kāye dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇāni samannesi. Addasā kho uttaro māṇavo bhagavato kāye dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇāni, yebhuyyena thapetvā dve. Dvīsu mahāpurisalakkhaṇesu kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati – kosohite ca vatthaguyhe, pahūtajivhatāya ca. Atha kho bhagavato etadahosi – ‘‘passati kho me ayaṃ uttaro māṇavo dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇāni, yebhuyyena thapetvā dve. Dvīsu mahāpurisalakkhaṇesu kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati – kosohite ca vatthaguyhe, pahūtajivhatāya cā’’ti. Atha kho bhagavā tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkhāsi yathā addasa uttaro māṇavo bhagavato kosohitaṃ vatthaguyhaṃ. Atha kho bhagavā jivhaṃ ninnāmetvā ubhopi kaṇṇasotāni anumasi paṭimasi [parimasi (sī. ka.)]; ubhopi nāsikasotāni [nāsikāsotāni (sī.)] anumasi paṭimasi; kevalampi nalāṭamaṇḍalaṃ jivhāya chādesi. Atha kho uttarassa māṇavassa etadahosi – ‘‘samannāgato kho samaṇo gotamo dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇehi. Yaṃnūnāhaṃ samaṇaṃ gotamaṃ anubandheyyaṃ, iriyāpathamassa passeyya’’nti. Atha kho uttaro māṇavo sattamāsāni bhagavantaṃ anubandhi chāyāva anapāyinī [anupāyinī (syā. kaṃ. ka.)].
386PTS 2.136缅 2.337已对照

三八六、于是,优多罗青年在七个月过后,在毗提诃[国]向弥萨罗游行而去。他依次游行,[到了]弥萨罗,来到梵摩婆罗门之处;到了之后,礼敬梵摩婆罗门,坐在一旁。梵摩婆罗门对坐在一旁的优多罗青年这样说——“亲爱的优多罗,那位乔达摩尊师是否确如所传扬的名声那样,而非不同?那位乔达摩尊师是否确实如此,而非别样?”“尊师,那位乔达摩尊师确如所传扬的名声那样,而非不同;那位乔达摩尊师确实如此,而非别样。而且那位乔达摩尊师具足三十二大丈夫相。

“乔达摩尊师是足善安立者;这也是那位乔达摩尊师这位大丈夫的大丈夫相。

“那位乔达摩尊师两足掌下生有轮,具千辐、有辋、有毂,一切行相圆满……

“那位乔达摩尊师是足跟广长者……

“那位乔达摩尊师是指长者……

“那位乔达摩尊师是手足柔软细嫩者……

“那位乔达摩尊师是手足有网縵者……

“那位乔达摩尊师是足踝高隆者……

“那位乔达摩尊师是胫如鹿王(eṇijaṅgha)者……

“那位乔达摩尊师站立而不弯身,就能以两手掌触摩、摩挲双膝……

“那位乔达摩尊师是阴藏相者……

“那位乔达摩尊师是身金色、皮肤如黄金者……

“那位乔达摩尊师是皮肤细滑者。由于皮肤细滑,尘垢不着于身……

“那位乔达摩尊师是一孔一毛者;诸毛一一生于一一毛孔……

“那位乔达摩尊师是毛端上向者;所生诸毛端上向,绀青色,如眼药之色,卷曲成环,右旋而生……

“那位乔达摩尊师是身直如梵天者……

“那位乔达摩尊师是七处隆满者……

“那位乔达摩尊师是上半身如狮子者……

“那位乔达摩尊师是两肩之间充满者……

“那位乔达摩尊师是身圆如尼拘陀树者;他的身高与两臂张开之长相等,两臂张开之长与身高相等……

“那位乔达摩尊师是肩项均圆者……

“那位乔达摩尊师是得味中最上之味者……

“那位乔达摩尊师是颔如狮子者……

“那位乔达摩尊师是有四十齿者……

“那位乔达摩尊师是齿齐平者……

“那位乔达摩尊师是齿无间隙者……

“那位乔达摩尊师是牙极白者……

“那位乔达摩尊师是广长舌(pahūtajivha)者……

“那位乔达摩尊师是梵音声、语如迦陵频伽鸟(karavika)者……

“那位乔达摩尊师是眼绀青者……

“那位乔达摩尊师是睫如牛犊者……

“那位乔达摩尊师两眉之间生有白毫,洁白柔软,如细绵……

“那位乔达摩尊师是顶如缠首巾者;这也是那位乔达摩尊师这位大丈夫的大丈夫相。

“尊师,那位乔达摩尊师具足这三十二大丈夫相。

386. Atha kho uttaro māṇavo sattannaṃ māsānaṃ accayena videhesu yena mithilā tena cārikaṃ pakkāmi. Anupubbena cārikaṃ caramāno yena mithilā yena brahmāyu brāhmaṇo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā brahmāyuṃ brāhmaṇaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho uttaraṃ māṇavaṃ brahmāyu brāhmaṇo etadavoca – ‘‘kacci, tāta uttara, taṃ bhavantaṃ gotamaṃ tathā santaṃyeva saddo abbhuggato, no aññathā? Kacci pana so bhavaṃ gotamo tādiso, no aññādiso’’ti? ‘‘Tathā santaṃyeva, bho, taṃ bhavantaṃ gotamaṃ saddo abbhuggato, no aññathā; tādisova [tādisova bho (sī. pī.), tādiso ca kho (syā. kaṃ. ka.)] so bhavaṃ gotamo, no aññādiso. Samannāgato ca [samannāgato ca bho (sabbattha)] so bhavaṃ gotamo dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇehi.
‘‘Suppatiṭṭhitapādo kho pana bhavaṃ gotamo; idampi tassa bhoto gotamassa mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṃ bhavati.
‘‘Heṭṭhā kho pana tassa bhoto gotamassa pādatalesu cakkāni jātāni sahassārāni sanemikāni sanābhikāni sabbākāraparipūrāni…
‘‘Āyatapaṇhi kho pana so bhavaṃ gotamo…
‘‘Dīghaṅguli kho pana so bhavaṃ gotamo…
‘‘Mudutalunahatthapādo kho pana so bhavaṃ gotamo…
‘‘Jālahatthapādo kho pana so bhavaṃ gotamo…
‘‘Ussaṅkhapādo kho pana so bhavaṃ gotamo…
‘‘Eṇijaṅgho kho pana so bhavaṃ gotamo…
‘‘Ṭhitako kho pana so bhavaṃ gotamo anonamanto ubhohi pāṇitalehi jaṇṇukāni parimasati parimajjati…
‘‘Kosohitavatthaguyho kho pana so bhavaṃ gotamo…
‘‘Suvaṇṇavaṇṇo kho pana so bhavaṃ gotamo kañcanasannibhattaco…
‘‘Sukhumacchavi kho pana so bhavaṃ gotamo. Sukhumattā chaviyā rajojallaṃ kāye na upalimpati…
‘‘Ekekalomo kho pana so bhavaṃ gotamo; ekekāni lomāni lomakūpesu jātāni…
‘‘Uddhaggalomo kho pana so bhavaṃ gotamo; uddhaggāni lomāni jātāni nīlāni añjanavaṇṇāni kuṇḍalāvaṭṭāni dakkhiṇāvaṭṭakajātāni…
‘‘Brahmujugatto kho pana so bhavaṃ gotamo…
‘‘Sattussado kho pana so bhavaṃ gotamo…
‘‘Sīhapubbaddhakāyo kho pana so bhavaṃ gotamo…
‘‘Citantaraṃso kho pana so bhavaṃ gotamo…
‘‘Nigrodhaparimaṇḍalo kho pana so bhavaṃ gotamo; yāvatakvassa kāyo tāvatakvassa byāmo, yāvatakvassa byāmo tāvatakvassa kāyo…
‘‘Samavaṭṭakkhandho kho pana so bhavaṃ gotamo…
‘‘Rasaggasaggī kho pana so bhavaṃ gotamo…
‘‘Sīhahanu kho pana so bhavaṃ gotamo…
‘‘Cattālīsadanto kho pana so bhavaṃ gotamo…
‘‘Samadanto kho pana so bhavaṃ gotamo…
‘‘Aviraḷadanto kho pana so bhavaṃ gotamo…
‘‘Susukkadāṭho kho pana so bhavaṃ gotamo…
‘‘Pahūtajivho kho pana so bhavaṃ gotamo…
‘‘Brahmassaro kho pana so bhavaṃ gotamo karavikabhāṇī…
‘‘Abhinīlanetto kho pana so bhavaṃ gotamo…
‘‘Gopakhumo kho pana so bhavaṃ gotamo…
‘‘Uṇṇā kho panassa bhoto gotamassa bhamukantare jātā odātā mudutūlasannibhā…
‘‘Uṇhīsasīso kho pana so bhavaṃ gotamo; idampi tassa bhoto gotamassa mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṃ bhavati.
‘‘Imehi kho, bho, so bhavaṃ gotamo dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇehi samannāgato.
387PTS 2.138缅 2.339已对照

三八七、“那位乔达摩尊师行走时,先以右足起步。他抬足不[跨]得太远,落足不[放]得太近;他行走不太快,行走不太慢;他行走时不以膝碰膝,行走时不以踝碰踝。他行走时不抬高大腿,不压低大腿;不收紧大腿,不摇动大腿。那位乔达摩尊师行走时,只有下半身动,也不以身力行走。那位乔达摩尊师回顾时,以全身回顾;他不向上仰视,不向下俯视,行走时也不东张西望,只看一轭之远;而在那之外,他有无障碍的知见。他进入俗家之间时,不抬高身体,不压低身体;不收紧身体,不摇动身体。他在离座位不太远、不太近之处转身,也不以手扶持而坐到座位上,也不把身体投到座位上。他坐在俗家之间时,不作手的轻躁之举,不作足的轻躁之举;不把膝架在膝上而坐,不把踝架在踝上而坐,也不以手支颔而坐。他坐在俗家之间时,不惊怖、不颤抖、不动摇、不战栗。他不惊怖、不颤抖、不动摇、不战栗,已离身毛竖立。那位乔达摩尊师坐在俗家之间时,也是具远离之行(vivekavatta)的。他接受钵水时,不抬高钵,不压低钵;不收紧钵,不摇动钵。他接受钵水不太少、不太多。他洗钵时不发出咕噜咕噜之声,不翻转着洗钵,也不把钵放在地上而洗手;手洗净时钵也洗净了,钵洗净时手也洗净了。他倒钵水时不太远、不太近,也不溅洒。他接受饭时,不抬高钵,不压低钵;不收紧钵,不摇动钵。他接受饭不太少、不太多。乔达摩尊师摄取菜肴,[只取]菜肴的分量,也不以菜肴越过饭团。乔达摩尊师把饭团在口中转动两三次之后咽下;他没有任何一粒饭粒未经嚼碎而入于身内,也没有任何一粒饭粒残留在口中;然后才送上另一口饭团。那位乔达摩尊师领受滋味而摄取食物,却不领受对味的贪。

387. ‘‘Gacchanto kho pana so bhavaṃ gotamo dakkhiṇeneva pādena paṭhamaṃ pakkamati. So nātidūre pādaṃ uddharati, nāccāsanne pādaṃ nikkhipati; so nātisīghaṃ gacchati, nātisaṇikaṃ gacchati; na ca adduvena adduvaṃ saṅghaṭṭento gacchati, na ca gopphakena gopphakaṃ saṅghaṭṭento gacchati. So gacchanto na satthiṃ unnāmeti, na satthiṃ onāmeti; na satthiṃ sannāmeti, na satthiṃ vināmeti. Gacchato kho pana tassa bhoto gotamassa adharakāyova [aḍḍhakāyova (ka.), āraddhakāyova (syā. kaṃ.)] iñjati, na ca kāyabalena gacchati. Apalokento kho pana so bhavaṃ gotamo sabbakāyeneva apaloketi; so na uddhaṃ ulloketi, na adho oloketi; na ca vipekkhamāno gacchati, yugamattañca pekkhati; tato cassa uttari anāvaṭaṃ ñāṇadassanaṃ bhavati. So antaragharaṃ pavisanto na kāyaṃ unnāmeti, na kāyaṃ onāmeti; na kāyaṃ sannāmeti, na kāyaṃ vināmeti. So nātidūre nāccāsanne āsanassa parivattati, na ca pāṇinā ālambitvā āsane nisīdati, na ca āsanasmiṃ kāyaṃ pakkhipati. So antaraghare nisinno samāno na hatthakukkuccaṃ āpajjati, na pādakukkuccaṃ āpajjati; na adduvena adduvaṃ āropetvā nisīdati; na ca gopphakena gopphakaṃ āropetvā nisīdati; na ca pāṇinā hanukaṃ upadahitvā [upādiyitvā (sī. pī.)] nisīdati. So antaraghare nisinno samāno na chambhati na kampati na vedhati na paritassati. So achambhī akampī avedhī aparitassī vigatalomahaṃso. Vivekavatto ca so bhavaṃ gotamo antaraghare nisinno hoti. So pattodakaṃ paṭiggaṇhanto na pattaṃ unnāmeti, na pattaṃ onāmeti; na pattaṃ sannāmeti, na pattaṃ vināmeti. So pattodakaṃ paṭiggaṇhāti nātithokaṃ nātibahuṃ. So na khulukhulukārakaṃ [bulubulukārakaṃ (sī.)] pattaṃ dhovati, na samparivattakaṃ pattaṃ dhovati, na pattaṃ bhūmiyaṃ nikkhipitvā hatthe dhovati; hatthesu dhotesu patto dhoto hoti, patte dhote hatthā dhotā honti. So pattodakaṃ chaḍḍeti nātidūre nāccāsanne, na ca vicchaḍḍayamāno. So odanaṃ paṭiggaṇhanto na pattaṃ unnāmeti, na pattaṃ onāmeti; na pattaṃ sannāmeti, na pattaṃ vināmeti. So odanaṃ paṭiggaṇhāti nātithokaṃ nātibahuṃ. Byañjanaṃ kho pana bhavaṃ gotamo byañjanamattāya āhāreti, na ca byañjanena ālopaṃ atināmeti. Dvattikkhattuṃ kho bhavaṃ gotamo mukhe ālopaṃ samparivattetvā ajjhoharati; na cassa kāci odanamiñjā asambhinnā kāyaṃ pavisati, na cassa kāci odanamiñjā mukhe avasiṭṭhā hoti; athāparaṃ ālopaṃ upanāmeti. Rasapaṭisaṃvedī kho pana so bhavaṃ gotamo āhāraṃ āhāreti, no ca rasarāgapaṭisaṃvedī.
PTS 2.140缅 2.340已对照

“那位乔达摩尊师摄取具足八支的食物——不为嬉游(dava),不为骄慢(mada),不为装饰(maṇḍana),不为庄严(vibhūsana),只是为了这身体的住立、维持,为了止息伤害,为了资助梵行——‘我将如此消除旧受,也不令新受生起;我将得以维生、无过,并且安乐而住。’他食毕接受钵水时,不抬高钵,不压低钵;不收紧钵,不摇动钵。他接受钵水不太少、不太多。他洗钵时不发出咕噜咕噜之声,不翻转着洗钵,也不把钵放在地上而洗手;手洗净时钵也洗净了,钵洗净时手也洗净了。他倒钵水时不太远、不太近,也不溅洒。他食毕不把钵放在地上,[放时]不太远、不太近;他既不对钵不顾,也不过度看护钵。他食毕默然坐片刻,也不误随喜的时机。他食毕而随喜,不呵责那饭食,不期待别的饭食;而只以法语对那会众开示、劝导、激励、令欢喜。他以法语对那会众开示、劝导、激励、令欢喜之后,从座而起,离去。他行走不太快,行走不太慢,行走时也不像急于脱身者[那样];那位乔达摩尊师身上的衣,既不提得过高,也不放得过低,既不紧贴于身,也不离开身体;风也不把衣从那位乔达摩尊师身上吹开;尘垢也不沾着那位乔达摩尊师的身。他到了园中,坐在所敷设的座位上。坐下之后洗足;那位乔达摩尊师并不专事于装饰双足而住。他洗足之后,结跏趺而坐,保持其身正直,使念现起于面前。他既不思于自身的损害,也不思于他人的损害,也不思于两者的损害;那位乔达摩尊师坐着时,只思惟自身的利益、他人的利益、两者的利益与一切世间的利益。他到了园中,在会众中说法,不抬举那会众,也不贬抑那会众;而只以法语对那会众开示、劝导、激励、令欢喜。

‘‘Aṭṭhaṅgasamannāgataṃ [aṭṭhaṅgasamannāgato (ka.)] kho pana so bhavaṃ gotamo āhāraṃ āhāreti – neva davāya, na madāya na maṇḍanāya na vibhūsanāya, yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā yāpanāya, vihiṃsūparatiyā brahmacariyānuggahāya – ‘iti purāṇañca vedanaṃ paṭihaṅkhāmi navañca vedanaṃ na uppādessāmi, yātrā ca me bhavissati anavajjatā ca phāsuvihāro cā’ti. So bhuttāvī pattodakaṃ paṭiggaṇhanto na pattaṃ unnāmeti, na pattaṃ onāmeti; na pattaṃ sannāmeti, na pattaṃ vināmeti. So pattodakaṃ paṭiggaṇhāti nātithokaṃ nātibahuṃ. So na khulukhulukārakaṃ pattaṃ dhovati, na samparivattakaṃ pattaṃ dhovati, na pattaṃ bhūmiyaṃ nikkhipitvā hatthe dhovati; hatthesu dhotesu patto dhoto hoti, patte dhote hatthā dhotā honti. So pattodakaṃ chaḍḍeti nātidūre nāccāsanne, na ca vicchaḍḍayamāno. So bhuttāvī na pattaṃ bhūmiyaṃ nikkhipati nātidūre nāccāsanne, na ca anatthiko pattena hoti, na ca ativelānurakkhī pattasmiṃ. So bhuttāvī muhuttaṃ tuṇhī nisīdati, na ca anumodanassa kālamatināmeti. So bhuttāvī anumodati, na taṃ bhattaṃ garahati, na aññaṃ bhattaṃ paṭikaṅkhati; aññadatthu dhammiyā kathāya taṃ parisaṃ sandasseti samādapeti samuttejeti sampahaṃseti. So taṃ parisaṃ dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṃsetvā uṭṭhāyāsanā pakkamati. So nātisīghaṃ gacchati, nātisaṇikaṃ gacchati, na ca muccitukāmo gacchati; na ca tassa bhoto gotamassa kāye cīvaraṃ accukkaṭṭhaṃ hoti na ca accokkaṭṭhaṃ, na ca kāyasmiṃ allīnaṃ na ca kāyasmā apakaṭṭhaṃ; na ca tassa bhoto gotamassa kāyamhā vāto cīvaraṃ apavahati; na ca tassa bhoto gotamassa kāye rajojallaṃ upalimpati. So ārāmagato nisīdati paññatte āsane. Nisajja pāde pakkhāleti; na ca so bhavaṃ gotamo pādamaṇḍanānuyogamanuyutto viharati. So pāde pakkhāletvā nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. So neva attabyābādhāya ceteti, na parabyābādhāya ceteti, na ubhayabyābādhāya ceteti; attahitaparahitaubhayahitasabbalokahitameva so bhavaṃ gotamo cintento nisinno hoti. So ārāmagato parisati dhammaṃ deseti, na taṃ parisaṃ ussādeti, na taṃ parisaṃ apasādeti; aññadatthu dhammiyā kathāya taṃ parisaṃ sandasseti samādapeti samuttejeti sampahaṃseti.
缅 2.341已对照

“从那位乔达摩尊师口中发出的音声具足八支:清晰、可解、柔美、悦耳、圆满、不散、深沉、洪亮。那位乔达摩尊师随其会众[之量]以声令知,而其声不出会众之外。他们被那位乔达摩尊师以法语开示、劝导、激励、令欢喜之后,从座而起,一边回望一边离去,因为不舍[所闻之法]。尊师,我们见到那位乔达摩尊师行走,见到[他]站立,见到[他]进入俗家之间,见到[他]在俗家之间默然而坐,见到[他]在俗家之间进食,见到[他]食毕默然而坐,见到[他]食毕随喜,见到[他]往园中去,见到[他]到了园中默然而坐,见到[他]到了园中在会众中说法。那位乔达摩尊师就是如此、如此的,而且更胜于此。”

‘‘Aṭṭhaṅgasamannāgato kho panassa bhoto gotamassa mukhato ghoso niccharati – vissaṭṭho ca, viññeyyo ca, mañju ca, savanīyo ca, bindu ca, avisārī ca, gambhīro ca, ninnādī ca. Yathāparisaṃ kho pana so bhavaṃ gotamo sarena viññāpeti, na cassa bahiddhā parisāya ghoso niccharati. Te tena bhotā gotamena dhammiyā kathāya sandassitā samādapitā samuttejitā sampahaṃsitā uṭṭhāyāsanā pakkamanti avalokayamānāyeva [apalokayamānāyeva (sī. ka.)] avijahitattā [avijahantābhāvena (sī. syā. kaṃ. pī.)]. Addasāma kho mayaṃ, bho, taṃ bhavantaṃ gotamaṃ gacchantaṃ, addasāma ṭhitaṃ, addasāma antaragharaṃ pavisantaṃ, addasāma antaraghare nisinnaṃ tuṇhībhūtaṃ, addasāma antaraghare bhuñjantaṃ, addasāma bhuttāviṃ nisinnaṃ tuṇhībhūtaṃ, addasāma bhuttāviṃ anumodantaṃ, addasāma ārāmaṃ gacchantaṃ, addasāma ārāmagataṃ nisinnaṃ tuṇhībhūtaṃ, addasāma ārāmagataṃ parisati dhammaṃ desentaṃ. Ediso ca ediso ca so bhavaṃ gotamo, tato ca bhiyyo’’ti.
388已对照

三八八、如是说时,梵摩婆罗门从座而起,把上衣偏袒一肩,向世尊合掌,三次发出感叹——

“礼敬那位世尊、阿罗汉、正等正觉者!

“礼敬那位世尊、阿罗汉、正等正觉者!

“礼敬那位世尊、阿罗汉、正等正觉者!”

“但愿我们某时某日能与那位乔达摩尊师相会,但愿能有一番交谈!”

388. Evaṃ vutte, brahmāyu brāhmaṇo uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā tikkhattuṃ udānaṃ udāneti –
‘‘Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa.
‘‘Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa.
‘‘Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassā’’ti.
‘‘Appeva nāma mayaṃ kadāci karahaci tena bhotā gotamena samāgaccheyyāma? Appeva nāma siyā kocideva kathāsallāpo’’ti!
389PTS 2.141缅 2.342已对照

三八九、那时,世尊在毗提诃[国]依次游行,来到弥萨罗。世尊就住在弥萨罗的摩伽提婆芒果林(Maghadevambavana)。弥萨罗的婆罗门居士们听说:“诸位,据说沙门乔达摩——释迦子,从释迦家族出家者——在毗提诃[国]游行,与约五百位比丘组成的大比丘僧团一起,已到达弥萨罗,住在弥萨罗的摩伽提婆芒果林。关于那位乔达摩尊师,有这样的善名声传扬:‘那位世尊亦即是阿罗汉、正等正觉者、明行具足、善逝、世间解、无上者、调御丈夫、天人导师、佛陀、世尊。’他自己以证智证知这个有诸天、魔、梵天的世间,以及有沙门、婆罗门、诸天与人的人众之后,予以宣说。他教导初善、中善、后善的,具足义理与文句的法,显示完全圆满、遍净的梵行。能够见到这样的阿罗汉,真是很好。”

389. Atha kho bhagavā videhesu anupubbena cārikaṃ caramāno yena mithilā tadavasari. Tatra sudaṃ bhagavā mithilāyaṃ viharati maghadevambavane. Assosuṃ kho mithileyyakā [methileyyakā (sī. pī.)] brāhmaṇagahapatikā – ‘‘samaṇo khalu, bho, gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito videhesu cārikaṃ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi mithilaṃ anuppatto, mithilāyaṃ viharati maghadevambavane. Taṃ kho pana bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato – ‘itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavāti. So imaṃ lokaṃ sadevakaṃ samārakaṃ sabrahmakaṃ sassamaṇabrāhmaṇiṃ pajaṃ sadevamanussaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedeti. So dhammaṃ deseti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ, kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāseti. Sādhu kho pana tathārūpānaṃ arahataṃ dassanaṃ hotī’’’ti.
已对照

于是,弥萨罗的婆罗门居士们来到世尊之处;到了之后,有些礼敬世尊之后坐在一旁,有些与世尊互相问候、交谈了一番愉快而值得忆念的话之后坐在一旁,有些向世尊合掌之后坐在一旁,有些在世尊面前说出自己的名与姓之后坐在一旁,有些默然坐在一旁。

Atha kho mithileyyakā brāhmaṇagahapatikā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā appekacce bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu; appekacce bhagavatā saddhiṃ sammodiṃsu, sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdiṃsu; appekacce yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu; appekacce bhagavato santike nāmagottaṃ sāvetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu; appekacce tuṇhībhūtā ekamantaṃ nisīdiṃsu.
390PTS 2.142已对照

三九〇、梵摩婆罗门听说:“诸位,据说沙门乔达摩——释迦子,从释迦家族出家者——已到达弥萨罗,住在弥萨罗的摩伽提婆芒果林。”于是,梵摩婆罗门与众多弟子一起前往摩伽提婆芒果林。那时,梵摩婆罗门在离芒果林不远处这样想:“我事先未经通报就去见沙门乔达摩,这对我是不适宜的。”于是,梵摩婆罗门召唤某位青年[学子]:“来,青年,你前往沙门乔达摩之处;到了之后,以我的名义问候沙门乔达摩少病、少恼、起居轻利、有力、安乐而住:‘乔达摩尊师,梵摩婆罗门问候乔达摩尊师少病、少恼、起居轻利、有力、安乐而住。’并且这样说:‘乔达摩尊师,梵摩婆罗门年迈、年长、高龄,年事已高,已至暮年,出生已一百二十岁,通达三吠陀,及其语汇、仪轨、音韵与语源分析,以及作为第五的古传说;通晓语句、精通文法,于顺世论及大丈夫相圆满无缺。尊师,凡住在弥萨罗的婆罗门居士们,梵摩婆罗门被称为他们之中最上的,即依财富;梵摩婆罗门被称为他们之中最上的,即依圣典;梵摩婆罗门被称为他们之中最上的,即依寿命与名声。他想要见乔达摩尊师。’”

390. Assosi kho brahmāyu brāhmaṇo – ‘‘samaṇo khalu, bho, gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito mithilaṃ anuppatto, mithilāyaṃ viharati maghadevambavane’’ti. Atha kho brahmāyu brāhmaṇo sambahulehi sāvakehi saddhiṃ yena maghadevambavanaṃ tenupasaṅkami. Atha kho brahmāyuno brāhmaṇassa avidūre ambavanassa etadahosi – ‘‘na kho metaṃ patirūpaṃ yohaṃ pubbe appaṭisaṃvidito samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkameyya’’nti. Atha kho brahmāyu brāhmaṇo aññataraṃ māṇavakaṃ āmantesi – ‘‘ehi tvaṃ, māṇavaka, yena samaṇo gotamo tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā mama vacanena samaṇaṃ gotamaṃ appābādhaṃ appātaṅkaṃ lahuṭṭhānaṃ balaṃ phāsuvihāraṃ puccha – ‘brahmāyu, bho gotama, brāhmaṇo bhavantaṃ gotamaṃ appābādhaṃ appātaṅkaṃ lahuṭṭhānaṃ balaṃ phāsuvihāraṃ pucchatī’ti. Evañca vadehi – ‘brahmāyu, bho gotama, brāhmaṇo jiṇṇo vuḍḍho mahallako addhagato vayoanuppatto, vīsavassasatiko jātiyā, tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū sanighaṇḍukeṭubhānaṃ sākkharappabhedānaṃ itihāsapañcamānaṃ, padako, veyyākaraṇo, lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo. Yāvatā, bho, brāhmaṇagahapatikā mithilāyaṃ paṭivasanti, brahmāyu tesaṃ brāhmaṇo aggamakkhāyati – yadidaṃ bhogehi; brahmāyu tesaṃ brāhmaṇo aggamakkhāyati – yadidaṃ mantehi; brahmāyu tesaṃ brāhmaṇo aggamakkhāyati – yadidaṃ āyunā ceva yasasā ca. So bhoto gotamassa dassanakāmo’’’ti.
缅 2.343已对照

“是的,尊师。”那位青年应诺梵摩婆罗门之后,来到世尊之处;到了之后,与世尊互相问候。互相问候、交谈了一番愉快而值得忆念的话之后,站在一旁。站在一旁的那位青年对世尊这样说——“乔达摩尊师,梵摩婆罗门问候乔达摩尊师少病、少恼、起居轻利、有力、安乐而住;并且这样说:‘乔达摩尊师,梵摩婆罗门年迈、年长、高龄,年事已高,已至暮年,出生已一百二十岁,通达三吠陀,及其语汇、仪轨、音韵与语源分析,以及作为第五的古传说;通晓语句、精通文法,于顺世论及大丈夫相圆满无缺。尊师,凡住在弥萨罗的婆罗门居士们,梵摩婆罗门被称为他们之中最上的,即依财富;梵摩婆罗门被称为他们之中最上的,即依圣典;梵摩婆罗门被称为他们之中最上的,即依寿命与名声。他想要见乔达摩尊师。’”“青年,现在正是梵摩婆罗门认为适时的时候。”于是,那位青年来到梵摩婆罗门之处;到了之后,对梵摩婆罗门这样说——“我已被沙门乔达摩尊师给了机会。现在正是尊师认为适时的时候。”

‘‘Evaṃ, bho’’ti kho so māṇavako brahmāyussa brāhmaṇassa paṭissutvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho so māṇavako bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘brahmāyu, bho gotama, brāhmaṇo bhavantaṃ gotamaṃ appābādhaṃ appātaṅkaṃ lahuṭṭhānaṃ balaṃ phāsuvihāraṃ pucchati; evañca vadeti – ‘brahmāyu, bho gotama, brāhmaṇo jiṇṇo vuḍḍho mahallako addhagato vayoanuppatto, vīsavassasatiko jātiyā, tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū sanighaṇḍukeṭubhānaṃ sākkharappabhedānaṃ itihāsapañcamānaṃ, padako, veyyākaraṇo, lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo. Yāvatā, bho, brāhmaṇagahapatikā mithilāyaṃ paṭivasanti, brahmāyu tesaṃ brāhmaṇo aggamakkhāyati – yadidaṃ bhogehi; brahmāyu tesaṃ brāhmaṇo aggamakkhāyati – yadidaṃ mantehi; brahmāyu tesaṃ brāhmaṇo aggamakkhāyati – yadidaṃ āyunā ceva yasasā ca. So bhoto gotamassa dassanakāmo’’’ti. ‘‘Yassadāni, māṇava, brahmāyu brāhmaṇo kālaṃ maññatī’’ti. Atha kho so māṇavako yena brahmāyu brāhmaṇo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā brahmāyuṃ brāhmaṇaṃ etadavoca – ‘‘katāvakāso khomhi bhavatā samaṇena gotamena. Yassadāni bhavaṃ kālaṃ maññatī’’ti.
391已对照

三九一、于是,梵摩婆罗门前往世尊之处。那会众远远看见梵摩婆罗门走来;看见之后,便分向两旁退开,让出空处,正如对待知名而有声誉者那样。于是,梵摩婆罗门对那会众这样说——“够了,诸位!你们坐在自己的座位上吧。我就在这里,坐在沙门乔达摩的近旁。”

391. Atha kho brahmāyu brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami. Addasā kho sā parisā brahmāyuṃ brāhmaṇaṃ dūratova āgacchantaṃ. Disvāna oramiya [oramattha (syā. kaṃ. pī.), oramatha, oramati (ka.), atha naṃ (sī.), oramiyāti pana tvāpaccayantatathasaṃvaṇṇanānurūpaṃ visodhitapadaṃ] okāsamakāsi yathā taṃ ñātassa yasassino. Atha kho brahmāyu brāhmaṇo taṃ parisaṃ etadavoca – ‘‘alaṃ, bho! Nisīdatha tumhe sake āsane. Idhāhaṃ samaṇassa gotamassa santike nisīdissāmī’’ti.
PTS 2.143缅 2.344已对照

于是,梵摩婆罗门来到世尊之处;到了之后,与世尊互相问候。互相问候、交谈了一番愉快而值得忆念的话之后,坐在一旁。坐在一旁的梵摩婆罗门在世尊身上寻察三十二大丈夫相。梵摩婆罗门在世尊身上见到了大部分的三十二大丈夫相,唯除两种。对于两种大丈夫相——阴藏相与广长舌相——他犹豫、疑惑,不能信解,不能净信。于是,梵摩婆罗门以偈对世尊说——

Atha kho brahmāyu brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho brahmāyu brāhmaṇo bhagavato kāye dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇāni samannesi. Addasā kho brahmāyu brāhmaṇo bhagavato kāye dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇāni, yebhuyyena ṭhapetvā dve. Dvīsu mahāpurisalakkhaṇesu kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati – kosohite ca vatthaguyhe, pahūtajivhatāya ca. Atha kho brahmāyu brāhmaṇo bhagavantaṃ gāthāhi ajjhabhāsi –
已对照

“我所听闻的那三十二种大丈夫相,

‘‘Ye me dvattiṃsāti sutā, mahāpurisalakkhaṇā;
已对照

乔达摩,其中两种,我在尊师身上未见到。

Duve tesaṃ na passāmi, bhoto kāyasmiṃ gotama.
已对照

“人中最上者啊,尊师的阴部是否藏于鞘中?

‘‘Kacci kosohitaṃ bhoto, vatthaguyhaṃ naruttama;
已对照

那以与女人同名[之阴性]来称呼的舌,是否不外现?

Nārīsamānasavhayā, kacci jivhā na dassakā [nārīsahanāma savhayā, kacci jivhā narassikā; (sī. syā. kaṃ. pī.)].
已对照

“你是否为广长舌者?好让我们知道那[事];

‘‘Kacci pahūtajivhosi, yathā taṃ jāniyāmase;
已对照

请伸出那广长[之舌],仙人啊,请除去我们的疑惑。

Ninnāmayetaṃ pahūtaṃ, kaṅkhaṃ vinaya no ise.
已对照

“为现法的利益,也为来世的安乐,

‘‘Diṭṭhadhammahitatthāya, samparāyasukhāya ca;
已对照

得了机会,我们[便]问——凡有所愿求的。”

Katāvakāsā pucchāma, yaṃ kiñci abhipatthita’’nti.
392已对照

三九二、那时,世尊这样想:“这位梵摩婆罗门在我身上见到了大部分的三十二大丈夫相,唯除两种。对于两种大丈夫相——阴藏相与广长舌相——他犹豫、疑惑,不能信解,不能净信。”于是,世尊作出这样的神通作为,使梵摩婆罗门得以见到世尊的阴藏相。接着,世尊伸出舌头,以舌触抚、再触抚两边耳孔,触抚、再触抚两边鼻孔,并以舌头覆盖整个额面。于是,世尊以偈回答梵摩婆罗门——

392. Atha kho bhagavato etadahosi – ‘‘passati kho me ayaṃ brahmāyu brāhmaṇo dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇāni, yebhuyyena ṭhapetvā dve. Dvīsu mahāpurisalakkhaṇesu kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati – kosohite ca vatthaguyhe, pahūtajivhatāya cā’’ti. Atha kho bhagavā tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkhāsi yathā addasa brahmāyu brāhmaṇo bhagavato kosohitaṃ vatthaguyhaṃ. Atha kho bhagavā jivhaṃ ninnāmetvā ubhopi kaṇṇasotāni anumasi paṭimasi; ubhopi nāsikasotāni anumasi paṭimasi; kevalampi nalāṭamaṇḍalaṃ jivhāya chādesi. Atha kho bhagavā brahmāyuṃ brāhmaṇaṃ gāthāhi paccabhāsi –
已对照

“你所听闻的那三十二种大丈夫相,

‘‘Ye te dvattiṃsāti sutā, mahāpurisalakkhaṇā;
已对照

全都在我身上,婆罗门,你莫有疑惑。

Sabbe te mama kāyasmiṃ, mā te [mā vo (ka.)] kaṅkhāhu brāhmaṇa.
已对照

“应证知的我已证知,应修习的我已修习,

‘‘Abhiññeyyaṃ abhiññātaṃ, bhāvetabbañca bhāvitaṃ;
已对照

应舍断的我已舍断,因此,婆罗门,我是佛陀。

Pahātabbaṃ pahīnaṃ me, tasmā buddhosmi brāhmaṇa.
PTS 2.144缅 2.345已对照

“为现法的利益,也为来世的安乐,

‘‘Diṭṭhadhammahitatthāya, samparāyasukhāya ca;
已对照

[今]已给你机会,凡有所愿求,尽管问吧。”

Katāvakāso pucchassu, yaṃ kiñci abhipatthita’’nti.
393已对照

三九三、那时,梵摩婆罗门这样想:“我已被沙门乔达摩给了机会。我该问沙门乔达摩什么呢——‘现法的义利,还是来世的义利’?”那时,梵摩婆罗门又这样想:“我于现法诸义利是善巧的,别人也来问我现法的义利。我何不向沙门乔达摩单问来世的义利呢?”于是,梵摩婆罗门以偈对世尊说——

393. Atha kho brahmāyussa brāhmaṇassa etadahosi – ‘‘katāvakāso khomhi samaṇena gotamena. Kiṃ nu kho ahaṃ samaṇaṃ gotamaṃ puccheyyaṃ – ‘diṭṭhadhammikaṃ vā atthaṃ samparāyikaṃ vā’’’ti. Atha kho brahmāyussa brāhmaṇassa etadahosi – ‘‘kusalo kho ahaṃ diṭṭhadhammikānaṃ atthānaṃ. Aññepi maṃ diṭṭhadhammikaṃ atthaṃ pucchanti. Yaṃnūnāhaṃ samaṇaṃ gotamaṃ samparāyikaṃyeva atthaṃ puccheyya’’nti. Atha kho brahmāyu brāhmaṇo bhagavantaṃ gāthāhi ajjhabhāsi –
已对照

“如何是婆罗门?如何成为达吠陀者(vedagū)?

‘‘Kathaṃ kho brāhmaṇo hoti, kathaṃ bhavati vedagū;
已对照

尊师,如何是三吠陀者(tevijja)?如何称为已流尽者(sotthiya)?

Tevijjo bho kathaṃ hoti, sotthiyo kinti vuccati.
已对照

“尊师,如何是阿罗汉?如何成为圆满者(kevalī)?

‘‘Arahaṃ bho kathaṃ hoti, kathaṃ bhavati kevalī;
已对照

尊师,如何是牟尼?如何称为佛陀?”

Muni ca bho kathaṃ hoti, buddho kinti pavuccatī’’ti.
394已对照

三九四、于是,世尊以偈回答梵摩婆罗门——

394. Atha kho bhagavā brahmāyuṃ brāhmaṇaṃ gāthāhi paccabhāsi –
已对照

“谁知宿住,并见天界与苦界,

‘‘Pubbenivāsaṃ yo vedi, saggāpāyañca passati;
已对照

又已达生之灭尽,是以证智完成的牟尼。

Atho jātikkhayaṃ patto, abhiññā vosito muni.
已对照

“他了知清净的心,[那心]完全从诸贪解脱;

‘‘Cittaṃ visuddhaṃ jānāti, muttaṃ rāgehi sabbaso;
已对照

已舍断生与死、梵行圆满者,

Pahīnajātimaraṇo, brahmacariyassa kevalī;
已对照

已到达一切法的彼岸——如是者称为佛陀。”

Pāragū sabbadhammānaṃ, buddho tādī pavuccatī’’ti.
PTS 2.145已对照

如是说时,梵摩婆罗门从座而起,把上衣偏袒一肩,以头礼敬世尊双足,以口亲吻世尊双足、以双手抚摩[之],并自报其名:“乔达摩尊师,我是梵摩婆罗门;乔达摩尊师,我是梵摩婆罗门。”于是,那会众生起了稀有、未曾有之心——“诸位,真是稀有啊!诸位,真是未曾有啊!这位知名而有声誉的梵摩婆罗门,竟会作这样最上的谦下之行!”于是,世尊对梵摩婆罗门这样说——“够了,婆罗门,起来,坐到你自己的座位上吧,既然你的心已对我生起净信。”于是,梵摩婆罗门起身,坐在自己的座位上。

Evaṃ vutte, brahmāyu brāhmaṇo uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā bhagavato pādesu sirasā nipatitvā bhagavato pādāni mukhena ca paricumbati, pāṇīhi ca parisambāhati, nāmañca sāveti – ‘‘brahmāyu ahaṃ, bho gotama, brāhmaṇo; brahmāyu ahaṃ, bho gotama, brāhmaṇo’’ti. Atha kho sā parisā acchariyabbhutacittajātā ahosi – ‘‘acchariyaṃ vata, bho, abbhutaṃ vata, bho! Yatra hi nāmāyaṃ brahmāyu brāhmaṇo ñāto yasassī evarūpaṃ paramanipaccakāraṃ karissatī’’ti. Atha kho bhagavā brahmāyuṃ brāhmaṇaṃ etadavoca – ‘‘alaṃ, brāhmaṇa, uṭṭhaha nisīda tvaṃ sake āsane yato te mayi cittaṃ pasanna’’nti. Atha kho brahmāyu brāhmaṇo uṭṭhahitvā sake āsane nisīdi.
395PTS 2.146缅 2.346已对照

三九五、于是,世尊为梵摩婆罗门说次第之论(anupubbiṃ kathaṃ),即施论、戒论、生天论;开显诸欲的过患、低劣、杂染,以及出离的功德。当世尊知道梵摩婆罗门已心堪能、心柔软、心离盖、心踊跃、心净信时,便开显诸佛自所称扬的说法:苦、集、灭、道。犹如清净、离诸黑点的布能完好地接受染色;正是这样,梵摩婆罗门就在那个座位上生起了远尘离垢的法眼:“凡任何集法,一切皆是灭法。”于是,梵摩婆罗门已见法、已得法、已知法、已深入法,已度疑、已离惑,获得无所畏,于导师的教法中不依他缘,对世尊这样说——“奇哉!乔达摩尊师,奇哉!乔达摩尊师。乔达摩尊师,犹如把倒覆的扶起,把遮蔽的揭开,为迷路者指示道路,在黑暗中持来油灯,使有眼者得见诸色。正是如此,乔达摩尊师以种种方式开显了法。我皈依那位乔达摩尊师、法与比丘僧团。愿乔达摩尊师忆持我为优婆塞,从今日起,终生皈依。愿乔达摩尊师与比丘僧团一起接受我明日的饮食。”世尊以默然表示接受。于是,梵摩婆罗门知道世尊已接受,便从座而起,礼敬世尊,右绕之后离去了。于是,梵摩婆罗门在那一夜过后,在自己的住处令人备办了上妙的嚼食、噉食,然后派人向世尊通报时间:“乔达摩尊师,是时候了,饮食已经备好。”

于是,世尊在上午穿好[下衣],取了钵与衣,来到梵摩婆罗门的住处;到了之后,与比丘僧团一起坐在所敷设的座位上。于是,梵摩婆罗门七天之中以上妙的嚼食、噉食亲手奉侍以佛陀为首的比丘僧团,使之饱足满意。于是,世尊在那七天过后,在毗提诃[国]游行而去。于是,世尊离去不久,梵摩婆罗门命终了。于是,众多比丘来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的那些比丘对世尊这样说——“尊者,梵摩婆罗门已命终了。他的趣是什么?他的来世如何?”“诸比丘,梵摩婆罗门是智者,他践行了法随法,也没有因法之故而恼害我。诸比丘,梵摩婆罗门以五下分结的灭尽而为化生者,将在那里般涅槃,不再从彼世间还来。”

世尊说了这[番话]。那些比丘满意、欢喜世尊之所说。

395. Atha kho bhagavā brahmāyussa brāhmaṇassa anupubbiṃ kathaṃ kathesi, seyyathidaṃ – dānakathaṃ, sīlakathaṃ, saggakathaṃ; kāmānaṃ ādīnavaṃ okāraṃ saṃkilesaṃ nekkhamme ānisaṃsaṃ pakāsesi. Yadā bhagavā aññāsi brahmāyuṃ brāhmaṇaṃ kallacittaṃ muducittaṃ vinīvaraṇacittaṃ udaggacittaṃ pasannacittaṃ, atha yā buddhānaṃ sāmukkaṃsikā dhammadesanā taṃ pakāsesi – dukkhaṃ, samudayaṃ, nirodhaṃ, maggaṃ. Seyyathāpi nāma suddhaṃ vatthaṃ apagatakāḷakaṃ sammadeva rajanaṃ paṭiggaṇheyya, evameva brahmāyussa brāhmaṇassa tasmiṃyeva āsane virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi – ‘‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti. Atha kho brahmāyu brāhmaṇo diṭṭhadhammo pattadhammo viditadhammo pariyogāḷhadhammo tiṇṇavicikiccho vigatakathaṃkatho vesārajjappatto aparappaccayo satthusāsane bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama, abhikkantaṃ, bho gotama! Seyyathāpi, bho gotama, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya – cakkhumanto rūpāni dakkhantīti – evamevaṃ bhotā gotamena anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṃ bhavantaṃ gotamaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca. Upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gataṃ. Adhivāsetu ca me bhavaṃ gotamo svātanāya bhattaṃ saddhiṃ bhikkhusaṅghenā’’ti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena. Atha kho brahmāyu brāhmaṇo bhagavato adhivāsanaṃ viditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Atha kho brahmāyu brāhmaṇo tassā rattiyā accayena sake nivesane paṇītaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ paṭiyādāpetvā bhagavato kālaṃ ārocāpesi – ‘‘kālo, bho gotama, niṭṭhitaṃ bhatta’’nti.
Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena brahmāyussa brāhmaṇassa nivesanaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi saddhiṃ bhikkhusaṅghena. Atha kho brahmāyu brāhmaṇo sattāhaṃ buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesi sampavāresi. Atha kho bhagavā tassa sattāhassa accayena videhesu cārikaṃ pakkāmi. Atha kho brahmāyu brāhmaṇo acirapakkantassa bhagavato kālamakāsi. Atha kho sambahulā bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘brahmāyu, bhante, brāhmaṇo kālaṅkato. Tassa kā gati, ko abhisamparāyo’’ti? ‘‘Paṇḍito, bhikkhave, brahmāyu brāhmaṇo paccapādi dhammassānudhammaṃ, na ca maṃ dhammādhikaraṇaṃ vihesesi. Brahmāyu, bhikkhave, brāhmaṇo pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā opapātiko hoti, tattha parinibbāyī, anāvattidhammo tasmā lokā’’ti.
Idamavoca bhagavā. Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti.
Brahmāyusuttaṃ niṭṭhitaṃ paṭhamaṃ.
已对照

《梵摩经》终,[《婆罗门品》中之]第一[经]。