快乐巴利palinanda.cc

分别论·无碍解分别 Paṭisambhidāvibhaṅgo 1. Suttantabhājanīyaṃ 1. Saṅgahavāro

本经目录问分。无碍解分别终。

718已对照

十五、无碍解分别

一、经分别

一、摄分

七百一十八、四无碍解:义无碍解、法无碍解、词无碍解、辩无碍解。于义的智是义无碍解;于法的智是法无碍解;于那法之词说的称说上的智是词无碍解;于诸智的智是辩无碍解。这是摄分。

718Catasso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, dhammapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā [paṭibhāṇapaṭisambhidā (syā.) evamuparipi]. Atthe ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā, dhamme ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā, tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā, ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā. Ayaṃ saṅgahavāro.
719已对照

二、谛分

七百一十九、四无碍解:义无碍解、法无碍解、词无碍解、辩无碍解。对苦的智是义无碍解;对苦集的智是法无碍解;对苦灭的智是义无碍解;对导至苦灭之道的智是法无碍解;于那法之词说的称说上的智是词无碍解;于诸智的智是辩无碍解。这是谛分。

719Catasso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, dhammapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Dukkhe ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā, dukkhasamudaye ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā, dukkhanirodhe ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā, tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā, ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā. Ayaṃ saccavāro.
720已对照

三、因分

七百二十、四无碍解:义无碍解、法无碍解、词无碍解、辩无碍解。于因的智是法无碍解;于因之果的智是义无碍解;于那法之词说的称说上的智是词无碍解;于诸智的智是辩无碍解。这是因分。

720Catasso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, dhammapaṭisambhidā niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Hetumhi ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā, hetuphale ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā, tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā, ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā. Ayaṃ hetuvāro.
721已对照

四、法分

七百二十一、四无碍解:义无碍解、法无碍解、词无碍解、辩无碍解。凡已生、已成、已生起、已产生、已出生、已显现的诸法,于这些法的智是义无碍解;那些法从哪些法而已生、已成、已生起、已产生、已出生、已显现,于那些法的智是法无碍解;于那法之词说的称说上的智是词无碍解;于诸智的智是辩无碍解。这是法分。

721Catasso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, dhammapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Ye dhammā jātā bhūtā sañjātā nibbattā abhinibbattā pātubhūtā, imesu dhammesu ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā; yamhā dhammā te dhammā jātā bhūtā sañjātā nibbattā abhinibbattā pātubhūtā, tesu dhammesu ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā; tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā; ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā. Ayaṃ dhammavāro.
722已对照

五、缘起分

七百二十二、四无碍解:义无碍解、法无碍解、词无碍解、辩无碍解。对老死的智是义无碍解;对老死集的智是法无碍解;对老死灭的智是义无碍解;对导至老死灭之道的智是法无碍解;于那法之词说的称说上的智是词无碍解;于诸智的智是辩无碍解。

722Catasso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, dhammapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Jarāmaraṇe ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā, jarāmaraṇasamudaye ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā, jarāmaraṇanirodhe ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā, jarāmaraṇanirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā, tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā, ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā.
723已对照

七百二十三、四无碍解:义无碍解、法无碍解、词无碍解、辩无碍解。对生的智……乃至……对有的智……乃至……对取的智……乃至……对爱的智……乃至……对受的智……乃至……对触的智……乃至……对六处的智……乃至……对名色的智……乃至……对识的智……乃至……对诸行的智是义无碍解;对行集的智是法无碍解;对行灭的智是义无碍解;对导至行灭之道的智是法无碍解;于那法之词说的称说上的智是词无碍解;于诸智的智是辩无碍解。这是缘起分。

723Catasso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, dhammapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Jātiyā ñāṇaṃ…pe… bhave ñāṇaṃ…pe… upādāne ñāṇaṃ…pe… taṇhāya ñāṇaṃ…pe… vedanāya ñāṇaṃ…pe… phasse ñāṇaṃ…pe… saḷāyatane ñāṇaṃ…pe… nāmarūpe ñāṇaṃ…pe… viññāṇe ñāṇaṃ…pe… saṅkhāresu ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā, saṅkhārasamudaye ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā, saṅkhāranirodhe ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā, saṅkhāranirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā, tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā, ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā. Ayaṃ paṭiccasamuppādavāro.
724已对照

六、教理分

七百二十四、四无碍解:义无碍解、法无碍解、词无碍解、辩无碍解。

此中什么是法无碍解?在此,比丘知法——经、应颂、记说、偈颂、自说、如是语、本生、未曾有法、智解。这称为“法无碍解”。他知那各各所说之义:“这是这所说之义,这是这所说之义。”这称为“义无碍解”。于那法之词说的称说上的智是词无碍解。于诸智的智是辩无碍解。这是教理分。

724Catasso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, dhammapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Tattha katamā dhammapaṭisambhidā? Idha bhikkhu dhammaṃ jānāti – suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthaṃ udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallaṃ. Ayaṃ vuccati ‘‘dhammapaṭisambhidā’’. So tassa tasseva bhāsitassa atthaṃ jānāti – ‘‘ayaṃ imassa bhāsitassa attho, ayaṃ imassa bhāsitassa attho’’ti. Ayaṃ vuccati ‘‘atthapaṭisambhidā’’. Tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā. Ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā. Ayaṃ pariyattivāro.
725已对照

经分别。

二、阿毗达摩分别

一、善分

七百二十五、四无碍解:义无碍解、法无碍解、词无碍解、辩无碍解。

哪些法是善的?于某时,欲界善心生起,与喜悦俱行、与智相应,以色为所缘,或……乃至……或以法为所缘,或缘于任何[所缘],于那时有触……乃至……有不散乱,这些法是善的。于这些法的智是法无碍解。于它们的异熟的智是义无碍解,凡以何种词说而有那些法的施设,于那法之词说的称说上的智是词无碍解。凡以何种智了知那些智:“这些智是阐明这一义的”,于诸智的智是辩无碍解。

725Catasso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, dhammapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Katame dhammā kusalā? Yasmiṃ samaye kāmāvacaraṃ kusalaṃ cittaṃ uppannaṃ hoti somanassasahagataṃ ñāṇasampayuttaṃ rūpārammaṇaṃ vā…pe… dhammārammaṇaṃ vā yaṃ yaṃ vā panārabbha, tasmiṃ samaye phasso hoti…pe… avikkhepo hoti, ime dhammā kusalā. Imesu dhammesu ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā. Tesaṃ vipāke ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā, yāya niruttiyā tesaṃ dhammānaṃ paññatti hoti, tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā. Yena ñāṇena tāni ñāṇāni jānāti – ‘‘imāni ñāṇāni idamatthajotakānī’’ti, ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā.
726已对照

七百二十六、四无碍解:义无碍解、法无碍解、词无碍解、辩无碍解。

哪些法是善的?于某时,欲界善心生起,与喜悦俱行、与智相应,有行地……乃至……与喜悦俱行、与智不相应……乃至……与喜悦俱行、与智不相应,有行地……乃至……与舍俱行、与智相应……乃至……与舍俱行、与智相应,有行地……乃至……与舍俱行、与智不相应……乃至……与舍俱行、与智不相应,有行地,以色为所缘,或……乃至……或以法为所缘,或缘于任何[所缘],于那时有触……乃至……有不散乱。这些法是善的。于这些法的智是法无碍解。于它们的异熟的智是义无碍解。凡以何种词说而有那些法的施设,于那法之词说的称说上的智是词无碍解。凡以何种智了知那些智:“这些智是阐明这一义的”,于诸智的智是辩无碍解。

726Catasso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, dhammapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Katame dhammā kusalā? Yasmiṃ samaye kāmāvacaraṃ kusalaṃ cittaṃ uppannaṃ hoti somanassasahagataṃ ñāṇasampayuttaṃ sasaṅkhārena…pe… somanassasahagataṃ ñāṇavippayuttaṃ…pe… somanassasahagataṃ ñāṇavippayuttaṃ sasaṅkhārena…pe… upekkhāsahagataṃ ñāṇasampayuttaṃ…pe… upekkhāsahagataṃ ñāṇasampayuttaṃ sasaṅkhārena…pe… upekkhāsahagataṃ ñāṇavippayuttaṃ…pe… upekkhāsahagataṃ ñāṇavippayuttaṃ sasaṅkhārena rūpārammaṇaṃ vā…pe… dhammārammaṇaṃ vā yaṃ yaṃ vā panārabbha, tasmiṃ samaye phasso hoti…pe… avikkhepo hoti. Ime dhammā kusalā. Imesu dhammesu ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā. Tesaṃ vipāke ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā. Yāya niruttiyā tesaṃ dhammānaṃ paññatti hoti tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā. Yena ñāṇena tāni ñāṇāni jānāti – ‘‘imāni ñāṇāni idamatthajotakānī’’ti, ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā.
727已对照

七百二十七、四无碍解:义无碍解、法无碍解、词无碍解、辩无碍解。

哪些法是善的?于某时,为生于色界而修习道,已离诸欲……乃至……成就并住于初禅——地遍[禅],于那时有触……乃至……有不散乱。这些法是善的。于这些法的智是法无碍解。于它们的异熟的智是义无碍解。凡以何种词说而有那些法的施设,于那法之词说的称说上的智是词无碍解。凡以何种智了知那些智:“这些智是阐明这一义的”,于诸智的智是辩无碍解。

727Catasso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, dhammapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Katame dhammā kusalā? Yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṃ, tasmiṃ samaye phasso hoti…pe… avikkhepo hoti. Ime dhammā kusalā. Imesu dhammesu ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā. Tesaṃ vipāke ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā. Yāya niruttiyā tesaṃ dhammānaṃ paññatti hoti tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā. Yena ñāṇena tāni ñāṇāni jānāti – ‘‘imāni ñāṇāni idamatthajotakānī’’ti, ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā.
728已对照

七百二十八、四无碍解:义无碍解、法无碍解、词无碍解、辩无碍解。

哪些法是善的?于某时,为生于无色界而修习道,完全超越无所有处,舍断乐……乃至……成就并住于与非想非非想处想俱行的第四禅,于那时有触……乃至……有不散乱。这些法是善的。于这些法的智是法无碍解。于它们的异熟的智是义无碍解。凡以何种词说而有那些法的施设,于那法之词说的称说上的智是词无碍解。凡以何种智了知那些智:“这些智是阐明这一义的”,于诸智的智是辩无碍解。

728Catasso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, dhammapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Katame dhammā kusalā? Yasmiṃ samaye arūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanasaññāsahagataṃ sukhassa ca pahānā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, tasmiṃ samaye phasso hoti…pe… avikkhepo hoti. Ime dhammā kusalā. Imesu dhammesu ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā. Tesaṃ vipāke ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā. Yāya niruttiyā tesaṃ dhammānaṃ paññatti hoti tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā. Yena ñāṇena tāni ñāṇāni jānāti – ‘‘imāni ñāṇāni idamatthajotakānī’’ti, ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā.
729已对照

七百二十九、四无碍解:义无碍解、法无碍解、词无碍解、辩无碍解。

哪些法是善的?于某时,修习能出离的、趣向损减的出世间禅,为舍断诸见执、为证得第一地,已离诸欲……乃至……成就并住于初禅——苦行道迟证智,于那时有触……乃至……有不散乱。这些法是善的。于这些法的智是法无碍解。于它们的异熟的智是义无碍解。凡以何种词说而有那些法的施设,于那法之词说的称说上的智是词无碍解。凡以何种智了知那些智:“这些智是阐明这一义的”,于诸智的智是辩无碍解。

729Catasso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, dhammapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Katame dhammā kusalā? Yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ, tasmiṃ samaye phasso hoti…pe… avikkhepo hoti. Ime dhammā kusalā. Imesu dhammesu ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā. Tesaṃ vipāke ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā. Yāya niruttiyā tesaṃ dhammānaṃ paññatti hoti tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā. Yena ñāṇena tāni ñāṇāni jānāti – ‘‘imāni ñāṇāni idamatthajotakānī’’ti, ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā.
730已对照

二、不善分

七百三十、四无碍解:义无碍解、法无碍解、词无碍解、辩无碍解。

哪些法是不善的?于某时,不善心生起,与喜悦俱行、与见执相应,以色为所缘,或……乃至……或以法为所缘,或缘于任何[所缘],于那时有触……乃至……有不散乱。这些法是不善的。于这些法的智是法无碍解。于它们的异熟的智是义无碍解。凡以何种词说而有那些法的施设,于那法之词说的称说上的智是词无碍解。凡以何种智了知那些智:“这些智是阐明这一义的”,于诸智的智是辩无碍解。

730Catasso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, dhammapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Katame dhammā akusalā? Yasmiṃ samaye akusalaṃ cittaṃ uppannaṃ hoti somanassasahagataṃ diṭṭhigatasampayuttaṃ rūpārammaṇaṃ vā…pe… dhammārammaṇaṃ vā yaṃ yaṃ vā panārabbha, tasmiṃ samaye phasso hoti…pe… avikkhepo hoti. Ime dhammā akusalā. Imesu dhammesu ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā. Tesaṃ vipāke ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā. Yāya niruttiyā tesaṃ dhammānaṃ paññatti hoti tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā. Yena ñāṇena tāni ñāṇāni jānāti – ‘‘imāni ñāṇāni idamatthajotakānī’’ti, ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā.
731已对照

七百三十一、四无碍解:义无碍解、法无碍解、词无碍解、辩无碍解。

哪些法是不善的?于某时,不善心生起,与喜悦俱行、与见执相应,有行地……乃至……与喜悦俱行、与见执不相应……乃至……与喜悦俱行、与见执不相应,有行地……乃至……与舍俱行、与见执相应……乃至……与舍俱行、与见执相应,有行地……乃至……与舍俱行、与见执不相应……乃至……与舍俱行、与见执不相应,有行地……乃至……与忧俱行、与瞋相应……乃至……与忧俱行、与瞋相应,有行地……乃至……与舍俱行、与疑相应……乃至……与舍俱行、与掉举相应,以色为所缘,或……乃至……或以法为所缘,或缘于任何[所缘],于那时有触……乃至……有不散乱。这些法是不善的。于这些法的智是法无碍解。于它们的异熟的智是义无碍解。凡以何种词说而有那些法的施设,于那法之词说的称说上的智是词无碍解。凡以何种智了知那些智:“这些智是阐明这一义的”,于诸智的智是辩无碍解。

731Catasso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, dhammapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Katame dhammā akusalā? Yasmiṃ samaye akusalaṃ cittaṃ uppannaṃ hoti somanassasahagataṃ diṭṭhigatasampayuttaṃ sasaṅkhārena…pe… somanassasahagataṃ diṭṭhigatavippayuttaṃ…pe… somanassasahagataṃ diṭṭhigatavippayuttaṃ sasaṅkhārena…pe… upekkhāsahagataṃ diṭṭhigatasampayuttaṃ…pe… upekkhāsahagataṃ diṭṭhigatasampayuttaṃ sasaṅkhārena…pe… upekkhāsahagataṃ diṭṭhigatavippayuttaṃ…pe… upekkhāsahagataṃ diṭṭhigatavippayuttaṃ sasaṅkhārena…pe… domanassasahagataṃ paṭighasampayuttaṃ…pe… domanassasahagataṃ paṭighasampayuttaṃ sasaṅkhārena…pe… upekkhāsahagataṃ vicikicchāsampayuttaṃ…pe… upekkhāsahagataṃ uddhaccasampayuttaṃ rūpārammaṇaṃ vā…pe… dhammārammaṇaṃ vā yaṃ yaṃ vā panārabbha, tasmiṃ samaye phasso hoti…pe… avikkhepo hoti. Ime dhammā akusalā. Imesu dhammesu ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā. Tesaṃ vipāke ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā. Yāya niruttiyā tesaṃ dhammānaṃ paññatti hoti tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā. Yena ñāṇena tāni ñāṇāni jānāti – ‘‘imāni ñāṇāni idamatthajotakānī’’ti, ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā.
732已对照

三、异熟分

七百三十二、三无碍解:义无碍解、词无碍解、辩无碍解。

哪些法是无记的?于某时,由于欲界善业已作、已积集,异熟的眼识生起,与舍俱行,以色为所缘,于那时有触、有受、有想、有思、有心、有舍、有心一境性、有意根、有舍根、有命根;或者凡于那时另有其他缘所生的非色诸法。这些法是无记的。于这些法的智是义无碍解。凡以何种词说而有那些法的施设,于那法之词说的称说上的智是词无碍解。凡以何种智了知那些智:“这些智是阐明这一义的”,于诸智的智是辩无碍解。

732Tisso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Katame dhammā abyākatā? Yasmiṃ samaye kāmāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṃ cakkhuviññāṇaṃ uppannaṃ hoti upekkhāsahagataṃ rūpārammaṇaṃ, tasmiṃ samaye phasso hoti, vedanā hoti, saññā hoti, cetanā hoti, cittaṃ hoti, upekkhā hoti, cittassekaggatā hoti, manindriyaṃ hoti, upekkhindriyaṃ hoti, jīvitindriyaṃ hoti, ye vā pana tasmiṃ samaye aññepi atthi paṭiccasamuppannā arūpino dhammā. Ime dhammā abyākatā. Imesu dhammesu ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā. Yāya niruttiyā tesaṃ dhammānaṃ paññatti hoti tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā. Yena ñāṇena tāni ñāṇāni jānāti – ‘‘imāni ñāṇāni idamatthajotakānī’’ti, ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā.
733已对照

七百三十三、三无碍解:义无碍解、词无碍解、辩无碍解。

哪些法是无记的?于某时,由于欲界善业已作、已积集,异熟的耳识生起,与舍俱行,以声为所缘……乃至……鼻识生起,与舍俱行,以香为所缘……乃至……舌识生起,与舍俱行,以味为所缘……乃至……身识生起,与乐俱行,以所触为所缘,于那时有触、有受、有想、有思、有心、有乐、有心一境性、有意根、有乐根、有命根;或者凡于那时另有其他缘所生的非色诸法。这些法是无记的。于这些法的智是义无碍解。凡以何种词说而有那些法的施设,于那法之词说的称说上的智是词无碍解。凡以何种智了知那些智:“这些智是阐明这一义的”,于诸智的智是辩无碍解。

733Tisso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Katame dhammā abyākatā? Yasmiṃ samaye kāmāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṃ sotaviññāṇaṃ uppannaṃ hoti upekkhāsahagataṃ saddārammaṇaṃ…pe… ghānaviññāṇaṃ uppannaṃ hoti upekkhāsahagataṃ gandhārammaṇaṃ…pe… jivhāviññāṇaṃ uppannaṃ hoti upekkhāsahagataṃ rasārammaṇaṃ…pe… kāyaviññāṇaṃ uppannaṃ hoti sukhasahagataṃ phoṭṭhabbārammaṇaṃ, tasmiṃ samaye phasso hoti, vedanā hoti, saññā hoti, cetanā hoti, cittaṃ hoti, sukhaṃ hoti, cittassekaggatā hoti, manindriyaṃ hoti, sukhindriyaṃ hoti, jīvitindriyaṃ hoti, ye vā pana tasmiṃ samaye aññepi atthi paṭiccasamuppannā arūpino dhammā. Ime dhammā abyākatā. Imesu dhammesu ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā. Yāya niruttiyā tesaṃ dhammānaṃ paññatti hoti tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā. Yena ñāṇena tāni ñāṇāni jānāti – ‘‘imāni ñāṇāni idamatthajotakānī’’ti, ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā.
734已对照

七百三十四、三无碍解:义无碍解、词无碍解、辩无碍解。哪些法是无记的?于某时,由于欲界善业已作、已积集,异熟的意界生起,与舍俱行,以色为所缘,或……乃至……或以所触为所缘,或缘于任何[所缘],于那时有触、有受、有想、有思、有心、有寻、有伺、有舍、有心一境性、有意根、有舍根、有命根;或者凡于那时另有其他缘所生的非色诸法。这些法是无记的。于这些法的智是义无碍解。凡以何种词说而有那些法的施设,于那法之词说的称说上的智是词无碍解。凡以何种智了知那些智:“这些智是阐明这一义的”,于诸智的智是辩无碍解。

734Tisso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Katame dhammā abyākatā? Yasmiṃ samaye kāmāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākā manodhātu uppannā hoti upekkhāsahagatā rūpārammaṇā vā…pe… phoṭṭhabbārammaṇā vā yaṃ yaṃ vā panārabbha, tasmiṃ samaye phasso hoti, vedanā hoti, saññā hoti, cetanā hoti, cittaṃ hoti, vitakko hoti, vicāro hoti, upekkhā hoti, cittassekaggatā hoti, manindriyaṃ hoti, upekkhindriyaṃ hoti, jīvitindriyaṃ hoti, ye vā pana tasmiṃ samaye aññepi atthi paṭiccasamuppannā arūpino dhammā. Ime dhammā abyākatā. Imesu dhammesu ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā. Yāya niruttiyā tesaṃ dhammānaṃ paññatti hoti tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā. Yena ñāṇena tāni ñāṇāni jānāti – ‘‘imāni ñāṇāni idamatthajotakānī’’ti, ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā.
735已对照

七百三十五、三无碍解:义无碍解、词无碍解、辩无碍解。

哪些法是无记的?于某时,由于欲界善业已作、已积集,异熟的意识界生起,与喜悦俱行,以色为所缘,或……乃至……或以法为所缘,或缘于任何[所缘],于那时有触、有受、有想、有思、有心、有寻、有伺、有喜、有乐、有心一境性、有意根、有喜悦根、有命根;或者凡于那时另有其他缘所生的非色诸法。这些法是无记的。于这些法的智是义无碍解。凡以何种词说而有那些法的施设,于那法之词说的称说上的智是词无碍解。凡以何种智了知那些智:“这些智是阐明这一义的”,于诸智的智是辩无碍解。

735Tisso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Katame dhammā abyākatā? Yasmiṃ samaye kāmāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākā manoviññāṇadhātu uppannā hoti somanassasahagatā rūpārammaṇā vā…pe… dhammārammaṇā vā yaṃ yaṃ vā panārabbha, tasmiṃ samaye phasso hoti, vedanā hoti, saññā hoti, cetanā hoti, cittaṃ hoti, vitakko hoti, vicāro hoti, pīti hoti, sukhaṃ hoti, cittassekaggatā hoti, manindriyaṃ hoti, somanassindriyaṃ hoti, jīvitindriyaṃ hoti, ye vā pana tasmiṃ samaye aññepi atthi paṭiccasamuppannā arūpino dhammā. Ime dhammā abyākatā. Imesu dhammesu ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā. Yāya niruttiyā tesaṃ dhammānaṃ paññatti hoti tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā. Yena ñāṇena tāni ñāṇāni jānāti – ‘‘imāni ñāṇāni idamatthajotakānī’’ti, ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā.
736已对照

七百三十六、三无碍解:义无碍解、词无碍解、辩无碍解。

哪些法是无记的?于某时,由于欲界善业已作、已积集,异熟的意识界生起,与舍俱行,以色为所缘,或……乃至……或以法为所缘,或缘于任何[所缘],于那时有触、有受、有想、有思、有心、有寻、有伺、有舍、有心一境性、有意根、有舍根、有命根;或者凡于那时另有其他缘所生的非色诸法。这些法是无记的。于这些法的智是义无碍解。凡以何种词说而有那些法的施设,于那法之词说的称说上的智是词无碍解。凡以何种智了知那些智:“这些智是阐明这一义的”,于诸智的智是辩无碍解。

736Tisso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Katame dhammā abyākatā? Yasmiṃ samaye kāmāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākā manoviññāṇadhātu uppannā hoti upekkhāsahagatā rūpārammaṇā vā…pe… dhammārammaṇā vā yaṃ yaṃ vā panārabbha, tasmiṃ samaye phasso hoti, vedanā hoti, saññā hoti, cetanā hoti, cittaṃ hoti, vitakko hoti, vicāro hoti, upekkhā hoti, cittassekaggatā hoti, manindriyaṃ hoti, upekkhindriyaṃ hoti, jīvitindriyaṃ hoti, ye vā pana tasmiṃ samaye aññepi atthi paṭiccasamuppannā arūpino dhammā. Ime dhammā abyākatā. Imesu dhammesu ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā. Yāya niruttiyā tesaṃ dhammānaṃ paññatti hoti tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā. Yena ñāṇena tāni ñāṇāni jānāti – ‘‘imāni ñāṇāni idamatthajotakānī’’ti, ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā.
737已对照

七百三十七、三无碍解:义无碍解、词无碍解、辩无碍解。

哪些法是无记的?于某时,由于欲界善业已作、已积集,异熟的意识界生起,与喜悦俱行、与智相应……乃至……与喜悦俱行、与智相应,有行地……乃至……与喜悦俱行、与智不相应……乃至……与喜悦俱行、与智不相应,有行地……乃至……与舍俱行、与智相应……乃至……与舍俱行、与智相应,有行地……乃至……与舍俱行、与智不相应……乃至……与舍俱行、与智不相应,有行地,以色为所缘,或……乃至……或以法为所缘,或缘于任何[所缘],于那时有触……乃至……有不散乱。这些法是无记的。于这些法的智是义无碍解。凡以何种词说而有那些法的施设,于那法之词说的称说上的智是词无碍解。凡以何种智了知那些智:“这些智是阐明这一义的”,于诸智的智是辩无碍解。

737Tisso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Katame dhammā abyākatā? Yasmiṃ samaye kāmāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākā manoviññāṇadhātu uppannā hoti somanassasahagatā ñāṇasampayuttā…pe… somanassasahagatā ñāṇasampayuttā sasaṅkhārena…pe… somanassasahagatā ñāṇavippayuttā…pe… somanassasahagatā ñāṇavippayuttā sasaṅkhārena…pe… upekkhāsahagatā ñāṇasampayuttā…pe… upekkhāsahagatā ñāṇasampayuttā sasaṅkhārena…pe… upekkhāsahagatā ñāṇavippayuttā…pe… upekkhāsahagatā ñāṇavippayuttā sasaṅkhārena rūpārammaṇā vā…pe… dhammārammaṇā vā yaṃ yaṃ vā panārabbha, tasmiṃ samaye phasso hoti…pe… avikkhepo hoti. Ime dhammā abyākatā. Imesu dhammesu ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā. Yāya niruttiyā tesaṃ dhammānaṃ paññatti hoti tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā. Yena ñāṇena tāni ñāṇāni jānāti – ‘‘imāni ñāṇāni idamatthajotakānī’’ti, ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā.
738已对照

七百三十八、三无碍解:义无碍解、词无碍解、辩无碍解。

哪些法是无记的?于某时,为生于色界而修习道,已离诸欲……乃至……成就并住于初禅——地遍[禅],于那时有触……乃至……有不散乱。这些法是善的。由于那同一色界善业已作、已积集,作为异熟,已离诸欲……乃至……成就并住于初禅——地遍[禅],于那时有触……乃至……有不散乱。这些法是无记的。于这些法的智是义无碍解。凡以何种词说而有那些法的施设,于那法之词说的称说上的智是词无碍解。凡以何种智了知那些智:“这些智是阐明这一义的”,于诸智的智是辩无碍解。

738Tisso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Katame dhammā abyākatā? Yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṃ, tasmiṃ samaye phasso hoti…pe… avikkhepo hoti. Ime dhammā kusalā. Tasseva rūpāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṃ vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṃ, tasmiṃ samaye phasso hoti…pe… avikkhepo hoti. Ime dhammā abyākatā. Imesu dhammesu ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā. Yāya niruttiyā tesaṃ dhammānaṃ paññatti hoti tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā. Yena ñāṇena tāni ñāṇāni jānāti – ‘‘imāni ñāṇāni idamatthajotakānī’’ti, ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā.
739已对照

七百三十九、三无碍解:义无碍解、词无碍解、辩无碍解。

哪些法是无记的?于某时,为生于无色界而修习道,完全超越无所有处,舍断乐……乃至……成就并住于与非想非非想处想俱行的第四禅,于那时有触……乃至……有不散乱。这些法是善的。由于那同一无色界善业已作、已积集,作为异熟,完全超越无所有处,舍断乐……乃至……成就并住于与非想非非想处想俱行的第四禅,于那时有触……乃至……有不散乱。这些法是无记的。于这些法的智是义无碍解。凡以何种词说而有那些法的施设,于那法之词说的称说上的智是词无碍解。凡以何种智了知那些智:“这些智是阐明这一义的”,于诸智的智是辩无碍解。

739Tisso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Katame dhammā abyākatā? Yasmiṃ samaye arūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanasaññāsahagataṃ sukhassa ca pahānā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, tasmiṃ samaye phasso hoti…pe… avikkhepo hoti. Ime dhammā kusalā. Tasseva arūpāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṃ sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanasaññāsahagataṃ sukhassa ca pahānā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, tasmiṃ samaye phasso hoti…pe… avikkhepo hoti. Ime dhammā abyākatā. Imesu dhammesu ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā. Yāya niruttiyā tesaṃ dhammānaṃ paññatti hoti tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā. Yena ñāṇena tāni ñāṇāni jānāti – ‘‘imāni ñāṇāni idamatthajotakānī’’ti, ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā.
740已对照

七百四十、三无碍解:义无碍解、词无碍解、辩无碍解。

哪些法是无记的?于某时,修习能出离的、趣向损减的出世间禅,为舍断诸见执、为证得第一地,已离诸欲……乃至……成就并住于初禅——苦行道迟证智,于那时有触……乃至……有不散乱。这些法是善的。由于那同一出世间善业已作、已修习,作为异熟,已离诸欲……乃至……成就并住于初禅——苦行道迟证智、空,于那时有触……乃至……有不散乱。这些法是无记的。于这些法的智是义无碍解。凡以何种词说而有那些法的施设,于那法之词说的称说上的智是词无碍解。凡以何种智了知那些智:“这些智是阐明这一义的”,于诸智的智是辩无碍解。

740Tisso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Katame dhammā abyākatā? Yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ, tasmiṃ samaye phasso hoti…pe… avikkhepo hoti. Ime dhammā kusalā. Tasseva lokuttarassa kusalassa kammassa katattā bhāvitattā vipākaṃ vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ suññataṃ, tasmiṃ samaye phasso hoti…pe… avikkhepo hoti. Ime dhammā abyākatā. Imesu dhammesu ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā. Yāya niruttiyā tesaṃ dhammānaṃ paññatti hoti tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā. Yena ñāṇena tāni ñāṇāni jānāti – ‘‘imāni ñāṇāni idamatthajotakānī’’ti, ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā.
741已对照

七百四十一、三无碍解:义无碍解、词无碍解、辩无碍解。

哪些法是无记的?于某时,由于不善业已作、已积集,异熟的眼识生起,与舍俱行,以色为所缘……乃至……耳识生起,与舍俱行,以声为所缘……乃至……鼻识生起,与舍俱行,以香为所缘……乃至……舌识生起,与舍俱行,以味为所缘……乃至……身识生起,与苦俱行,以所触为所缘,于那时有触、有受、有想、有思、有心、有苦、有心一境性、有意根、有苦根、有命根;或者凡于那时另有其他缘所生的非色诸法。这些法是无记的。于这些法的智是义无碍解。凡以何种词说而有那些法的施设,于那法之词说的称说上的智是词无碍解。凡以何种智了知那些智:“这些智是阐明这一义的”,于诸智的智是辩无碍解。

741Tisso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Katame dhammā abyākatā? Yasmiṃ samaye akusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṃ cakkhuviññāṇaṃ uppannaṃ hoti upekkhāsahagataṃ rūpārammaṇaṃ…pe… sotaviññāṇaṃ uppannaṃ hoti upekkhāsahagataṃ saddārammaṇaṃ…pe… ghānaviññāṇaṃ uppannaṃ hoti upekkhāsahagataṃ gandhārammaṇaṃ…pe… jivhāviññāṇaṃ uppannaṃ hoti upekkhāsahagataṃ rasārammaṇaṃ…pe… kāyaviññāṇaṃ uppannaṃ hoti dukkhasahagataṃ phoṭṭhabbārammaṇaṃ, tasmiṃ samaye phasso hoti, vedanā hoti, saññā hoti, cetanā hoti, cittaṃ hoti, dukkhaṃ hoti, cittassekaggatā hoti, manindriyaṃ hoti, dukkhindriyaṃ hoti, jīvitindriyaṃ hoti, ye vā pana tasmiṃ samaye aññepi atthi paṭiccasamuppannā arūpino dhammā. Ime dhammā abyākatā. Imesu dhammesu ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā. Yāya niruttiyā tesaṃ dhammānaṃ paññatti hoti tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā. Yena ñāṇena tāni ñāṇāni jānāti – ‘‘imāni ñāṇāni idamatthajotakānī’’ti, ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā.
742已对照

七百四十二、三无碍解:义无碍解、词无碍解、辩无碍解。

哪些法是无记的?于某时,由于不善业已作、已积集,异熟的意界生起,与舍俱行,以色为所缘,或……乃至……或以所触为所缘……乃至……意识界生起,与舍俱行,以色为所缘,或……乃至……或以法为所缘,或缘于任何[所缘],于那时有触、有受、有想、有思、有心、有寻、有伺、有舍、有心一境性、有意根、有舍根、有命根;或者凡于那时另有其他缘所生的非色诸法。这些法是无记的。于这些法的智是义无碍解。凡以何种词说而有那些法的施设,于那法之词说的称说上的智是词无碍解。凡以何种智了知那些智:“这些智是阐明这一义的”,于诸智的智是辩无碍解。

742Tisso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Katame dhammā abyākatā? Yasmiṃ samaye akusalassa kammassa katattā upacitattā vipākā manodhātu uppannā hoti upekkhāsahagatā rūpārammaṇā vā…pe… phoṭṭhabbārammaṇā vā…pe… manoviññāṇadhātu uppannā hoti upekkhāsahagatā rūpārammaṇā vā…pe… dhammārammaṇā vā yaṃ yaṃ vā panārabbha, tasmiṃ samaye phasso hoti, vedanā hoti, saññā hoti, cetanā hoti, cittaṃ hoti, vitakko hoti, vicāro hoti, upekkhā hoti, cittassekaggatā hoti, manindriyaṃ hoti, upekkhindriyaṃ hoti, jīvitindriyaṃ hoti, ye vā pana tasmiṃ samaye aññepi atthi paṭiccasamuppannā arūpino dhammā. Ime dhammā abyākatā. Imesu dhammesu ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā. Yāya niruttiyā tesaṃ dhammānaṃ paññatti hoti tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā. Yena ñāṇena tāni ñāṇāni jānāti – ‘‘imāni ñāṇāni idamatthajotakānī’’ti, ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā.
743已对照

四、唯作分

七百四十三、三无碍解:义无碍解、词无碍解、辩无碍解。

哪些法是无记的?于某时,意界生起,[是]唯作的,既非善、亦非不善、亦非业的异熟,与舍俱行,以色为所缘,或……乃至……或以所触为所缘,或缘于任何[所缘],于那时有触、有受、有想、有思、有心、有寻、有伺、有舍、有心一境性、有意根、有舍根、有命根;或者凡于那时另有其他缘所生的非色诸法。这些法是无记的。于这些法的智是义无碍解。凡以何种词说而有那些法的施设,于那法之词说的称说上的智是词无碍解。凡以何种智了知那些智:“这些智是阐明这一义的”,于诸智的智是辩无碍解。

743Tisso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Katame dhammā abyākatā? Yasmiṃ samaye manodhātu uppannā hoti kiriyā neva kusalā nākusalā na ca kammavipākā upekkhāsahagatā rūpārammaṇā vā…pe… phoṭṭhabbārammaṇā vā yaṃ yaṃ vā panārabbha, tasmiṃ samaye phasso hoti, vedanā hoti, saññā hoti, cetanā hoti, cittaṃ hoti, vitakko hoti, vicāro hoti, upekkhā hoti, cittassekaggatā hoti, manindriyaṃ hoti, upekkhindriyaṃ hoti, jīvitindriyaṃ hoti, ye vā pana tasmiṃ samaye aññepi atthi paṭiccasamuppannā arūpino dhammā. Ime dhammā abyākatā. Imesu dhammesu ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā. Yāya niruttiyā tesaṃ dhammānaṃ paññatti hoti tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā. Yena ñāṇena tāni ñāṇāni jānāti – ‘‘imāni ñāṇāni idamatthajotakānī’’ti, ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā.
744已对照

七百四十四、三无碍解:义无碍解、词无碍解、辩无碍解。

哪些法是无记的?于某时,意识界生起,[是]唯作的,既非善、亦非不善、亦非业的异熟,与喜悦俱行,以色为所缘,或……乃至……或以法为所缘……乃至……意识界生起,[是]唯作的,既非善、亦非不善、亦非业的异熟,与舍俱行,以色为所缘,或……乃至……或以法为所缘,或缘于任何[所缘],于那时有触、有受、有想、有思、有心、有寻、有伺、有舍、有心一境性、有精进根、有定根、有意根、有舍根、有命根;或者凡于那时另有其他缘所生的非色诸法。这些法是无记的。于这些法的智是义无碍解。凡以何种词说而有那些法的施设,于那法之词说的称说上的智是词无碍解。凡以何种智了知那些智:“这些智是阐明这一义的”,于诸智的智是辩无碍解。

744Tisso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Katame dhammā abyākatā? Yasmiṃ samaye manoviññāṇadhātu uppannā hoti kiriyā neva kusalā nākusalā na ca kammavipākā somanassasahagatā rūpārammaṇā vā…pe… dhammārammaṇā vā…pe… manoviññāṇadhātu uppannā hoti kiriyā neva kusalā nākusalā na ca kammavipākā upekkhāsahagatā rūpārammaṇā vā…pe… dhammārammaṇā vā yaṃ yaṃ vā panārabbha, tasmiṃ samaye phasso hoti, vedanā hoti, saññā hoti, cetanā hoti, cittaṃ hoti, vitakko hoti, vicāro hoti, upekkhā hoti, cittassekaggatā hoti, vīriyindriyaṃ hoti, samādhindriyaṃ hoti, manindriyaṃ hoti, upekkhindriyaṃ hoti, jīvitindriyaṃ hoti, ye vā pana tasmiṃ samaye aññepi atthi paṭiccasamuppannā arūpino dhammā. Ime dhammā abyākatā. Imesu dhammesu ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā. Yāya niruttiyā tesaṃ dhammānaṃ paññatti hoti tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā. Yena ñāṇena tāni ñāṇāni jānāti – ‘‘imāni ñāṇāni idamatthajotakānī’’ti, ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā.
745已对照

七百四十五、三无碍解:义无碍解、词无碍解、辩无碍解。

哪些法是无记的?于某时,意识界生起,[是]唯作的,既非善、亦非不善、亦非业的异熟,与喜悦俱行、与智相应……乃至……与喜悦俱行、与智相应,有行地……乃至……与喜悦俱行、与智不相应……乃至……与喜悦俱行、与智不相应,有行地……乃至……与舍俱行、与智相应……乃至……与舍俱行、与智相应,有行地……乃至……与舍俱行、与智不相应……乃至……与舍俱行、与智不相应,有行地……乃至……修习色界禅……乃至……修习无色界禅,[是]唯作的,既非善、亦非不善、亦非业的异熟,为现法乐住……乃至……完全超越无所有处,舍断乐……乃至……成就并住于与非想非非想处想俱行的第四禅,于那时有触……乃至……有不散乱。这些法是无记的。于这些法的智是义无碍解。凡以何种词说而有那些法的施设,于那法之词说的称说上的智是词无碍解。凡以何种智了知那些智:“这些智是阐明这一义的”,于诸智的智是辩无碍解。

745Tisso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Katame dhammā abyākatā? Yasmiṃ samaye manoviññāṇadhātu uppannā hoti kiriyā neva kusalā nākusalā na ca kammavipākā somanassasahagatā ñāṇasampayuttā…pe… somanassasahagatā ñāṇasampayuttā sasaṅkhārena…pe… somanassasahagatā ñāṇavippayuttā…pe… somanassasahagatā ñāṇavippayuttā sasaṅkhārena…pe… upekkhāsahagatā ñāṇasampayuttā…pe… upekkhāsahagatā ñāṇasampayuttā sasaṅkhārena…pe… upekkhāsahagatā ñāṇavippayuttā…pe… upekkhāsahagatā ñāṇavippayuttā sasaṅkhārena…pe… rūpāvacaraṃ jhānaṃ bhāveti…pe… arūpāvacaraṃ jhānaṃ bhāveti kiriyaṃ neva kusalaṃ nākusalaṃ na ca kammavipākaṃ diṭṭhadhammasukhavihāraṃ…pe… sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanasaññāsahagataṃ sukhassa ca pahānā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, tasmiṃ samaye phasso hoti…pe… avikkhepo hoti. Ime dhammā abyākatā. Imesu dhammesu ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā. Yāya niruttiyā tesaṃ dhammānaṃ paññatti hoti tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā. Yena ñāṇena tāni ñāṇāni jānāti – ‘‘imāni ñāṇāni idamatthajotakānī’’ti, ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā.
746已对照

七百四十六、四无碍解:义无碍解、法无碍解、词无碍解、辩无碍解。三无碍解于欲界善中的四个与智相应的心生起中、于唯作中的四个与智相应的心生起中生起。义无碍解既于这些中生起,也于四道、四果中生起。

746Catasso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, dhammapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Tisso paṭisambhidā kāmāvacarakusalato catūsu ñāṇasampayuttesu cittuppādesu, kiriyato catūsu ñāṇasampayuttesu cittuppādesu uppajjanti. Atthapaṭisambhidā etesu ceva uppajjati, catūsu maggesu catūsu phalesu ca uppajjati.
747已对照

阿毗达摩分别。

三、问分

七百四十七、四无碍解:义无碍解、法无碍解、词无碍解、辩无碍解。

747Catasso paṭisambhidā – atthapaṭisambhidā, dhammapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā.
748已对照

七百四十八、四无碍解中,有几种是善、几种是不善、几种是无记……乃至……几种是有诤、几种是无诤?

748Catunnaṃ paṭisambhidānaṃ kati kusalā, kati akusalā, kati abyākatā…pe… kati saraṇā, kati araṇā?
749已对照

一、三法

七百四十九、[四无碍解]或善、或无记。或与乐受相应、或与不苦不乐受相应。三无碍解或异熟法法、或非异熟非异熟法法;义无碍解或异熟、或异熟法法、或非异熟非异熟法法。三无碍解是非执受而顺取的;义无碍解或非执受而顺取、或非执受非顺取。三无碍解是非杂染而顺杂染的;义无碍解或非杂染而顺杂染、或非杂染非顺杂染。

三无碍解是有寻有伺的;义无碍解或有寻有伺、或无寻唯伺、或无寻无伺。或与喜俱行、或与乐俱行、或与舍俱行。既非应以见、亦非应以修舍断。是无应以见、亦无应以修舍断之因的。

三无碍解或趣向积集、或非趣向积集非趣向损减;义无碍解或趣向积集、或趣向损减、或非趣向积集非趣向损减。

三无碍解是非有学非无学的;义无碍解或有学、或无学、或非有学非无学。三无碍解是有限的;义无碍解或有限、或无量。词无碍解是有限所缘的;三无碍解或有限所缘、或广大所缘、或无量所缘。

三无碍解是中等的;义无碍解或中等、或殊胜。三无碍解是不决定的;义无碍解或正性决定、或不决定。词无碍解不应说是“以道为所缘的”,也不应说是“以道为因的”,也不应说是“以道为增上的”;义无碍解不以道为所缘,或以道为因、或以道为增上,或不应说是“以道为因的”,也不应说是“以道为增上的”;两无碍解或以道为所缘,不以道为因,或以道为增上,或不应说是“以道为所缘的”,也不应说是“以道为增上的”。

三无碍解或已生、或未生,不应说是“将生的”;义无碍解或已生、或未生、或将生。或过去、或未来、或现在。词无碍解是现在所缘的;两无碍解或过去所缘、或未来所缘、或现在所缘;义无碍解或过去所缘、或未来所缘、或现在所缘,或不应说是“过去所缘的”,也不应说是“未来所缘的”,也不应说是“现在所缘的”。或内、或外、或内外。词无碍解是外所缘的;三无碍解或内所缘、或外所缘、或内外所缘。是无见无对的。

749Siyā kusalā, siyā abyākatā. Siyā sukhāya vedanāya sampayuttā, siyā adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttā. Tisso paṭisambhidā siyā vipākadhammadhammā, siyā nevavipākanavipākadhammadhammā; atthapaṭisambhidā siyā vipākā, siyā vipākadhammadhammā, siyā nevavipākanavipākadhammadhammā. Tisso paṭisambhidā anupādinnupādāniyā; atthapaṭisambhidā siyā anupādinnupādāniyā, siyā anupādinnaanupādāniyā. Tisso paṭisambhidā asaṃkiliṭṭhaasaṃkilesikā; atthapaṭisambhidā siyā asaṃkiliṭṭhasaṃkilesikā, siyā asaṃkiliṭṭhaasaṃkilesikā. Tisso paṭisambhidā savitakkasavicārā; atthapaṭisambhidā siyā savitakkasavicārā, siyā avitakkavicāramattā, siyā avitakkaavicārā. Siyā pītisahagatā, siyā sukhasahagatā, siyā upekkhāsahagatā. Neva dassanena na bhāvanāya pahātabbā. Neva dassanena na bhāvanāya pahātabbahetukā. Tisso paṭisambhidā siyā ācayagāmino, siyā nevācayagāmināpacayagāmino; atthapaṭisambhidā siyā ācayagāminī, siyā apacayagāminī, siyā nevācayagāmināpacayagāminī. Tisso paṭisambhidā nevasekkhanāsekkhā, atthapaṭisambhidā siyā sekkhā, siyā asekkhā, siyā nevasekkhanāsekkhā. Tisso paṭisambhidā parittā; atthapaṭisambhidā siyā parittā, siyā appamāṇā. Niruttipaṭisambhidā parittārammaṇā; tisso paṭisambhidā siyā parittārammaṇā, siyā mahaggatārammaṇā, siyā appamāṇārammaṇā. Tisso paṭisambhidā majjhimā; atthapaṭisambhidā siyā majjhimā, siyā paṇītā. Tisso paṭisambhidā aniyatā; atthapaṭisambhidā siyā sammattaniyatā, siyā aniyatā. Niruttipaṭisambhidā na vattabbā – maggārammaṇātipi, maggahetukātipi, maggādhipatinītipi; atthapaṭisambhidā na maggārammaṇā, siyā maggahetukā, siyā maggādhipatinī, siyā na vattabbā maggahetukātipi, maggādhipatinītipi; dve paṭisambhidā siyā maggārammaṇā, na maggahetukā, siyā maggādhipatino, siyā na vattabbā maggārammaṇātipi, maggādhipatinotipi. Tisso paṭisambhidā siyā uppannā, siyā anuppannā, na vattabbā uppādinoti; atthapaṭisambhidā siyā uppannā, siyā anuppannā, siyā uppādinī. Siyā atītā, siyā anāgatā, siyā paccuppannā. Niruttipaṭisambhidā paccuppannārammaṇā; dve paṭisambhidā siyā atītārammaṇā, siyā anāgatārammaṇā, siyā paccuppannārammaṇā; atthapaṭisambhidā siyā atītārammaṇā, siyā anāgatārammaṇā, siyā paccuppannārammaṇā, siyā na vattabbā atītārammaṇātipi, anāgatārammaṇātipi, paccuppannārammaṇātipi. Siyā ajjhattā, siyā bahiddhā, siyā ajjhattabahiddhā. Niruttipaṭisambhidā bahiddhārammaṇā; tisso paṭisambhidā siyā ajjhattārammaṇā, siyā bahiddhārammaṇā, siyā ajjhattabahiddhārammaṇā. Anidassanaapaṭighā.
750已对照

二、二法

七百五十、是因,是有因的,与因相应,既是因、又是有因,既是因、又与因相应,不应说是“非因而有因的”,也不应说是“非因而无因的”。

是有缘的,是有为的,是无见的,是无对的,是非色的,三无碍解是世间的,义无碍解或世间、或出世间,为某[识]所识知,不为某[识]所识知。

非漏。三无碍解是有漏的;义无碍解或有漏、或无漏。与漏不相应。三无碍解不应说是“既是漏、又是有漏的”,[而]是有漏而非漏;义无碍解不应说是“既是漏、又是有漏的”,或是有漏而非漏,或不应说是“有漏而非漏的”。不应说是“既是漏、又与漏相应的”,也不应说是“与漏相应而非漏的”。三无碍解是与漏不相应而有漏的;义无碍解或与漏不相应而有漏、或与漏不相应而无漏。

非结……乃至……非系……乃至……非暴流……乃至……非轭……乃至……非盖……乃至……非执取……乃至……是有所缘的。非心,是心所的,与心相应,与心相杂,以心为等起,与心俱有,随心转。与心相杂而以心为等起,与心相杂、以心为等起、与心俱有,与心相杂、以心为等起、随心转,是外的,是非所造的,是非执受的。

非取……乃至……非烦恼……乃至……不应以见舍断。不应以修舍断。是无应以见舍断之因的。是无应以修舍断之因的。三无碍解是有寻的;义无碍解或有寻、或无寻。三无碍解是有伺的;义无碍解或有伺、或无伺。或有喜、或无喜。或与喜俱行、或不与喜俱行。或与乐俱行、或不与乐俱行。或与舍俱行、或不与舍俱行。三无碍解是欲界的;义无碍解或欲界、或非欲界。是非色界的。是非无色界的。三无碍解是系属的;义无碍解或系属、或不系属。三无碍解是不导向出离的;义无碍解或导向出离、或不导向出离。三无碍解是不决定的;义无碍解或决定、或不决定。三无碍解是有上的;义无碍解或有上、或无上。是无诤的。

750Hetū, sahetukā, hetusampayuttā, hetū ceva sahetukā ca, hetū ceva hetusampayuttā ca, na vattabbā na hetū sahetukātipi, nahetūahetukātipi. Sappaccayā, saṅkhatā, anidassanā, appaṭighā, arūpā, tisso paṭisambhidā lokiyā, atthapaṭisambhidā siyā lokiyā, siyā lokuttarā, kenaci viññeyyā, kenaci na viññeyyā. No āsavā. Tisso paṭisambhidā sāsavā; atthapaṭisambhidā siyā sāsavā, siyā anāsavā. Āsavavippayuttā. Tisso paṭisambhidā na vattabbā āsavā ceva sāsavā cāti, sāsavā ceva no ca āsavā; atthapaṭisambhidā na vattabbā āsavo [āsavā (sī.) dhātuvibhaṅge pana pāṭhanānattaṃ natthi] ceva sāsavā cāti, siyā sāsavā ceva no ca āsavo [āsavā (sī.) dhātuvibhaṅge pana pāṭhanānattaṃ natthi], siyā na vattabbā sāsavā ceva no ca āsavāti. Na vattabbā āsavā ceva āsavasampayuttā cātipi, āsavasampayuttā ceva no ca āsavātipi. Tisso paṭisambhidā āsavavippayuttā sāsavā; atthapaṭisambhidā siyā āsavavippayuttā sāsavā, siyā āsavavippayuttā anāsavā. No saṃyojanā…pe… no ganthā…pe… no oghā…pe… no yogā…pe… no nīvaraṇā…pe… no parāmāsā…pe… sārammaṇā. No cittā, cetasikā, cittasampayuttā, cittasaṃsaṭṭhā, cittasamuṭṭhānā, cittasahabhuno, cittānuparivattino. Cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānā, cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānasahabhuno, cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānānuparivattino, bāhirā, no upādā, anupādinnā. No upādānā…pe… no kilesā…pe… na dassanena pahātabbā. Na bhāvanāya pahātabbā. Na dassanena pahātabbahetukā. Na bhāvanāya pahātabbahetukā. Tisso paṭisambhidā savitakkā; atthapaṭisambhidā siyā savitakkā, siyā avitakkā. Tisso paṭisambhidā savicārā; atthapaṭisambhidā siyā savicārā, siyā avicārā. Siyā sappītikā, siyā appītikā. Siyā pītisahagatā, siyā na pītisahagatā. Siyā sukhasahagatā, siyā na sukhasahagatā. Siyā upekkhāsahagatā, siyā na upekkhāsahagatā. Tisso paṭisambhidā kāmāvacarā; atthapaṭisambhidā siyā kāmāvacarā, siyā na kāmāvacarā. Na rūpāvacarā. Na arūpāvacarā. Tisso paṭisambhidā pariyāpannā; atthapaṭisambhidā siyā pariyāpannā, siyā apariyāpannā. Tisso paṭisambhidā aniyyānikā; atthapaṭisambhidā siyā niyyānikā, siyā aniyyānikā. Tisso paṭisambhidā aniyatā; atthapaṭisambhidā siyā niyatā, siyā aniyatā. Tisso paṭisambhidā sauttarā; atthapaṭisambhidā siyā sauttarā, siyā anuttarā. Araṇāti.
已对照

问分。

已对照

无碍解分别终。