快乐巴利palinanda.cc

分别论·智分别 Ñāṇavibhaṅgo 1. Ekakamātikā

本经目录十法。智分别终。

751已对照

十六、智分别

一、一法论母

七百五十一、依一种[分]的智事:五识是非因、无因的、与因不相应的、有缘的、有为的、非色的、世间的、有漏的、顺结的、顺系的、顺暴流的、顺轭的、顺盖的、所执取的、顺取的、顺杂染的、无记的、有所缘的、非心所的、异熟的、执受而顺取的、非杂染而顺杂染的、非有寻有伺的、非无寻唯伺的、无寻无伺的、不与喜俱行的、既非应以见亦非应以修舍断的、无应以见亦无应以修舍断之因的、非趣向积集非趣向损减的、非有学非无学的、有限的、欲界的、非色界的、非无色界的、系属的、非不系属的、不决定的、不导向出离的,

以已生者为依处的、以已生者为所缘的,

(三)以前生者为依处的、以前生者为所缘的

(四)以内在者为依处的、以外在者为所缘的

(五)以未坏者为依处的、以未坏者为所缘的

(六)依处各别的、所缘各别的

(七)彼此不领受对方的行处与境

(八)不是无摄持而生起

(九)不是无作意而生起

(十)不是无间隔地生起

(十一)不是不前不后地生起

(十二)不是彼此紧接着生起

(十三)五识是无关注的

(十四)以五识不了知任何法,除了仅仅投落之外

(十五)紧接五识之后也不了知任何法

(十六)以五识不安排任何威仪

(十七)紧接五识之后也不安排任何威仪

(十八)以五识不发起身业、不发起语业

(十九)紧接五识之后也不发起身业、不发起语业

(二十)以五识不受持善不善法

(二十一)紧接五识之后也不受持善不善法

(二十二)以五识不入[定]、不出[定]

(二十三)紧接五识之后也不入[定]、不出[定]

(二十四)以五识不死没、不生起

(二十五)紧接五识之后也不死没、不生起

(二十六)以五识不入睡、不醒来、不见梦

(二十七)紧接五识之后也不入睡、不醒来、不见梦——显明如实之事的慧。

751Ekavidhena ñāṇavatthu – pañca viññāṇā na hetū, ahetukā, hetuvippayuttā, sappaccayā, saṅkhatā, arūpā, lokiyā, sāsavā, saṃyojaniyā, ganthaniyā, oghaniyā, yoganiyā, nīvaraṇiyā, parāmaṭṭhā, upādāniyā, saṃkilesikā, abyākatā, sārammaṇā, acetasikā, vipākā, upādinnupādāniyā, asaṃkiliṭṭhasaṃkilesikā, na savitakkasavicārā, na avitakkavicāramattā, avitakkaavicārā, na pītisahagatā, neva dassanena na bhāvanāya pahātabbā, neva dassanena na bhāvanāya pahātabbahetukā, nevācayagāmināpacayagāmino, nevasekkhanāsekkhā, parittā, kāmāvacarā, na rūpāvacarā, na arūpāvacarā, pariyāpannā, no apariyāpannā, aniyatā, aniyyānikā, Uppannavatthukā uppannārammaṇā, (3) Purejātavatthukā purejātārammaṇā (4) Ajjhattikavatthukā bāhirārammaṇā (5) Asambhinnavatthukā asambhinnārammaṇā (6) Nānāvatthukā nānārammaṇā (7) Na aññamaññassa gocaravisayaṃ paccanubhonti (8) Na asamannāhārā uppajjanti (9) Na amanasikārā uppajjanti (10) Na abbokiṇṇā uppajjanti (11) Na apubbaṃ acarimaṃ uppajjanti (12) Na aññamaññassa samanantarā uppajjanti (13) Pañca viññāṇā anābhogā (14) Pañcahi viññāṇehi na kañci [kiñci (sī. ka.)] dhammaṃ paṭivijānāti aññatra abhinipātamattā (15) Pañcannaṃ viññāṇānaṃ samanantarāpi na kañci dhammaṃ paṭivijānāti (16) Pañcahi viññāṇehi na kañci iriyāpathaṃ kappeti (17) Pañcannaṃ viññāṇānaṃ samanantarāpi na kañci iriyāpathaṃ kappeti (18) Pañcahi viññāṇehi na kāyakammaṃ na vacīkammaṃ paṭṭhapeti (19) Pañcannaṃ viññāṇānaṃ samanantarāpi na kāyakammaṃ na vacīkammaṃ paṭṭhapeti (20) Pañcahi viññāṇehi na kusalākusalaṃ dhammaṃ samādiyati (21) Pañcannaṃ viññāṇānaṃ samanantarāpi na kusalākusalaṃ dhammaṃ samādiyati (22) Pañcahi viññāṇehi na samāpajjati na vuṭṭhāti (23) Pañcannaṃ viññāṇānaṃ samanantarāpi na samāpajjati na vuṭṭhāti (24) Pañcahi viññāṇehi na cavati na uppajjati (25) Pañcannaṃ viññāṇānaṃ samanantarāpi na cavati na uppajjati (26) Pañcahi viññāṇehi na supati na paṭibujjhati na supinaṃ passati (27) Pañcannaṃ viññāṇānaṃ samanantarāpi na supati na paṭibujjhati na supinaṃ passati, yāthāvakavatthuvibhāvanā paññā
752已对照

如是,依一种[分]的智事。

二、二法论母

七百五十二、依两种[分]的智事:

(一)世间的慧,出世间的慧

(二)为某[识]所识知的慧,不为某[识]所识知的慧

(三)有漏的慧,无漏的慧

(四)与漏不相应而有漏的慧,与漏不相应而无漏的慧

(五)顺结的慧,不顺结的慧

(六)与结不相应而顺结的慧,与结不相应而不顺结的慧

(七)顺系的慧,不顺系的慧

(八)与系不相应而顺系的慧,与系不相应而不顺系的慧

(九)顺暴流的慧,不顺暴流的慧

(十)与暴流不相应而顺暴流的慧,与暴流不相应而不顺暴流的慧

(十一)顺轭的慧,不顺轭的慧

(十二)与轭不相应而顺轭的慧,与轭不相应而不顺轭的慧

(十三)顺盖的慧,不顺盖的慧

(十四)与盖不相应而顺盖的慧,与盖不相应而不顺盖的慧

(十五)所执取的慧,非所执取的慧

(十六)与执取不相应而所执取的慧,与执取不相应而非所执取的慧

(十七)执受的慧,非执受的慧

(十八)顺取的慧,不顺取的慧

(十九)与取不相应而顺取的慧,与取不相应而不顺取的慧

(二十)顺杂染的慧,不顺杂染的慧

(二十一)与烦恼不相应而顺杂染的慧,与烦恼不相应而不顺杂染的慧

(二十二)有寻的慧,无寻的慧

(二十三)有伺的慧,无伺的慧

(二十四)有喜的慧,无喜的慧

(二十五)与喜俱行的慧,不与喜俱行的慧

(二十六)与乐俱行的慧,不与乐俱行的慧

(二十七)与舍俱行的慧,不与舍俱行的慧

(二十八)欲界的慧,非欲界的慧

(二十九)色界的慧,非色界的慧

(三十)无色界的慧,非无色界的慧

(三十一)系属的慧,不系属的慧

(三十二)导向出离的慧,不导向出离的慧

(三十三)决定的慧,不决定的慧

(三十四)有上的慧,无上的慧

(三十五)引生义的慧,已引生义的慧

752Duvidhenañāṇavatthu – (1) Lokiyā paññā, lokuttarā paññā (2) Kenaci viññeyyā paññā, kenaci na viññeyyā paññā (3) Sāsavā paññā, anāsavā paññā (4) Āsavavippayuttā sāsavā paññā, āsavavippayuttā anāsavā paññā (5) Saṃyojaniyā paññā, asaṃyojaniyā paññā (6) Saṃyojanavippayuttā saṃyojaniyā paññā, saṃyojanavippayuttā asaṃyojaniyā paññā (7) Ganthaniyā paññā, aganthaniyā paññā (8) Ganthavippayuttā ganthaniyā paññā, ganthavippayuttā aganthaniyā paññā (9) Oghaniyā paññā, anoghaniyā paññā (10) Oghavippayuttā oghaniyā paññā, oghavippayuttā anoghaniyā paññā (11) Yoganiyā paññā, ayoganiyā paññā (12) Yogavippayuttā yoganiyā paññā, yogavippayuttā ayoganiyā paññā (13) Nīvaraṇiyā paññā, anīvaraṇiyā paññā (14) Nīvaraṇavippayuttā nīvaraṇiyā paññā, nīvaraṇavippayuttā anīvaraṇiyā paññā (15) Parāmaṭṭhā paññā, aparāmaṭṭhā paññā (16) Parāmāsavippayuttā parāmaṭṭhā paññā, parāmāsavippayuttā aparāmaṭṭhā paññā (17) Upādinnā paññā, anupādinnā paññā (18) Upādāniyā paññā, anupādāniyā paññā (19) Upādānavippayuttā upādāniyā paññā, upādānavippayuttā anupādāniyā paññā (20) Saṃkilesikā paññā, asaṃkilesikā paññā (21) Kilesavippayuttā saṃkilesikā paññā, kilesavippayuttā asaṃkilesikā paññā (22) Savitakkā paññā, avitakkā paññā (23) Savicārā paññā, avicārā paññā (24) Sappītikā paññā, appītikā paññā (25) Pītisahagatā paññā, na pītisahagatā paññā (26) Sukhasahagatā paññā, na sukhasahagatā paññā (27) Upekkhāsahagatā paññā, na upekkhāsahagatā paññā (28) Kāmāvacarā paññā, na kāmāvacarā paññā (29) Rūpāvacarā paññā, na rūpāvacarā paññā (30) Arūpāvacarā paññā, na arūpāvacarā paññā (31) Pariyāpannā paññā, apariyāpannā paññā (32) Niyyānikā paññā, aniyyānikā paññā (33) Niyatā paññā, aniyatā paññā (34) Sauttarā paññā, anuttarā paññā (35) Atthajāpikā paññā, jāpitatthā paññā
753已对照

如是,依两种[分]的智事。

三、三法论母

七百五十三、依三种[分]的智事:

(一)思所成慧、闻所成慧、修所成慧

(二)施所成慧、戒所成慧、修所成慧

(三)于增上戒的慧、于增上心的慧、于增上慧的慧

(四)增益善巧、损减善巧、方便善巧

(五)异熟的慧、异熟法法的慧、非异熟非异熟法法的慧

(六)执受而顺取的慧、非执受而顺取的慧、非执受非顺取的慧

(七)有寻有伺的慧、无寻唯伺的慧、无寻无伺的慧

(八)与喜俱行的慧、与乐俱行的慧、与舍俱行的慧

(九)趣向积集的慧、趣向损减的慧、非趣向积集非趣向损减的慧

(十)有学慧、无学慧、非有学非无学慧

(十一)有限的慧、广大的慧、无量的慧

(十二)有限所缘的慧、广大所缘的慧、无量所缘的慧

(十三)以道为所缘的慧、以道为因的慧、以道为增上的慧

(十四)已生的慧、未生的慧、将生的慧

(十五)过去的慧、未来的慧、现在的慧

(十六)过去所缘的慧、未来所缘的慧、现在所缘的慧

(十七)内的慧、外的慧、内外的慧

(十八)内所缘的慧、外所缘的慧、内外所缘的慧

(十九)有寻有伺的慧,有是异熟的,有是异熟法法的,有是非异熟非异熟法法的

(二十)有是执受而顺取的,有是非执受而顺取的,有是非执受非顺取的

(二十一)有是与喜俱行的,有是与乐俱行的,有是与舍俱行的

(二十二)有是趣向积集的,有是趣向损减的,有是非趣向积集非趣向损减的

(二十三)有是有学的,有是无学的,有是非有学非无学的

(二十四)有是有限的,有是广大的,有是无量的

(二十五)有是有限所缘的,有是广大所缘的,有是无量所缘的

(二十六)有是以道为所缘的,有是以道为因的,有是以道为增上的

(二十七)有是已生的,有是未生的,有是将生的

(二十八)有是过去的,有是未来的,有是现在的

(二十九)有是过去所缘的,有是未来所缘的,有是现在所缘的

(三十)有是内的,有是外的,有是内外的

(三十一)有是内所缘的,有是外所缘的,有是内外所缘的

(三十二)无寻唯伺的慧,有是异熟的,有是异熟法法的,有是非异熟非异熟法法的

(三十三)有是执受而顺取的,有是非执受而顺取的,有是非执受非顺取的

(三十四)有是趣向积集的,有是趣向损减的,有是非趣向积集非趣向损减的

(三十五)有是有学的,有是无学的,有是非有学非无学的

(三十六)有是已生的,有是未生的,有是将生的

(三十七)有是过去的,有是未来的,有是现在的

(三十八)有是内的,有是外的,有是内外的

(三十九)无寻无伺的慧,有是异熟的,有是异熟法法的,有是非异熟非异熟法法的

(四十)有是执受而顺取的,有是非执受而顺取的,有是非执受非顺取的

(四十一)有是与喜俱行的,有是与乐俱行的,有是与舍俱行的

(四十二)有是趣向积集的,有是趣向损减的,有是非趣向积集非趣向损减的

(四十三)有是有学的,有是无学的,有是非有学非无学的

(四十四)有是有限所缘的,有是广大所缘的,有是无量所缘的

(四十五)有是以道为所缘的,有是以道为因的,有是以道为增上的

(四十六)有是已生的,有是未生的,有是将生的

(四十七)有是过去的,有是未来的,有是现在的

(四十八)有是过去所缘的,有是未来所缘的,有是现在所缘的

(四十九)有是内的,有是外的,有是内外的

(五十)有是内所缘的,有是外所缘的,有是内外所缘的

(五十一)与喜俱行的慧、与乐俱行的慧,有是异熟的,有是异熟法法的,有是非异熟非异熟法法的

(五十二)有是执受而顺取的,有是非执受而顺取的,有是非执受非顺取的

(五十三)有是有寻有伺的,有是无寻唯伺的,有是无寻无伺的

(五十四)有是趣向积集的,有是趣向损减的,有是非趣向积集非趣向损减的

(五十五)有是有学的,有是无学的,有是非有学非无学的

(五十六)有是有限的,有是广大的,有是无量的

(五十七)有是有限所缘的,有是广大所缘的,有是无量所缘的

(五十八)有是以道为所缘的,有是以道为因的,有是以道为增上的

(五十九)有是已生的,有是未生的,有是将生的

(六十)有是过去的,有是未来的,有是现在的

(六十一)有是过去所缘的,有是未来所缘的,有是现在所缘的

(六十二)有是内的,有是外的,有是内外的

(六十三)有是内所缘的,有是外所缘的,有是内外所缘的

(六十四)与舍俱行的慧,有是异熟的,有是异熟法法的,有是非异熟非异熟法法的

(六十五)有是执受而顺取的,有是非执受而顺取的,有是非执受非顺取的

(六十六)有是趣向积集的,有是趣向损减的,有是非趣向积集非趣向损减的

(六十七)有是有学的,有是无学的,有是非有学非无学的

(六十八)有是有限的,有是广大的,有是无量的

(六十九)有是有限所缘的,有是广大所缘的,有是无量所缘的

(七十)有是以道为所缘的,有是以道为因的,有是以道为增上的

(七十一)有是已生的,有是未生的,有是将生的

(七十二)有是过去的,有是未来的,有是现在的

(七十三)有是过去所缘的,有是未来所缘的,有是现在所缘的

(七十四)有是内的,有是外的,有是内外的

(七十五)有是内所缘的,有是外所缘的,有是内外所缘的

753Tividhena ñāṇavatthu – (1) Cintāmayā paññā, sutamayā paññā, bhāvanāmayā paññā (2) Dānamayā paññā, sīlamayā paññā, bhāvanāmayā paññā (3) Adhisīle paññā, adhicitte paññā, adhipaññāya paññā (4) Āyakosallaṃ, apāyakosallaṃ, upāyakosallaṃ (5) Vipākā paññā, vipākadhammadhammā paññā, nevavipākanavipākadhammadhammā paññā (6) Upādinnupādāniyā paññā, anupādinnupādāniyā paññā, anupādinnaanupādāniyā paññā (7) Savitakkasavicārā paññā, avitakkavicāramattā paññā, avitakkaavicārā paññā (8) Pītisahagatā paññā, sukhasahagatā paññā, upekkhāsahagatā paññā (9) Ācayagāminī paññā, apacayagāminī paññā, nevācayagāmināpacayagāminī paññā (10) Sekkhā paññā, asekkhā paññā, nevasekkhanāsekkhā paññā (11) Parittā paññā, mahaggatā paññā, appamāṇā paññā (12) Parittārammaṇā paññā, mahaggatārammaṇā paññā, appamāṇārammaṇā paññā (13) Maggārammaṇā paññā, maggahetukā paññā, maggādhipatinī paññā (14) Uppannā paññā, anuppannā paññā, uppādinī paññā (15) Atītā paññā, anāgatā paññā, paccuppannā paññā (16) Atītārammaṇā paññā, anāgatārammaṇā paññā, paccuppannārammaṇā paññā (17) Ajjhattā paññā, bahiddhā paññā, ajjhattabahiddhā paññā (18) Ajjhattārammaṇā paññā, bahiddhārammaṇā paññā, ajjhattabahiddhārammaṇā paññā (19) Savitakkasavicārā paññā atthi vipākā, atthi vipākadhammadhammā, atthi nevavipākanavipākadhammadhammā (20) Atthi upādinnupādāniyā, atthi anupādinnupādāniyā, atthi anupādinnaanupādāniyā (21) Atthi pītisahagatā, atthi sukhasahagatā, atthi upekkhāsahagatā (22) Atthi ācayagāminī, atthi apacayagāminī, atthi nevācayagāmināpacayagāminī (23) Atthi sekkhā, atthi asekkhā, atthi nevasekkhanāsekkhā (24) Atthi parittā, atthi mahaggatā, atthi appamāṇā (25) Atthi parittārammaṇā, atthi mahaggatārammaṇā, atthi appamāṇārammaṇā (26) Atthi maggārammaṇā, atthi maggahetukā, atthi maggādhipatinī (27) Atthi uppannā, atthi anuppannā, atthi uppādinī (28) Atthi atītā, atthi anāgatā, atthi paccuppannā (29) Atthi atītārammaṇā, atthi anāgatārammaṇā, atthi paccuppannārammaṇā (30) Atthi ajjhattā, atthi bahiddhā, atthi ajjhattabahiddhā (31) Atthi ajjhattārammaṇā, atthi bahiddhārammaṇā, atthi ajjhattabahiddhārammaṇā (32) Avitakkavicāramattā paññā atthi vipākā, atthi vipākadhammadhammā, atthi nevavipākanavipākadhammadhammā (33) Atthi upādinnupādāniyā, atthi anupādinnupādāniyā, atthi anupādinnaanupādāniyā (34) Atthi ācayagāminī, atthi apacayagāminī, atthi nevācayagāmināpacayagāminī (35) Atthi sekkhā, atthi asekkhā, atthi nevasekkhanāsekkhā (36) Atthi uppannā, atthi anuppannā, atthi uppādinī (37) Atthi atītā, atthi anāgatā, atthi paccuppannā (38) Atthi ajjhattā, atthi bahiddhā, atthi ajjhattabahiddhā (39) Avitakkaavicārā paññā atthi vipākā, atthi vipākadhammadhammā, atthi nevavipākanavipākadhammadhammā (40) Atthi upādinnupādāniyā, atthi anuppādinnupādāniyā, atthi anuppādinnaanupādāniyā (41) Atthi pītisahagatā, atthi sukhasahagatā, atthi upekkhāsahagatā (42) Atthi ācayagāminī, atthi apacayagāminī, atthi nevācayagāmināpacayagāminī (43) Atthi sekkhā, atthi asekkhā, atthi nevasekkhanāsekkhā (44) Atthi parittārammaṇā, atthi mahaggatārammaṇā, atthi appamāṇārammaṇā (45) Atthi maggārammaṇā, atthi maggahetukā, atthi maggādhipatinī (46) Atthi uppannā, atthi anuppannā, atthi uppādinī (47) Atthi atītā, atthi anāgatā, atthi paccuppannā (48) Atthi atītārammaṇā, atthi anāgatārammaṇā, atthi paccuppannārammaṇā (49) Atthi ajjhattā, atthi bahiddhā, atthi ajjhattabahiddhā (50) Atthi ajjhattārammaṇā, atthi bahiddhārammaṇā, atthi ajjhattabahiddhārammaṇā (51) Pītisahagatā paññā sukhasahagatā paññā atthi vipākā, atthi vipākadhammadhammā, atthi nevavipākanavipākadhammadhammā (52) Atthi upādinnupādāniyā, atthi anupādinnupādāniyā, atthi anupādinnaanupādāniyā (53) Atthi savitakkasavicārā, atthi avitakkavicāramattā, atthi avitakkaavicārā (54) Atthi ācayagāminī, atthi apacayagāminī, atthi nevācayagāmināpacayagāminī (55) Atthi sekkhā, atthi asekkhā, atthi nevasekkhanāsekkhā (56) Atthi parittā, atthi mahaggatā, atthi appamāṇā (57) Atthi parittārammaṇā, atthi mahaggatārammaṇā, atthi appamāṇārammaṇā (58) Atthi maggārammaṇā, atthi maggahetukā, atthi maggādhipatinī (59) Atthi uppannā, atthi anuppannā, atthi uppādinī (60) Atthi atītā, atthi anāgatā, atthi paccuppannā (61) Atthi atītārammaṇā, atthi anāgatārammaṇā, atthi paccuppannārammaṇā (62) Atthi ajjhatā, atthi bahiddhā, atthi ajjhattabahiddhā (63) Atthi ajjhattārammaṇā, atthi bahiddhārammaṇā, atthi ajjhattabahiddhārammaṇā (64) Upekkhāsahagatā paññā atthi vipākā, atthi vipākadhammadhammā, atthi nevavipākanavipākadhammadhammā (65) Atthi upādinnupādāniyā, atthi anupādinnupādāniyā, atthi anupādinnaanupādāniyā (66) Atthi ācayagāminī, atthi apacayagāminī, atthi nevācayagāmināpacayagāminī (67) Atthi sekkhā, atthi asekkhā, atthi nevasekkhanāsekkhā (68) Atthi parittā, atthi mahaggatā, atthi appamāṇā (69) Atthi parittārammaṇā, atthi mahaggatārammaṇā, atthi appamāṇārammaṇā (70) Atthi maggārammaṇā, atthi maggahetukā, atthi maggādhipatinī (71) Atthi uppannā, atthi anuppannā, atthi uppādinī (72) Atthi atītā, atthi anāgatā, atthi paccuppannā (73) Atthi atītārammaṇā, atthi anāgatārammaṇā, atthi paccuppannārammaṇā (74) Atthi ajjhattā, atthi bahiddhā, atthi ajjhattabahiddhā (75) Atthi ajjhattārammaṇā, atthi bahiddhārammaṇā, atthi ajjhattabahiddhārammaṇā
754已对照

如是,依三种[分]的智事。

四、四法论母

七百五十四、依四种[分]的智事:

(一)业自作智、随顺谛智、具道者之智、具果者之智

(二)于苦的智、于苦集的智、于苦灭的智、于导向苦灭之道的智

(三)欲界的慧、色界的慧、无色界的慧、不系属的慧

(四)法智、类智、他心智、世俗智

(五)有慧是为积集而非为损减的,有慧是为损减而非为积集的,有慧是既为积集、又为损减的,有慧是既非为积集、亦非为损减的

(六)有慧是为厌离而非为通达的,有慧是为通达而非为厌离的,有慧是既为厌离、又为通达的,有慧是既非为厌离、亦非为通达的

(七)退分慧、住分慧、胜分慧、决择分慧

(八)四无碍解

(九)四行道

(十)四所缘

(十一)于老死的智、于老死之集起的智、于老死之灭的智、于导至老死灭之道的智

(十二至二十一)于生的智……乃至……于有的智……乃至……于取的智……乃至……于爱的智……乃至……于受的智……乃至……于触的智……乃至……于六处的智……乃至……于名色的智……乃至……于识的智……乃至……于诸行的智、于行之集起的智、于行之灭的智、于导至行灭之道的智。如是,依四种[分]的智事。

754Catubbidhena ñāṇavatthu – (1) Kammassakatañāṇaṃ, saccānulomikaṃ ñāṇaṃ, maggasamaṅgissa ñāṇaṃ, phalasamaṅgissa ñāṇaṃ (2) Dukkhe ñāṇaṃ, dukkhasamudaye ñāṇaṃ, dukkhanirodhe ñāṇaṃ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṃ (3) Kāmāvacarā paññā, rūpāvacarā paññā, arūpāvacarā paññā, apariyāpannā paññā (4) Dhamme ñāṇaṃ, anvaye ñāṇaṃ, pariye [paricce (sabbattha) passa dīghanikāye] ñāṇaṃ, sammutiñāṇaṃ [sammatiñāṇaṃ (syā.) passa dīghanikāye] (5) Atthi paññā ācayāya no apacayāya, atthi paññā apacayāya no ācayāya, atthi paññā ācayāya ceva apacayāya ca, atthi paññā nevācayāya no apacayāya (6) Atthi paññā nibbidāya no paṭivedhāya, atthi paññā paṭivedhāya no nibbidāya, atthi paññā nibbidāya ceva paṭivedhāya ca, atthi paññā neva nibbidāya no paṭivedhāya (7) Hānabhāginī paññā, ṭhitibhāginī paññā, visesabhāginī paññā, nibbedhabhāginī paññā (8) Catasso paṭisambhidā (9) Catasso paṭipadā (10) Cattāri ārammaṇāni (11) Jarāmaraṇe ñāṇaṃ, jarāmaraṇasamudaye ñāṇaṃ, jarāmaraṇanirodhe ñāṇaṃ, jarāmaraṇanirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṃ (12-21) Jātiyā ñāṇaṃ…pe… bhave ñāṇaṃ…pe… upādāne ñāṇaṃ…pe… taṇhāya ñāṇaṃ…pe… vedanāya ñāṇaṃ…pe… phasse ñāṇaṃ…pe… saḷāyatane ñāṇaṃ…pe… nāmarūpe ñāṇaṃ…pe… viññāṇe ñāṇaṃ…pe… saṅkhāresu ñāṇaṃ, saṅkhārasamudaye ñāṇaṃ, saṅkhāranirodhe ñāṇaṃ, saṅkhāranirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṃ. Evaṃ catubbidhena ñāṇavatthu.
755已对照

五、五法论母

七百五十五、依五种[分]的智事:

(一)五支正定(二)五智正定

如是,依五种[分]的智事。

755Pañcavidhena ñāṇavatthu – (1) Pañcaṅgiko sammāsamādhi (2) pañcañāṇiko sammāsamādhi Evaṃ pañcavidhena ñāṇavatthu.
756已对照

六、六法论母

七百五十六、依六种[分]的智事:

(一)于六神通的慧

如是,依六种[分]的智事。

756Chabbidhena ñāṇavatthu – (1) Chasu abhiññāsu paññā Evaṃ chabbidhena ñāṇavatthu.
757已对照

七、七法论母

七百五十七、依七种[分]的智事:

(一)七十七智事

如是,依七种[分]的智事。

757Sattavidhena ñāṇavatthu – (1) Sattasattati ñāṇavatthūni Evaṃ sattavidhena ñāṇavatthu.
758已对照

八、八法论母

七百五十八、依八种[分]的智事:

(一)于四道、四果中的慧

如是,依八种[分]的智事。

758Aṭṭhavidhena ñāṇavatthu – (1) Catūsu maggesu, catūsu phalesu paññā Evaṃ aṭṭhavidhena ñāṇavatthu.
759已对照

九、九法论母

七百五十九、依九种[分]的智事:

(一)于九次第住等至中的慧

如是,依九种[分]的智事。

759Navavidhena ñāṇavatthu – (1) Navasu anupubbavihārasamāpattīsu paññā Evaṃ navavidhena ñāṇavatthu.
760已对照

十、十法论母

七百六十、依十种[分]的智事:如来的十种如来力(tathāgatabala);具足这些力,如来自称[居于]牛王之处(āsabhaṃ ṭhānaṃ),在众中作狮子吼,转起梵轮(brahmacakka)。哪十种[如来力]呢?

(一)在此,如来如实了知处为处、非处为非处。如来如实了知处为处、非处为非处——这也是如来的如来力;依这力,如来自称[居于]牛王之处,在众中作狮子吼,转起梵轮。

(二)再者,如来如实了知过去、未来、现在诸业受(kammasamādāna)的依处、依因的果报。如来如实了知过去、未来、现在诸业受的依处、依因的果报——这也是如来的如来力;依这力,如来自称[居于]牛王之处,在众中作狮子吼,转起梵轮。

(三)再者,如来如实了知趣向一切处的行道(sabbatthagāminī paṭipadā)。如来如实了知趣向一切处的行道——这也是如来的如来力;依这力,如来自称[居于]牛王之处,在众中作狮子吼,转起梵轮。

(四)再者,如来如实了知有多界、有种种界的世间。如来如实了知有多界、有种种界的世间——这也是如来的如来力;依这力,如来自称[居于]牛王之处,在众中作狮子吼,转起梵轮。

(五)再者,如来如实了知诸有情的种种意向性(nānādhimuttikatā)。如来如实了知诸有情的种种意向性——这也是如来的如来力;依这力,如来自称[居于]牛王之处,在众中作狮子吼,转起梵轮。

(六)再者,如来如实了知其他有情、其他人的诸根上下(indriyaparopariyatta)。如来如实了知其他有情、其他人的诸根上下——这也是如来的如来力;依这力,如来自称[居于]牛王之处,在众中作狮子吼,转起梵轮。

(七)再者,如来如实了知诸禅、诸解脱、诸定、诸等至的杂染、净白与出起。如来如实了知诸禅、诸解脱、诸定、诸等至的杂染、净白与出起——这也是如来的如来力;依这力,如来自称[居于]牛王之处,在众中作狮子吼,转起梵轮。

(八)再者,如来如实了知宿住随念(pubbenivāsānussati)。如来如实了知宿住随念——这也是如来的如来力;依这力,如来自称[居于]牛王之处,在众中作狮子吼,转起梵轮。

(九)再者,如来如实了知诸有情的死没与投生(cutūpapāta)。如来如实了知诸有情的死没与投生——这也是如来的如来力;依这力,如来自称[居于]牛王之处,在众中作狮子吼,转起梵轮。

(十)再者,如来如实了知诸漏的灭尽。如来如实了知诸漏的灭尽——这也是如来的如来力;依这力,如来自称[居于]牛王之处,在众中作狮子吼,转起梵轮。这就是如来的十种如来力;具足这些力,如来自称[居于]牛王之处,在众中作狮子吼,转起梵轮。

760Dasavidhena ñāṇavatthu – dasa tathāgatassa tathāgatabalāni yehi balehi samannāgato tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti. Katamāni dasa? (1) Idha tathāgato ṭhānañca ṭhānato aṭṭhānañca aṭṭhānato yathābhūtaṃ pajānāti. Yampi tathāgato ṭhānañca ṭhānato aṭṭhānañca aṭṭhānato yathābhūtaṃ pajānāti, idampi tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti, yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti. (2) Puna caparaṃ tathāgato atītānāgatapaccuppannānaṃ kammasamādānānaṃ ṭhānaso hetuso vipākaṃ yathābhūtaṃ pajānāti. Yampi tathāgato atītānāgatapaccuppannānaṃ kammasamādānānaṃ ṭhānaso hetuso vipākaṃ yathābhūtaṃ pajānāti, idampi tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti, yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti. (3) Puna caparaṃ tathāgato sabbatthagāminiṃ paṭipadaṃ yathābhūtaṃ pajānāti. Yampi tathāgato sabbatthagāminiṃ paṭipadaṃ yathābhūtaṃ pajānāti, idampi tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti, yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti. (4) Puna caparaṃ tathāgato anekadhātu nānādhātulokaṃ [anekadhātuṃ nānādhātuṃ lokaṃ (syā.) ma. ni. 1.148] yathābhūtaṃ pajānāti. Yampi tathāgato anekadhātu nānādhātulokaṃ yathābhūtaṃ pajānāti, idampi tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti, yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti. (5) Puna caparaṃ tathāgato sattānaṃ nānādhimuttikataṃ yathābhūtaṃ pajānāti. Yampi tathāgato sattānaṃ nānādhimuttikataṃ yathābhūtaṃ pajānāti, idampi tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti, yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti. (6) Puna caparaṃ tathāgato parasattānaṃ parapuggalānaṃ indriyaparopariyattaṃ yathābhūtaṃ pajānāti. Yampi tathāgato parasattānaṃ parapuggalānaṃ indriyaparopariyattaṃ yathābhūtaṃ pajānāti, idampi tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti, yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti. (7) Puna caparaṃ tathāgato jhānavimokkhasamādhisamāpattīnaṃ saṃkilesaṃ vodānaṃ vuṭṭhānaṃ yathābhūtaṃ pajānāti. Yampi tathāgato jhānavimokkhasamādhisamāpattīnaṃ saṃkilesaṃ vodānaṃ vuṭṭhānaṃ yathābhūtaṃ pajānāti, idampi tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti, yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti. (8) Puna caparaṃ tathāgato pubbenivāsānussatiṃ yathābhūtaṃ pajānāti. Yampi tathāgato pubbenivāsānussatiṃ yathābhūtaṃ pajānāti, idampi tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti, yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti. (9) Puna caparaṃ tathāgato sattānaṃ cutūpapātaṃ yathābhūtaṃ pajānāti. Yampi tathāgato sattānaṃ cutūpapātaṃ yathābhūtaṃ pajānāti, idampi tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti, yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti. (10) Puna caparaṃ tathāgato āsavānaṃ khayaṃ yathābhūtaṃ pajānāti. Yampi tathāgato āsavānaṃ khayaṃ yathābhūtaṃ pajānāti, idampi tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti, yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti. Imāni dasa tathāgatassa tathāgatabalāni, yehi balehi samannāgato tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti.
761已对照

如是,依十种[分]的智事。

论母

一、一法的解说

七百六十一、五识正是非因,正是无因,正是与因不相应,正是有缘,正是有为,正是非色,正是世间,正是有漏,正是顺结,正是顺系,正是顺暴流,正是顺轭,正是顺盖,正是所执取,正是顺取,正是顺杂染,正是无记,正是有所缘,正是非心所,正是异熟,正是执受而顺取,正是非杂染而顺杂染,正是非有寻有伺,正是非无寻唯伺,正是无寻无伺,正是不与喜俱行,正是既非应以见、亦非应以修舍断,正是无应以见、亦无应以修舍断之因,正是非趣向积集非趣向损减,正是非有学非无学,正是有限,正是欲界,正是非色界,正是非无色界,正是系属,正是非不系属,正是不决定,正是不导向出离,已生而正是为意识所识知,正是无常,正是为老所制伏。

761Pañca viññāṇā na hetumeva, ahetukameva, hetuvippayuttameva, sappaccayameva, saṅkhatameva, arūpameva, lokiyameva, sāsavameva, saṃyojaniyameva, ganthaniyameva, oghaniyameva, yoganiyameva, nīvaraṇiyameva, parāmaṭṭhameva, upādāniyameva, saṃkilesikameva, abyākatameva, sārammaṇameva, acetasikameva, vipākameva, upādinnupādāniyameva, asaṃkiliṭṭhasaṃkilesikameva, na savitakkasavicārameva, na avitakkavicāramattameva, avitakkaavicārameva, na pītisahagatameva, neva dassanena na bhāvanāya pahātabbameva, neva dassanena na bhāvanāya pahātabbahetukameva, nevācayagāmināpacayagāmimeva, nevasekkhanāsekkhameva, parittameva, kāmāvacarameva, na rūpāvacarameva, na arūpāvacarameva, pariyāpannameva, no apariyāpannameva, aniyatameva, aniyyānikameva, uppannaṃ manoviññāṇaviññeyyameva, aniccameva, jarābhibhūtameva.
762已对照

七百六十二、“五识是以已生者为依处的、以已生者为所缘的”者:[它们]于已生的依处、已生的所缘上生起。

“以前生者为依处的、以前生者为所缘的”者:[它们]于前生的依处、前生的所缘上生起。

“以内在者为依处的、以外在者为所缘的”者:五识的依处是内在的,所缘是外在的。

“以未坏者为依处的、以未坏者为所缘的”者:[它们]于未坏的依处、未坏的所缘上生起。

“依处各别的、所缘各别的”者:眼识的依处与所缘是各别的,耳识的依处与所缘是各别的,鼻识的依处与所缘是各别的,舌识的依处与所缘是各别的,身识的依处与所缘是各别的。

762Pañca viññāṇā uppannavatthukā, uppannārammaṇāti uppannasmiṃ vatthusmiṃ uppanne ārammaṇe uppajjanti. Purejātavatthukā, purejātārammaṇāti purejātasmiṃ vatthusmiṃ purejāte ārammaṇe uppajjanti. Ajjhattikavatthukā, bāhirārammaṇāti pañcannaṃ viññāṇānaṃ vatthu ajjhattikā ārammaṇā bāhirā. Asambhinnavatthukā, asambhinnārammaṇāti asambhinnasmiṃ vatthusmiṃ asambhinne ārammaṇe uppajjanti. Nānāvatthukā, nānārammaṇāti aññaṃ cakkhuviññāṇassa vatthu ca ārammaṇañca, aññaṃ sotaviññāṇassa vatthu ca ārammaṇañca, aññaṃ ghānaviññāṇassa vatthu ca ārammaṇañca, aññaṃ jivhāviññāṇassa vatthu ca ārammaṇañca, aññaṃ kāyaviññāṇassa vatthu ca ārammaṇañca.
763已对照

七百六十三、“彼此不领受对方的行处与境”者:眼识的行处与境,耳识不领受;耳识的行处与境,眼识也不领受。眼识的行处与境,鼻识不领受;鼻识的行处与境,眼识也不领受。眼识的行处与境,舌识不领受;舌识的行处与境,眼识也不领受。眼识的行处与境,身识不领受;身识的行处与境,眼识也不领受。耳识的……乃至……鼻识的……乃至……舌识的……乃至……身识的行处与境,眼识不领受;眼识的行处与境,身识也不领受。身识的行处与境,耳识不领受;耳识的行处与境,身识也不领受。身识的行处与境,鼻识不领受;鼻识的行处与境,身识也不领受。身识的行处与境,舌识不领受;舌识的行处与境,身识也不领受。

763Na aññamaññassa gocaravisayaṃ paccanubhontīti cakkhuviññāṇassa gocaravisayaṃ sotaviññāṇaṃ na paccanubhoti, sotaviññāṇassa gocaravisayampi cakkhuviññāṇaṃ na paccanubhoti. Cakkhuviññāṇassa gocaravisayaṃ ghānaviññāṇaṃ na paccanubhoti, ghānaviññāṇassa gocaravisayampi cakkhuviññāṇaṃ na paccanubhoti. Cakkhuviññāṇassa gocaravisayaṃ jivhāviññāṇaṃ na paccanubhoti, jivhāviññāṇassa gocaravisayampi cakkhuviññāṇaṃ na paccanubhoti. Cakkhuviññāṇassa gocaravisayaṃ kāyaviññāṇaṃ na paccanubhoti, kāyaviññāṇassa gocaravisayampi cakkhuviññāṇaṃ na paccanubhoti. Sotaviññāṇassa…pe… ghānaviññāṇassa…pe… jivhāviññāṇassa…pe… kāyaviññāṇassa gocaravisayaṃ cakkhuviññāṇaṃ na paccanubhoti, cakkhuviññāṇassa gocaravisayampi kāyaviññāṇaṃ na paccanubhoti. Kāyaviññāṇassa gocaravisayaṃ sotaviññāṇaṃ na paccanubhoti, sotaviññāṇassa gocaravisayampi kāyaviññāṇaṃ na paccanubhoti. Kāyaviññāṇassa gocaravisayaṃ ghānaviññāṇaṃ na paccanubhoti, ghānaviññāṇassa gocaravisayampi kāyaviññāṇaṃ na paccanubhoti. Kāyaviññāṇassa gocaravisayaṃ jivhāviññāṇaṃ na paccanubhoti, jivhāviññāṇassa gocaravisayampi kāyaviññāṇaṃ na paccanubhoti.
764已对照

七百六十四、“不是无摄持而生起”者:[它们]于正摄持者生起。

“不是无作意而生起”者:[它们]于正作意者生起。

“不是无间隔地生起”者:[它们]不是依次接连生起。

“不是不前不后地生起”者:[它们]不是于同一刹那生起。

764Na asamannāhārā uppajjantīti samannāharantassa uppajjanti. Na amanasikārā uppajjantīti manasikarontassa uppajjanti. Na abbokiṇṇā uppajjantīti na paṭipāṭiyā uppajjanti. Na apubbaṃ acarimaṃ uppajjantīti na ekakkhaṇe uppajjanti.
765已对照

七百六十五、“不是彼此紧接着生起”者:眼识生起之后紧接着,耳识不生起;耳识生起之后紧接着,眼识也不生起。眼识生起之后紧接着,鼻识不生起;鼻识生起之后紧接着,眼识也不生起。眼识生起之后紧接着,舌识不生起;舌识生起之后紧接着,眼识也不生起。眼识生起之后紧接着,身识不生起;身识生起之后紧接着,眼识也不生起。耳识……乃至……鼻识……乃至……舌识……乃至……身识生起之后紧接着,眼识不生起;眼识生起之后紧接着,身识也不生起。身识生起之后紧接着,耳识不生起;耳识生起之后紧接着,身识也不生起。身识生起之后紧接着,鼻识不生起;鼻识生起之后紧接着,身识也不生起。身识生起之后紧接着,舌识不生起;舌识生起之后紧接着,身识也不生起。

765Na aññamaññassa samanantarā uppajjantīti cakkhuviññāṇassa uppannasamanantarā sotaviññāṇaṃ na uppajjati, sotaviññāṇassa uppannasamanantarāpi cakkhuviññāṇaṃ na uppajjati. Cakkhuviññāṇassa uppannasamanantarā ghānaviññāṇaṃ na uppajjati, ghānaviññāṇassa uppannasamanantarāpi cakkhuviññāṇaṃ na uppajjati. Cakkhuviññāṇassa uppannasamanantarā jivhāviññāṇaṃ na uppajjati, jivhāviññāṇassa uppannasamanantarāpi cakkhuviññāṇaṃ na uppajjati. Cakkhuviññāṇassa uppannasamanantarā kāyaviññāṇaṃ na uppajjati, kāyaviññāṇassa uppannasamanantarāpi cakkhuviññāṇaṃ na uppajjati. Sotaviññāṇassa…pe… ghānaviññāṇassa…pe… jivhāviññāṇassa…pe… kāyaviññāṇassa uppannasamanantarā cakkhuviññāṇaṃ na uppajjati, cakkhuviññāṇassa uppannasamanantarāpi kāyaviññāṇaṃ na uppajjati. Kāyaviññāṇassa uppannasamanantarā sotaviññāṇaṃ na uppajjati, sotaviññāṇassa uppannasamanantarāpi kāyaviññāṇaṃ na uppajjati. Kāyaviññāṇassa uppannasamanantarā ghānaviññāṇaṃ na uppajjati, ghānaviññāṇassa uppannasamanantarāpi kāyaviññāṇaṃ na uppajjati. Kāyaviññāṇassa uppannasamanantarā jivhāviññāṇaṃ na uppajjati, jivhāviññāṇassa uppannasamanantarāpi kāyaviññāṇaṃ na uppajjati.
766已对照

七百六十六、“五识是无关注的”者:五识没有转向、关注、摄持或作意。

“以五识不了知任何法”者:以五识不了知任何法。

“除了仅仅投落之外”者:除了仅仅落入境域之外。

“紧接五识之后也不了知任何法”者:紧接五识之后,以意界也不了知任何法。

“以五识不安排任何威仪”者:以五识不安排任何威仪——行、住、坐或卧。

“紧接五识之后也不安排任何威仪”者:紧接五识之后,以意界也不安排任何威仪——行、住、坐或卧。

“以五识不发起身业、不发起语业”者:以五识不发起身业、不发起语业。

“紧接五识之后也不发起身业、不发起语业”者:紧接五识之后,以意界也不发起身业、不发起语业。

“以五识不受持善不善法”者:以五识不受持善不善法。

“紧接五识之后也不受持善不善法”者:紧接五识之后,以意界也不受持善不善法。

“以五识不入[定]、不出[定]”者:以五识不入[定]、不出[定]。

“紧接五识之后也不入[定]、不出[定]”者:紧接五识之后,以意界也不入[定]、不出[定]。

“以五识不死没、不生起”者:以五识不死没、不生起。

“紧接五识之后也不死没、不生起”者:紧接五识之后,以意界也不死没、不生起。

“以五识不入睡、不醒来、不见梦”者:以五识不入睡、不醒来、不见梦。

“紧接五识之后也不入睡、不醒来、不见梦”者:紧接五识之后,以意界也不入睡、不醒来、不见梦。如是,[这是]显明如实之事的慧。

766Pañca viññāṇā anābhogāti pañcannaṃ viññāṇānaṃ natthi āvaṭṭanā vā ābhogo vā samannāhāro vā manasikāro vā. Pañcahi viññāṇehi na kañci dhammaṃ paṭivijānātīti pañcahi viññāṇehi na kañci dhammaṃ paṭivijānāti. Aññatra abhinipātamattāti aññatra āpātamattā. Pañcannaṃ viññāṇānaṃ samanantarāpi na kañci dhammaṃ paṭivijānātīti pañcannaṃ viññāṇānaṃ samanantarā manodhātuyāpi na kañci dhammaṃ paṭivijānāti. Pañcahi viññāṇehi na kañci iriyāpathaṃ kappetīti pañcahi viññāṇehi na kañci iriyāpathaṃ kappeti – gamanaṃ vā ṭhānaṃ vā nisajjaṃ vā seyyaṃ vā. Pañcannaṃ viññāṇānaṃ samanantarāpi na kañci iriyāpathaṃ kappetīti pañcannaṃ viññāṇānaṃ samanantarā manodhātuyāpi na kañci iriyāpathaṃ kappeti – gamanaṃ vā ṭhānaṃ vā nisajjaṃ vā seyyaṃ vā. Pañcahi viññāṇehi na kāyakammaṃ na vacīkammaṃ paṭṭhapetīti pañcahi viññāṇehi na kāyakammaṃ na vacīkammaṃ paṭṭhapeti. Pañcannaṃ viññāṇānaṃ samanantarāpi na kāyakammaṃ na vacīkammaṃ paṭṭhapetīti pañcannaṃ viññāṇānaṃ samanantarā manodhātuyāpi na kāyakammaṃ na vacīkammaṃ paṭṭhapeti. Pañcahi viññāṇehi na kusalākusalaṃ dhammaṃ samādiyatīti pañcahi viññāṇehi na kusalākusalaṃ dhammaṃ samādiyati. Pañcannaṃ viññāṇānaṃ samanantarāpi na kusalākusalaṃ dhammaṃ samādiyatīti pañcannaṃ viññāṇānaṃ samanantarā manodhātuyāpi na kusalākusalaṃ dhammaṃ samādiyati. Pañcahi viññāṇehi na samāpajjati na vuṭṭhātīti pañcahi viññāṇehi na samāpajjati na vuṭṭhāti. Pañcannaṃ viññāṇānaṃ samanantarāpi na samāpajjati na vuṭṭhātīti pañcannaṃ viññāṇānaṃ samanantarā manodhātuyāpi na samāpajjati na vuṭṭhāti. Pañcahi viññāṇehi na cavati na uppajjatīti pañcahi viññāṇehi na cavati na uppajjati. Pañcannaṃ viññāṇānaṃ samanantarāpi na cavati na uppajjatīti pañcannaṃ viññāṇānaṃ samanantarā manodhātuyāpi na cavati na uppajjati. Pañcahi viññāṇehi na supati na paṭibujjhati na supinaṃ passatīti pañcahi viññāṇehi na supati na paṭibujjhati na supinaṃ passati. Pañcannaṃ viññāṇānaṃ samanantarāpi na supati na paṭibujjhati na supinaṃ passatīti pañcannaṃ viññāṇānaṃ samanantarā manodhātuyāpi na supati na paṭibujjhati na supinaṃ passati. Evaṃ yāthāvakavatthuvibhāvanā paññā.
767已对照

如是,依一种[分]的智事。

一法。

二、二法的解说

七百六十七、(一)于三地善与无记中的慧是世间的慧;于四道、四果中的慧是出世间的慧。

(二)一切慧都为某些[识]所识知、不为某些[识]所识知。

(三)于三地善与无记中的慧是有漏的慧;于四道、四果中的慧是无漏的慧。

(四)于三地善与无记中的慧是与漏不相应而有漏的慧;于四道、四果中的慧是与漏不相应而无漏的慧。

(五)于三地善与无记中的慧是顺结的慧;于四道、四果中的慧是不顺结的慧。

(六)于三地善与无记中的慧是与结不相应而顺结的慧;于四道、四果中的慧是与结不相应而不顺结的慧。

(七)于三地善与无记中的慧是顺系的慧;于四道、四果中的慧是不顺系的慧。

(八)于三地善与无记中的慧是与系不相应而顺系的慧;于四道、四果中的慧是与系不相应而不顺系的慧。

(九)于三地善与无记中的慧是顺暴流的慧;于四道、四果中的慧是不顺暴流的慧。

(十)于三地善与无记中的慧是与暴流不相应而顺暴流的慧;于四道、四果中的慧是与暴流不相应而不顺暴流的慧。

(十一)于三地善与无记中的慧是顺轭的慧;于四道、四果中的慧是不顺轭的慧。

(十二)于三地善与无记中的慧是与轭不相应而顺轭的慧;于四道、四果中的慧是与轭不相应而不顺轭的慧。

(十三)于三地善与无记中的慧是顺盖的慧;于四道、四果中的慧是不顺盖的慧。

(十四)于三地善与无记中的慧是与盖不相应而顺盖的慧;于四道、四果中的慧是与盖不相应而不顺盖的慧。

(十五)于三地善与无记中的慧是所执取的慧;于四道、四果中的慧是非所执取的慧。

(十六)于三地善与无记中的慧是与执取不相应而所执取的慧;于四道、四果中的慧是与执取不相应而非所执取的慧。

(十七)于三地异熟中的慧是执受的慧;于三地善中、于三地唯作无记中、于四道、四果中的慧是非执受的慧。

(十八)于三地善与无记中的慧是顺取的慧;于四道、四果中的慧是不顺取的慧。

(十九)于三地善与无记中的慧是与取不相应而顺取的慧;于四道、四果中的慧是与取不相应而不顺取的慧。

(二十)于三地善与无记中的慧是顺杂染的慧;于四道、四果中的慧是不顺杂染的慧。

(二十一)于三地善与无记中的慧是与烦恼不相应而顺杂染的慧;于四道、四果中的慧是与烦恼不相应而不顺杂染的慧。

(二十二)与寻相应的慧是有寻的慧;与寻不相应的慧是无寻的慧。

(二十三)与伺相应的慧是有伺的慧;与伺不相应的慧是无伺的慧。

(二十四)与喜相应的慧是有喜的慧;与喜不相应的慧是无喜的慧。

(二十五)与喜相应的慧是与喜俱行的慧;与喜不相应的慧是不与喜俱行的慧。

(二十六)与乐相应的慧是与乐俱行的慧;与乐不相应的慧是不与乐俱行的慧。

(二十七)与舍相应的慧是与舍俱行的慧;与舍不相应的慧是不与舍俱行的慧。

(二十八)于欲界善与无记中的慧是欲界的慧;色界的慧、无色界的慧、不系属的慧是非欲界的慧。

(二十九)于色界善与无记中的慧是色界的慧;欲界的慧、无色界的慧、不系属的慧是非色界的慧。

(三十)于无色界善与无记中的慧是无色界的慧;欲界的慧、色界的慧、不系属的慧是非无色界的慧。

(三十一)于三地善与无记中的慧是系属的慧;于四道、四果中的慧是不系属的慧。

(三十二)于四道中的慧是导向出离的慧;于三地善中、于四地异熟中、于三地唯作无记中的慧是不导向出离的慧。

(三十三)于四道中的慧是决定的慧;于三地善中、于四地异熟中、于三地唯作无记中的慧是不决定的慧。

(三十四)于三地善与无记中的慧是有上的慧;于四道、四果中的慧是无上的慧。

(三十五)此中什么是引生义的慧?

于四地善中、于正在生起神通、正在生起等至的阿罗汉之唯作无记中的慧,是引生义的慧;于四地异熟中、于神通已生、等至已生的阿罗汉之唯作无记中的慧,是已引生义的慧。

767(1) Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā lokiyā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā lokuttarā paññā. (2) Sabbāva paññā kenaci viññeyyā, kenaci na viññeyyā. (3) Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā sāsavā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā anāsavā paññā. (4) Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā āsavavippayuttā sāsavā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā āsavavippayuttā anāsavā paññā. (5) Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā saṃyojaniyā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā asaṃyojaniyā paññā. (6) Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā saṃyojanavippayuttā saṃyojaniyā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā saṃyojanavippayuttā asaṃyojaniyā paññā. (7) Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā ganthaniyā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā aganthaniyā paññā. (8) Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā ganthavippayuttā ganthaniyā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā ganthavippayuttā aganthaniyā paññā. (9) Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā oghaniyā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā anoghaniyā paññā. (10) Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā oghavippayuttā oghaniyā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā oghavippayuttā anoghaniyā paññā. (11) Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā yoganiyā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā ayoganiyā paññā. (12) Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā yogavippayuttā yoganiyā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā yogavippayuttā ayoganiyā paññā. (13) Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā nīvaraṇiyā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā anīvaraṇiyā paññā. (14) Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā nīvaraṇavippayuttā nīvaraṇiyā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā nīvaraṇavippayuttā anīvaraṇiyā paññā. (15) Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā parāmaṭṭhā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā aparāmaṭṭhā paññā. (16) Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā parāmāsavippayuttā parāmaṭṭhā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā parāmāsavippayuttā aparāmaṭṭhā paññā. (17) Tīsu bhūmīsu vipāke paññā upādinnā paññā, tīsu bhūmīsu kusale tīsu bhūmīsu kiriyābyākate catūsu maggesu catūsu phalesu paññā anupādinnā paññā. (18) Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā upādāniyā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā anupādāniyā paññā. (19) Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā upādānavippayuttā upādāniyā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā upādānavippayuttā anupādāniyā paññā. (20) Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā saṃkilesikā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā asaṃkilesikā paññā. (21) Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā kilesavippayuttā saṃkilesikā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā kilesavippayuttā asaṃkilesikā paññā. (22) Vitakkasampayuttā paññā savitakkā paññā, vitakkavippayuttā paññā avitakkā paññā. (23) Vicārasampayuttā paññā savicārā paññā, vicāravippayuttā paññā avicārā paññā. (24) Pītisampayuttā paññā sappītikā paññā, pītivippayuttā paññā appītikā paññā. (25) Pītisampayuttā paññā pītisahagatā paññā, pītivippayuttā paññā na pītisahagatā paññā. (26) Sukhasampayuttā paññā sukhasahagatā paññā, sukhavippayuttā paññā na sukhasahagatā paññā. (27) Upekkhāsampayuttā paññā upekkhāsahagatā paññā, upekkhāvippayuttā paññā na upekkhāsahagatā paññā. (28) Kāmāvacarakusalābyākate paññā kāmāvacarā paññā, rūpāvacarā paññā arūpāvacarā paññā, apariyāpannā paññā na kāmāvacarā paññā. (29) Rūpāvacarakusalābyākate paññā rūpāvacarā paññā, kāmāvacarā paññā arūpāvacarā paññā apariyāpannā paññā na rūpāvacarā paññā. (30) Arūpāvacarakusalābyākate paññā arūpāvacarā paññā, kāmāvacarā paññā rūpāvacarā paññā apariyāpannā paññā na arūpāvacarā paññā. (31) Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā pariyāpannā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā apariyāpannā paññā. (32) Catūsu maggesu paññā niyyānikā paññā, tīsu bhūmīsu kusale catūsu bhūmīsu vipāke tīsu bhūmīsu kiriyābyākate paññā aniyyānikā paññā. (33) Catūsu maggesu paññā niyatā paññā, tīsu bhūmīsu kusale catūsu bhūmīsu vipāke tīsu bhūmīsu kiriyābyākate paññā aniyatā paññā. (34) Tīsu bhūmīsu kusalābyākate paññā sauttarā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā anuttarā paññā. (35) Tattha katamā atthajāpikā paññā? Catūsu bhūmīsu kusale arahato abhiññaṃ uppādentassa samāpattiṃ uppādentassa kiriyābyākate paññā atthajāpikā paññā, catūsu bhūmīsu vipāke arahato uppannāya abhiññāya uppannāya samāpattiyā kiriyābyākate paññā jāpitatthā paññā.
768已对照

如是,依两种[分]的智事。

二法。

三、三法的解说

七百六十八、(一·甲)此中什么是思所成慧?

于以慧所安立的诸职业处,或于以慧所安立的诸技艺处,或于以慧所安立的诸明处,[对]“业是自作”或[对]随顺谛,或[对]“色是无常”,或“受……乃至……想……行……识是无常”——凡如是形相的随顺的认可、见、欲、信解、观察、随顺于法的谛观,不从他[人]听闻而获得——这称为“思所成慧”。

(乙)此中什么是闻所成慧?于以慧所安立的诸职业处,或于以慧所安立的诸技艺处,或于以慧所安立的诸明处,[对]“业是自作”或[对]随顺谛,或[对]“色是无常”,或“受……乃至……想……行……识是无常”——凡如是形相的随顺的认可、见、欲、信解、观察、随顺于法的谛观,从他[人]听闻而获得——这称为“闻所成慧”。

(丙)已入定者的一切慧[即]修所成慧。

768(1. Ka) tattha katamā cintāmayā paññā? Yogavihitesu vā kammāyatanesu yogavihitesu vā sippāyatanesu yogavihitesu vā vijjāṭṭhānesu kammassakataṃ vā saccānulomikaṃ vā rūpaṃ aniccanti vā vedanā…pe… saññā… saṅkhārā… viññāṇaṃ aniccanti vā, yaṃ evarūpiṃ anulomikaṃ khantiṃ diṭṭhiṃ ruciṃ mudiṃ pekkhaṃ dhammanijjhānakkhantiṃ parato assutvā paṭilabhati – ayaṃ vuccati ‘‘cintāmayā paññā’’. (Kha) tattha katamā sutamayā paññā? Yogavihitesu vā kammāyatanesu yogavihitesu vā sippāyatanesu yogavihitesu vā vijjāṭṭhānesu kammassakataṃ vā saccānulomikaṃ vā rūpaṃ aniccanti vā vedanā…pe… saññā… saṅkhārā… viññāṇaṃ aniccanti vā, yaṃ evarūpiṃ anulomikaṃ khantiṃ diṭṭhiṃ ruciṃ mudiṃ pekkhaṃ dhammanijjhānakkhantiṃ parato sutvā paṭilabhati – ayaṃ vuccati ‘‘sutamayā paññā’’. (Ga) sabbāpi samāpannassa paññā bhāvanāmayā paññā.
769已对照

七百六十九、(二·甲)此中什么是施所成慧?凡缘布施、对成办布施者所生起的慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——这称为“施所成慧”。

(乙)此中什么是戒所成慧?凡缘持戒、对成办持戒者所生起的慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——这称为“戒所成慧”。

(丙)已入定者的一切慧[即]修所成慧。

769(2. Ka) tattha katamā dānamayā paññā? Dānaṃ ārabbha dānādhigaccha yā uppajjati paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘dānamayā paññā’’. (Kha) tattha katamā sīlamayā paññā? Sīlaṃ ārabbha sīlādhigaccha yā uppajjati paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘sīlamayā paññā’’. (Ga) sabbāpi samāpannassa paññā bhāvanāmayā paññā.
770已对照

七百七十、(三·甲)此中什么是于增上戒的慧?凡对正以波罗提木叉律仪而防护者所生起的慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——这称为“于增上戒的慧”。

(乙)此中什么是于增上心的慧?凡对正入色界、无色界等至者所生起的慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——这称为“于增上心的慧”。

(丙)此中什么是于增上慧的慧?于四道、四果中的慧——这称为“于增上慧的慧”。

770(3. Ka) tattha katamā adhisīle paññā? Pātimokkhasaṃvaraṃ saṃvarantassa yā uppajjati paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘adhisīle paññā’’. (Kha) tattha katamā adhicitte paññā? Rūpāvacarārūpāvacarasamāpattiṃ samāpajjantassa yā uppajjati paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘adhicitte paññā’’. (Ga) tattha katamā adhipaññāya paññā? Catūsu maggesu catūsu phalesu paññā – ayaṃ vuccati ‘‘adhipaññāya paññā’’.
771已对照

七百七十一、(四·甲)此中什么是增益善巧?“作意这些法者,未生的诸不善法[即]不生,已生的诸不善法[即]被舍断;或者,作意这些法者,未生的诸善法[即]生起,已生的诸善法[即]转向增广、广大、修习、圆满”——凡于此的慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——这称为“增益善巧”。

(乙)此中什么是损减善巧?“作意这些法者,未生的诸善法[即]不生,已生的诸善法[即]灭;或者,作意这些法者,未生的诸不善法[即]生起,已生的诸不善法[即]转向增广、广大”——凡于此的慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——这称为“损减善巧”。

(丙)一切于彼[有]方便之慧[即]方便善巧。

771(4. Ka) tattha katamaṃ āyakosallaṃ? ‘‘Ime dhamme manasikaroto anuppannā ceva akusalā dhammā na uppajjanti, uppannā ca akusalā dhammā pahīyanti. Ime vā panime dhamme manasikaroto anuppannā ceva kusalā dhammā uppajjanti, uppannā ca kusalā dhammā bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā saṃvattantī’’ti – yā tattha paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ vuccati ‘‘āyakosallaṃ’’. (Kha) tattha katamaṃ apāyakosallaṃ? ‘‘Ime dhamme manasikaroto anuppannā ceva kusalā dhammā na uppajjanti, uppannā ca kusalā dhammā nirujjhanti. Ime vā panime dhamme manasikaroto anuppannā ceva akusalā dhammā uppajjanti, uppannā ca akusalā dhammā bhiyyobhāvāya vepullāya saṃvattantī’’ti – yā tattha paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ vuccati ‘‘apāyakosallaṃ’’. (Ga) sabbāpi tatrupāyā paññā upāyakosallaṃ.
772已对照

七百七十二、(五·甲)于四地异熟中的慧是异熟的慧。

(乙)于四地善中的慧是异熟法法的慧。

(丙)于三地唯作无记中的慧是非异熟非异熟法法的慧。

772(5. Ka) catūsu bhūmīsu vipāke paññā vipākā paññā. (Kha) catūsu bhūmīsu kusale paññā vipākadhammadhammā paññā. (Ga) tīsu bhūmīsu kiriyābyākate paññā nevavipākanavipākadhammadhammā paññā.
773已对照

七百七十三、(六·甲)于三地异熟中的慧是执受而顺取的慧。

(乙)于三地善中、于三地唯作无记中的慧是非执受而顺取的慧。

(丙)于四道、四果中的慧是非执受非顺取的慧。

773(6. Ka) tīsu bhūmīsu vipāke paññā upādinnupādāniyā paññā. (Kha) tīsu bhūmīsu kusale tīsu bhūmīsu kiriyābyākate paññā anupādinnupādāniyā paññā. (Ga) catūsu maggesu catūsu phalesu paññā anupādinnaanupādāniyā paññā.
774已对照

七百七十四、(七·甲)与寻、伺相应的慧是有寻有伺的慧。

(乙)与寻不相应、与伺相应的慧是无寻唯伺的慧。

(丙)与寻、伺不相应的慧是无寻无伺的慧。

774(7. Ka) vitakkavicārasampayuttā paññā savitakkasavicārā paññā. (Kha) vitakkavippayuttā vicārasampayuttā paññā avitakkavicāramattā paññā. (Ga) vitakkavicāravippayuttā paññā avitakkaavicārā paññā.
775已对照

七百七十五、(八·甲)与喜相应的慧是与喜俱行的慧。

(乙)与乐相应的慧是与乐俱行的慧。

(丙)与舍相应的慧是与舍俱行的慧。

775(8. Ka) pītisampayuttā paññā pītisahagatā paññā. (Kha) sukhasampayuttā paññā sukhasahagatā paññā. (Ga) upekkhāsampayuttā paññā upekkhāsahagatā paññā.
776已对照

七百七十六、(九·甲)于三地善中的慧是趣向积集的慧。

(乙)于四道中的慧是趣向损减的慧。

(丙)于四地异熟中、于三地唯作无记中的慧是非趣向积集非趣向损减的慧。

776(9. Ka) tīsu bhūmīsu kusale paññā ācayagāminī paññā. (Kha) catūsu maggesu paññā apacayagāminī paññā. (Ga) catūsu bhūmīsu vipāke tīsu bhūmīsu kiriyābyākate paññā nevācayagāmināpacayagāminī paññā.
777已对照

七百七十七、(十·甲)于四道、三果中的慧是有学慧。

(乙)于最上的阿罗汉果中的慧是无学慧。

(丙)于三地善中、于三地异熟中、于三地唯作无记中的慧是非有学非无学慧。

777(10. Ka) catūsu maggesu tīsu phalesu paññā sekkhā paññā. (Kha) upariṭṭhimā [upariṭṭhime (syā.), upariṭṭhimaṃ (ka.)] arahattaphale paññā asekkhā paññā. (Ga) tīsu bhūmīsu kusale tīsu bhūmīsu vipāke tīsu bhūmīsu kiriyābyākate paññā nevasekkhanāsekkhā paññā.
778已对照

七百七十八、(十一·甲)于欲界善与无记中的慧是有限的慧。

(乙)于色界、无色界善与无记中的慧是广大的慧。

(丙)于四道、四果中的慧是无量的慧。

778(11. Ka) kāmāvacarakusalābyākate paññā parittā paññā. (Kha) rūpāvacarārūpāvacarakusalābyākate paññā mahaggatā paññā. (Ga) catūsu maggesu catūsu phalesu paññā appamāṇā paññā.
779已对照

七百七十九、(十二·甲)此中什么是有限所缘的慧?凡缘有限诸法而生起的慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——这称为“有限所缘的慧”。

779(12. Ka) tattha katamā parittārammaṇā paññā? Paritte dhamme ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘parittārammaṇā paññā’’.
780已对照

七百八十、(乙)此中什么是广大所缘的慧?凡缘广大诸法而生起的慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——这称为“广大所缘的慧”。

780(Kha) tattha katamā mahaggatārammaṇā paññā? Mahaggate dhamme ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘mahaggatārammaṇā paññā’’.
781已对照

七百八十一、(丙)此中什么是无量所缘的慧?凡缘无量诸法而生起的慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——这称为“无量所缘的慧”。

781(Ga) tattha katamā appamāṇārammaṇā paññā? Appamāṇe dhamme ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘appamāṇārammaṇā paññā’’.
782已对照

七百八十二、(十三·甲)此中什么是以道为所缘的慧?凡缘圣道而生起的慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——这称为“以道为所缘的慧”。

(乙)于四道中的慧是以道为因的慧。

782(13. Ka) tattha katamā maggārammaṇā paññā? Ariyamaggaṃ ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘maggārammaṇā paññā’’. (Kha) catūsu maggesu paññā maggahetukā paññā.
783已对照

七百八十三、(丙)此中什么是以道为增上的慧?凡以圣道为增上而生起的慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——这称为“以道为增上的慧”。

783(Ga) tattha katamā maggādhipatinī paññā? Ariyamaggaṃ adhipatiṃ karitvā yā uppajjati paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘maggādhipatinī paññā’’.
784已对照

七百八十四、(十四)于四地异熟中的慧或已生、或将生,不应说是“未生的”。于四地善中、于三地唯作无记中的慧或已生、或未生,不应说是“将生的”。

784(14) Catūsu bhūmīsu vipāke paññā siyā uppannā, siyā uppādinī, na vattabbā anuppannāti. Catūsu bhūmīsu kusale tīsu bhūmīsu kiriyābyākate paññā siyā uppannā, siyā anuppannā, na vattabbā uppādinīti.
785已对照

七百八十五、(十五)一切慧或过去、或未来、或现在。

785(15) Sabbāva paññā siyā atītā, siyā anāgatā, siyā paccuppannā.
786已对照

七百八十六、(十六·甲)此中什么是过去所缘的慧?凡缘过去诸法而生起的慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——这称为“过去所缘的慧”。

786(16. Ka) tattha katamā atītārammaṇā paññā? Atīte dhamme ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘atītārammaṇā paññā’’.
787已对照

七百八十七、(乙)此中什么是未来所缘的慧?凡缘未来诸法而生起的慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——这称为“未来所缘的慧”。

787(Kha) tattha katamā anāgatārammaṇā paññā? Anāgate dhamme ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘anāgatārammaṇā paññā’’.
788已对照

七百八十八、(丙)此中什么是现在所缘的慧?凡缘现在诸法而生起的慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——这称为“现在所缘的慧”。

788(Ga) tattha katamā paccuppannārammaṇā paññā? Paccuppanne dhamme ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘paccuppannārammaṇā paññā’’.
789已对照

七百八十九、(十七)一切慧或内、或外、或内外。

789(17) Sabbāva paññā siyā ajjhattā, siyā bahiddhā, siyā ajjhattabahiddhā.
790已对照

七百九十、(十八·甲)此中什么是内所缘的慧?凡缘内诸法而生起的慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——这称为“内所缘的慧”。

790(18. Ka) tattha katamā ajjhattārammaṇā paññā? Ajjhatte dhamme ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘ajjhattārammaṇā paññā’’.
791已对照

七百九十一、(乙)此中什么是外所缘的慧?凡缘外诸法而生起的慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——这称为“外所缘的慧”。

791(Kha) tattha katamā bahiddhārammaṇā paññā? Bahiddhādhamme ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘bahiddhārammaṇā paññā’’.
792已对照

七百九十二、(丙)此中什么是内外所缘的慧?凡缘内外诸法而生起的慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——这称为“内外所缘的慧”。

792(Ga) tattha katamā ajjhattabahiddhārammaṇā paññā? Ajjhattabahiddhā dhamme ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘ajjhattabahiddhārammaṇā paññā’’.
793已对照

如是,依三种[分]的智事。

三法。

四、四法的解说

七百九十三、(一·甲)此中什么是业自作智?“有布施,有供养,有祭祀;有善作、恶作之业的果与异熟;有此世,有他世;有母,有父;有化生的众生;世间有正行的、正行道的沙门、婆罗门,自己以证智证知此世与他世之后加以宣说”——凡如是形相的慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——这称为“业自作智”。除了随顺谛智,一切有漏的善慧都是业自作智。

(乙)此中什么是随顺谛智?“色是无常”,或受……乃至……想……行……或“识是无常”,凡如是形相的随顺的认可、见、欲、信解、观察、随顺于法的谛观——这称为“随顺谛智”。

(丙)于四道中的慧是具道者之智。

(丁)于四果中的慧是具果者之智。

793(1. Ka) tattha katamaṃ kammassakatañāṇaṃ? ‘‘Atthi dinnaṃ, atthi yiṭṭhaṃ, atthi hutaṃ, atthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko, atthi ayaṃ loko, atthi paro loko, atthi mātā, atthi pitā, atthi sattā opapātikā, atthi loke samaṇabrāhmaṇā sammaggatā sammāpaṭipannā ye imañca lokaṃ parañca lokaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedentī’’ti – yā evarūpā paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ vuccati ‘‘kammassakatañāṇaṃ’’. Ṭhapetvā saccānulomikaṃ ñāṇaṃ, sabbāpi sāsavā kusalā paññā kammassakatañāṇaṃ. (Kha) tattha katamaṃ saccānulomikaṃ ñāṇaṃ? ‘‘Rūpaṃ anicca’’nti vā vedanā…pe… saññā… saṅkhārā… ‘‘viññāṇaṃ anicca’’nti vā yā evarūpī anulomikā khanti diṭṭhi ruci mudi pekkhā dhammanijjhānakkhanti – idaṃ vuccati ‘‘saccānulomikaṃ ñāṇaṃ’’. (Ga) catūsu maggesu paññā maggasamaṅgissa ñāṇaṃ. (Gha) catūsu phalesu paññā phalasamaṅgissa ñāṇaṃ.
794已对照

七百九十四、(二)具道者之智:这智也是于苦的智,这智也是于苦集的智,这智也是于苦灭的智,这智也是于导至苦灭之道的智。

(甲)此中什么是于苦的智?凡缘于苦而生起的慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——这称为“于苦的智”。

(乙至丁)缘于苦集……乃至……缘于苦灭……乃至……凡缘于导至苦灭之道而生起的慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——这称为“于导至苦灭之道的智”。

794(2) Maggasamaṅgissa ñāṇaṃ dukkhepetaṃ ñāṇaṃ, dukkhasamudayepetaṃ ñāṇaṃ, dukkhanirodhepetaṃ ñāṇaṃ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāyapetaṃ ñāṇaṃ. (Ka) tattha katamaṃ dukkhe ñāṇaṃ? Dukkhaṃ ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ vuccati ‘‘dukkhe ñāṇaṃ’’. (Kha-gha) dukkhasamudayaṃ ārabbha…pe… dukkhanirodhaṃ ārabbha…pe… dukkhanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ vuccati ‘‘dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṃ’’.
795已对照

七百九十五、(三)于欲界善与无记中的慧是欲界慧,于色界善与无记中的慧是色界慧,于无色界善与无记中的慧是无色界慧,于四道、四果中的慧是不系属的慧。

795(3) Kāmāvacarakusalābyākate paññā kāmāvacarā paññā, rūpāvacarakusalābyākate paññā rūpāvacarā paññā, arūpāvacarakusalābyākate paññā arūpāvacarā paññā, catūsu maggesu catūsu phalesu paññā apariyāpannā paññā.
796已对照

七百九十六、(四·甲)此中什么是法智?于四道、四果中的慧是法智。

(乙)他以这已知、已见、已得、已了知、已深入之法,把这方法引申于过去与未来:“凡任何于过去时证知了苦、证知了苦集、证知了苦灭、证知了导至苦灭之道的沙门或婆罗门,他们证知的正是这苦,他们证知的正是这苦集,他们证知的正是这苦灭,他们证知的正是这导至苦灭之道。凡任何于未来时将证知苦、将证知苦集、将证知苦灭、将证知导至苦灭之道的沙门或婆罗门,他们将证知的正是这苦,他们将证知的正是这苦集,他们将证知的正是这苦灭,他们将证知的正是这导至苦灭之道。”——凡于此的慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——这称为“类智”。

(丙)此中什么是他心智?在此,比丘以心遍知其他众生、其他人的心而了知。有贪的心,了知为“有贪的心”;离贪的心,了知为“离贪的心”;有瞋的心,了知为“有瞋的心”;离瞋的心,了知为“离瞋的心”;有痴的心,了知为“有痴的心”;离痴的心,了知为“离痴的心”;萎缩的心,了知为“萎缩的心”;散乱的心,了知为“散乱的心”;广大的心,了知为“广大的心”;不广大的心,了知为“不广大的心”;有上的心,了知为“有上的心”;无上的心,了知为“无上的心”;得定的心,了知为“得定的心”;无定的心,了知为“无定的心”;解脱的心,了知为“解脱的心”;未解脱的心,了知为“未解脱的心”——凡于此的慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——这称为“他心智”。

(丁)除了法智、类智、他心智,其余的慧是世俗智。

796(4. Ka) tattha katamaṃ dhamme ñāṇaṃ? Catūsu maggesu catūsu phalesu paññā dhamme ñāṇaṃ. (Kha) so iminā dhammena ñātena diṭṭhena pattena viditena pariyogāḷhena atītānāgatena nayaṃ neti. ‘‘Ye hi keci atītamaddhānaṃ samaṇā vā brāhmaṇā vā dukkhaṃ abbhaññaṃsu [abbhaññiṃsu (syā.) evamuparipi], dukkhasamudayaṃ abbhaññaṃsu, dukkhanirodhaṃ abbhaññaṃsu, dukkhanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ abbhaññaṃsu, imaññeva te dukkhaṃ abbhaññaṃsu, imaññeva te dukkhasamudayaṃ abbhaññaṃsu, imaññeva te dukkhanirodhaṃ abbhaññaṃsu, imaññeva te dukkhanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ abbhaññaṃsu. Ye hi keci anāgatamaddhānaṃ samaṇā vā brāhmaṇā vā dukkhaṃ abhijānissanti, dukkhasamudayaṃ abhijānissanti, dukkhanirodhaṃ abhijānissanti, dukkhanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ abhijānissanti, imaññeva te dukkhaṃ abhijānissanti, imaññeva te dukkhasamudayaṃ abhijānissanti, imaññeva te dukkhanirodhaṃ abhijānissanti, imaññeva te dukkhanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ abhijānissantī’’ti – yā tattha paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ vuccati ‘‘anvaye ñāṇaṃ’’. (Ga) tattha katamaṃ pariye ñāṇaṃ? Idha bhikkhu parasattānaṃ parapuggalānaṃ cetasā ceto paricca pajānāti. Sarāgaṃ vā cittaṃ ‘‘sarāgaṃ citta’’nti pajānāti, vītarāgaṃ vā cittaṃ ‘‘vītarāgaṃ citta’’nti pajānāti, sadosaṃ vā cittaṃ ‘‘sadosaṃ citta’’nti pajānāti, vītadosaṃ vā cittaṃ ‘‘vītadosaṃ citta’’nti pajānāti, samohaṃ vā cittaṃ ‘‘samohaṃ citta’’nti pajānāti, vītamohaṃ vā cittaṃ ‘‘vītamohaṃ citta’’nti pajānāti, saṃkhittaṃ vā cittaṃ ‘‘saṃkhittaṃ citta’’nti pajānāti, vikkhittaṃ vā cittaṃ ‘‘vikkhittaṃ citta’’nti pajānāti, mahaggataṃ vā cittaṃ ‘‘mahaggataṃ citta’’nti pajānāti, amahaggataṃ vā cittaṃ ‘‘amahaggataṃ citta’’nti pajānāti, sauttaraṃ vā cittaṃ ‘‘sauttaraṃ citta’’nti pajānāti, anuttaraṃ vā cittaṃ ‘‘anuttaraṃ citta’’nti pajānāti, samāhitaṃ vā cittaṃ ‘‘samāhitaṃ citta’’nti pajānāti, asamāhitaṃ vā cittaṃ ‘‘asamāhitaṃ citta’’nti pajānāti, vimuttaṃ vā cittaṃ ‘‘vimuttaṃ citta’’nti pajānāti, avimuttaṃ vā cittaṃ ‘‘avimuttaṃ citta’’nti pajānātīti – yā tattha paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ vuccati ‘‘pariye ñāṇaṃ’’. (Gha) ṭhapetvā dhamme ñāṇaṃ anvaye ñāṇaṃ pariye ñāṇaṃ, avasesā paññā sammutiñāṇaṃ.
797已对照

七百九十七、(五·甲)此中什么是为积集而非为损减的慧?于欲界善中的慧是为积集而非为损减的。

(乙)于四道中的慧是为损减而非为积集的。

(丙)于色界、无色界善中的慧既是为积集的,也是为损减的。

(丁)其余的慧是既非为积集、也非为损减的。

797(5. Ka) tattha katamā paññā ācayāya no apacayāya? Kāmāvacarakusale paññā ācayāya no apacayāya. (Kha) catūsu maggesu paññā apacayāya no ācayāya. (Ga) rūpāvacarārūpāvacarakusale paññā ācayāya ceva apacayāya ca. (Gha) avasesā paññā neva ācayāya no apacayāya.
798已对照

七百九十八、(六·甲)此中什么是为厌离而非为通达的慧?凡由于那慧而于诸欲成为离贪者,却不通达诸神通,也不[通达]诸谛——这称为“为厌离而非为通达的慧”。

(乙)正是他,以慧于诸欲已离贪,而通达诸神通,却不[通达]诸谛——这称为“为通达而非为厌离的慧”。

(丙)于四道中的慧既是为厌离的,也是为通达的。

(丁)其余的慧是既非为厌离、也非为通达的。

798(6. Ka) tattha katamā paññā nibbidāya no paṭivedhāya? Yāya paññāya kāmesu vītarāgo hoti, na ca abhiññāyo paṭivijjhati na ca saccāni – ayaṃ vuccati ‘‘paññā nibbidāya no paṭivedhāya’’. (Kha) sveva paññāya kāmesu vītarāgo samāno abhiññāyo paṭivijjhati na ca saccāni – ayaṃ vuccati ‘‘paññā paṭivedhāya no nibbidāya’’. (Ga) catūsu maggesu paññā nibbidāya ceva paṭivedhāya ca. (Gha) avasesā paññā neva nibbidāya no paṭivedhāya.
799已对照

七百九十九、(七·甲)此中什么是退分之慧?对得初禅者,与欲俱行的想与作意现行,[这是]退分之慧。

(乙)随顺于彼的念安住,[这是]住分之慧。

(丙)与无寻俱行的想与作意现行,[这是]胜分之慧。

(丁)与厌离俱行、伴随离贪的想与作意现行,[这是]决择分之慧。对得第二禅者,与寻俱行的想与作意现行,[这是]退分之慧。随顺于彼的念安住,[这是]住分之慧。与舍俱行的想与作意现行,[这是]胜分之慧。与厌离俱行、伴随离贪的想与作意现行,[这是]决择分之慧。对得第三禅者,与喜乐俱行的想与作意现行,[这是]退分之慧。随顺于彼的念安住,[这是]住分之慧。与不苦不乐俱行的想与作意现行,[这是]胜分之慧。与厌离俱行、伴随离贪的想与作意现行,[这是]决择分之慧。对得第四禅者,与舍俱行的想与作意现行,[这是]退分之慧。随顺于彼的念安住,[这是]住分之慧。与空无边处俱行的想与作意现行,[这是]胜分之慧。与厌离俱行、伴随离贪的想与作意现行,[这是]决择分之慧。对得空无边处者,与色俱行的想与作意现行,[这是]退分之慧。随顺于彼的念安住,[这是]住分之慧。与识无边处俱行的想与作意现行,[这是]胜分之慧。与厌离俱行、伴随离贪的想与作意现行,[这是]决择分之慧。对得识无边处者,与空无边处俱行的想与作意现行,[这是]退分之慧。随顺于彼的念安住,[这是]住分之慧。与无所有处俱行的想与作意现行,[这是]胜分之慧。与厌离俱行、伴随离贪的想与作意现行,[这是]决择分之慧。对得无所有处者,与识无边处俱行的想与作意现行,[这是]退分之慧。随顺于彼的念安住,[这是]住分之慧。与非想非非想处俱行的想与作意现行,[这是]胜分之慧。与厌离俱行、伴随离贪的想与作意现行,[这是]决择分之慧。

799(7. Ka) tattha katamā hānabhāginī paññā? Paṭhamassa jhānassa lābhiṃ kāmasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti hānabhāginī paññā. (Kha) tadanudhammatā sati santiṭṭhati ṭhitibhāginī paññā. (Ga) avitakkasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti visesabhāginī paññā. (Gha) nibbidāsahagatā saññāmanasikārā samudācaranti virāgūpasañhitā nibbedhabhāginī paññā. Dutiyassa jhānassa lābhiṃ vitakkasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti hānabhāginī paññā. Tadanudhammatā sati santiṭṭhati ṭhitibhāginī paññā. Upekkhāsahagatā saññāmanasikārā samudācaranti visesabhāginī paññā. Nibbidāsahagatā saññāmanasikārā samudācaranti virāgūpasañhitā nibbedhabhāginī paññā. Tatiyassa jhānassa lābhiṃ pītisukhasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti hānabhāginī paññā. Tadanudhammatā sati santiṭṭhati ṭhitibhāginī paññā. Adukkhamasukhasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti visesabhāginī paññā. Nibbidāsahagatā saññāmanasikārā samudācaranti virāgūpasañhitā nibbedhabhāginī paññā. Catutthassa jhānassa lābhiṃ upekkhāsahagatā saññāmanasikārā samudācaranti hānabhāginī paññā. Tadanudhammatā sati santiṭṭhati ṭhitibhāginī paññā. Ākāsānañcāyatanasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti visesabhāginī paññā. Nibbidāsahagatā saññāmanasikārā samudācaranti virāgūpasañhitā nibbedhabhāginī paññā. Ākāsānañcāyatanassa lābhiṃ rūpasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti hānabhāginī paññā. Tadanudhammatā sati santiṭṭhati ṭhitibhāginī paññā. Viññāṇañcāyatanasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti visesabhāginī paññā. Nibbidāsahagatā saññāmanasikārā samudācaranti virāgūpasañhitā nibbedhabhāginī paññā. Viññāṇañcāyatanassa lābhiṃ ākāsānañcāyatanasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti hānabhāginī paññā. Tadanudhammatā sati santiṭṭhati ṭhitibhāginī paññā. Ākiñcaññāyatanasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti visesabhāginī paññā. Nibbidāsahagatā saññāmanasikārā samudācaranti virāgūpasañhitā nibbedhabhāginī paññā. Ākiñcaññāyatanassa lābhiṃ viññāṇañcāyatanasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti hānabhāginī paññā. Tadanudhammatā sati santiṭṭhati ṭhitibhāginī paññā. Nevasaññānāsaññāyatanasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti visesabhāginī paññā. Nibbidāsahagatā saññāmanasikārā samudācaranti virāgūpasañhitā nibbedhabhāginī paññā.
800已对照

八百、(八)此中什么是四无碍解?义无碍解、法无碍解、词无碍解、辩无碍解。于义的智是义无碍解,于法的智是法无碍解,于那法之词说的称说上的智是词无碍解,于诸智的智是辩无碍解。这些是四无碍解。

800(8) Tattha katamā catasso paṭisambhidā? Atthapaṭisambhidā, dhammapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā. Atthe ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā, dhamme ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā, tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā, ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā. Imā catasso paṭisambhidā.
801已对照

八百零一、(九)此中什么是四行道?苦行道迟证智的慧、苦行道速证智的慧、乐行道迟证智的慧、乐行道速证智的慧。

(甲)此中什么是苦行道迟证智的慧?对以艰苦、以艰难而生起定者,[且]迟缓地证知那处所者,凡所生起的慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——这称为“苦行道迟证智的慧”。

(乙)此中什么是苦行道速证智的慧?对以艰苦、以艰难而生起定者,[且]迅速地证知那处所者,凡所生起的慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——这称为“苦行道速证智的慧”。

(丙)此中什么是乐行道迟证智的慧?对不艰苦、不艰难而生起定者,[且]迟缓地证知那处所者,凡所生起的慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——这称为“乐行道迟证智的慧”。

(丁)此中什么是乐行道速证智的慧?对不艰苦、不艰难而生起定者,[且]迅速地证知那处所者,凡所生起的慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——这称为“乐行道速证智的慧”。这些是四行道。

801(9) Tattha katamā catasso paṭipadā? Dukkhapaṭipadā dandhābhiññā paññā, dukkhapaṭipadā khippābhiññā paññā, sukhapaṭipadā dandhābhiññā paññā, sukhapaṭipadā khippābhiññā paññā. (Ka) tattha katamā dukkhapaṭipadā dandhābhiññā paññā? Kicchena kasirena samādhiṃ uppādentassa dandhaṃ taṇṭhānaṃ abhijānantassa yā uppajjati paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘dukkhapaṭipadā dandhābhiññā paññā’’. (Kha) tattha katamā dukkhapaṭipadā khippābhiññā paññā? Kicchena kasirena samādhiṃ uppādentassa khippaṃ taṇṭhānaṃ abhijānantassa yā uppajjati paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘dukkhapaṭipadā khippābhiññā paññā’’. (Ga) tattha katamā sukhapaṭipadā dandhābhiññā paññā? Akicchena akasirena samādhiṃ uppādentassa dandhaṃ taṇṭhānaṃ abhijānantassa yā uppajjati paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘sukhapaṭipadā dandhābhiññā paññā’’. (Gha) tattha katamā sukhapaṭipadā khippābhiññā paññā? Akicchena akasirena samādhiṃ uppādentassa khippaṃ taṇṭhānaṃ abhijānantassa yā uppajjati paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘sukhapaṭipadā khippābhiññā paññā’’. Imā catasso paṭipadā.
802已对照

八百零二、(十)此中什么是四所缘?有限而有限所缘的慧、有限而无量所缘的慧、无量而有限所缘的慧、无量而无量所缘的慧。

(甲)此中什么是有限而有限所缘的慧?对不是定的随愿而得者、遍满少量所缘者,凡所生起的慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——这称为“有限而有限所缘的慧”。

(乙)此中什么是有限而无量所缘的慧?对不是定的随愿而得者、遍满广大所缘者,凡所生起的慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——这称为“有限而无量所缘的慧”。

(丙)此中什么是无量而有限所缘的慧?对是定的随愿而得者、遍满少量所缘者,凡所生起的慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——这称为“无量而有限所缘的慧”。

(丁)此中什么是无量而无量所缘的慧?对是定的随愿而得者、遍满广大所缘者,凡所生起的慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——这称为“无量而无量所缘的慧”。这些是四所缘。

(十一)具道者之智:这智也是于老死的智,这智也是于老死之集起的智,这智也是于老死之灭的智,这智也是于导至老死灭之道的智。

(甲)此中什么是于老死的智?凡缘于老死而生起的慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——这称为“于老死的智”。

(乙至丁)缘于老死之集起……乃至……缘于老死之灭……乃至……凡缘于导至老死灭之道而生起的慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——这称为“于导至老死灭之道的智”。

802(10) Tattha katamāni cattāri ārammaṇāni? Parittā parittārammaṇā paññā, parittā appamāṇārammaṇā paññā, appamāṇā parittārammaṇā paññā, appamāṇā appamāṇārammaṇā paññā. (Ka) tattha katamā parittā parittārammaṇā paññā? Samādhissa na nikāmalābhissa ārammaṇaṃ thokaṃ pharantassa yā uppajjati paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘parittā parittārammaṇā paññā’’. (Kha) tattha katamā parittā appamāṇārammaṇā paññā? Samādhissa na nikāmalābhissa ārammaṇaṃ vipulaṃ pharantassa yā uppajjati paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘parittā appamāṇārammaṇā paññā’’. (Ga) tattha katamā appamāṇā parittārammaṇā paññā? Samādhissa nikāmalābhissa ārammaṇaṃ thokaṃ pharantassa yā uppajjati paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘appamāṇā parittārammaṇā paññā’’. (Gha) tattha katamā appamāṇā appamāṇārammaṇā paññā? Samādhissa nikāmalābhissa ārammaṇaṃ vipulaṃ pharantassa yā uppajjati paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – ayaṃ vuccati ‘‘appamāṇā appamāṇārammaṇā paññā’’. Imāni cattāri ārammaṇāni. (11) Maggasamaṅgissa ñāṇaṃ jarāmaraṇepetaṃ ñāṇaṃ, jarāmaraṇasamudayepetaṃ ñāṇaṃ, jarāmaraṇanirodhepetaṃ ñāṇaṃ, jarāmaraṇanirodhagāminiyā paṭipadāyapetaṃ ñāṇaṃ. (Ka) tattha katamaṃ jarāmaraṇe ñāṇaṃ? Jarāmaraṇaṃ ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ vuccati ‘‘jarāmaraṇe ñāṇaṃ’’. (Kha-gha) jarāmaraṇasamudayaṃ ārabbha…pe… jarāmaraṇanirodhaṃ ārabbha…pe… jarāmaraṇanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ vuccati ‘‘jarāmaraṇanirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṃ’’.
803已对照

八百零三、(十二至二十一)具法者之智:这智也是于生的智……乃至……这智也是于有的智……乃至……这智也是于取的智……乃至……这智也是于爱的智……乃至……这智也是于受的智……乃至……这智也是于触的智……乃至……这智也是于六处的智……乃至……这智也是于名色的智……乃至……这智也是于识的智……乃至……这智也是于诸行的智,这智也是于行之集起的智,这智也是于行之灭的智,这智也是于导至行灭之道的智。

此中什么是于诸行的智?凡缘于诸行而生起的慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——这称为“于诸行的智”。

缘于行之集起……乃至……缘于行之灭……乃至……凡缘于导至行灭之道而生起的慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——这称为“于导至行灭之道的智”。如是,依四种[分]的智事。

803(12-21) Dhammasamaṅgissa ñāṇaṃ jātiyāpetaṃ ñāṇaṃ…pe… bhavepetaṃ ñāṇaṃ…pe… upādānepetaṃ ñāṇaṃ…pe… taṇhāyapetaṃ ñāṇaṃ…pe… vedanāyapetaṃ ñāṇaṃ…pe… phassepetaṃ ñāṇaṃ…pe… saḷāyatanepetaṃ ñāṇaṃ…pe… nāmarūpepetaṃ ñāṇaṃ…pe… viññāṇepetaṃ ñāṇaṃ…pe… saṅkhāresupetaṃ ñāṇaṃ, saṅkhārasamudayepetaṃ ñāṇaṃ, saṅkhāranirodhepetaṃ ñāṇaṃ, saṅkhāranirodhagāminiyā paṭipadāyapetaṃ ñāṇaṃ. Tattha katamaṃ saṅkhāresu ñāṇaṃ? Saṅkhāre ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ vuccati ‘‘saṅkhāresu ñāṇaṃ’’. Saṅkhārasamudayaṃ ārabbha…pe… saṅkhāranirodhaṃ ārabbha…pe… saṅkhāranirodhagāminiṃ paṭipadaṃ ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ vuccati ‘‘saṅkhāranirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṃ. Evaṃ catubbidhena ñāṇavatthu.
804已对照

四法。

五、五法的解说

八百零四、(一)此中什么是五支正定?喜遍满、乐遍满、心遍满、光明遍满、省察相。于两种禅中的慧是喜遍满。于三种禅中的慧是乐遍满。于他心的智是心遍满。天眼是光明遍满。从各个定出起者的省察智是省察相。这称为五支正定。

(二)此中什么是五智正定?“此定是现在乐且未来乐异熟的”,各自的智生起;“此定是圣的、无食的”,各自的智生起;“此定不是劣人所习的”,各自的智生起;“此定是寂静的、殊胜的、由止息而得的、由心专一性而证得的,不是以有行的制伏遮止而得的”,各自的智生起;“而我正是具念地入此定、具念地出[此定]”,各自的智生起。这是五智正定。如是,依五种[分]的智事。

804(1) Tattha katamo pañcaṅgiko sammāsamādhi? Pītipharaṇatā, sukhapharaṇatā, cetopharaṇatā, ālokapharaṇatā, paccavekkhaṇānimittaṃ. Dvīsu jhānesu paññā pītipharaṇatā. Tīsu jhānesu paññā sukhapharaṇatā. Paracitte ñāṇaṃ cetopharaṇatā. Dibbacakkhu ālokapharaṇatā. Tamhā tamhā samādhimhā vuṭṭhitassa paccavekkhaṇāñāṇaṃ paccavekkhaṇānimittaṃ. Ayaṃ vuccati pañcaṅgiko sammāsamādhi. (2) Tattha katamo pañcañāṇiko sammāsamādhi? ‘‘Ayaṃ samādhi paccuppannasukho ceva āyatiñca sukhavipāko’’ti paccattaññeva ñāṇaṃ uppajjati. ‘‘Ayaṃ samādhi ariyo nirāmiso’’ti paccattaññeva ñāṇaṃ uppajjati. ‘‘Ayaṃ samādhi akāpurisasevito’’ti paccattaññeva ñāṇaṃ uppajjati. ‘‘Ayaṃ samādhi santo paṇīto paṭippassaddhaladdho ekodibhāvādhigato na sasaṅkhāraniggayhavāritagato’’ti paccattaññeva ñāṇaṃ uppajjati. So kho panāhaṃ imaṃ samādhiṃ sato samāpajjāmi sato vuṭṭhahāmī’’ti paccattaññeva ñāṇaṃ uppajjati. Ayaṃ pañcañāṇiko sammāsamādhi. Evaṃ pañcavidhena ñāṇavatthu.
805已对照

五法。

六、六法的解说

八百零五、此中什么是于六神通中的慧?于神变的智、于耳界清净的智、于他心的智、于宿住随念的智、于众生死生的智、于诸漏灭尽的智——这些是于六神通中的慧。如是,依六种[分]的智事。

805Tattha katamā chasu abhiññāsu paññā? Iddhividhe ñāṇaṃ, sotadhātuvisuddhiyā ñāṇaṃ, paracitte ñāṇaṃ, pubbenivāsānussatiyā ñāṇaṃ, sattānaṃ cutūpapāte ñāṇaṃ, āsavānaṃ khaye ñāṇaṃ – imā chasu abhiññāsu paññā. Evaṃ chabbidhena ñāṇavatthu.
806已对照

六法。

七、七法的解说

八百零六、此中什么是七十七智事?“以生为缘而有老死”之智,“生不存在时便没有老死”之智,“于过去时也是以生为缘而有老死”之智,“生不存在时便没有老死”之智,“于未来时也是以生为缘而有老死”之智,“生不存在时便没有老死”之智。“凡是他的那法住智,那也是尽之法、衰灭之法、离贪之法、灭之法”之智;“以有为缘而有生”之智……乃至……“以取为缘而有有”之智……乃至……“以爱为缘而有取”之智……乃至……“以受为缘而有爱”之智……乃至……“以触为缘而有受”之智……乃至……“以六处为缘而有触”之智……乃至……“以名色为缘而有六处”之智……乃至……“以识为缘而有名色”之智……乃至……“以行为缘而有识”之智……乃至……“以无明为缘而有行”之智,“无明不存在时便没有行”之智,“于过去时也是以无明为缘而有行”之智,“无明不存在时便没有行”之智,“于未来时也是以无明为缘而有行”之智,“无明不存在时便没有行”之智。“凡是他的那法住智,那也是尽之法、衰灭之法、离贪之法、灭之法”之智。这些是七十七智事。如是,依七种[分]的智事。

806Tattha katamāni sattasattati ñāṇavatthūni? Jātipaccayā jarāmaraṇanti ñāṇaṃ, asati jātiyā natthi jarāmaraṇanti ñāṇaṃ, atītampi addhānaṃ jātipaccayā jarāmaraṇanti ñāṇaṃ, asati jātiyā natthi jarāmaraṇanti ñāṇaṃ, anāgatampi addhānaṃ jātipaccayā jarāmaraṇanti ñāṇaṃ, asati jātiyā natthi jarāmaraṇanti ñāṇaṃ. Yampissa taṃ dhammaṭṭhitiñāṇaṃ tampi khayadhammaṃ vayadhammaṃ virāgadhammaṃ nirodhadhammanti ñāṇaṃ; bhavapaccayā jātīti ñāṇaṃ…pe… upādānapaccayā bhavoti ñāṇaṃ…pe… taṇhāpaccayā upādānanti ñāṇaṃ…pe… vedanāpaccayā taṇhāti ñāṇaṃ…pe… phassapaccayā vedanāti ñāṇaṃ…pe… saḷāyatanapaccayā phassoti ñāṇaṃ…pe… nāmarūpapaccayā saḷāyatananti ñāṇaṃ…pe… viññāṇapaccayā nāmarūpanti ñāṇaṃ…pe… saṅkhārapaccayā viññāṇanti ñāṇaṃ…pe… avijjāpaccayā saṅkhārāti ñāṇaṃ, asati avijjāya natthi saṅkhārāti ñāṇaṃ, atītampi addhānaṃ avijjāpaccayā saṅkhārāti ñāṇaṃ, asati avijjāya natthi saṅkhārāti ñāṇaṃ, anāgatampi addhānaṃ avijjāpaccayā saṅkhārāti ñāṇaṃ, asati avijjāya natthi saṅkhārāti ñāṇaṃ. Yampissa taṃ dhammaṭṭhitiñāṇaṃ tampi khayadhammaṃ vayadhammaṃ virāgadhammaṃ nirodhadhammanti ñāṇaṃ. Imāni sattasattati ñāṇavatthūni. Evaṃ sattavidhena ñāṇavatthu.
807已对照

七法。

八、八法的解说

八百零七、此中什么是于四道、四果中的慧?于须陀洹道中的慧、于须陀洹果中的慧、于斯陀含道中的慧、于斯陀含果中的慧、于阿那含道中的慧、于阿那含果中的慧、于阿罗汉道中的慧、于阿罗汉果中的慧——这些是于四道、四果中的慧。如是,依八种[分]的智事。

807Tattha katamā catūsu maggesu catūsu phalesu paññā? Sotāpattimagge paññā, sotāpattiphale paññā, sakadāgāmimagge paññā, sakadāgāmiphale paññā, anāgāmimagge paññā, anāgāmiphale paññā, arahattamagge paññā, arahattaphale paññā – imā catūsu maggesu catūsu phalesu paññā. Evaṃ aṭṭhavidhena ñāṇavatthu.
808已对照

八法。

九、九法的解说

八百零八、此中什么是于九次第住等至中的慧?于初禅等至中的慧、于第二禅等至中的慧、于第三禅等至中的慧、于第四禅等至中的慧、于空无边处等至中的慧、于识无边处等至中的慧、于无所有处等至中的慧、于非想非非想处等至中的慧、从想受灭等至出起者的省察智——这些是于九次第住等至中的慧。如是,依九种[分]的智事。

808Tattha katamā navasu anupubbavihārasamāpattīsu paññā? Paṭhamajjhānasamāpattiyā paññā, dutiyajjhānasamāpattiyā paññā, tatiyajjhānasamāpattiyā paññā, catutthajjhānasamāpattiyā paññā, ākāsānañcāyatanasamāpattiyā paññā, viññāṇañcāyatanasamāpattiyā paññā, ākiñcaññāyatanasamāpattiyā paññā, nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā paññā, saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhitassa paccavekkhaṇāñāṇaṃ – imā navasu anupubbavihārasamāpattīsu paññā. Evaṃ navavidhena ñāṇavatthu.
809已对照

九法。

十、十法的解说

八百零九、(一)此中什么是如来如实了知处为处、非处为非处之智?在此,如来了知:“这是无处、无机会的:具足见的人会视任何行为常——此事不可能有。”了知:“这是有处、有机会的:凡夫会视任何行为常——此事是可能有的。”了知:“这是无处、无机会的:具足见的人会视任何行为乐——此事不可能有。”了知:“这是有处、有机会的:凡夫会视任何行为乐——此事是可能有的。”了知:“这是无处、无机会的:具足见的人会视任何法为我——此事不可能有。”了知:“这是有处、有机会的:凡夫会视任何法为我——此事是可能有的。”了知:“这是无处、无机会的:具足见的人会夺母之命——此事不可能有。”了知:“这是有处、有机会的:凡夫会夺母之命——此事是可能有的。”

了知:“这是无处、无机会的:具足见的人会夺父之命……乃至……会夺阿罗汉之命……乃至……会以恶心使如来出血……乃至……会分裂僧团……乃至……会另立他师……乃至……会生起第八有——此事不可能有。”了知:“这是有处、有机会的:凡夫会生起第八有——此事是可能有的。”

了知:“这是无处、无机会的:于一个世界中,两位阿罗汉、正等正觉者会不前不后地出现——此事不可能有。”了知:“这是有处、有机会的:于一个世界中,一位阿罗汉、正等正觉者会出现——此事是可能有的。”了知:“这是无处、无机会的:于一个世界中,两位转轮王会不前不后地出现——此事不可能有。”了知:“这是有处、有机会的:于一个世界中,一位转轮王会出现——此事是可能有的。”

了知:“这是无处、无机会的:女人会成为阿罗汉、正等正觉者——此事不可能有。”了知:“这是有处、有机会的:男子会成为阿罗汉、正等正觉者——此事是可能有的。”了知:“这是无处、无机会的:女人会成为转轮王——此事不可能有。”了知:“这是有处、有机会的:男子会成为转轮王——此事是可能有的。”了知:“这是无处、无机会的:女人会行帝释之位、会行魔王之位、会行梵天之位——此事不可能有。”了知:“这是有处、有机会的:男子会行帝释之位、会行魔王之位、会行梵天之位——此事是可能有的。”

了知:“这是无处、无机会的:身恶行会生起可喜、可爱、可意的异熟——此事不可能有。”了知:“这是有处、有机会的:身恶行会生起不可喜、不可爱、不可意的异熟——此事是可能有的。”了知:“这是无处、无机会的:语恶行……乃至……意恶行会生起可喜、可爱、可意的异熟——此事不可能有。”了知:“这是有处、有机会的:语恶行……乃至……意恶行会生起不可喜、不可爱、不可意的异熟——此事是可能有的。”

了知:“这是无处、无机会的:身善行会生起不可喜、不可爱、不可意的异熟——此事不可能有。”了知:“这是有处、有机会的:身善行会生起可喜、可爱、可意的异熟——此事是可能有的。”了知:“这是无处、无机会的:语善行……乃至……意善行会生起不可喜、不可爱、不可意的异熟——此事不可能有。”了知:“这是有处、有机会的:语善行……乃至……意善行会生起可喜、可爱、可意的异熟——此事是可能有的。”

了知:“这是无处、无机会的:具有身恶行者,以那为因缘、以那为缘,身坏命终之后,会投生于善趣、天界——此事不可能有。”了知:“这是有处、有机会的:具有身恶行者,以那为因缘、以那为缘,身坏命终之后,会投生于苦界、恶趣、堕处、地狱——此事是可能有的。”了知:“这是无处、无机会的:具有语恶行者……乃至……具有意恶行者,以那为因缘、以那为缘,身坏命终之后,会投生于善趣、天界——此事不可能有。”了知:“这是有处、有机会的:具有语恶行者……乃至……具有意恶行者,以那为因缘、以那为缘,身坏命终之后,会投生于苦界、恶趣、堕处、地狱——此事是可能有的。”

了知:“这是无处、无机会的:具有身善行者,以那为因缘、以那为缘,身坏命终之后,会投生于苦界、恶趣、堕处、地狱——此事不可能有。”了知:“这是有处、有机会的:具有身善行者,以那为因缘、以那为缘,身坏命终之后,会投生于善趣、天界——此事是可能有的。”了知:“这是无处、无机会的:具有语善行者……乃至……具有意善行者,以那为因缘、以那为缘,身坏命终之后,会投生于苦界、恶趣、堕处、地狱——此事不可能有。”了知:“这是有处、有机会的:具有语善行者……乃至……具有意善行者,以那为因缘、以那为缘,身坏命终之后,会投生于善趣、天界——此事是可能有的。”“凡那些法是那些法的因、缘,依此而[称]那为处;凡那些法不是那些法的因、不是缘,依此而[称]那为非处。”凡于此的慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——这是如来如实了知处为处、非处为非处之智。

809(1) Tattha katamaṃ tathāgatassa ṭhānañca ṭhānato aṭṭhānañca aṭṭhānato yathābhūtaṃ ñāṇaṃ? Idha tathāgato ‘‘aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ diṭṭhisampanno puggalo kañci saṅkhāraṃ niccato upagaccheyya, netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ puthujjano kañci saṅkhāraṃ niccato upagaccheyya, ṭhānametaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ diṭṭhisampanno puggalo kañci saṅkhāraṃ sukhato upagaccheyya, netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ puthujjano kañci saṅkhāraṃ sukhato upagaccheyya, ṭhānametaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ diṭṭhisampanno puggalo kañci dhammaṃ atthato upagaccheyya, netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ puthujjano kañci dhammaṃ atthato upagaccheyya, ṭhānametaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ diṭṭhisampanno puggalo mātaraṃ jīvitā voropeyya, netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ puthujjano mātaraṃ jīvitā voropeyya, ṭhānametaṃ vijjatī’’ti pajānāti. Aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ diṭṭhisampanno puggalo pitaraṃ jīvitā voropeyya…pe… arahantaṃ jīvitā voropeyya…pe… paduṭṭhena cittena tathāgatassa lohitaṃ uppādeyya…pe… saṅghaṃ bhindeyya…pe… aññaṃ satthāraṃ uddiseyya…pe… aṭṭhamaṃ bhavaṃ nibbatteyya, netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ puthujjano aṭṭhamaṃ bhavaṃ nibbatteyya, ṭhānametaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ ekissā lokadhātuyā dve arahanto sammāsambuddhā apubbaṃ acarimaṃ uppajjeyyuṃ, netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ ekissā lokadhātuyā eko arahaṃ sammāsambuddho uppajjeyya, ṭhānametaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ ekissā lokadhātuyā dve rājāno cakkavattī [cakkavatti (sī. syā.)] apubbaṃ acarimaṃ uppajjeyyuṃ, netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ ekissā lokadhātuyā eko rājā cakkavattī uppajjeyya, ṭhānametaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ itthī arahaṃ assa sammāsambuddho, netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ puriso arahaṃ assa sammāsambuddho, ṭhānametaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ itthī rājā assa cakkavattī, netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ puriso rājā assa cakkavattī, ṭhānametaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ itthī sakkattaṃ kareyya, mārattaṃ kareyya, brahmattaṃ kareyya, netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ puriso sakkattaṃ kareyya, mārattaṃ kareyya, brahmattaṃ kareyya, ṭhānametaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ kāyaduccaritassa iṭṭho kanto manāpo vipāko nibbatteyya, netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ kāyaduccaritassa aniṭṭho akanto amanāpo vipāko nibbatteyya, ṭhānametaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ vacīduccaritassa…pe… yaṃ manoduccaritassa iṭṭho kanto manāpo vipāko nibbatteyya, netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ vacīduccaritassa…pe… yaṃ manoduccaritassa aniṭṭho akanto amanāpo vipāko nibbatteyya, ṭhānametaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ kāyasucaritassa aniṭṭho akanto amanāpo vipāko nibbatteyya, netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ kāyasucaritassa iṭṭho kanto manāpo vipāko nibbatteyya, ṭhānametaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ vacīsucaritassa…pe… yaṃ manosucaritassa aniṭṭho akanto amanāpo vipāko nibbatteyya, netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ vacīsucaritassa…pe… yaṃ manosucaritassa iṭṭho kanto manāpo vipāko nibbatteyya, ṭhānametaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ kāyaduccaritasamaṅgī tannidānaṃ tappaccayā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjeyya, netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ kāyaduccaritasamaṅgī tannidānaṃ tappaccayā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjeyya, ṭhānametaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ vacīduccaritasamaṅgī…pe… yaṃ manoduccaritasamaṅgī tannidānaṃ tappaccayā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjeyya, netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ vacīduccaritasamaṅgī…pe… yaṃ manoduccaritasamaṅgī tannidānaṃ tappaccayā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjeyya, ṭhānametaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ kāyasucaritasamaṅgī tannidānaṃ tappaccayā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjeyya, netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ kāyasucaritasamaṅgī tannidānaṃ tappaccayā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjeyya, ṭhānametaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ vacīsucaritasamaṅgī…pe… yaṃ manosucaritasamaṅgī tannidānaṃ tappaccayā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjeyya, netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ vacīsucaritasamaṅgī …pe… yaṃ manosucaritasamaṅgī tannidānaṃ tappaccayā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjeyya, ṭhānametaṃ vijjatī’’ti pajānāti. ‘‘Ye ye dhammā yesaṃ yesaṃ dhammānaṃ hetū paccayā upādāya taṃ taṃ ṭhānaṃ, ye ye dhammā yesaṃ yesaṃ dhammānaṃ na hetū appaccayā upādāya taṃ taṃ aṭṭhāna’’nti. Yā tattha paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ tathāgatassa ṭhānañca ṭhānato aṭṭhānañca aṭṭhānato yathābhūtaṃ ñāṇaṃ.
810已对照

八百一十、(二)此中什么是如来如实了知过去、未来、现在诸业受的依处、依因的果报之智?在此,如来了知:“有一些恶的业受,为趣的成就所抑而不成熟。有一些恶的业受,为依[身]的成就所抑而不成熟。有一些恶的业受,为时的成就所抑而不成熟。有一些恶的业受,为加行的成就所抑而不成熟。

“有一些恶的业受,缘趣的失坏而成熟。有一些恶的业受,缘依[身]的失坏而成熟。有一些恶的业受,缘时的失坏而成熟。有一些恶的业受,缘加行的失坏而成熟。

“有一些善的业受,为趣的失坏所抑而不成熟。有一些善的业受,为依[身]的失坏所抑而不成熟。有一些善的业受,为时的失坏所抑而不成熟。有一些善的业受,为加行的失坏所抑而不成熟。

“有一些善的业受,缘趣的成就而成熟。有一些善的业受,缘依[身]的成就而成熟。有一些善的业受,缘时的成就而成熟。有一些善的业受,缘加行的成就而成熟。”凡于此的慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——这是如来如实了知过去、未来、现在诸业受的依处、依因的果报之智。

810(2) Tattha katamaṃ tathāgatassa atītānāgatapaccuppannānaṃ kammasamādānānaṃ ṭhānaso hetuso vipākaṃ yathābhūtaṃ ñāṇaṃ? Idha tathāgato pajānāti – ‘‘atthekaccāni pāpakāni kammasamādānāni gatisampattipaṭibāḷhāni na vipaccanti. Atthekaccāni pāpakāni kammasamādānāni upadhisampattipaṭibāḷhāni na vipaccanti. Atthekaccāni pāpakāni kammasamādānāni kālasampattipaṭibāḷhāni na vipaccanti. Atthekaccāni pāpakāni kammasamādānāni payogasampattipaṭibāḷhāni na vipaccanti. ‘‘Atthekaccāni pāpakāni kammasamādānāni gativipattiṃ āgamma vipaccanti. Atthekaccāni pāpakāni kammasamādānāni upadhivipattiṃ āgamma vipaccanti. Atthekaccāni pāpakāni kammasamādānāni kālavipattiṃ āgamma vipaccanti. Atthekaccāni pāpakāni kammasamādānāni payogavipattiṃ āgamma vipaccanti. ‘‘Atthekaccāni kalyāṇāni kammasamādānāni gativipattipaṭibāḷhāni na vipaccanti. Atthekaccāni kalyāṇāni kammasamādānāni upadhivipattipaṭibāḷhāni na vipaccanti. Atthekaccāni kalyāṇāni kammasamādānāni kālavipattipaṭibāḷhāni na vipaccanti. Atthekaccāni kalyāṇāni kammasamādānāni payogavipattipaṭibāḷhāni na vipaccanti. ‘‘Atthekaccāni kalyāṇāni kammasamādānāni gatisampattiṃ āgamma vipaccanti. Atthekaccāni kalyāṇāni kammasamādānāni upadhisampattiṃ āgamma vipaccanti. Atthekaccāni kalyāṇāni kammasamādānāni kālasampattiṃ āgamma vipaccanti. Atthekaccāni kalyāṇāni kammasamādānāni payogasampattiṃ āgamma vipaccantī’’ti. Yā tattha paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ tathāgatassa atītānāgatapaccuppannānaṃ kammasamādānānaṃ ṭhānaso hetuso vipākaṃ yathābhūtaṃ ñāṇaṃ.
811已对照

八百一十一、(三)此中什么是如来如实了知趣向一切处的行道之智?在此,如来了知:“这是道、这是趣往地狱的行道。”了知:“这是道、这是趣往畜生胎的行道。”了知:“这是道、这是趣往饿鬼界的行道。”了知:“这是道、这是趣往人间世界的行道。”了知:“这是道、这是趣往天界的行道。”了知:“这是道、这是趣往涅槃的行道。”凡于此的慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——这是如来如实了知趣向一切处的行道之智。

811(3) Tattha katamaṃ tathāgatassa sabbatthagāminiṃ paṭipadaṃ yathābhūtaṃ ñāṇaṃ? Idha tathāgato ‘‘ayaṃ maggo ayaṃ paṭipadā nirayagāmī’’ti [nirayagāminīti (syā.)] pajānāti, ‘‘ayaṃ maggo ayaṃ paṭipadā tiracchānayonigāmī’’ti [tiracchānagāminīti (syā.) evamuparipi. aṭṭhakathā oloketabbā] pajānāti, ‘‘ayaṃ maggo ayaṃ paṭipadā pettivisayagāmī’’ti pajānāti, ‘‘ayaṃ maggo ayaṃ paṭipadā manussalokagāmī’’ti pajānāti, ‘‘ayaṃ maggo ayaṃ paṭipadā devalokagāmī’’ti pajānāti, ‘‘ayaṃ maggo ayaṃ paṭipadā nibbānagāmī’’ti pajānātīti. Yā tattha paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ tathāgatassa sabbatthagāminiṃ paṭipadaṃ yathābhūtaṃ ñāṇaṃ.
812已对照

八百一十二、(四)此中什么是如来如实了知有多界、有种种界的世间之智?在此,如来了知蕴的种种性,了知处的种种性,了知界的种种性,了知有多界、有种种界的世间的种种性。凡于此的慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——这是如来如实了知有多界、有种种界的世间之智。

812(4) Tattha katamaṃ tathāgatassa anekadhātunānādhātulokaṃ yathābhūtaṃ ñāṇaṃ? Idha tathāgato khandhanānattaṃ pajānāti, āyatananānattaṃ pajānāti, dhātunānattaṃ pajānāti, anekadhātunānādhātulokanānattaṃ pajānātīti. Yā tattha paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ tathāgatassa anekadhātunānādhātulokaṃ yathābhūtaṃ ñāṇaṃ.
813已对照

八百一十三、(五)此中什么是如来如实了知诸众生的种种意向性之智?在此,如来了知:“有众生是有低劣意向的,有众生是有殊胜意向的。有低劣意向的众生亲近、结交、侍奉有低劣意向的众生。有殊胜意向的众生亲近、结交、侍奉有殊胜意向的众生。

“于过去时也是,有低劣意向的众生曾亲近、结交、侍奉有低劣意向的众生,有殊胜意向的众生曾亲近、结交、侍奉有殊胜意向的众生。

“于未来时也是,有低劣意向的众生将亲近、结交、侍奉有低劣意向的众生,有殊胜意向的众生将亲近、结交、侍奉有殊胜意向的众生。”凡于此的慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——这是如来如实了知诸众生的种种意向性之智。

813(5) Tattha katamaṃ tathāgatassa sattānaṃ nānādhimuttikataṃ yathābhūtaṃ ñāṇaṃ? Idha tathāgato pajānāti – ‘‘santi sattā hīnādhimuttikā, santi sattā paṇītādhimuttikā. Hīnādhimuttikā sattā hīnādhimuttike satte sevanti bhajanti payirupāsanti. Paṇītādhimuttikā sattā paṇītādhimuttike satte sevanti bhajanti payirupāsanti. ‘‘Atītampi addhānaṃ hīnādhimuttikā sattā hīnādhimuttike satte seviṃsu bhajiṃsu payirupāsiṃsu, paṇītādhimuttikā sattā paṇītādhimuttike satte seviṃsu bhajiṃsu payirupāsiṃsu. ‘‘Anāgatampi addhānaṃ hīnādhimuttikā sattā hīnādhimuttike satte sevissanti bhajissanti payirupāsissanti, paṇītādhimuttikā sattā paṇītādhimuttike satte sevissanti bhajissanti payirupāsissantī’’ti. Yā tattha paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ tathāgatassa sattānaṃ nānādhimuttikataṃ yathābhūtaṃ ñāṇaṃ.
814已对照

八百一十四、(六)此中什么是如来如实了知其他众生、其他人的诸根上下之智?在此,如来了知众生的意乐,了知随眠,了知性行,了知意向,了知少尘垢的、多尘垢的,利根的、钝根的,善行相的、恶行相的,易教的、难教的,堪的与不堪的众生。

814(6) Tattha katamaṃ tathāgatassa parasattānaṃ parapuggalānaṃ indriyaparopariyattaṃ yathābhūtaṃ ñāṇaṃ? Idha tathāgato sattānaṃ āsayaṃ pajānāti, anusayaṃ pajānāti, caritaṃ pajānāti, adhimuttiṃ pajānāti, apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye bhabbābhabbe satte pajānāti.
815已对照

八百一十五、什么是众生的意乐?“世间是常”,或“世间是无常”,或“世间有边”,或“世间无边”,或“命即是身”,或“命异身异”,或“如来死后存在”,或“如来死后不存在”,或“如来死后既存在又不存在”,或“如来死后既非存在又非不存在”——如是,众生或是依止有见的,或是依止无有见的。或者,不趋近这两边,于此缘性[与]缘生诸法,已获得随顺的认可、如实智。这是众生的意乐。

815Katamo ca sattānaṃ āsayo? ‘‘Sassato loko’’ti vā, ‘‘asassato loko’’ti vā, ‘‘antavā loko’’ti vā, ‘‘anantavā loko’’ti vā, ‘‘taṃ jīvaṃ taṃ sarīra’’nti vā, ‘‘aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīra’’nti vā, ‘‘hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, ‘‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti vā, ‘‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti vā, ‘‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti vā, iti bhavadiṭṭhisannissitā vā sattā honti vibhavadiṭṭhisannissitā vā. Ete vā pana ubho ante anupagamma idappaccayatā paṭiccasamuppannesu dhammesu anulomikā khanti paṭiladdhā hoti yathābhūtaṃ ñāṇaṃ. Ayaṃ sattānaṃ āsayo.
816已对照

八百一十六、什么是众生的随眠?七随眠——欲贪随眠、瞋恚随眠、慢随眠、见随眠、疑随眠、有贪随眠、无明随眠。凡世间中可爱的、可意的,众生的贪随眠就潜伏于此;凡世间中不可爱的、不可意的,众生的瞋恚随眠就潜伏于此。如是,于这两种法中,无明随附[其中]。应见与它同处的慢、见与疑。这是众生的随眠。

816Katamo ca sattānaṃ anusayo? Sattānusayā – kāmarāgānusayo, paṭighānusayo, mānānusayo, diṭṭhānusayo, vicikicchānusayo, bhavarāgānusayo, avijjānusayo. Yaṃ loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ ettha sattānaṃ rāgānusayo anuseti. Yaṃ loke appiyarūpaṃ asātarūpaṃ ettha sattānaṃ paṭighānusayo anuseti. Iti imesu dvīsu dhammesu avijjānupatitā. Tadekaṭṭho māno ca diṭṭhi ca vicikicchā ca daṭṭhabbā. Ayaṃ sattānaṃ anusayo.
817已对照

八百一十七、什么是众生的性行?福行、非福行、不动行,或小地的,或大地的——这是众生的性行。

817Katamañca sattānaṃ caritaṃ? Puññābhisaṅkhāro, apuññābhisaṅkhāro, āneñjābhisaṅkhāro, parittabhūmako vā mahābhūmako vā – idaṃ sattānaṃ caritaṃ.
818已对照

八百一十八、什么是众生的意向?有众生是有低劣意向的,有众生是有殊胜意向的。有低劣意向的众生亲近、结交、侍奉有低劣意向的众生。有殊胜意向的众生亲近、结交、侍奉有殊胜意向的众生。

于过去时也是,有低劣意向的众生曾亲近、结交、侍奉有低劣意向的众生。有殊胜意向的众生曾亲近、结交、侍奉有殊胜意向的众生。

于未来时也是,有低劣意向的众生将亲近、结交、侍奉有低劣意向的众生。有殊胜意向的众生将亲近、结交、侍奉有殊胜意向的众生。这是众生的意向。

818Katamā ca sattānaṃ adhimutti? Santi sattā hīnādhimuttikā, santi sattā paṇītādhimuttikā. Hīnādhimuttikā sattā hīnādhimuttike satte sevanti bhajanti payirupāsanti. Paṇītādhimuttikā sattā paṇītādhimuttike satte sevanti bhajanti payirupāsanti. Atītampi addhānaṃ hīnādhimuttikā sattā hīnādhimuttike satte seviṃsu bhajiṃsu payirupāsiṃsu. Paṇītādhimuttikā sattā paṇītādhimuttike satte seviṃsu bhajiṃsu payirupāsiṃsu. Anāgatampi addhānaṃ hīnādhimuttikā sattā hīnādhimuttike satte sevissanti bhajissanti payirupāsissanti. Paṇītādhimuttikā sattā paṇītādhimuttike satte sevissanti bhajissanti payirupāsissanti. Ayaṃ sattānaṃ adhimutti.
819已对照

八百一十九、哪些众生是多尘垢的呢?十烦恼事——贪、瞋、痴、慢、见、疑、昏沉、掉举、无惭、无愧。凡那些众生的这十烦恼事已串习、已修习、已多作、已至增盛,这些众生是多尘垢的。

819Katame te sattā mahārajakkhā? Dasa kilesavatthūni – lobho, doso, moho, māno, diṭṭhi, vicikicchā, thinaṃ, uddhaccaṃ, ahirikaṃ, anottappaṃ. Yesaṃ sattānaṃ imāni dasa kilesavatthūni āsevitāni bhāvitāni bahulīkatāni ussadagatāni, ime te sattā mahārajakkhā.
820已对照

八百二十、哪些众生是少尘垢的呢?凡那些众生的这十烦恼事未串习、未修习、未多作、未至增盛,这些众生是少尘垢的。

820Katame te sattā apparajakkhā? Yesaṃ sattānaṃ imāni dasa kilesavatthūni anāsevitāni abhāvitāni abahulīkatāni anussadagatāni, ime te sattā apparajakkhā.
821已对照

八百二十一、哪些众生是钝根的呢?五根——信根、精进根、念根、定根、慧根。凡那些众生的这五根未串习、未修习、未多作、未至增盛,这些众生是钝根的。

821Katame te sattā mudindriyā? Pañcindriyāni – saddhindriyaṃ, vīriyindriyaṃ, satindriyaṃ, samādhindriyaṃ, paññindriyaṃ. Yesaṃ sattānaṃ imāni pañcindriyāni anāsevitāni abhāvitāni abahulīkatāni anussadagatāni, ime te sattā mudindriyā.
822已对照

八百二十二、哪些众生是利根的呢?凡那些众生的这五根已串习、已修习、已多作、已至增盛,这些众生是利根的。

822Katame te sattā tikkhindriyā? Yesaṃ sattānaṃ imāni pañcindriyāni āsevitāni bhāvitāni bahulīkatāni ussadagatāni, ime te sattā tikkhindriyā.
823已对照

八百二十三、哪些众生是恶行相的呢?凡那些有恶意乐、有恶随眠、有恶性行、有恶意向、多尘垢的、钝根的众生,这些众生是恶行相的。

823Katame te sattā dvākārā? Ye te sattā pāpāsayā pāpānusayā pāpacaritā pāpādhimuttikā mahārajakkhā mudindriyā, ime te sattā dvākārā.
824已对照

八百二十四、哪些众生是善行相的呢?凡那些有善意乐、有善性行、有善意向、少尘垢的、利根的众生,这些众生是善行相的。

824Katame te sattā svākārā? Ye te sattā kalyāṇāsayā kalyāṇacaritā kalyāṇādhimuttikā apparajakkhā tikkhindriyā, ime te sattā svākārā.
825已对照

八百二十五、哪些众生是难教的呢?凡那些恶行相的众生,那些众生正是难教的;凡那些善行相的众生,那些众生正是易教的。

825Katame te sattā duviññāpayā? Ye ca te sattā dvākārā, teva te sattā duviññāpayā. Ye ca te sattā svākārā, teva te sattā suviññāpayā.
826已对照

八百二十六、哪些众生是不堪的呢?凡那些具足业障、具足烦恼障、具足异熟障,无信、无欲、劣慧,不堪于诸善法中入于正性之决定的众生,这些众生是不堪的。

826Katame te sattā abhabbā? Ye te sattā kammāvaraṇena samannāgatā kilesāvaraṇena samannāgatā vipākāvaraṇena samannāgatā assaddhā acchandikā duppaññā abhabbā niyāmaṃ okkamituṃ kusalesu dhammesu sammattaṃ, ime te sattā abhabbā.
827已对照

八百二十七、哪些众生是堪的呢?凡那些不具足业障、不具足烦恼障、不具足异熟障,有信、有欲、有慧,堪于诸善法中入于正性之决定的众生,这些众生是堪的。凡于此的慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——这是如来如实了知其他众生、其他人的诸根上下之智。

827Katame te sattā bhabbā? Ye te sattā na kammāvaraṇena samannāgatā na kilesāvaraṇena samannāgatā na vipākāvaraṇena samannāgatā saddhā chandikā paññavanto bhabbā niyāmaṃ okkamituṃ kusalesu dhammesu sammattaṃ, ime te sattā bhabbāti. Yā tattha paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ tathāgatassa parasattānaṃ parapuggalānaṃ indriyaparopariyattaṃ yathābhūtaṃ ñāṇaṃ.
828已对照

八百二十八、(七)此中什么是如来如实了知诸禅、诸解脱、诸定、诸等至的杂染、净白之智?“修禅者”——有四种修禅者:有一类修禅者虽是成就却认作“退失”,有一类修禅者虽是退失却认作“成就”,有一类修禅者是成就而认作“成就”,有一类修禅者是退失而认作“退失”——这些是四种修禅者。

又有四种修禅者:有一类修禅者迟缓地入[定]、迅速地出[定],有一类修禅者迅速地入[定]、迟缓地出[定],有一类修禅者迟缓地入[定]、迟缓地出[定],有一类修禅者迅速地入[定]、迅速地出[定]——这些是四种修禅者。

又有四种修禅者:有一类修禅者于定中是定善巧者,而于定中不是等至善巧者;有一类修禅者于定中是等至善巧者,而于定中不是定善巧者;有一类修禅者于定中既是定善巧者,于定中也是等至善巧者;有一类修禅者于定中既不是定善巧者,于定中也不是等至善巧者——这些是四种修禅者。

“禅”——有四禅:初禅、第二禅、第三禅、第四禅。

“解脱”——有八解脱。有色者见诸色——这是第一解脱。

内无色想者见外诸色——这是第二解脱。

唯胜解为“净”——这是第三解脱。

完全超越色想,有对想灭没,不作意种种想,[知]“虚空是无边的”,成就并住于空无边处——这是第四解脱。

完全超越空无边处,[知]“识是无边的”,成就并住于识无边处——这是第五解脱。

完全超越识无边处,[知]“什么都没有”,成就并住于无所有处——这是第六解脱。

完全超越无所有处,成就并住于非想非非想处——这是第七解脱。

完全超越非想非非想处,成就并住于想受灭——这是第八解脱。

“定”——有三定:有寻有伺定、无寻唯伺定、无寻无伺定。

“等至”——有九次第住等至:初禅等至、第二禅等至、第三禅等至、第四禅等至、空无边处等至、识无边处等至、无所有处等至、非想非非想处等至、想受灭等至。

“杂染”,即退分法。“净白”,即胜分法。“出起”——净白也是出起,从这个那个定中出起也是出起。凡于此的慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——这是如来如实了知诸禅、诸解脱、诸定、诸等至的杂染、净白、出起之智。

828(7) Tattha katamaṃ tathāgatassa jhānavimokkhasamādhisamāpattīnaṃ saṃkilesaṃ vodānaṃ yathābhūtaṃ ñāṇaṃ? Jhāyīti. Cattāro jhāyī. Atthekacco jhāyī sampattiyeva [sampattiyeva (ka.)] samānaṃ vipattīti pacceti, atthekacco jhāyī vipattiṃyeva [vipattiyeva (ka.)] samānaṃ sampattīti pacceti, atthekacco jhāyī sampattiyeva samānaṃ sampattīti pacceti, atthekacco jhāyī vipattiyeva samānaṃ vipattīti pacceti – ime cattāro jhāyī. Aparepi cattāro jhāyī. Atthekacco jhāyī dandhaṃ samāpajjati khippaṃ vuṭṭhāti, atthekacco jhāyī khippaṃ samāpajjati dandhaṃ vuṭṭhāti, atthekacco jhāyī dandhaṃ samāpajjati dandhaṃ vuṭṭhāti, atthekacco jhāyī khippaṃ samāpajjati khippaṃ vuṭṭhāti – ime cattāro jhāyī. Aparepi cattāro jhāyī. Atthekacco jhāyī samādhismiṃ samādhikusalo hoti, na samādhismiṃ samāpattikusalo; atthekacco jhāyī samādhismiṃ samāpattikusalo hoti, na samādhismiṃ samādhikusalo; atthekacco jhāyī samādhismiṃ samādhikusalo ca hoti, samādhismiṃ samāpattikusalo ca; atthekacco jhāyī neva samādhismiṃ samādhikusalo hoti, na samādhismiṃ samāpattikusalo – ime cattāro jhāyī. ‘‘Jhāna’’nti. Cattāri jhānāni – paṭhamaṃ jhānaṃ, dutiyaṃ jhānaṃ, tatiyaṃ jhānaṃ, catutthaṃ jhānaṃ. ‘‘Vimokkho’’ti. Aṭṭha vimokkhā. Rūpī rūpāni passati – ayaṃ paṭhamo vimokkho. Ajjhattaṃ arūpasaññī bahiddhā rūpāni passati – ayaṃ dutiyo vimokkho. Subhanteva adhimutto hoti – ayaṃ tatiyo vimokkho. Sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘‘ananto ākāso’’ti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati – ayaṃ catuttho vimokkho. Sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘‘anantaṃ viññāṇa’’nti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharati – ayaṃ pañcamo vimokkho. Sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘‘natthi kiñci’’ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati – ayaṃ chaṭṭho vimokkho. Sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharati – ayaṃ sattamo vimokkho. Sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṃ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṃ upasampajja viharati – ayaṃ aṭṭhamo vimokkho. ‘‘Samādhī’’ti. Tayo samādhī – savitakkasavicāro samādhi, avitakkavicāramatto samādhi, avitakkaavicāro samādhi. ‘‘Samāpattī’’ti. Nava anupubbavihārasamāpattiyo – paṭhamajjhānasamāpatti, dutiyajjhānasamāpatti, tatiyajjhānasamāpatti, catutthajjhānasamāpatti, ākāsānañcāyatanasamāpatti, viññāṇañcāyatanasamāpatti, ākiñcaññāyatanasamāpatti, nevasaññānāsaññāyatanasamāpatti, saññāvedayitanirodhasamāpatti. ‘‘Saṃkilesa’’nti hānabhāgiyo dhammo. ‘‘Vodāna’’nti visesabhāgiyo dhammo. ‘‘Vuṭṭhāna’’nti. Vodānampi vuṭṭhānaṃ, tamhā tamhā samādhimhā vuṭṭhānampi vuṭṭhānanti. Yā tattha paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ tathāgatassa jhānavimokkhasamādhisamāpattīnaṃ saṃkilesaṃ vodānaṃ vuṭṭhānaṃ yathābhūtaṃ ñāṇaṃ.
829已对照

八百二十九、(八)此中什么是如来如实了知宿住随念之智?在此,如来能随念种种宿住,即:一生、二生、三生、四生、五生、十生、二十生、三十生、四十生、五十生、百生、千生、十万生,许多坏劫、许多成劫、许多坏成劫——“我在那里名叫某某,姓某某,容色如此,饮食如此,感受如此的苦乐,寿量如此;我从那里死后,生于某处;在那里我也名叫某某,姓某某,容色如此,饮食如此,感受如此的苦乐,寿量如此;我从那里死后,生于此处。”如是,[他]能随念带有行相、带有细节的种种宿住。凡于此的慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——这是如来如实了知宿住随念之智。

829(8) Tattha katamaṃ tathāgatassa pubbenivāsānussati yathābhūtaṃ ñāṇaṃ? Idha tathāgato anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati, seyyathidaṃ – ekampi jātiṃ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṃsampi jātiyo cattālīsampi jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekepi saṃvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṃvaṭṭavivaṭṭakappe ‘‘amutrāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṃ; tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapanno’’ti. Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussaratīti. Yā tattha paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ tathāgatassa pubbenivāsānussati yathābhūtaṃ ñāṇaṃ.
830已对照

八百三十、(九)此中什么是如来如实了知众生的死亡与投生之智?在此,如来以清净、超人的天眼,看见众生的死亡与投生:或低贱或高贵,或美丽或丑陋,或善趣或恶趣,了知众生随业而去——“诸君,这些众生确实具足身恶行、具足语恶行、具足意恶行,诽谤圣者,持邪见,受持邪见之业;他们身坏命终之后,投生于苦界、恶趣、堕处、地狱。诸君,而这些众生具足身善行、具足语善行、具足意善行,不诽谤圣者,持正见,受持正见之业;他们身坏命终之后,投生于善趣、天界。”如是,[他]以清净、超人的天眼,看见众生的死亡与投生:或低贱或高贵,或美丽或丑陋,或善趣或恶趣,了知众生随业而去。凡于此的慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——这是如来如实了知众生的死亡与投生之智。

830(9) Tattha katamaṃ tathāgatassa sattānaṃ cutūpapātaṃ yathābhūtaṃ ñāṇaṃ? Idha tathāgato dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti – ‘‘ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṃ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā. Ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṃ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapannā’’ti. Iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānātīti. Yā tattha paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ tathāgatassa sattānaṃ cutūpapātaṃ yathābhūtaṃ ñāṇaṃ.
831已对照

八百三十一、(十)此中什么是如来如实了知诸漏的灭尽之智?在此,如来由于诸漏的灭尽,就在现法中自己以证智证知无漏的心解脱、慧解脱,成就并住。凡于此的慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——这是如来如实了知诸漏的灭尽之智。

831(10) Tattha katamaṃ tathāgatassa āsavānaṃ khayaṃ yathābhūtaṃ ñāṇaṃ? Idha tathāgato āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharatīti. Yā tattha paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ tathāgatassa āsavānaṃ khayaṃ yathābhūtaṃ ñāṇanti.
已对照

十法。

已对照

智分别终。