快乐巴利palinanda.cc

增支部 · 五集·病人品 Gilānavaggo

本经目录(十三)三、病人品一、病人经二、念善现起经三、第一看护者经四、第二看护者经五、第一损寿经六、第二损寿经七、离众经八、沙门乐经九、溃烂经十、衰患经病人品第三。

已对照

(十三)三、病人品

(13) 3. Gilānavaggo
已对照

一、病人经

1. Gilānasuttaṃ
121已对照

一百二十一、一时,世尊住在毘舍离大林重阁讲堂。那时,世尊于傍晚从静坐中起身,前往病堂。世尊看见某位羸弱的患病比丘;看见之后,坐在所设的座上。坐下之后,世尊召唤诸比丘:

121. Ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. Atha kho bhagavā sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yena gilānasālā tenupasaṅkami. Addasā kho bhagavā aññataraṃ bhikkhuṃ dubbalaṃ gilānakaṃ; disvā paññatte āsane nisīdi. Nisajja kho bhagavā bhikkhū āmantesi –
缅 2.126已对照

“诸比丘,无论哪一位羸弱的患病比丘,若五种法不离开他,对他这[事]是可期待的:‘不久,他将由于诸漏的灭尽,就在现法中自己以证智证知无漏的心解脱、慧解脱,成就并住。’”

‘‘Yaṃ kiñci [yaṃ kiñci (syā. kaṃ.)], bhikkhave, bhikkhuṃ dubbalaṃ [bhikkhave dubbalaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] gilānakaṃ pañca dhammā na vijahanti, tassetaṃ pāṭikaṅkhaṃ – ‘nacirasseva āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissatī’’’ti.
PTS 3.143已对照

“哪五种[法]呢?诸比丘,在此,比丘于身随观不净而住,于食有厌逆想,于一切世间有不乐想,于一切行随观无常,并且他的死想于内善现起。诸比丘,无论哪一位羸弱的患病比丘,若这五种法不离开他,对他这[事]是可期待的:‘不久,他将由于诸漏的灭尽……乃至……证知,成就并住。’”第一[经]。

‘‘Katame pañca? Idha, bhikkhave, bhikkhu asubhānupassī kāye viharati, āhāre paṭikūlasaññī, sabbaloke anabhiratasaññī [sabbatthapi evameva dissati], sabbasaṅkhāresu aniccānupassī, maraṇasaññā kho panassa ajjhattaṃ sūpaṭṭhitā hoti. Yaṃ kiñci, bhikkhave, bhikkhuṃ dubbalaṃ gilānakaṃ ime pañca dhammā na vijahanti, tassetaṃ pāṭikaṅkhaṃ – ‘nacirasseva āsavānaṃ khayā…pe… sacchikatvā upasampajja viharissatī’’’ti. Paṭhamaṃ.
已对照

二、念善现起经

2. Satisūpaṭṭhitasuttaṃ
122已对照

一百二十二、“诸比丘,无论哪一位比丘或比丘尼,修习五种法、多作五种法,他可期待两种果之一:于现法中[得]究竟智,或若有余依,[得]阿那含性。

122. ‘‘Yo hi koci, bhikkhave, bhikkhu vā bhikkhunī vā pañca dhamme bhāveti pañca dhamme bahulīkaroti, tassa dvinnaṃ phalānaṃ aññataraṃ phalaṃ pāṭikaṅkhaṃ – diṭṭheva dhamme aññā, sati vā upādisese anāgāmitā.
已对照

“哪五种[法]呢?诸比丘,在此,比丘以通达诸法生灭的慧,念唯于内善现起;于身随观不净而住,于食有厌逆想,于一切世间有不乐想,于一切行随观无常。诸比丘,无论哪一位比丘或比丘尼,修习这五种法、多作这五种法,他可期待两种果之一:于现法中[得]究竟智,或若有余依,[得]阿那含性。”第二[经]。

‘‘Katame pañca? Idha, bhikkhave, bhikkhuno ajjhattaññeva sati sūpaṭṭhitā hoti dhammānaṃ udayatthagāminiyā paññāya, asubhānupassī kāye viharati, āhāre paṭikūlasaññī, sabbaloke anabhiratasaññī, sabbasaṅkhāresu aniccānupassī. Yo hi koci, bhikkhave, bhikkhu vā bhikkhunī vā ime pañca dhamme bhāveti ime pañca dhamme bahulīkaroti, tassa dvinnaṃ phalānaṃ aññataraṃ phalaṃ pāṭikaṅkhaṃ – diṭṭheva dhamme aññā, sati vā upādisese anāgāmitā’’ti. Dutiyaṃ.
已对照

三、第一看护者经

3. Paṭhamaupaṭṭhākasuttaṃ
123PTS 3.144缅 2.127已对照

一百二十三、“诸比丘,具足五种法的病人,是难以看护的。具足哪五种[法]呢?作不适宜[之事];于适宜之物不知量;不服用药;不向希望[他]得利益的看护病人者如实显露病恼——[病]加重时[说]‘加重了’,减退时[说]‘减退了’,持平时[说]‘持平了’;对已生起的身体上的苦的、剧的、粗的、辛辣的、不悦的、不合意的、夺命的诸受,生性不能忍受。诸比丘,具足这五种法的病人,是难以看护的。

123. ‘‘Pañcahi, bhikkhave, dhammehi samannāgato gilāno dūpaṭṭhāko [dupaṭṭhāko (syā. kaṃ. pī. ka.) mahāva. 366] hoti. Katamehi pañcahi? Asappāyakārī hoti, sappāye mattaṃ na jānāti, bhesajjaṃ nappaṭisevitā hoti, atthakāmassa gilānupaṭṭhākassa na yathābhūtaṃ ābādhaṃ āvikattā hoti abhikkamantaṃ vā abhikkamatīti paṭikkamantaṃ vā paṭikkamatīti ṭhitaṃ vā ṭhitoti, uppannānaṃ sārīrikānaṃ vedanānaṃ dukkhānaṃ tibbānaṃ [tippānaṃ (sī.) mahāva. 366] kharānaṃ kaṭukānaṃ asātānaṃ amanāpānaṃ pāṇaharānaṃ anadhivāsakajātiko hoti. Imehi kho, bhikkhave, pañcahi dhammehi samannāgato gilāno dūpaṭṭhāko hoti.
已对照

“诸比丘,具足五种法的病人,是容易看护的。具足哪五种[法]呢?作适宜[之事];于适宜之物知量;服用药;向希望[他]得利益的看护病人者如实显露病恼——[病]加重时[说]‘加重了’,减退时[说]‘减退了’,持平时[说]‘持平了’;对已生起的身体上的苦的、剧的、粗的、辛辣的、不悦的、不合意的、夺命的诸受,生性能忍受。诸比丘,具足这五种法的病人,是容易看护的。”第三[经]。

‘‘Pañcahi, bhikkhave, dhammehi samannāgato gilāno sūpaṭṭhāko hoti. Katamehi pañcahi? Sappāyakārī hoti, sappāye mattaṃ jānāti, bhesajjaṃ paṭisevitā hoti, atthakāmassa gilānupaṭṭhākassa yathābhūtaṃ ābādhaṃ āvikattā hoti abhikkamantaṃ vā abhikkamatīti paṭikkamantaṃ vā paṭikkamatīti ṭhitaṃ vā ṭhitoti, uppannānaṃ sārīrikānaṃ vedanānaṃ dukkhānaṃ tibbānaṃ kharānaṃ kaṭukānaṃ asātānaṃ amanāpānaṃ pāṇaharānaṃ adhivāsakajātiko hoti. Imehi kho, bhikkhave, pañcahi dhammehi samannāgato gilāno sūpaṭṭhāko hotī’’ti. Tatiyaṃ.
已对照

四、第二看护者经

4. Dutiyaupaṭṭhākasuttaṃ
124已对照

一百二十四、“诸比丘,具足五种法的看护病人者,不适合看护病人。具足哪五种[法]呢?没有能力调配药物;不知适宜与不适宜,把不适宜的拿来,把适宜的拿走;心存财利而看护病人,不是以慈心;厌恶清除大便、小便、呕吐物或唾液;没有能力时时以法语对病人开示、劝导、激励、令欢喜。诸比丘,具足这五种法的看护病人者,不适合看护病人。

124. ‘‘Pañcahi, bhikkhave, dhammehi samannāgato gilānupaṭṭhāko nālaṃ gilānaṃ upaṭṭhātuṃ. Katamehi pañcahi? Nappaṭibalo hoti bhesajjaṃ saṃvidhātuṃ; sappāyāsappāyaṃ na jānāti, asappāyaṃ upanāmeti, sappāyaṃ apanāmeti; āmisantaro gilānaṃ upaṭṭhāti, no mettacitto; jegucchī hoti uccāraṃ vā passāvaṃ vā vantaṃ vā kheḷaṃ vā nīharituṃ; nappaṭibalo hoti gilānaṃ kālena kālaṃ dhammiyā kathāya sandassetuṃ samādapetuṃ [samādāpetuṃ (?) mahāva. 366] samuttejetuṃ sampahaṃsetuṃ. Imehi kho, bhikkhave, pañcahi dhammehi samannāgato gilānupaṭṭhāko nālaṃ gilānaṃ upaṭṭhātuṃ.
PTS 3.145已对照

“诸比丘,具足五种法的看护病人者,适合看护病人。具足哪五种[法]呢?有能力调配药物;知适宜与不适宜,把不适宜的拿走,把适宜的拿来;以慈心看护病人,不是心存财利;不厌恶清除大便、小便、呕吐物或唾液;有能力时时以法语对病人开示、劝导、激励、令欢喜。诸比丘,具足这五种法的看护病人者,适合看护病人。”第四[经]。

‘‘Pañcahi, bhikkhave, dhammehi samannāgato gilānupaṭṭhāko alaṃ gilānaṃ upaṭṭhātuṃ. Katamehi pañcahi? Paṭibalo hoti bhesajjaṃ saṃvidhātuṃ; sappāyāsappāyaṃ jānāti, asappāyaṃ apanāmeti, sappāyaṃ upanāmeti; mettacitto gilānaṃ upaṭṭhāti, no āmisantaro; ajegucchī hoti uccāraṃ vā passāvaṃ vā vantaṃ vā kheḷaṃ vā nīharituṃ; paṭibalo hoti gilānaṃ kālena kālaṃ dhammiyā kathāya sandassetuṃ samādapetuṃ samuttejetuṃ sampahaṃsetuṃ. Imehi kho, bhikkhave, pañcahi dhammehi samannāgato gilānupaṭṭhāko alaṃ gilānaṃ upaṭṭhātu’’nti. Catutthaṃ.
已对照

五、第一损寿经

5. Paṭhamaanāyussāsuttaṃ
125缅 2.128已对照

一百二十五、“诸比丘,有这五种法是损寿的。哪五种[法]呢?作不适宜[之事],于适宜之物不知量,是未消化即食者,是非时行者,是非梵行者。诸比丘,这五种法是损寿的。

125. ‘‘Pañcime, bhikkhave, dhammā anāyussā. Katame pañca? Asappāyakārī hoti, sappāye mattaṃ na jānāti, apariṇatabhojī ca hoti, akālacārī ca hoti, abrahmacārī ca. Ime kho, bhikkhave, pañca dhammā anāyussā.
已对照

“诸比丘,有这五种法是增寿的。哪五种[法]呢?作适宜[之事],于适宜之物知量,是消化后才食者,是适时行者,是梵行者。诸比丘,这五种法是增寿的。”第五[经]。

‘‘Pañcime, bhikkhave, dhammā āyussā. Katame pañca? Sappāyakārī hoti, sappāye mattaṃ jānāti, pariṇatabhojī ca hoti, kālacārī ca hoti, brahmacārī ca. Ime kho, bhikkhave, pañca dhammā āyussā’’ti. Pañcamaṃ.
已对照

六、第二损寿经

6. Dutiyaanāyussāsuttaṃ
126已对照

一百二十六、“诸比丘,有这五种法是损寿的。哪五种[法]呢?作不适宜[之事],于适宜之物不知量,是未消化即食者,是破戒者,是恶友者。诸比丘,这五种法是损寿的。

126. ‘‘Pañcime, bhikkhave, dhammā anāyussā. Katame pañca? Asappāyakārī hoti, sappāye mattaṃ na jānāti, apariṇatabhojī ca hoti, dussīlo ca, pāpamitto ca. Ime kho, bhikkhave, pañca dhammā anāyussā.
已对照

“诸比丘,有这五种法是增寿的。哪五种[法]呢?作适宜[之事],于适宜之物知量,是消化后才食者,是具戒者,是善友者。诸比丘,这五种法是增寿的。”第六[经]。

‘‘Pañcime, bhikkhave, dhammā āyussā. Katame pañca? Sappāyakārī hoti, sappāye mattaṃ jānāti, pariṇatabhojī ca hoti, sīlavā ca, kalyāṇamitto ca. Ime kho, bhikkhave, pañca dhammā āyussā’’ti. Chaṭṭhaṃ.
已对照

七、离众经

7. Vapakāsasuttaṃ
127已对照

一百二十七、“诸比丘,具足五种法的比丘,不适合离开僧团[独住]。具足哪五种[法]呢?诸比丘,在此,比丘对随得的衣不知足,对随得的钵食不知足,对随得的坐卧处不知足,对随得的病缘药资具不知足,并且多欲思惟而住。诸比丘,具足这五种法的比丘,不适合离开僧团[独住]。

127. ‘‘Pañcahi, bhikkhave, dhammehi samannāgato bhikkhu nālaṃ saṅghamhā vapakāsituṃ [vi + apa + kāsituṃ = vapakāsituṃ]. Katamehi pañcahi? Idha, bhikkhave, bhikkhu asantuṭṭho hoti itarītarena cīvarena, asantuṭṭho hoti itarītarena piṇḍapātena, asantuṭṭho hoti itarītarena senāsanena, asantuṭṭho hoti itarītarena gilānappaccayabhesajjaparikkhārena, kāmasaṅkappabahulo ca viharati. Imehi kho, bhikkhave, pañcahi dhammehi samannāgato bhikkhu nālaṃ saṅghamhā vapakāsituṃ.
PTS 3.146缅 2.129已对照

“诸比丘,具足五种法的比丘,适合离开僧团[独住]。具足哪五种[法]呢?诸比丘,在此,比丘对随得的衣知足,对随得的钵食知足,对随得的坐卧处知足,对随得的病缘药资具知足,并且多出离思惟而住。诸比丘,具足这五种法的比丘,适合离开僧团[独住]。”第七[经]。

‘‘Pañcahi, bhikkhave, dhammehi samannāgato bhikkhu alaṃ saṅghamhā vapakāsituṃ. Katamehi pañcahi? Idha, bhikkhave, bhikkhu santuṭṭho hoti itarītarena cīvarena, santuṭṭho hoti itarītarena piṇḍapātena, santuṭṭho hoti itarītarena senāsanena, santuṭṭho hoti itarītarena gilānappaccayabhesajjaparikkhārena, nekkhammasaṅkappabahulo [na kāmasaṅkappabahulo (ka.)] ca viharati. Imehi kho, bhikkhave, pañcahi dhammehi samannāgato bhikkhu alaṃ saṅghamhā vapakāsitu’’nti. Sattamaṃ.
已对照

八、沙门乐经

8. Samaṇasukhasuttaṃ
128已对照

一百二十八、“诸比丘,有这五种沙门之苦。哪五种[沙门之苦]呢?诸比丘,在此,比丘对随得的衣不知足,对随得的钵食不知足,对随得的坐卧处不知足,对随得的病缘药资具不知足,并且不喜乐地行梵行。诸比丘,这就是五种沙门之苦。

128. ‘‘Pañcimāni, bhikkhave, samaṇadukkhāni. Katamāni pañca? Idha, bhikkhave, bhikkhu asantuṭṭho hoti itarītarena cīvarena, asantuṭṭho hoti itarītarena piṇḍapātena, asantuṭṭho hoti itarītarena senāsanena, asantuṭṭho hoti itarītarena gilānappaccayabhesajjaparikkhārena, anabhirato ca brahmacariyaṃ carati. Imāni kho, bhikkhave, pañca samaṇadukkhāni.
已对照

“诸比丘,有这五种沙门之乐。哪五种[沙门之乐]呢?诸比丘,在此,比丘对随得的衣知足,对随得的钵食知足,对随得的坐卧处知足,对随得的病缘药资具知足,并且喜乐地行梵行。诸比丘,这就是五种沙门之乐。”第八[经]。

‘‘Pañcimāni, bhikkhave, samaṇasukhāni. Katamāni pañca? Idha, bhikkhave, bhikkhu santuṭṭho hoti itarītarena cīvarena, santuṭṭho hoti itarītarena piṇḍapātena, santuṭṭho hoti itarītarena senāsanena, santuṭṭho hoti itarītarena gilānappaccayabhesajjaparikkhārena, abhirato ca brahmacariyaṃ carati. Imāni kho, bhikkhave, pañca samaṇasukhānī’’ti. Aṭṭhamaṃ.
已对照

九、溃烂经

9. Parikuppasuttaṃ
129已对照

一百二十九、“诸比丘,有这五种堕苦界的、堕地狱的、溃烂的、不可救治的[人]。哪五种[人]呢?夺去母亲生命的,夺去父亲生命的,夺去阿罗汉生命的,以恶心使如来出血的,破僧团的。诸比丘,这就是五种堕苦界的、堕地狱的、溃烂的、不可救治的[人]。”第九[经]。

129. ‘‘Pañcime, bhikkhave, āpāyikā nerayikā parikuppā atekicchā. Katame pañca? Mātā [mātaraṃ (ka.)] jīvitā voropitā hoti, pitā [pitaraṃ (ka.)] jīvitā voropito [voropitā (ka.)] hoti, arahaṃ [arahantaṃ (ka.), arahā (syā.)] jīvitā voropito hoti, tathāgatassa duṭṭhena cittena lohitaṃ uppāditaṃ hoti, saṅgho bhinno hoti. Ime kho, bhikkhave, pañca āpāyikā nerayikā parikuppā atekicchā’’ti. Navamaṃ.
已对照

十、衰患经

10. Byasanasuttaṃ
130PTS 3.147缅 2.130已对照

一百三十、“诸比丘,有这五种衰患。哪五种[衰患]呢?亲属衰患、财物衰患、疾病衰患、戒衰患、见衰患。诸比丘,众生并不因亲属衰患之故、或财物衰患之故、或疾病衰患之故,身坏命终之后投生于苦界、恶趣、堕处、地狱。诸比丘,众生是因戒衰患之故、或见衰患之故,身坏命终之后投生于苦界、恶趣、堕处、地狱。诸比丘,这就是五种衰患。

130. ‘‘Pañcimāni, bhikkhave, byasanāni. Katamāni pañca? Ñātibyasanaṃ, bhogabyasanaṃ, rogabyasanaṃ, sīlabyasanaṃ, diṭṭhibyasanaṃ. Na, bhikkhave, sattā ñātibyasanahetu vā bhogabyasanahetu vā rogabyasanahetu vā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjanti. Sīlabyasanahetu vā, bhikkhave, sattā diṭṭhibyasanahetu vā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjanti. Imāni kho, bhikkhave, pañca byasanāni.
已对照

“诸比丘,有这五种具足。哪五种[具足]呢?亲属具足、财物具足、无病具足、戒具足、见具足。诸比丘,众生并不因亲属具足之故、或财物具足之故、或无病具足之故,身坏命终之后投生于善趣、天界。诸比丘,众生是因戒具足之故、或见具足之故,身坏命终之后投生于善趣、天界。诸比丘,这就是五种具足。”第十[经]。

‘‘Pañcimā, bhikkhave, sampadā. Katamā pañca? Ñātisampadā, bhogasampadā, ārogyasampadā, sīlasampadā, diṭṭhisampadā. Na, bhikkhave, sattā ñātisampadāhetu vā bhogasampadāhetu vā ārogyasampadāhetu vā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti. Sīlasampadāhetu vā, bhikkhave, sattā diṭṭhisampadāhetu vā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti. Imā kho, bhikkhave, pañca sampadā’’ti. Dasamaṃ.
已对照

病人品第三。

Gilānavaggo tatiyo.
已对照

其摄颂——

病人、念善现起,两看护者、两损寿;

离众、沙门乐,溃烂以及衰患。

Tassuddānaṃ –
Gilāno satisūpaṭṭhi, dve upaṭṭhākā duvāyusā;
Vapakāsasamaṇasukhā, parikuppaṃ byasanena cāti.