快乐巴利palinanda.cc

增支部 · 八集·布萨品 Uposathavaggo

本经目录五、布萨品一、略说布萨经二、详说布萨经三、毗舍佉经四、婆私吒经五、菩阇经六、阿那律经七、第二毗舍佉经八、那拘罗母经九、第一此世经十、第二此世经布萨品第五。第一五十[经]完毕。

已对照

五、布萨品

5. Uposathavaggo
已对照

一、略说布萨经

1. Saṅkhittūposathasuttaṃ
41缅 3.79已对照

四十一、如是我闻——一时,世尊住在舍卫城祇树林给孤独园。在那里,世尊召唤诸比丘:“诸比丘。”“尊者。”那些比丘应诺世尊。世尊这样说——

41. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
PTS 4.249已对照

“诸比丘,所持的具足八支的布萨,有大果,有大功德,有大光辉,有大展布。诸比丘,具足八支的布萨如何持,才有大果,有大功德,有大光辉,有大展布呢?诸比丘,在此,圣弟子这样思察:‘诸阿罗汉终身舍断杀生,远离杀生,放下棍棒,放下刀剑,有惭愧,具同情心,怀着利益、悲悯一切众生生命之心而住;我今天这一夜、这一日也舍断杀生,远离杀生,放下棍棒,放下刀剑,有惭愧,具同情心,怀着利益、悲悯一切众生生命之心而住。以这一支,我也仿效诸阿罗汉,而我的布萨也将是已持的。’他具足这第一支。

‘‘Aṭṭhaṅgasamannāgato, bhikkhave, uposatho upavuttho mahapphalo hoti mahānisaṃso mahājutiko mahāvipphāro. Kathaṃ upavuttho ca, bhikkhave, aṭṭhaṅgasamannāgato uposatho mahapphalo hoti mahānisaṃso mahājutiko mahāvipphāro? Idha, bhikkhave, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati – ‘yāvajīvaṃ arahanto pāṇātipātaṃ pahāya pāṇātipātā paṭiviratā nihitadaṇḍā nihitasatthā lajjī dayāpannā, sabbapāṇabhūtahitānukampino viharanti. Ahaṃ pajja imañca rattiṃ imañca divasaṃ pāṇātipātaṃ pahāya pāṇātipātā paṭivirato nihitadaṇḍo nihitasattho lajjī dayāpanno, sabbapāṇabhūtahitānukampī viharāmi. Imināpaṅgena [imināpi aṅgena (sī. pī.) a. ni. 3.71] arahataṃ anukaromi, uposatho ca me upavuttho bhavissatī’ti. Iminā paṭhamena aṅgena samannāgato hoti.
已对照

“‘诸阿罗汉终身舍断不与取,远离不与取,只取所与,只期待所与,以非盗贼、清净的自身而住;我今天这一夜、这一日也舍断不与取,远离不与取,只取所与,只期待所与,以非盗贼、清净的自身而住。以这一支,我也仿效诸阿罗汉,而我的布萨也将是已持的。’他具足这第二支。

‘‘‘Yāvajīvaṃ arahanto adinnādānaṃ pahāya adinnādānā paṭiviratā dinnādāyī dinnapāṭikaṅkhī, athenena sucibhūtena attanā viharanti. Ahaṃ pajja imañca rattiṃ imañca divasaṃ adinnādānaṃ pahāya adinnādānā paṭivirato dinnādāyī dinnapāṭikaṅkhī, athenena sucibhūtena attanā viharāmi. Imināpaṅgena arahataṃ anukaromi, uposatho ca me upavuttho bhavissatī’ti. Iminā dutiyena aṅgena samannāgato hoti.
已对照

“‘诸阿罗汉终身舍断非梵行,是梵行者,远行[于非梵行之外],远离在俗之法——淫欲;我今天这一夜、这一日也舍断非梵行,是梵行者,远行[于非梵行之外],远离在俗之法——淫欲。以这一支,我也仿效诸阿罗汉,而我的布萨也将是已持的。’他具足这第三支。

‘‘‘Yāvajīvaṃ arahanto abrahmacariyaṃ pahāya brahmacārino ārācārino viratā methunā gāmadhammā. Ahaṃ pajja imañca rattiṃ imañca divasaṃ abrahmacariyaṃ pahāya brahmacārī ārācārī [anācārī (ka.)] virato methunā gāmadhammā. Imināpaṅgena arahataṃ anukaromi, uposatho ca me upavuttho bhavissatī’ti. Iminā tatiyena aṅgena samannāgato hoti.
PTS 4.250缅 3.80已对照

“‘诸阿罗汉终身舍断妄语,远离妄语,是说真实语者、以真实连结真实者、坚定者、可信赖者、不欺世间者;我今天这一夜、这一日也舍断妄语,远离妄语,是说真实语者、以真实连结真实者、坚定者、可信赖者、不欺世间者。以这一支,我也仿效诸阿罗汉,而我的布萨也将是已持的。’他具足这第四支。

‘‘‘Yāvajīvaṃ arahanto musāvādaṃ pahāya musāvādā paṭiviratā saccavādino saccasandhā thetā paccayikā avisaṃvādako lokassa. Ahaṃ pajja imañca rattiṃ imañca divasaṃ musāvādaṃ pahāya musāvādā paṭivirato saccavādī saccasandho theto paccayiko avisaṃvādako lokassa. Imināpaṅgena arahataṃ anukaromi, uposatho ca me upavuttho bhavissatī’ti. Iminā catutthena aṅgena samannāgato hoti.
已对照

“‘诸阿罗汉终身舍断[导致]放逸之因的谷酒、花果酒[等]酒类,远离[导致]放逸之因的谷酒、花果酒[等]酒类;我今天这一夜、这一日也舍断[导致]放逸之因的谷酒、花果酒[等]酒类,远离[导致]放逸之因的谷酒、花果酒[等]酒类。以这一支,我也仿效诸阿罗汉,而我的布萨也将是已持的。’他具足这第五支。

‘‘‘Yāvajīvaṃ arahanto surāmerayamajjapamādaṭṭhānaṃ pahāya surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭiviratā. Ahaṃ pajja imañca rattiṃ imañca divasaṃ surāmerayamajjapamādaṭṭhānaṃ pahāya surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭivirato. Imināpaṅgena arahataṃ anukaromi, uposatho ca me upavuttho bhavissatī’ti. Iminā pañcamena aṅgena samannāgato hoti.
已对照

“‘诸阿罗汉终身是一食者、止于[非]夜食者、远离非时食者;我今天这一夜、这一日也是一食者、止于[非]夜食者、远离非时食者。以这一支,我也仿效诸阿罗汉,而我的布萨也将是已持的。’他具足这第六支。

‘‘‘Yāvajīvaṃ arahanto ekabhattikā rattūparatā viratā vikālabhojanā. Ahaṃ pajja imañca rattiṃ imañca divasaṃ ekabhattiko rattūparato virato vikālabhojanā. Imināpaṅgena arahataṃ anukaromi, uposatho ca me upavuttho bhavissatī’ti. Iminā chaṭṭhena aṅgena samannāgato hoti.
已对照

“‘诸阿罗汉终身舍断观看歌舞奏乐等违逆之事、佩戴、装饰、涂饰花鬘香料脂粉之处,远离观看歌舞奏乐等违逆之事、佩戴、装饰、涂饰花鬘香料脂粉之处;我今天这一夜、这一日也舍断观看歌舞奏乐等违逆之事、佩戴、装饰、涂饰花鬘香料脂粉之处,远离观看歌舞奏乐等违逆之事、佩戴、装饰、涂饰花鬘香料脂粉之处。以这一支,我也仿效诸阿罗汉,而我的布萨也将是已持的。’他具足这第七支。

‘‘‘Yāvajīvaṃ arahanto naccagītavāditavisūkadassanamālāgandhavilepanadhāraṇamaṇḍanavibhūsanaṭṭhānaṃ pahāya naccagītavāditavisūkadassanamālāgandhavilepanadhāraṇamaṇḍanavibhūsanaṭṭhānā paṭiviratā. Ahaṃ pajja imañca rattiṃ imañca divasaṃ naccagītavāditavisūkadassanamālāgandhavilepanadhāraṇamaṇḍanavibhūsanaṭṭhānaṃ pahāya naccagītavāditavisūkadassanamālāgandhavilepanadhāraṇamaṇḍanavibhūsanaṭṭhānā paṭivirato. Imināpaṅgena arahataṃ anukaromi, uposatho ca me upavuttho bhavissatī’ti. Iminā sattamena aṅgena samannāgato hoti.
PTS 4.251缅 3.81已对照

“‘诸阿罗汉终身舍断高床大床,远离高床大床,以小床或草席为低卧;我今天这一夜、这一日也舍断高床大床,远离高床大床,以小床或草席为低卧。以这一支,我也仿效诸阿罗汉,而我的布萨也将是已持的。’他具足这第八支。诸比丘,如是所持的具足八支的布萨,有大果,有大功德,有大光辉,有大展布。”第一[经]。

‘‘‘Yāvajīvaṃ arahanto uccāsayanamahāsayanaṃ pahāya uccāsayanamahāsayanā paṭiviratā nīcaseyyaṃ kappenti – mañcake vā tiṇasanthārake vā. Ahaṃ pajja imañca rattiṃ imañca divasaṃ uccāsayanamahāsayanaṃ pahāya uccāsayanamahāsayanā paṭivirato nīcaseyyaṃ kappemi – mañcake vā tiṇasanthārake vā. Imināpaṅgena arahataṃ anukaromi, uposatho ca me upavuttho bhavissatī’ti. Iminā aṭṭhamena aṅgena samannāgato hoti. Evaṃ upavuttho kho, bhikkhave, aṭṭhaṅgasamannāgato uposatho mahapphalo hoti mahānisaṃso mahājutiko mahāvipphāro’’ti. Paṭhamaṃ.
已对照

二、详说布萨经

2. Vitthatūposathasuttaṃ
42PTS 4.252缅 3.82已对照

四十二、“诸比丘,所持的具足八支的布萨,有大果,有大功德,有大光辉,有大展布。诸比丘,具足八支的布萨如何持,才有大果,有大功德,有大光辉,有大展布呢?诸比丘,在此,圣弟子这样思察:‘诸阿罗汉终身舍断杀生,远离杀生,放下棍棒,放下刀剑,有惭愧,具同情心,怀着利益、悲悯一切众生生命之心而住;我今天这一夜、这一日也舍断杀生,远离杀生,放下棍棒,放下刀剑,有惭愧,具同情心,怀着利益、悲悯一切众生生命之心而住。以这一支,我也仿效诸阿罗汉,而我的布萨也将是已持的。’他具足这第一支。……乃至……。

“‘诸阿罗汉终身舍断高床大床,远离高床大床,以小床或草席为低卧;我今天这一夜、这一日也舍断高床大床,远离高床大床,以小床或草席为低卧。以这一支,我也仿效诸阿罗汉,而我的布萨也将是已持的。’他具足这第八支。诸比丘,如是所持的具足八支的布萨,有大果,有大功德,有大光辉,有大展布。

“有多大的果、多大的功德、多大的光辉、多大的展布呢?诸比丘,犹如有人在这富有大量珍宝的十六大国以统治权与主权治理王国,即:鸯伽、摩揭陀、迦尸、憍萨罗、跋耆、末罗、遮提、槃伽、拘楼、般遮罗、末差、苏罗西那、阿湿波、阿槃提、犍陀罗、剑浮沙,那也不值具足八支的布萨的十六分之一。这是什么缘故呢?诸比丘,人间的王权比起天上的乐,是微小的。

“诸比丘,人间的五十年,是四大王天诸天的一昼夜。以那样的夜,三十夜为一月;以那样的月,十二月为一年;以那样的年,天上的五百年是四大王天诸天的寿量。诸比丘,而有此可能:此处有某个女人或男人,持了具足八支的布萨,身坏命终之后,得生于四大王天诸天的同伴中。诸比丘,我是就这个而说:‘人间的王权比起天上的乐,是微小的。’”

“诸比丘,人间的一百年,是三十三天诸天的一昼夜。以那样的夜,三十夜为一月;以那样的月,十二月为一年;以那样的年,天上的一千年是三十三天诸天的寿量。诸比丘,而有此可能:此处有某个女人或男人,持了具足八支的布萨,身坏命终之后,得生于三十三天诸天的同伴中。诸比丘,我是就这个而说:‘人间的王权比起天上的乐,是微小的。’”

“诸比丘,人间的二百年,是夜摩天诸天的一昼夜。以那样的夜,三十夜为一月;以那样的月,十二月为一年;以那样的年,天上的二千年是夜摩天诸天的寿量。诸比丘,而有此可能:此处有某个女人或男人,持了具足八支的布萨,身坏命终之后,得生于夜摩天诸天的同伴中。诸比丘,我是就这个而说:‘人间的王权比起天上的乐,是微小的。’”

“诸比丘,人间的四百年,是兜率天诸天的一昼夜。以那样的夜,三十夜为一月;以那样的月,十二月为一年;以那样的年,天上的四千年是兜率天诸天的寿量。诸比丘,而有此可能:此处有某个女人或男人,持了具足八支的布萨,身坏命终之后,得生于兜率天诸天的同伴中。诸比丘,我是就这个而说:‘人间的王权比起天上的乐,是微小的。’”

“诸比丘,人间的八百年,是化乐天诸天的一昼夜。以那样的夜,三十夜为一月;以那样的月,十二月为一年;以那样的年,天上的八千年是化乐天诸天的寿量。诸比丘,而有此可能:此处有某个女人或男人,持了具足八支的布萨,身坏命终之后,得生于化乐天诸天的同伴中。诸比丘,我是就这个而说:‘人间的王权比起天上的乐,是微小的。’”

“诸比丘,人间的一千六百年,是他化自在天诸天的一昼夜。以那样的夜,三十夜为一月;以那样的月,十二月为一年;以那样的年,天上的一万六千年是他化自在天诸天的寿量。诸比丘,而有此可能:此处有某个女人或男人,持了具足八支的布萨,身坏命终之后,得生于他化自在天诸天的同伴中。诸比丘,我是就这个而说:‘人间的王权比起天上的乐,是微小的。’”

“不应杀害生命,不应取不与,

不应说妄语,不应成饮酒者;

应远离非梵行——淫欲,

夜间不应食,[不应食]非时之食。

“不应戴花鬘,不应用香,

应卧于床,或卧于地上的敷具;

这就是人们所说的八支布萨,

是到达苦之终结的佛陀所宣说的。

“月亮与太阳,两者都美好可观,

照耀着,巡行于[其所能及的]范围;

它们驱除黑暗,行于空中,

在天空中发光,照耀诸方。

“在这[范围]之内所有的财宝——

珍珠、摩尼、美好的琉璃,

赤金,或者山金,

以及被称为‘蚁金’的金,

“它们连具八支的布萨的

十六分之一也不及,

如一切星群[不及]月光[的十六分之一]。

“因此,具戒的女人与男人,

持了具八支的布萨,

作了导致乐的诸福,

不受呵责,往生天界之处。”第二[经]。

42. ‘‘Aṭṭhaṅgasamannāgato, bhikkhave, uposatho upavuttho mahapphalo hoti mahānisaṃso mahājutiko mahāvipphāro. Kathaṃ upavuttho ca, bhikkhave, aṭṭhaṅgasamannāgato uposatho mahapphalo hoti mahānisaṃso mahājutiko mahāvipphāro? Idha, bhikkhave, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati – ‘yāvajīvaṃ arahanto pāṇātipātaṃ pahāya pāṇātipātā paṭiviratā nihitadaṇḍā nihitasatthā lajjī dayāpannā, sabbapāṇabhūtahitānukampino viharanti. Ahaṃ pajja imañca rattiṃ imañca divasaṃ pāṇātipātaṃ pahāya pāṇātipātā paṭivirato nihitadaṇḍo nihitasattho lajjī dayāpanno, sabbapāṇabhūtahitānukampī viharāmi. Imināpaṅgena arahataṃ anukaromi, uposatho ca me upavuttho bhavissatī’ti. Iminā paṭhamena aṅgena samannāgato hoti…pe….
‘‘‘Yāvajīvaṃ arahanto uccāsayanamahāsayanaṃ pahāya uccāsayanamahāsayanā paṭiviratā nīcaseyyaṃ kappenti – mañcake vā tiṇasanthārake vā. Ahaṃ pajja imañca rattiṃ imañca divasaṃ uccāsayanamahāsayanaṃ pahāya uccāsayanamahāsayanā paṭivirato nīcaseyyaṃ kappemi – mañcake vā tiṇasanthārake vā. Imināpaṅgena arahataṃ anukaromi, uposatho ca me upavuttho bhavissatī’ti. Iminā aṭṭhamena aṅgena samannāgato hoti. Evaṃ upavuttho kho, bhikkhave, aṭṭhaṅgasamannāgato uposatho mahapphalo hoti mahānisaṃso mahājutiko mahāvipphāro.
‘‘Kīvamahapphalo hoti kīvamahānisaṃso kīvamahājutiko kīvamahāvipphāro? Seyyathāpi, bhikkhave, yo imesaṃ soḷasannaṃ mahājanapadānaṃ pahūtarattaratanānaṃ [pahūtasattaratanānaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.) a. ni. 3.71 pāḷiyā ṭīkāyaṃ dassitapāḷiyeva. tadaṭṭhakathāpi passitabbā] issariyādhipaccaṃ rajjaṃ kāreyya, seyyathidaṃ – aṅgānaṃ magadhānaṃ kāsīnaṃ kosalānaṃ vajjīnaṃ mallānaṃ cetīnaṃ vaṅgānaṃ kurūnaṃ pañcālānaṃ macchānaṃ [majjānaṃ (ka.)] sūrasenānaṃ assakānaṃ avantīnaṃ gandhārānaṃ kambojānaṃ, aṭṭhaṅgasamannāgatassa uposathassa etaṃ [ekaṃ (ka.)] kalaṃ nāgghati soḷasiṃ. Taṃ kissa hetu? Kapaṇaṃ, bhikkhave, mānusakaṃ rajjaṃ dibbaṃ sukhaṃ upanidhāya.
‘‘Yāni, bhikkhave, mānusakāni paññāsa vassāni, cātumahārājikānaṃ devānaṃ eso eko rattindivo [rattidivo (ka.)]. Tāya rattiyā tiṃsarattiyo māso. Tena māsena dvādasamāsiyo saṃvaccharo. Tena saṃvaccharena dibbāni pañca vassasatāni cātumahārājikānaṃ devānaṃ āyuppamāṇaṃ. Ṭhānaṃ kho panetaṃ, bhikkhave, vijjati yaṃ idhekacco itthī vā puriso vā aṭṭhaṅgasamannāgataṃ uposathaṃ upavasitvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā cātumahārājikānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjeyya. Idaṃ kho panetaṃ, bhikkhave, sandhāya bhāsitaṃ – ‘kapaṇaṃ mānusakaṃ rajjaṃ dibbaṃ sukhaṃ upanidhāya’’’.
‘‘Yāni, bhikkhave, mānusakāni vassasatāni, tāvatiṃsānaṃ devānaṃ eso eko rattindivo. Tāya rattiyā tiṃsarattiyo māso. Tena māsena dvādasamāsiyo saṃvaccharo. Tena saṃvaccharena dibbaṃ vassasahassaṃ tāvatiṃsānaṃ devānaṃ āyuppamāṇaṃ. Ṭhānaṃ kho panetaṃ, bhikkhave, vijjati yaṃ idhekacco itthī vā puriso vā aṭṭhaṅgasamannāgataṃ uposathaṃ upavasitvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā tāvatiṃsānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjeyya. Idaṃ kho panetaṃ, bhikkhave, sandhāya bhāsitaṃ – ‘kapaṇaṃ mānusakaṃ rajjaṃ dibbaṃ sukhaṃ upanidhāya’’’.
‘‘Yāni, bhikkhave, mānusakāni dve vassasatāni, yāmānaṃ devānaṃ eso eko rattindivo. Tāya rattiyā tiṃsarattiyo māso. Tena māsena dvādasamāsiyo saṃvaccharo. Tena saṃvaccharena dibbāni dve vassasahassāni yāmānaṃ devānaṃ āyuppamāṇaṃ. Ṭhānaṃ kho panetaṃ, bhikkhave, vijjati yaṃ idhekacco itthī vā puriso vā aṭṭhaṅgasamannāgataṃ uposathaṃ upavasitvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā yāmānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjeyya. Idaṃ kho panetaṃ, bhikkhave, sandhāya bhāsitaṃ – ‘kapaṇaṃ mānusakaṃ rajjaṃ dibbaṃ sukhaṃ upanidhāya’’’.
‘‘Yāni, bhikkhave, mānusakāni cattāri vassasatāni, tusitānaṃ devānaṃ eso eko rattindivo. Tāya rattiyā tiṃsarattiyo māso. Tena māsena dvādasamāsiyo saṃvaccharo. Tena saṃvaccharena dibbāni cattāri vassasahassāni tusitānaṃ devānaṃ āyuppamāṇaṃ. Ṭhānaṃ kho panetaṃ, bhikkhave, vijjati yaṃ idhekacco itthī vā puriso vā aṭṭhaṅgasamannāgataṃ uposathaṃ upavasitvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā tusitānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjeyya. Idaṃ kho panetaṃ, bhikkhave, sandhāya bhāsitaṃ – ‘kapaṇaṃ mānusakaṃ rajjaṃ dibbaṃ sukhaṃ upanidhāya’’’.
‘‘Yāni, bhikkhave, mānusakāni aṭṭha vassasatāni, nimmānaratīnaṃ devānaṃ eso eko rattindivo. Tāya rattiyā tiṃsarattiyo māso. Tena māsena dvādasamāsiyo saṃvaccharo. Tena saṃvaccharena dibbāni aṭṭha vassasahassāni nimmānaratīnaṃ devānaṃ āyuppamāṇaṃ. Ṭhānaṃ kho panetaṃ, bhikkhave, vijjati yaṃ idhekacco itthī vā puriso vā aṭṭhaṅgasamannāgataṃ uposathaṃ upavasitvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā nimmānaratīnaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjeyya. Idaṃ kho panetaṃ, bhikkhave, sandhāya bhāsitaṃ – ‘kapaṇaṃ mānusakaṃ rajjaṃ dibbaṃ sukhaṃ upanidhāya’’’.
‘‘Yāni, bhikkhave, mānusakāni soḷasa vassasatāni, paranimmitavasavattīnaṃ devānaṃ eso eko rattindivo. Tāya rattiyā tiṃsarattiyo māso. Tena māsena dvādasamāsiyo saṃvaccharo. Tena saṃvaccharena dibbāni soḷasa vassasahassāni paranimmitavasavattīnaṃ devānaṃ āyuppamāṇaṃ. Ṭhānaṃ kho panetaṃ, bhikkhave, vijjati yaṃ idhekacco itthī vā puriso vā aṭṭhaṅgasamannāgataṃ uposathaṃ upavasitvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā paranimmitavasavattīnaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjeyya. Idaṃ kho panetaṃ, bhikkhave, sandhāya bhāsitaṃ – ‘kapaṇaṃ mānusakaṃ rajjaṃ dibbaṃ sukhaṃ upanidhāyā’’’ti.
‘‘Pāṇaṃ na haññe [hāne (sī.), hena (ka.) a. ni. 3.71] na cadinnamādiye,
Musā na bhāse na ca majjapo siyā;
Abrahmacariyā virameyya methunā,
Rattiṃ na bhuñjeyya vikālabhojanaṃ.
‘‘Mālaṃ na dhāre na ca gandhamācare [gandhamādhare (ka.)],
Mañce chamāyaṃ va sayetha santhate;
Etañhi aṭṭhaṅgikamāhuposathaṃ,
Buddhena dukkhantagunā pakāsitaṃ.
‘‘Cando ca suriyo ca ubho sudassanā,
Obhāsayaṃ anupariyanti yāvatā;
Tamonudā te pana antalikkhagā,
Nabhe pabhāsanti disāvirocanā.
‘‘Etasmiṃ yaṃ vijjati antare dhanaṃ,
Muttā maṇi veḷuriyañca bhaddakaṃ;
Siṅgīsuvaṇṇaṃ atha vāpi kañcanaṃ,
Yaṃ jātarūpaṃ haṭakanti vuccati.
‘‘Aṭṭhaṅgupetassa uposathassa,
Kalampi te nānubhavanti soḷasiṃ;
Candappabhā tāragaṇā ca sabbe.
‘‘Tasmā hi nārī ca naro ca sīlavā,
Aṭṭhaṅgupetaṃ upavassuposathaṃ;
Puññāni katvāna sukhudrayāni,
Aninditā saggamupenti ṭhāna’’nti. dutiyaṃ;
已对照

三、毗舍佉经

3. Visākhāsuttaṃ
43PTS 4.256缅 3.85已对照

四十三、一时,世尊住在舍卫城东园鹿子母讲堂。那时,毗舍佉鹿子母(Visākhā Migāramātā)来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。世尊对坐在一旁的毗舍佉鹿子母这样说——“毗舍佉,所持的具足八支的布萨,有大果,有大功德,有大光辉,有大展布。毗舍佉,具足八支的布萨如何持,才有大果,有大功德,有大光辉,有大展布呢?毗舍佉,在此,圣弟子这样思察:‘诸阿罗汉终身舍断杀生,远离杀生,放下棍棒,放下刀剑,有惭愧,具同情心,怀着利益、悲悯一切众生生命之心而住;我今天这一夜、这一日也舍断杀生,远离杀生,放下棍棒,放下刀剑,有惭愧,具同情心,怀着利益、悲悯一切众生生命之心而住。以这一支,我也仿效诸阿罗汉,而我的布萨也将是已持的。’他具足这第一支。……乃至……。

“‘诸阿罗汉终身舍断高床大床,远离高床大床,以小床或草席为低卧;我今天这一夜、这一日也舍断高床大床,远离高床大床,以小床或草席为低卧。以这一支,我也仿效诸阿罗汉,而我的布萨也将是已持的。’他具足这第八支。毗舍佉,如是所持的具足八支的布萨,有大果,有大功德,有大光辉,有大展布。

“有多大的果、多大的功德、多大的光辉、多大的展布呢?毗舍佉,犹如有人在这富有大量珍宝的十六大国以统治权与主权治理王国,即:鸯伽、摩揭陀、迦尸、憍萨罗、跋耆、末罗、遮提、槃伽、拘楼、般遮罗、末差、苏罗西那、阿湿波、阿槃提、犍陀罗、剑浮沙,那也不值具足八支的布萨的十六分之一。这是什么缘故呢?毗舍佉,人间的王权比起天上的乐,是微小的。

“毗舍佉,人间的五十年,是四大王天诸天的一昼夜。以那样的夜,三十夜为一月;以那样的月,十二月为一年;以那样的年,天上的五百年是四大王天诸天的寿量。毗舍佉,而有此可能:此处有某个女人或男人,持了具足八支的布萨,身坏命终之后,得生于四大王天诸天的同伴中。毗舍佉,我是就这个而说:‘人间的王权比起天上的乐,是微小的。’”

“毗舍佉,人间的一百年,是三十三天诸天的一昼夜。以那样的夜,三十夜为一月;以那样的月,十二月为一年;以那样的年,一千年是三十三天诸天的寿量。毗舍佉,而有此可能:此处有某个女人或男人,持了具足八支的布萨,身坏命终之后,得生于三十三天诸天的同伴中。毗舍佉,我是就这个而说:‘人间的王权比起天上的乐,是微小的。’”

“毗舍佉,人间的二百年……乃至……四百年……乃至……八百年……乃至……一千六百年,是他化自在天诸天的一昼夜。以那样的夜,三十夜为一月;以那样的月,十二月为一年;以那样的年,天上的一万六千年是他化自在天诸天的寿量。毗舍佉,而有此可能:此处有某个女人或男人,持了具足八支的布萨,身坏命终之后,得生于他化自在天诸天的同伴中。毗舍佉,我是就这个而说:‘人间的王权比起天上的乐,是微小的。’”

“不应杀害生命,不应取不与,

不应说妄语,不应成饮酒者;

应远离非梵行——淫欲,

夜间不应食,[不应食]非时之食。

“不应戴花鬘,不应用香,

应卧于床,或卧于地上的敷具;

这就是人们所说的八支布萨,

是到达苦之终结的佛陀所宣说的。

“月亮与太阳,两者都美好可观,

照耀着,巡行于[其所能及的]范围;

它们驱除黑暗,行于空中,

在天空中发光,照耀诸方。

“在这[范围]之内所有的财宝——

珍珠、摩尼、美好的琉璃,

赤金,或者山金,

以及被称为‘蚁金’的金,

“它们连具八支的布萨的

十六分之一也不及,

如一切星群[不及]月光[的十六分之一]。

“因此,具戒的女人与男人,

持了具八支的布萨,

作了导致乐的诸福,

不受呵责,往生天界之处。”第三[经]。

43. [a. ni. 3.71] Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati pubbārāme migāramātupāsāde. Atha kho visākhā migāramātā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho visākhaṃ migāramātaraṃ bhagavā etadavoca – ‘‘aṭṭhaṅgasamannāgato kho, visākhe, uposatho upavuttho mahapphalo hoti mahānisaṃso mahājutiko mahāvipphāro. Kathaṃ upavuttho ca, visākhe, aṭṭhaṅgasamannāgato uposatho mahapphalo hoti mahānisaṃso mahājutiko mahāvipphāro? Idha, visākhe, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati – ‘yāvajīvaṃ arahanto pāṇātipātaṃ pahāya pāṇātipātā paṭiviratā nihitadaṇḍā nihitasatthā lajjī dayāpannā, sabbapāṇabhūtahitānukampino viharanti. Ahaṃ pajja imañca rattiṃ imañca divasaṃ pāṇātipātaṃ pahāya pāṇātipātā paṭivirato nihitadaṇḍo nihitasattho lajjī dayāpanno, sabbapāṇabhūtahitānukampī viharāmi. Imināpaṅgena arahataṃ anukaromi, uposatho ca me upavuttho bhavissatī’’’ti. Iminā paṭhamena aṅgena samannāgato hoti…pe….
‘‘‘Yāvajīvaṃ arahanto uccāsayanamahāsayanaṃ pahāya uccāsayanamahāsayanā paṭiviratā nīcaseyyaṃ kappenti – mañcake vā tiṇasanthārake vā. Ahaṃ pajja imañca rattiṃ imañca divasaṃ uccāsayanamahāsayanaṃ pahāya uccāsayanamahāsayanā paṭivirato nīcaseyyaṃ kappemi – mañcake vā tiṇasanthārake vā. Imināpaṅgena arahataṃ anukaromi, uposatho ca me upavuttho bhavissatī’ti. Iminā aṭṭhamena aṅgena samannāgato hoti. Evaṃ upavuttho kho, visākhe, aṭṭhaṅgasamannāgato uposatho mahapphalo hoti mahānisaṃso mahājutiko mahāvipphāro.
‘‘Kīvamahapphalo hoti, kīvamahānisaṃso, kīvamahājutiko, kīvamahāvipphāro? Seyyathāpi, visākhe, yo imesaṃ soḷasannaṃ mahājanapadānaṃ pahūtarattaratanānaṃ issariyādhipaccaṃ rajjaṃ kāreyya, seyyathidaṃ – aṅgānaṃ magadhānaṃ kāsīnaṃ kosalānaṃ vajjīnaṃ mallānaṃ cetīnaṃ vaṅgānaṃ kurūnaṃ pañcālānaṃ macchānaṃ sūrasenānaṃ assakānaṃ avantīnaṃ gandhārānaṃ kambojānaṃ, aṭṭhaṅgasamannāgatassa uposathassa etaṃ kalaṃ nāgghati soḷasiṃ. Taṃ kissa hetu? Kapaṇaṃ, visākhe, mānusakaṃ rajjaṃ dibbaṃ sukhaṃ upanidhāya.
‘‘Yāni, visākhe, mānusakāni paññāsa vassāni, cātumahārājikānaṃ devānaṃ eso eko rattindivo. Tāya rattiyā tiṃsarattiyo māso. Tena māsena dvādasamāsiyo saṃvaccharo. Tena saṃvaccharena dibbāni pañca vassasatāni cātumahārājikānaṃ devānaṃ āyuppamāṇaṃ. Ṭhānaṃ kho panetaṃ, visākhe, vijjati yaṃ idhekacco itthī vā puriso vā aṭṭhaṅgasamannāgataṃ uposathaṃ upavasitvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā cātumahārājikānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjeyya. Idaṃ kho panetaṃ, visākhe, sandhāya bhāsitaṃ – ‘kapaṇaṃ mānusakaṃ rajjaṃ dibbaṃ sukhaṃ upanidhāya’’’.
‘‘Yaṃ, visākhe, mānusakaṃ vassasataṃ, tāvatiṃsānaṃ devānaṃ eso eko rattindivo. Tāya rattiyā tiṃsarattiyo māso. Tena māsena dvādasamāsiyo saṃvaccharo. Tena saṃvaccharena vassasahassaṃ tāvatiṃsānaṃ devānaṃ āyuppamāṇaṃ. Ṭhānaṃ kho panetaṃ, visākhe, vijjati yaṃ idhekacco itthī vā puriso vā aṭṭhaṅgasamannāgataṃ uposathaṃ upavasitvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā tāvatiṃsānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjeyya. Idaṃ kho panetaṃ, visākhe, sandhāya bhāsitaṃ – ‘kapaṇaṃ mānusakaṃ rajjaṃ dibbaṃ sukhaṃ upanidhāya’’’.
‘‘Yāni, visākhe, mānusakāni dve vassasatāni…pe… cattāri vassasatāni…pe… aṭṭha vassasatāni…pe… soḷasa vassasatāni paranimmitavasavattīnaṃ devānaṃ eso eko rattindivo. Tāya rattiyā tiṃsarattiyo māso. Tena māsena dvādasamāsiyo saṃvaccharo. Tena saṃvaccharena dibbāni soḷasa vassasahassāni paranimmitavasavattīnaṃ devānaṃ āyuppamāṇaṃ. Ṭhānaṃ kho panetaṃ, visākhe, vijjati yaṃ idhekacco itthī vā puriso vā aṭṭhaṅgasamannāgataṃ uposathaṃ upavasitvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā paranimmitavasavattīnaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjeyya. Idaṃ kho panetaṃ, visākhe, sandhāya bhāsitaṃ – ‘kapaṇaṃ mānusakaṃ rajjaṃ dibbaṃ sukhaṃ upanidhāyā’’’ti.
‘‘Pāṇaṃ na haññe na cadinnamādiye,
Musā na bhāse na ca majjapo siyā;
Abrahmacariyā virameyya methunā,
Rattiṃ na bhuñjeyya vikālabhojanaṃ.
‘‘Mālaṃ na dhāre na ca gandhamācare,
Mañce chamāyaṃ va sayetha santhate;
Etañhi aṭṭhaṅgikamāhuposathaṃ,
Buddhena dukkhantagunā pakāsitaṃ.
‘‘Cando ca suriyo ca ubho sudassanā,
Obhāsayaṃ anupariyanti yāvatā;
Tamonudā te pana antalikkhagā,
Nabhe pabhāsanti disāvirocanā.
‘‘Etasmiṃ yaṃ vijjati antare dhanaṃ,
Muttā maṇi veḷuriyañca bhaddakaṃ;
Siṅgīsuvaṇṇaṃ atha vāpi kañcanaṃ,
Yaṃ jātarūpaṃ haṭakanti vuccati.
‘‘Aṭṭhaṅgupetassa uposathassa,
Kalampi te nānubhavanti soḷasiṃ;
Candappabhā tāragaṇā ca sabbe.
‘‘Tasmā hi nārī ca naro ca sīlavā,
Aṭṭhaṅgupetaṃ upavassuposathaṃ;
Puññāni katvāna sukhudrayāni,
Aninditā saggamupenti ṭhāna’’nti. tatiyaṃ;
已对照

四、婆私吒经

4. Vāseṭṭhasuttaṃ
44已对照

四十四、一时,世尊住在毘舍离大林重阁讲堂。那时,婆私吒优婆塞(Vāseṭṭha)来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。世尊对坐在一旁的婆私吒优婆塞这样说——“婆私吒,所持的具足八支的布萨,有大果……乃至……不受呵责,往生天界之处。”

44. Ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. Atha kho vāseṭṭho upāsako yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho vāseṭṭhaṃ upāsakaṃ bhagavā etadavoca – ‘‘aṭṭhaṅgasamannāgato, vāseṭṭha, uposatho upavuttho mahapphalo hoti…pe… aninditā saggamupenti ṭhāna’’nti.
PTS 4.259已对照

这样说时,婆私吒优婆塞对世尊这样说——“尊者,我所爱的亲族血亲若持具足八支的布萨,那对我所爱的亲族血亲也将长久带来利益与安乐。尊者,一切刹帝利若持具足八支的布萨,那对一切刹帝利也将长久带来利益与安乐。尊者,一切婆罗门……乃至……吠舍……首陀罗若持具足八支的布萨,那对一切首陀罗也将长久带来利益与安乐。”

Evaṃ vutte vāseṭṭho upāsako bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘piyā me, bhante, ñātisālohitā aṭṭhaṅgasamannāgataṃ uposathaṃ upavaseyyuṃ, piyānampi me assa ñātisālohitānaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāya. Sabbe cepi, bhante, khattiyā aṭṭhaṅgasamannāgataṃ uposathaṃ upavaseyyuṃ, sabbesampissa khattiyānaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāya. Sabbe cepi, bhante, brāhmaṇā…pe… vessā … suddā aṭṭhaṅgasamannāgataṃ uposathaṃ upavaseyyuṃ, sabbesampissa suddānaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāyā’’ti.
缅 3.88已对照

“婆私吒,正是这样;婆私吒,正是这样!婆私吒,一切刹帝利若持具足八支的布萨,那对一切刹帝利也将长久带来利益与安乐。婆私吒,一切婆罗门……乃至……吠舍……首陀罗若持具足八支的布萨,那对一切首陀罗也将长久带来利益与安乐。婆私吒,这个有诸天、魔、梵天的世间,以及有沙门、婆罗门、诸天与人的人众,若持具足八支的布萨,那对这个有诸天、魔、梵天的世间,以及有沙门、婆罗门、诸天与人的人众,也将长久带来利益与安乐。婆私吒,这些大娑罗树若[有心而]持具足八支的布萨,那对这些大娑罗树也将长久带来利益与安乐。何况身为人者呢!”第四[经]。

‘‘Evametaṃ, vāseṭṭha, evametaṃ, vāseṭṭha! Sabbe cepi, vāseṭṭha, khattiyā aṭṭhaṅgasamannāgataṃ uposathaṃ upavaseyyuṃ, sabbesampissa khattiyānaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāya. Sabbe cepi, vāseṭṭha, brāhmaṇā…pe… vessā… suddā aṭṭhaṅgasamannāgataṃ uposathaṃ upavaseyyuṃ, sabbesampissa suddānaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāya. Sadevako cepi, vāseṭṭha, loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā sadevamanussā aṭṭhaṅgasamannāgataṃ uposathaṃ upavaseyyuṃ [upavaseyya (?)], sadevakassapissa [sadevakassa (sabbattha) a. ni. 4.193; ma. ni. 3.64 passitabbaṃ] lokassa samārakassa sabrahmakassa sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya dīgharattaṃ hitāya sukhāya. Ime cepi, vāseṭṭha, mahāsālā aṭṭhaṅgasamannāgataṃ uposathaṃ upavaseyyuṃ, imesampissa mahāsālānaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāya ( ) [(sace ceteyyuṃ) katthaci atthi. a. ni. 4.193 passitabbaṃ]. Ko pana vādo manussabhūtassā’’ti! Catutthaṃ.
已对照

五、菩阇经

5. Bojjhasuttaṃ
45PTS 4.260缅 3.89已对照

四十五、一时,世尊住在舍卫城祇树林给孤独园。那时,菩阇优婆夷(Bojjhā)来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。世尊对坐在一旁的菩阇优婆夷这样说——

“菩阇,所持的具足八支的布萨,有大果,有大功德,有大光辉,有大展布。菩阇,具足八支的布萨如何持,才有大果,有大功德,有大光辉,有大展布呢?菩阇,在此,圣弟子这样思察:‘诸阿罗汉终身舍断杀生,远离杀生,放下棍棒,放下刀剑,有惭愧,具同情心,怀着利益、悲悯一切众生生命之心而住;我今天这一夜、这一日也舍断杀生,远离杀生,放下棍棒,放下刀剑,有惭愧,具同情心,怀着利益、悲悯一切众生生命之心而住。以这一支,我也仿效诸阿罗汉,而我的布萨也将是已持的。’他具足这第一支。……乃至……。

“‘诸阿罗汉终身舍断高床大床,远离高床大床,以小床或草席为低卧;我今天这一夜、这一日也舍断高床大床,远离高床大床,以小床或草席为低卧。以这一支,我也仿效诸阿罗汉,而我的布萨也将是已持的。’他具足这第八支。菩阇,如是所持的具足八支的布萨,有大果,有大功德,有大光辉,有大展布。

“有多大的果、多大的功德、多大的光辉、多大的展布呢?菩阇,犹如有人在这富有大量珍宝的十六大国以统治权与主权治理王国,即:鸯伽、摩揭陀、迦尸、憍萨罗、跋耆、末罗、遮提、槃伽、拘楼、般遮罗、末差、苏罗西那、阿湿波、阿槃提、犍陀罗、剑浮沙,那也不值具足八支的布萨的十六分之一。这是什么缘故呢?菩阇,人间的王权比起天上的乐,是微小的。

“菩阇,人间的五十年,是四大王天诸天的一昼夜。以那样的夜,三十夜为一月;以那样的月,十二月为一年;以那样的年,天上的五百年是四大王天诸天的寿量。菩阇,而有此可能:此处有某个女人或男人,持了具足八支的布萨,身坏命终之后,得生于四大王天诸天的同伴中。菩阇,我是就这个而说:‘人间的王权比起天上的乐,是微小的。’”

“菩阇,人间的一百年……乃至……菩阇,人间的二百年……乃至……四百年……乃至……八百年……乃至……一千六百年,是他化自在天诸天的一昼夜。以那样的夜,三十夜为一月;以那样的月,十二月为一年;以那样的年,天上的一万六千年是他化自在天诸天的寿量。菩阇,而有此可能:此处有某个女人或男人,持了具足八支的布萨,身坏命终之后,得生于他化自在天诸天的同伴中。菩阇,我是就这个而说:‘人间的王权比起天上的乐,是微小的。’”

“不应杀害生命,不应取不与,

不应说妄语,不应成饮酒者;

应远离非梵行——淫欲,

夜间不应食,[不应食]非时之食。

“不应戴花鬘,不应用香,

应卧于床,或卧于地上的敷具;

这就是人们所说的八支布萨,

是到达苦之终结的佛陀所宣说的。

“月亮与太阳,两者都美好可观,

照耀着,巡行于[其所能及的]范围;

它们驱除黑暗,行于空中,

在天空中发光,照耀诸方。

“在这[范围]之内所有的财宝——

珍珠、摩尼、美好的琉璃,

赤金,或者山金,

以及被称为‘蚁金’的金,

“它们连具八支的布萨的

十六分之一也不及,

如一切星群[不及]月光[的十六分之一]。

“因此,具戒的女人与男人,

持了具八支的布萨,

作了导致乐的诸福,

不受呵责,往生天界之处。”第五[经]。

45. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho bojjhā upāsikā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho bojjhaṃ upāsikaṃ bhagavā etadavoca –
‘‘Aṭṭhaṅgasamannāgato, bojjhe, uposatho upavuttho mahapphalo hoti mahānisaṃso mahājutiko mahāvipphāro. Kathaṃ upavuttho ca, bojjhe, aṭṭhaṅgasamannāgato uposatho mahapphalo hoti mahānisaṃso mahājutiko mahāvipphāro? Idha, bojjhe, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati – ‘yāvajīvaṃ arahanto pāṇātipātaṃ pahāya pāṇātipātā paṭiviratā nihitadaṇḍā nihitasatthā lajjī dayāpannā, sabbapāṇabhūtahitānukampino viharanti. Ahaṃ pajja imañca rattiṃ imañca divasaṃ pāṇātipātaṃ pahāya pāṇātipātā paṭivirato nihitadaṇḍo nihitasattho lajjī dayāpanno, sabbapāṇabhūtahitānukampī viharāmi. Imināpaṅgena arahataṃ anukaromi, uposatho ca me upavuttho bhavissatī’ti. Iminā paṭhamena aṅgena samannāgato hoti…pe….
‘‘‘Yāvajīvaṃ arahanto uccāsayanamahāsayanaṃ pahāya uccāsayanamahāsayanā paṭiviratā nīcaseyyaṃ kappenti – mañcake vā tiṇasanthārake vā. Ahaṃ pajja imañca rattiṃ imañca divasaṃ uccāsayanamahāsayanaṃ pahāya uccāsayanamahāsayanā paṭivirato nīcaseyyaṃ kappemi – mañcake vā tiṇasanthārake vā. Imināpaṅgena arahataṃ anukaromi, uposatho ca me upavuttho bhavissatī’ti. Iminā aṭṭhamena aṅgena samannāgato hoti. Evaṃ upavuttho kho, bojjhe, aṭṭhaṅgasamannāgato uposatho mahapphalo hoti mahānisaṃso mahājutiko mahāvipphāro.
‘‘Kīvamahapphalo hoti, kīvamahānisaṃso, kīvamahājutiko, kīvamahāvipphāro? Seyyathāpi, bojjhe, yo imesaṃ soḷasannaṃ mahājanapadānaṃ pahūtarattaratanānaṃ issariyādhipaccaṃ rajjaṃ kāreyya, seyyathidaṃ – aṅgānaṃ magadhānaṃ kāsīnaṃ kosalānaṃ vajjīnaṃ mallānaṃ cetīnaṃ vaṅgānaṃ kurūnaṃ pañcālānaṃ macchānaṃ sūrasenānaṃ assakānaṃ avantīnaṃ gandhārānaṃ kambojānaṃ, aṭṭhaṅgasamannāgatassa uposathassa etaṃ kalaṃ nāgghati soḷasiṃ. Taṃ kissa hetu? Kapaṇaṃ, bojjhe, mānusakaṃ rajjaṃ dibbaṃ sukhaṃ upanidhāya.
‘‘Yāni, bojjhe, mānusakāni paññāsa vassāni, cātumahārājikānaṃ devānaṃ eso eko rattindivo. Tāya rattiyā tiṃsarattiyo māso. Tena māsena dvādasamāsiyo saṃvaccharo. Tena saṃvaccharena dibbāni pañca vassasatāni cātumahārājikānaṃ devānaṃ āyuppamāṇaṃ. Ṭhānaṃ kho panetaṃ, bojjhe, vijjati yaṃ idhekacco itthī vā puriso vā aṭṭhaṅgasamannāgataṃ uposathaṃ upavasitvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā cātumahārājikānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjeyya. Idaṃ kho panetaṃ, bojjhe, sandhāya bhāsitaṃ – ‘kapaṇaṃ mānusakaṃ rajjaṃ dibbaṃ sukhaṃ upanidhāya’’’.
‘‘Yaṃ, bojjhe, mānusakaṃ vassasataṃ…pe… tāni, bojjhe, mānusakāni dve vassasatāni…pe… cattāri vassasatāni…pe… aṭṭha vassasatāni…pe… soḷasa vassasatāni paranimmitavasavattīnaṃ devānaṃ eso eko rattindivo. Tāya rattiyā tiṃsarattiyo māso. Tena māsena dvādasamāsiyo saṃvaccharo. Tena saṃvaccharena dibbāni soḷasa vassasahassāni paranimmitavasavattīnaṃ devānaṃ āyuppamāṇaṃ. Ṭhānaṃ kho panetaṃ, bojjhe, vijjati yaṃ idhekacco itthī vā puriso vā aṭṭhaṅgasamannāgataṃ uposathaṃ upavasitvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā paranimmitavasavattīnaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjeyya. Idaṃ kho panetaṃ, bojjhe, sandhāya bhāsitaṃ – ‘kapaṇaṃ mānusakaṃ rajjaṃ dibbaṃ sukhaṃ upanidhāyā’’’ti.
‘‘Pāṇaṃ na haññe na cadinnamādiye,
Musā na bhāse na ca majjapo siyā;
Abrahmacariyā virameyya methunā,
Rattiṃ na bhuñjeyya vikālabhojanaṃ.
‘‘Mālaṃ na dhāre na ca gandhamācare,
Mañce chamāyaṃ va sayetha santhate;
Etañhi aṭṭhaṅgikamāhuposathaṃ,
Buddhena dukkhantagunā pakāsitaṃ.
‘‘Cando ca suriyo ca ubho sudassanā,
Obhāsayaṃ anupariyanti yāvatā;
Tamonudā te pana antalikkhagā,
Nabhe pabhāsanti disāvirocanā.
‘‘Etasmiṃ yaṃ vijjati antare dhanaṃ,
Muttā maṇi veḷuriyañca bhaddakaṃ;
Siṅgīsuvaṇṇaṃ atha vāpi kañcanaṃ,
Yaṃ jātarūpaṃ haṭakanti vuccati.
‘‘Aṭṭhaṅgupetassa uposathassa,
Kalampi te nānubhavanti soḷasiṃ;
Candappabhā tāragaṇā ca sabbe.
‘‘Tasmā hi nārī ca naro ca sīlavā,
Aṭṭhaṅgupetaṃ upavassuposathaṃ;
Puññāni katvāna sukhudrayāni,
Aninditā saggamupenti ṭhāna’’nti. pañcamaṃ;
已对照

六、阿那律经

6. Anuruddhasuttaṃ
46PTS 4.263缅 3.91已对照

四十六、一时,世尊住在憍赏弥瞿师罗园。那时,具寿阿那律已去度日间,正独处静坐。于是,许多悦意身天(manāpakāyika)的天女来到具寿阿那律之处;到了之后,礼敬具寿阿那律,站在一旁。站在一旁的那些天女对具寿阿那律这样说——“阿那律尊者,我们是名为悦意身天的天女,在三处上行使主权、施行自在。阿那律尊者,我们想要怎样的容色,就即刻得到那样的容色;想要怎样的声音,就即刻得到那样的声音;想要怎样的乐,就即刻得到那样的乐。阿那律尊者,我们是名为悦意身天的天女,在这三处上行使主权、施行自在。”

于是,具寿阿那律这样想:“啊,愿这些天女全都是青色的——青的容色、青的衣服、青的装饰!”于是,那些天女知道了具寿阿那律的心意,全都成为青色的——青的容色、青的衣服、青的装饰。

于是,具寿阿那律这样想:“啊,愿这些天女全都是黄色的……乃至……全都是赤色的……全都是白色的——白的容色、白的衣服、白的装饰!”于是,那些天女知道了具寿阿那律的心意,全都成为白色的——白的容色、白的衣服、白的装饰。

于是,那些天女,一位唱歌,一位跳舞,一位击掌。犹如具五支的乐器善加调校、善加试音,由善巧者善加合奏,其声美妙、令人悦乐、令人爱乐、可爱、令人陶醉;同样地,那些天女的装饰之声美妙、令人悦乐、令人爱乐、可爱、令人陶醉。于是,具寿阿那律收摄了诸根。

于是,那些天女[想]:“圣者阿那律不接受[这些]。”便就在那里隐没了。于是,具寿阿那律于傍晚时分从静坐起身,来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的具寿阿那律对世尊这样说——

“尊者,在此,我已去度日间,正独处静坐。尊者,于是,许多悦意身天的天女来到我之处;到了之后,礼敬我,站在一旁。尊者,站在一旁的那些天女对我这样说——‘阿那律尊者,我们是名为悦意身天的天女,在三处上行使主权、施行自在。阿那律尊者,我们想要怎样的容色,就即刻得到那样的容色;想要怎样的声音,就即刻得到那样的声音;想要怎样的乐,就即刻得到那样的乐。阿那律尊者,我们是名为悦意身天的天女,在这三处上行使主权、施行自在。’尊者,于是我这样想:‘啊,愿这些天女全都是青色的——青的容色、青的衣服、青的装饰!’尊者,于是,那些天女知道了我的心意,全都成为青色的——青的容色、青的衣服、青的装饰。

“尊者,于是我这样想:‘啊,愿这些天女全都是黄色的……乃至……全都是赤色的……乃至……全都是白色的——白的容色、白的衣服、白的装饰!’尊者,于是,那些天女知道了我的心意,全都成为白色的——白的容色、白的衣服、白的装饰。

“尊者,于是,那些天女,一位唱歌,一位跳舞,一位击掌。犹如具五支的乐器善加调校、善加试音,由善巧者善加合奏,其声美妙、令人悦乐、令人爱乐、可爱、令人陶醉;同样地,那些天女的装饰之声美妙、令人悦乐、令人爱乐、可爱、令人陶醉。尊者,于是我收摄了诸根。

“尊者,于是,那些天女[想]:‘圣者阿那律不接受[这些]。’便就在那里隐没了。尊者,具足多少法的女人,身坏命终之后,投生于悦意身天诸天的同伴中呢?”

“阿那律,具足八种法的女人,身坏命终之后,投生于悦意身天诸天的同伴中。具足哪八种[法]呢?阿那律,在此,父母求[她的]利益、求[她的]福祉、怜悯[她],出于怜悯而把[她]给与哪位丈夫,她就对他先起、后卧,凡有所命必顺从,行止可意,言语可爱。

“凡是丈夫所尊重的人——母亲、父亲或沙门、婆罗门,她恭敬他们、尊重他们、尊敬他们、供养他们;他们来到时,她以座位与[洗足]水礼遇他们。

“丈夫家中的那些内务——或羊毛[活],或棉[活],她于其中熟练、不懒惰,具足于其中[适宜]方法的审察,足以亲自去做,足以安排[他人去做]。

“丈夫家中的那些内部人员——或奴仆、或差役、或佣工,她知道他们已作的是已作,未作的是未作;知道病者的强弱;把嚼食、啖食按各自应得之分分配给他们。

“丈夫带回来的钱财、谷物或金,她以看管、守护来保全它,并且对此她不浪荡、不偷盗、不嗜酒、不败家。

“她又是优婆夷,已皈依佛、已皈依法、已皈依僧。

“她又是具戒者——远离杀生,远离不与取,远离欲邪行,远离虚妄语,远离[导致]放逸之因的谷酒、花果酒[等]酒类。

“她又是有施舍者,以离了悭垢的心居家,施舍无所保留、手常洁净、乐于舍弃、堪受人乞求、乐于布施与分享。

“阿那律,具足这八种法的女人,身坏命终之后,投生于悦意身天诸天的同伴中。”

“那总是养育她、常热勤而勤奋的人,

那给与一切所欲的男人——[她]不轻视[这]丈夫。

“贤良的妻子也不以嫉妒之语激怒丈夫;

智慧的[她]礼敬丈夫一切所尊重者。

“勤奋而不懒惰,善摄[家中]眷属,

她行丈夫所可意的,守护所积聚的[财物]。

“凡如是行持的女人,随顺丈夫的意愿,

她所投生之处,是名为‘悦意’的诸天。”第六[经]。

46. Ekaṃ samayaṃ bhagavā kosambiyaṃ viharati ghositārāme. Tena kho pana samayena āyasmā anuruddho divāvihāraṃ gato hoti paṭisallīno. Atha kho sambahulā manāpakāyikā devatā yenāyasmā anuruddho tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ anuruddhaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Ekamantaṃ ṭhitā kho tā devatā āyasmantaṃ anuruddhaṃ etadavocuṃ – ‘‘mayaṃ, bhante anuruddha, manāpakāyikā nāma devatā tīsu ṭhānesu issariyaṃ kārema vasaṃ vattema. Mayaṃ, bhante anuruddha, yādisakaṃ vaṇṇaṃ ākaṅkhāma tādisakaṃ vaṇṇaṃ ṭhānaso paṭilabhāma; yādisakaṃ saraṃ ākaṅkhāma tādisakaṃ saraṃ ṭhānaso paṭilabhāma; yādisakaṃ sukhaṃ ākaṅkhāma tādisakaṃ sukhaṃ ṭhānaso paṭilabhāma. Mayaṃ, bhante anuruddha, manāpakāyikā nāma devatā imesu tīsu ṭhānesu issariyaṃ kārema vasaṃ vattemā’’ti.
Atha kho āyasmato anuruddhassa etadahosi – ‘‘aho vatimā devatā sabbāva nīlā assu nīlavaṇṇā nīlavatthā nīlālaṅkārā’’ti. Atha kho tā devatā āyasmato anuruddhassa cittamaññāya sabbāva nīlā ahesuṃ nīlavaṇṇā nīlavatthā nīlālaṅkārā.
Atha kho āyasmato anuruddhassa etadahosi – ‘‘aho vatimā devatā sabbāva pītā assu…pe… sabbāva lohitakā assu… sabbāva odātā assu odātavaṇṇā odātavatthā odātālaṅkārā’’ti. Atha kho tā devatā āyasmato anuruddhassa cittamaññāya sabbāva odātā ahesuṃ odātavaṇṇā odātavatthā odātālaṅkārā.
Atha kho tā devatā ekā ca [ko (sī.), ekāva (syā. pī.)] gāyi ekā ca [ekā pana (sī.), ekāva (syā. pī.)] nacci ekā ca [ekā (sī.), ekāva (syā. pī.)] accharaṃ vādesi. Seyyathāpi nāma pañcaṅgikassa tūriyassa [turiyassa (sī. syā. pī.)] suvinītassa suppaṭipatāḷitassa kusalehi susamannāhatassa saddo hoti vaggu ca rajanīyo ca kamanīyo ca pemanīyo ca madanīyo ca; evamevaṃ tāsaṃ devatānaṃ alaṅkārānaṃ saddo hoti vaggu ca rajanīyo ca kamanīyo ca pemanīyo ca madanīyo ca. Atha kho āyasmā anuruddho indriyāni okkhipi.
Atha kho tā devatā ‘‘na khvayyo anuruddho sādiyatī’’ti [sādayatīti (saddanītidhātumālā)] tatthevantaradhāyiṃsu. Atha kho āyasmā anuruddho sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā anuruddho bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘Idhāhaṃ, bhante, divāvihāraṃ gato homi paṭisallīno. Atha kho, bhante, sambahulā manāpakāyikā devatā yenāhaṃ tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Ekamantaṃ ṭhitā kho, bhante, tā devatā maṃ etadavocuṃ – ‘mayaṃ, bhante anuruddha, manāpakāyikā nāma devatā tīsu ṭhānesu issariyaṃ kārema vasaṃ vattema. Mayaṃ, bhante anuruddha, yādisakaṃ vaṇṇaṃ ākaṅkhāma tādisakaṃ vaṇṇaṃ ṭhānaso paṭilabhāma; yādisakaṃ saraṃ ākaṅkhāma tādisakaṃ saraṃ ṭhānaso paṭilabhāma; yādisakaṃ sukhaṃ ākaṅkhāma tādisakaṃ sukhaṃ ṭhānaso paṭilabhāma. Mayaṃ, bhante anuruddha, manāpakāyikā nāma devatā imesu tīsu ṭhānesu issariyaṃ kārema vasaṃ vattemā’ti. Tassa mayhaṃ, bhante, etadahosi – ‘aho vatimā devatā sabbāva nīlā assu nīlavaṇṇā nīlavatthā nīlālaṅkārā’ti. Atha kho, bhante, tā devatā mama cittamaññāya sabbāva nīlā ahesuṃ nīlavaṇṇā nīlavatthā nīlālaṅkārā.
‘‘Tassa mayhaṃ, bhante, etadahosi – ‘aho vatimā devatā sabbāva pītā assu…pe… sabbāva lohitakā assu…pe… sabbāva odātā assu odātavaṇṇā odātavatthā odātālaṅkārā’ti. Atha kho, bhante, tā devatā mama cittamaññāya sabbāva odātā ahesuṃ odātavaṇṇā odātavatthā odātālaṅkārā.
‘‘Atha kho, bhante, tā devatā ekā ca gāyi ekā ca nacci ekā ca accharaṃ vādesi. Seyyathāpi nāma pañcaṅgikassa tūriyassa suvinītassa suppaṭipatāḷitassa kusalehi susamannāhatassa saddo hoti vaggu ca rajanīyo ca kamanīyo ca pemanīyo ca madanīyo ca; evamevaṃ tāsaṃ devatānaṃ alaṅkārānaṃ saddo hoti vaggu ca rajanīyo ca kamanīyo ca pemanīyo ca madanīyo ca. Atha khvāhaṃ, bhante, indriyāni okkhipiṃ.
‘‘Atha kho, bhante, tā devatā ‘na khvayyo anuruddho sādiyatī’ti tatthevantaradhāyiṃsu. Katihi nu kho, bhante, dhammehi samannāgato mātugāmo kāyassa bhedā paraṃ maraṇā manāpakāyikānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjatī’’ti?
‘‘Aṭṭhahi kho, anuruddha, dhammehi samannāgato mātugāmo kāyassa bhedā paraṃ maraṇā manāpakāyikānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjati. Katamehi aṭṭhahi? Idha, anuruddha, mātugāmo yassa mātāpitaro bhattuno denti atthakāmā hitesino anukampakā anukampaṃ upādāya tassa hoti pubbuṭṭhāyinī pacchānipātinī kiṅkārapaṭissāvinī manāpacārinī piyavādinī.
‘‘Ye te bhattu garuno [guruno (ka.)] honti – mātāti vā pitāti vā samaṇabrāhmaṇāti vā – te sakkaroti, garuṃ karoti [garukaroti (sī. syā. pī.)], māneti, pūjeti, abbhāgate ca āsanodakena paṭipūjeti.
‘‘Ye te bhattu abbhantarā kammantā – uṇṇāti vā kappāsāti vā – tattha dakkhā hoti analasā tatrupāyāya [tatrūpāyāya (sī.), a. ni. 4.35; 11.14] vīmaṃsāya samannāgatā alaṃ kātuṃ alaṃ saṃvidhātuṃ.
‘‘Yo so bhattu abbhantaro antojano – dāsāti vā pessāti vā kammakarāti vā – tesaṃ katañca katato jānāti akatañca akatato jānāti, gilānakānañca balābalaṃ jānāti khādanīyaṃ bhojanīyañcassa paccaṃsena [paccayena (syā.), paccattaṃsena (ka.) a. ni. 5.33] saṃvibhajati.
‘‘Yaṃ bhattu āharati dhanaṃ vā dhaññaṃ vā jātarūpaṃ vā taṃ ārakkhena guttiyā sampādeti, tattha ca hoti adhuttī athenī asoṇḍī avināsikā.
‘‘Upāsikā kho pana hoti buddhaṃ saraṇaṃ gatā dhammaṃ saraṇaṃ gatā saṅghaṃ saraṇaṃ gatā.
‘‘Sīlavatī kho pana hoti – pāṇātipātā paṭiviratā, adinnādānā paṭiviratā, kāmesumicchācārā paṭiviratā, musāvādā paṭiviratā, surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭiviratā.
‘‘Cāgavatī kho pana hoti. Vigatamalamaccherena cetasā agāraṃ ajjhāvasati muttacāgā [muttacāgī (syā.)] payatapāṇinī [payatapāṇi (sī.), payatapāṇī (syā. pī. ka.)] vossaggaratā yācayogā dānasaṃvibhāgaratā.
‘‘Imehi kho, anuruddha, aṭṭhahi dhammehi samannāgato mātugāmo kāyassa bhedā paraṃ maraṇā manāpakāyikānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjatī’’ti.
‘‘Yo naṃ bharati sabbadā, niccaṃ ātāpi ussuko;
Taṃ sabbakāmadaṃ [taṃ sabbakāmaharaṃ (sī. syā. pī.) sabbakāmaharaṃ (a. ni. 5.33] posaṃ, bhattāraṃ nātimaññati.
‘‘Na cāpi sotthi bhattāraṃ, issāvādena rosaye;
Bhattu ca garuno sabbe, paṭipūjeti paṇḍitā.
‘‘Uṭṭhāhikā [uṭṭhāyikā (ka.)] analasā, saṅgahitaparijjanā;
Bhattu manāpaṃ carati, sambhataṃ anurakkhati.
‘‘Yā evaṃ vattati nārī, bhattu chandavasānugā;
Manāpā nāma te [manāpakāyikā (sī. ka.)] devā, yattha sā upapajjatī’’ti. chaṭṭhaṃ;
已对照

七、第二毗舍佉经

7. Dutiyavisākhāsuttaṃ
47PTS 4.267已对照

四十七、一时,世尊住在舍卫城东园鹿子母讲堂。那时,毗舍佉鹿子母……乃至……世尊对坐在一旁的毗舍佉鹿子母这样说——

47. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati pubbārāme migāramātupāsāde. Atha kho visākhā migāramātā…pe… ekamantaṃ nisinnaṃ kho visākhaṃ migāramātaraṃ bhagavā etadavoca –
已对照

“毗舍佉,具足八种法的女人,身坏命终之后,投生于悦意身天诸天的同伴中。具足哪八种[法]呢?毗舍佉,在此,父母求[她的]利益、求[她的]福祉、怜悯[她],出于怜悯而把[她]给与哪位丈夫,她就对他先起、后卧,凡有所命必顺从,行止可意,言语可爱。……乃至……。

‘‘Aṭṭhahi kho, visākhe, dhammehi samannāgato mātugāmo kāyassa bhedā paraṃ maraṇā manāpakāyikānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjati. Katamehi aṭṭhahi? Idha, visākhe, mātugāmo yassa mātāpitaro bhattuno denti atthakāmā hitesino anukampakā anukampaṃ upādāya tassa hoti pubbuṭṭhāyinī pacchānipātinī kiṅkārapaṭissāvinī manāpacārinī piyavādinī…pe….
已对照

“她又是有施舍者,以离了悭垢的心居家,施舍无所保留、手常洁净、乐于舍弃、堪受人乞求、乐于布施与分享。毗舍佉,具足这八种法的女人,身坏命终之后,投生于悦意身天诸天的同伴中。”

‘‘Cāgavatī kho pana hoti. Vigatamalamaccherena cetasā agāraṃ ajjhāvasati muttacāgā payatapāṇinī vossaggaratā yācayogā dānasaṃvibhāgaratā. Imehi kho, visākhe, aṭṭhahi dhammehi samannāgato mātugāmo kāyassa bhedā paraṃ maraṇā manāpakāyikānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjatī’’ti.
已对照

“那总是养育她、常热勤而勤奋的人,

‘‘Yo naṃ bharati sabbadā, niccaṃ ātāpi ussuko;
已对照

那给与一切所欲的男人——[她]不轻视[这]丈夫。

Taṃ sabbakāmadaṃ posaṃ, bhattāraṃ nātimaññati.
缅 3.95已对照

“贤良的妻子也不以嫉妒之语激怒丈夫;

‘‘Na cāpi sotthi bhattāraṃ, issāvādena rosaye;
已对照

智慧的[她]礼敬丈夫一切所尊重者。

Bhattu ca garuno sabbe, paṭipūjeti paṇḍitā.
已对照

“勤奋而不懒惰,善摄[家中]眷属,

‘‘Uṭṭhāhikā analasā, saṅgahitaparijjanā;
已对照

她行丈夫所可意的,守护所积聚的[财物]。

Bhattu manāpaṃ carati, sambhataṃ anurakkhati.
已对照

“凡如是行持的女人,随顺丈夫的意愿,

‘‘Yā evaṃ vattati nārī, bhattu chandavasānugā;
已对照

她所投生之处,是名为‘悦意’的诸天。”第七[经]。

Manāpā nāma te [manāpakāyikā (sī. ka.)] devā, yattha sā upapajjatī’’ti. sattamaṃ;
已对照

八、那拘罗母经

8. Nakulamātāsuttaṃ
48PTS 4.268缅 3.96已对照

四十八、一时,世尊住在跋伽[国]中,鳄鱼山贝萨迦罗林的鹿野苑。那时,那拘罗母居士妇(Nakulamātā gahapatānī)来到世尊之处;到了之后……乃至……。世尊对坐在一旁的那拘罗母居士妇这样说——

“那拘罗母,具足八种法的女人,身坏命终之后,投生于悦意身天诸天的同伴中。具足哪八种[法]呢?那拘罗母,在此,父母求[她的]利益、求[她的]福祉、怜悯[她],出于怜悯而把[她]给与哪位丈夫,她就对他先起、后卧,凡有所命必顺从,行止可意,言语可爱。

“凡是丈夫所尊重的人——母亲、父亲或沙门、婆罗门,她恭敬他们、尊重他们、尊敬他们、供养他们;他们来到时,她以座位与[洗足]水礼遇他们。

“丈夫家中的那些内务——或羊毛[活],或棉[活],她于其中熟练、不懒惰,具足于其中[适宜]方法的审察,足以亲自去做,足以安排[他人去做]。

“丈夫家中的那些内部人员——或奴仆、或差役、或佣工,她知道他们已作的是已作,未作的是未作;知道病者的强弱;把嚼食、啖食按各自应得之分分配给他们。

“丈夫带回来的钱财、谷物、银或金,她以看管、守护来保全它,并且对此她不浪荡、不偷盗、不嗜酒、不败家。

“她又是优婆夷,已皈依佛、已皈依法、已皈依僧。

“她又是具戒者——远离杀生……乃至……远离[导致]放逸之因的谷酒、花果酒[等]酒类……乃至……。

“她又是有施舍者,以离了悭垢的心居家,施舍无所保留、手常洁净、乐于舍弃、堪受人乞求、乐于布施与分享。

“那拘罗母,具足这八种法的女人,身坏命终之后,投生于悦意身天诸天的同伴中。”

“那总是养育她、常热勤而勤奋的人,

那给与一切所欲的男人——[她]不轻视[这]丈夫。

“贤良的妻子也不以嫉妒之语激怒丈夫;

智慧的[她]礼敬丈夫一切所尊重者。

“勤奋而不懒惰,善摄[家中]眷属,

她行丈夫所可意的,守护所积聚的[财物]。

“凡如是行持的女人,随顺丈夫的意愿,

她所投生之处,是名为‘悦意’的诸天。”第八[经]。

48. Ekaṃ samayaṃ bhagavā bhaggesu viharati suṃsumāragire [suṃsumāragire (sī. syā. pī.)] bhesakaḷāvane migadāye. Atha kho nakulamātā gahapatānī yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā…pe…. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho nakulamātaraṃ gahapatāniṃ bhagavā etadavoca –
‘‘Aṭṭhahi kho, nakulamāte, dhammehi samannāgato mātugāmo kāyassa bhedā paraṃ maraṇā manāpakāyikānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjati. Katamehi aṭṭhahi? Idha, nakulamāte, mātugāmo yassa mātāpitaro bhattuno denti atthakāmā hitesino anukampakā anukampaṃ upādāya tassa hoti pubbuṭṭhāyinī pacchānipātinī kiṅkārapaṭissāvinī manāpacārinī piyavādinī.
‘‘Ye te bhattu garuno honti – mātāti vā pitāti vā samaṇabrāhmaṇāti vā – te sakkaroti garuṃ karoti māneti pūjeti, abbhāgate ca āsanodakena paṭipūjeti.
‘‘Ye te bhattu abbhantarā kammantā – uṇṇāti vā kappāsāti vā – tattha dakkhā hoti analasā tatrupāyāya vīmaṃsāya samannāgatā alaṃ kātuṃ alaṃ saṃvidhātuṃ.
‘‘Yo so bhattu abbhantaro antojano – dāsāti vā pessāti vā kammakarāti vā – tesaṃ katañca katato jānāti akatañca akatato jānāti, gilānakānañca balābalaṃ jānāti khādanīyaṃ bhojanīyañcassa paccaṃsena saṃvibhajati.
‘‘Yaṃ bhattā āharati dhanaṃ vā dhaññaṃ vā rajataṃ vā jātarūpaṃ vā taṃ ārakkhena guttiyā sampādeti, tattha ca hoti adhuttī athenī asoṇḍī avināsikā.
‘‘Upāsikā kho pana hoti buddhaṃ saraṇaṃ gatā dhammaṃ saraṇaṃ gatā saṅghaṃ saraṇaṃ gatā.
‘‘Sīlavatī kho pana hoti – pāṇātipātā paṭiviratā…pe… surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭiviratā…pe….
‘‘Cāgavatī kho pana hoti vigatamalamaccherena cetasā agāraṃ ajjhāvasati muttacāgā payatapāṇinī vossaggaratā yācayogā dānasaṃvibhāgaratā.
‘‘Imehi kho, nakulamāte, aṭṭhahi dhammehi samannāgato mātugāmo kāyassa bhedā paraṃ maraṇā manāpakāyikānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjatī’’ti.
‘‘Yo naṃ bharati sabbadā, niccaṃ ātāpi ussuko;
Taṃ sabbakāmadaṃ posaṃ, bhattāraṃ nātimaññati.
‘‘Na cāpi sotthi bhattāraṃ, issāvādena rosaye;
Bhattu ca garuno sabbe, paṭipūjeti paṇḍitā.
‘‘Uṭṭhāhikā analasā, saṅgahitaparijjanā;
Bhattu manāpaṃ carati, sambhataṃ anurakkhati.
‘‘Yā evaṃ vattati nārī, bhattu chandavasānugā;
Manāpā nāma te [manāpakāyikā (sī.)] devā, yattha sā upapajjatī’’ti. aṭṭhamaṃ;
已对照

九、第一此世经

9. Paṭhamaidhalokikasuttaṃ
49PTS 4.270缅 3.97已对照

四十九、一时,世尊住在舍卫城东园鹿子母讲堂。那时,毗舍佉鹿子母(Visākhā Migāramātā)来到世尊之处……乃至……世尊对坐在一旁的毗舍佉鹿子母这样说——

“毗舍佉,具足四种法的女人,是为胜此世而行道者,她此世已得成办。具足哪四种[法]呢?毗舍佉,在此,女人善理家务,善摄[家中]眷属,行丈夫所可意的,守护所积聚的[财物]。

“毗舍佉,女人怎样善理家务呢?毗舍佉,在此,凡是丈夫家中的那些内务——或羊毛[活],或棉[活],女人于其中熟练、不懒惰,具足于其中[适宜]方法的审察,足以亲自去做,足以安排[他人去做]。毗舍佉,女人就是这样善理家务。

“毗舍佉,女人怎样善摄[家中]眷属呢?毗舍佉,在此,凡是丈夫家中的那些内部人员——或奴仆、或差役、或佣工,女人知道他们已作的是已作,未作的是未作;知道病者的强弱;把嚼食、啖食按各自应得之分分配给他们。毗舍佉,女人就是这样善摄[家中]眷属。

“毗舍佉,女人怎样行丈夫所可意的呢?毗舍佉,在此,凡被丈夫视为不可意的,女人即使为了活命也不去做。毗舍佉,女人就是这样行丈夫所可意的。

“毗舍佉,女人怎样守护所积聚的[财物]呢?毗舍佉,在此,凡丈夫带回来的钱财、谷物、银或金,女人以看管、守护来保全它,并且对此她不浪荡、不偷盗、不嗜酒、不败家。毗舍佉,女人就是这样守护所积聚的[财物]。毗舍佉,具足这四种法的女人,是为胜此世而行道者,她此世已得成办。

“毗舍佉,具足四种法的女人,是为胜他世而行道者,他世已得成办。具足哪四种[法]呢?毗舍佉,在此,女人具足信,具足戒,具足施舍,具足慧。

“毗舍佉,女人怎样具足信呢?毗舍佉,在此,女人有信,信如来的正觉:‘那位世尊亦即是阿罗汉、正等正觉者、明行具足、善逝、世间解、无上者、调御丈夫、天人导师、佛陀、世尊。’毗舍佉,女人就是这样具足信。

“毗舍佉,女人怎样具足戒呢?毗舍佉,在此,女人离杀生……乃至……离[导致]放逸之因的谷酒、花果酒[等]酒类。毗舍佉,女人就是这样具足戒。

“毗舍佉,女人怎样具足施舍呢?毗舍佉,在此,女人以离了悭垢的心居家,施舍无所保留、手常洁净、乐于舍弃、堪受人乞求、乐于布施与分享。毗舍佉,女人就是这样具足施舍。

“毗舍佉,女人怎样具足慧呢?毗舍佉,在此,女人是有慧者……乃至……毗舍佉,女人就是这样具足慧。毗舍佉,具足这四种法的女人,是为胜他世而行道者,他世已得成办。”

“善理家务,善摄[家中]眷属,

她行丈夫所可意的,守护所积聚的[财物]。

“有信,具足戒,宽仁,离悭吝,

她常净化道路——那来世的安稳[之道]。

“这些八法,凡在哪位女子身上存在,

人们称她为具戒者、住于法者、说真实者。

“具足十六行相,善具八支,

这样具戒的优婆夷,

往生于悦意的天界。”第九[经]。

49. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati pubbārāme migāramātupāsāde. Atha kho visākhā migāramātā yena bhagavā tenupasaṅkami…pe…. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho visākhaṃ migāramātaraṃ bhagavā etadavoca –
‘‘Catūhi kho, visākhe, dhammehi samannāgato mātugāmo idhalokavijayāya paṭipanno hoti, ayaṃsa loko āraddho hoti. Katamehi catūhi? Idha, visākhe, mātugāmo susaṃvihitakammanto hoti, saṅgahitaparijano, bhattu manāpaṃ carati, sambhataṃ anurakkhati.
‘‘Kathañca, visākhe, mātugāmo susaṃvihitakammanto hoti? Idha, visākhe, mātugāmo ye te bhattu abbhantarā kammantā – uṇṇāti vā kappāsāti vā – tattha dakkhā hoti analasā tatrupāyāya vīmaṃsāya samannāgatā alaṃ kātuṃ alaṃ saṃvidhātuṃ. Evaṃ kho, visākhe, mātugāmo susaṃvihitakammanto hoti.
‘‘Kathañca, visākhe, mātugāmo saṅgahitaparijano hoti? Idha, visākhe, mātugāmo yo so bhattu abbhantaro antojano – dāsāti vā pessāti vā kammakarāti vā – tesaṃ katañca katato jānāti akatañca akatato jānāti, gilānakānañca balābalaṃ jānāti khādanīyaṃ bhojanīyañcassa paccaṃsena saṃvibhajati. Evaṃ kho, visākhe, mātugāmo saṅgahitaparijano hoti.
‘‘Kathañca, visākhe, mātugāmo bhattu manāpaṃ carati? Idha, visākhe, mātugāmo yaṃ bhattu amanāpasaṅkhātaṃ taṃ jīvitahetupi na ajjhācarati. Evaṃ kho, visākhe, mātugāmo bhattu manāpaṃ carati.
‘‘Kathañca, visākhe, mātugāmo sambhataṃ anurakkhati? Idha, visākhe, mātugāmo yaṃ bhattā āharati dhanaṃ vā dhaññaṃ vā rajataṃ vā jātarūpaṃ vā taṃ ārakkhena guttiyā sampādeti, tattha ca hoti adhuttī athenī asoṇḍī avināsikā. Evaṃ kho, visākhe, mātugāmo sambhataṃ anurakkhati. Imehi kho, visākhe, catūhi dhammehi samannāgato mātugāmo idhalokavijayāya paṭipanno hoti, ayaṃsa loko āraddho hoti.
‘‘Catūhi kho, visākhe, dhammehi samannāgato mātugāmo paralokavijayāya paṭipanno hoti, paraloko āraddho hoti. Katamehi catūhi? Idha, visākhe, mātugāmo saddhāsampanno hoti, sīlasampanno hoti, cāgasampanno hoti, paññāsampanno hoti.
‘‘Kathañca, visākhe, mātugāmo saddhāsampanno hoti? Idha, visākhe, mātugāmo saddho hoti, saddahati tathāgatassa bodhiṃ – ‘itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā’ti. Evaṃ kho, visākhe, mātugāmo saddhāsampanno hoti.
‘‘Kathañca, visākhe, mātugāmo sīlasampanno hoti? Idha, visākhe, mātugāmo pāṇātipātā paṭivirato hoti…pe… surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭivirato hoti. Evaṃ kho, visākhe, mātugāmo sīlasampanno hoti.
‘‘Kathañca, visākhe, mātugāmo cāgasampanno hoti? Idha, visākhe, mātugāmo vigatamalamaccherena cetasā agāraṃ ajjhāvasati muttacāgā payatapāṇinī vossaggaratā yācayogā dānasaṃvibhāgaratā. Evaṃ kho, visākhe, mātugāmo cāgasampanno hoti.
‘‘Kathañca, visākhe, mātugāmo paññāsampanno hoti? Idha, visākhe, mātugāmo paññavā hoti…pe… evaṃ kho, visākhe, mātugāmo paññāsampanno hoti. Imehi kho, visākhe, catūhi dhammehi samannāgato mātugāmo paralokavijayāya paṭipanno hoti, paraloko āraddho hotī’’ti.
‘‘Susaṃvihitakammantā, saṅgahitaparijjanā;
Bhattu manāpaṃ carati, sambhataṃ anurakkhati.
‘‘Saddhā sīlena sampannā, vadaññū vītamaccharā;
Niccaṃ maggaṃ visodheti, sotthānaṃ samparāyikaṃ.
‘‘Iccete aṭṭha dhammā ca, yassā vijjanti nāriyā;
Tampi sīlavatiṃ āhu, dhammaṭṭhaṃ saccavādiniṃ.
‘‘Soḷasākārasampannā, aṭṭhaṅgasusamāgatā;
Tādisī sīlavatī upāsikā;
Upapajjati devalokaṃ manāpa’’nti. navamaṃ;
已对照

十、第二此世经

10. Dutiyaidhalokikasuttaṃ
50PTS 4.272缅 3.99已对照

五十、“诸比丘,具足四种法的女人,是为胜此世而行道者,她此世已得成办。具足哪四种[法]呢?诸比丘,在此,女人善理家务,善摄[家中]眷属,行丈夫所可意的,守护所积聚的[财物]。

50. ‘‘Catūhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato mātugāmo idhalokavijayāya paṭipanno hoti, ayaṃsa loko āraddho hoti. Katamehi catūhi? Idha, bhikkhave, mātugāmo susaṃvihitakammanto hoti, saṅgahitaparijano, bhattu manāpaṃ carati, sambhataṃ anurakkhati.
已对照

“诸比丘,女人怎样善理家务呢?诸比丘,在此,凡是丈夫家中的那些内务……乃至……诸比丘,女人就是这样善理家务。

‘‘Kathañca, bhikkhave, mātugāmo susaṃvihitakammanto hoti? Idha, bhikkhave, mātugāmo ye te bhattu abbhantarā kammantā…pe… evaṃ kho, bhikkhave, mātugāmo susaṃvihitakammanto hoti.
已对照

“诸比丘,女人怎样善摄[家中]眷属呢?诸比丘,在此,凡是丈夫家中的那些内部人员……乃至……诸比丘,女人就是这样善摄[家中]眷属。

‘‘Kathañca, bhikkhave, mātugāmo saṅgahitaparijano hoti? Idha, bhikkhave, mātugāmo yo so bhattu abbhantaro antojano…pe… evaṃ kho, bhikkhave, mātugāmo saṅgahitaparijano hoti.
已对照

“诸比丘,女人怎样行丈夫所可意的呢?诸比丘,在此,凡被丈夫视为不可意的,女人即使为了活命也不去做。诸比丘,女人就是这样行丈夫所可意的。

‘‘Kathañca, bhikkhave, mātugāmo bhattu manāpaṃ carati? Idha, bhikkhave, mātugāmo yaṃ bhattu amanāpasaṅkhātaṃ taṃ jīvitahetupi na ajjhācarati. Evaṃ kho, bhikkhave, mātugāmo bhattu manāpaṃ carati.
已对照

“诸比丘,女人怎样守护所积聚的[财物]呢?诸比丘,在此,凡丈夫带回来的……乃至……诸比丘,女人就是这样守护所积聚的[财物]。诸比丘,具足这四种法的女人,是为胜此世而行道者,她此世已得成办。

‘‘Kathañca, bhikkhave, mātugāmo sambhataṃ anurakkhati? Idha, bhikkhave, mātugāmo yaṃ bhattā āharati…pe… evaṃ kho, bhikkhave, mātugāmo sambhataṃ anurakkhati. Imehi kho, bhikkhave, catūhi dhammehi samannāgato mātugāmo idhalokavijayāya paṭipanno hoti, ayaṃsa loko āraddho hoti.
已对照

“诸比丘,具足四种法的女人,是为胜他世而行道者,他世已得成办。具足哪四种[法]呢?诸比丘,在此,女人具足信,具足戒,具足施舍,具足慧。

‘‘Catūhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato mātugāmo paralokavijayāya paṭipanno hoti, paraloko āraddho hoti. Katamehi catūhi? Idha, bhikkhave, mātugāmo saddhāsampanno hoti, sīlasampanno hoti, cāgasampanno hoti, paññāsampanno hoti.
PTS 4.273已对照

“诸比丘,女人怎样具足信呢?诸比丘,在此,女人有信……乃至……诸比丘,女人就是这样具足信。

‘‘Kathañca, bhikkhave, mātugāmo saddhāsampanno hoti? Idha, bhikkhave, mātugāmo saddho hoti…pe… evaṃ kho, bhikkhave, mātugāmo saddhāsampanno hoti.
缅 3.100已对照

“诸比丘,女人怎样具足戒呢?诸比丘,在此,女人离杀生……乃至……离[导致]放逸之因的谷酒、花果酒[等]酒类。诸比丘,女人就是这样具足戒。

‘‘Kathañca, bhikkhave, mātugāmo sīlasampanno hoti? Idha, bhikkhave, mātugāmo pāṇātipātā paṭivirato hoti…pe… surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭivirato hoti. Evaṃ kho, bhikkhave, mātugāmo sīlasampanno hoti.
已对照

“诸比丘,女人怎样具足施舍呢?诸比丘,在此,女人以离了悭垢的心居家……乃至……诸比丘,女人就是这样具足施舍。

‘‘Kathañca, bhikkhave, mātugāmo cāgasampanno hoti? Idha, bhikkhave, mātugāmo vigatamalamaccherena cetasā agāraṃ ajjhāvasati…pe… evaṃ kho, bhikkhave, mātugāmo cāgasampanno hoti.
已对照

“诸比丘,女人怎样具足慧呢?诸比丘,在此,女人是有慧者……乃至……诸比丘,女人就是这样具足慧。诸比丘,具足这四种法的女人,是为胜他世而行道者,他世已得成办。”

‘‘Kathañca, bhikkhave, mātugāmo paññāsampanno hoti? Idha, bhikkhave, mātugāmo paññavā hoti…pe… evaṃ kho, bhikkhave, mātugāmo paññāsampanno hoti. Imehi kho, bhikkhave, catūhi dhammehi samannāgato mātugāmo paralokavijayāya paṭipanno hoti, paraloko āraddho hotī’’ti.
已对照

“善理家务,善摄[家中]眷属,

‘‘Susaṃvihitakammantā, saṅgahitaparijjanā;
已对照

她行丈夫所可意的,守护所积聚的[财物]。

Bhattu manāpaṃ carati, sambhataṃ anurakkhati.
已对照

“有信,具足戒,宽仁,离悭吝,

‘‘Saddhā sīlena sampannā, vadaññū vītamaccharā;
已对照

她常净化道路——那来世的安稳[之道]。

Niccaṃ maggaṃ visodheti, sotthānaṃ samparāyikaṃ.
已对照

“这些八法,凡在哪位女子身上存在,

‘‘Iccete aṭṭha dhammā ca, yassā vijjanti nāriyā;
已对照

人们称她为具戒者、住于法者、说真实者。

Tampi sīlavatiṃ āhu, dhammaṭṭhaṃ saccavādiniṃ.
已对照

“具足十六行相,善具八支,

‘‘Soḷasākārasampannā, aṭṭhaṅgasusamāgatā;
已对照

这样具戒的优婆夷,往生于悦意的天界。”第十[经]。

Tādisī sīlavatī upāsikā, upapajjati devalokaṃ manāpa’’nti. dasamaṃ;
已对照

布萨品第五。

Uposathavaggo pañcamo.
已对照

其摄颂——

略说、详说、毗舍佉,婆私吒、菩阇第五;

阿那律、又毗舍佉,那拘罗[母]、两此世。

Tassuddānaṃ –
Saṃkhitte vitthate visākhe, vāseṭṭho bojjhāya pañcamaṃ;
Anuruddhaṃ puna visākhe, nakulā idhalokikā dveti.
已对照

第一五十[经]完毕。

Paṭhamapaṇṇāsakaṃ samattaṃ.
2. Dutiyapaṇṇāsakaṃ