快乐巴利palinanda.cc

增支部 · 八集·地震品 Bhūmicālavaggo

本经目录(七)二、地震品一、欲求经二、堪能经三、略说经四、伽耶山顶经五、胜处经六、解脱经七、非圣言说经八、圣言说经九、众经十、地震经地震品第二。

已对照

(七)二、地震品

(7) 2. Bhūmicālavaggo
已对照

一、欲求经

1. Icchāsuttaṃ
61PTS 4.294缅 3.117已对照

六十一、“诸比丘,世间有这八种人存在、可得。哪八种[人]呢?诸比丘,在此,远离而住、活命无所依赖的比丘,生起为了利养的欲求。他为了利养而奋起、努力、精勤。当他为了利养而奋起、努力、精勤时,利养却不生起。他因那不得利养而忧愁、疲惫、悲泣,捶胸哭泣,陷于迷乱。诸比丘,这称为:‘比丘为了利养怀着欲求而住,为了利养而奋起、努力、精勤,不得利养,忧愁、悲泣,从正法退堕了。’

61. [a. ni. 8.77] ‘‘Aṭṭhime, bhikkhave, puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ. Katame aṭṭha? Idha, bhikkhave, bhikkhuno pavivittassa viharato nirāyattavuttino icchā uppajjati lābhāya. So uṭṭhahati ghaṭati vāyamati lābhāya. Tassa uṭṭhahato ghaṭato vāyamato lābhāya lābho nuppajjati. So tena alābhena socati kilamati paridevati, urattāḷiṃ kandati, sammohaṃ āpajjati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave – ‘bhikkhu iccho viharati lābhāya, uṭṭhahati ghaṭati vāyamati lābhāya, na ca lābhī, socī ca paridevī ca, cuto ca saddhammā’’’.
已对照

“诸比丘,又在此,远离而住、活命无所依赖的比丘,生起为了利养的欲求。他为了利养而奋起、努力、精勤。当他为了利养而奋起、努力、精勤时,利养生起了。他因那利养而陶醉、放逸、陷入放逸。诸比丘,这称为:‘比丘为了利养怀着欲求而住,为了利养而奋起、努力、精勤,得了利养,陶醉、放逸,从正法退堕了。’

‘‘Idha pana, bhikkhave, bhikkhuno pavivittassa viharato nirāyattavuttino icchā uppajjati lābhāya. So uṭṭhahati ghaṭati vāyamati lābhāya. Tassa uṭṭhahato ghaṭato vāyamato lābhāya lābho uppajjati. So tena lābhena majjati pamajjati pamādamāpajjati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave – ‘bhikkhu iccho viharati lābhāya, uṭṭhahati ghaṭati vāyamati lābhāya, lābhī ca madī ca pamādī ca, cuto ca saddhammā’’’.
已对照

“诸比丘,又在此,远离而住、活命无所依赖的比丘,生起为了利养的欲求。他不为了利养而奋起、不努力、不精勤。当他不为了利养而奋起、不努力、不精勤时,利养不生起。他因那不得利养而忧愁、疲惫、悲泣,捶胸哭泣,陷于迷乱。诸比丘,这称为:‘比丘为了利养怀着欲求而住,不为了利养而奋起、不努力、不精勤,不得利养,忧愁、悲泣,从正法退堕了。’

‘‘Idha pana, bhikkhave, bhikkhuno pavivittassa viharato nirāyattavuttino icchā uppajjati lābhāya. So na uṭṭhahati na ghaṭati na vāyamati lābhāya. Tassa anuṭṭhahato aghaṭato avāyamato lābhāya lābho nuppajjati. So tena alābhena socati, kilamati, paridevati, urattāḷiṃ kandati, sammohaṃ āpajjati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave – ‘bhikkhu iccho viharati lābhāya, na uṭṭhahati na ghaṭati na vāyamati lābhāya, na ca lābhī, socī ca paridevī ca, cuto ca saddhammā’’’.
已对照

“诸比丘,又在此,远离而住、活命无所依赖的比丘,生起为了利养的欲求。他不为了利养而奋起、不努力、不精勤。当他不为了利养而奋起、不努力、不精勤时,利养却生起了。他因那利养而陶醉、放逸、陷入放逸。诸比丘,这称为:‘比丘为了利养怀着欲求而住,不为了利养而奋起、不努力、不精勤,得了利养,陶醉、放逸,从正法退堕了。’

‘‘Idha pana, bhikkhave, bhikkhuno pavivittassa viharato nirāyattavuttino icchā uppajjati lābhāya. So na uṭṭhahati, na ghaṭati, na vāyamati lābhāya. Tassa anuṭṭhahato, aghaṭato, avāyamato lābhāya lābho uppajjati. So tena lābhena majjati, pamajjati, pamādamāpajjati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave – ‘bhikkhu iccho viharati lābhāya, na uṭṭhahati na ghaṭati na vāyamati lābhāya, lābhī ca madī ca, pamādī ca, cuto ca saddhammā’’’.
PTS 4.295已对照

“诸比丘,又在此,远离而住、活命无所依赖的比丘,生起为了利养的欲求。他为了利养而奋起、努力、精勤。当他为了利养而奋起、努力、精勤时,利养却不生起。他不因那不得利养而忧愁、不疲惫、不悲泣,不捶胸哭泣,不陷于迷乱。诸比丘,这称为:‘比丘为了利养怀着欲求而住,为了利养而奋起、努力、精勤,不得利养,不忧愁、不悲泣,未从正法退堕。’

‘‘Idha pana, bhikkhave, bhikkhuno pavivittassa viharato nirāyattavuttino icchā uppajjati lābhāya. So uṭṭhahati ghaṭati vāyamati lābhāya. Tassa uṭṭhahato ghaṭato vāyamato lābhāya lābho nuppajjati. So tena alābhena na socati na kilamati na paridevati, na urattāḷiṃ kandati, na sammohaṃ āpajjati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave – ‘bhikkhu iccho viharati lābhāya, uṭṭhahati ghaṭati vāyamati lābhāya, na ca lābhī, na ca socī na ca paridevī, accuto ca saddhammā’’’.
缅 3.118已对照

“诸比丘,又在此,远离而住、活命无所依赖的比丘,生起为了利养的欲求。他为了利养而奋起、努力、精勤。当他为了利养而奋起、努力、精勤时,利养生起了。他不因那利养而陶醉、不放逸、不陷入放逸。诸比丘,这称为:‘比丘为了利养怀着欲求而住,为了利养而奋起、努力、精勤,得了利养,不陶醉、不放逸,未从正法退堕。’

‘‘Idha pana, bhikkhave, bhikkhuno pavivittassa viharato nirāyattavuttino icchā uppajjati lābhāya. So uṭṭhahati ghaṭati vāyamati lābhāya. Tassa uṭṭhahato ghaṭato vāyamato lābhāya lābho uppajjati. So tena lābhena na majjati, na pamajjati, na pamādamāpajjati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave – ‘bhikkhu iccho viharati lābhāya, uṭṭhahati ghaṭati vāyamati lābhāya, lābhī ca, na ca madī na ca pamādī, accuto ca saddhammā’’’.
已对照

“诸比丘,又在此,远离而住、活命无所依赖的比丘,生起为了利养的欲求。他不为了利养而奋起、不努力、不精勤。当他不为了利养而奋起、不努力、不精勤时,利养不生起。他不因那不得利养而忧愁、不疲惫、不悲泣,不捶胸哭泣,不陷于迷乱。诸比丘,这称为:‘比丘为了利养怀着欲求而住,不为了利养而奋起、不努力、不精勤,不得利养,不忧愁、不悲泣,未从正法退堕。’

‘‘Idha pana, bhikkhave, bhikkhuno pavivittassa viharato nirāyattavuttino icchā uppajjati lābhāya. So na uṭṭhahati, na ghaṭati, na vāyamati lābhāya. Tassa anuṭṭhahato, aghaṭato, avāyamato lābhāya lābho nuppajjati. So tena alābhena na socati, na kilamati, na paridevati, na urattāḷiṃ kandati, na sammohaṃ āpajjati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave – ‘bhikkhu iccho viharati lābhāya, na uṭṭhahati, na ghaṭati, na vāyamati lābhāya, na ca lābhī, na ca socī na ca paridevī, accuto ca saddhammā’’’.
已对照

“诸比丘,又在此,远离而住、活命无所依赖的比丘,生起为了利养的欲求。他不为了利养而奋起、不努力、不精勤。当他不为了利养而奋起、不努力、不精勤时,利养却生起了。他不因那利养而陶醉、不放逸、不陷入放逸。诸比丘,这称为:‘比丘为了利养怀着欲求而住,不为了利养而奋起、不努力、不精勤,得了利养,不陶醉、不放逸,未从正法退堕。’诸比丘,这就是世间存在、可得的八种人。”第一[经]。

‘‘Idha pana, bhikkhave, bhikkhuno pavivittassa viharato nirāyattavuttino icchā uppajjati lābhāya. So na uṭṭhahati, na ghaṭati, na vāyamati lābhāya. Tassa anuṭṭhahato aghaṭato avāyamato lābhāya lābho uppajjati. So tena lābhena na majjati, na pamajjati, na pamādamāpajjati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave – ‘bhikkhu iccho viharati lābhāya, na uṭṭhahati, na ghaṭati, na vāyamati lābhāya, lābhī ca, na ca madī na ca pamādī, accuto ca saddhammā ’. Ime kho, bhikkhave, aṭṭha puggalā santo saṃvijjamānā lokasmi’’nti. Paṭhamaṃ.
已对照

二、堪能经

2. Alaṃsuttaṃ
62PTS 4.296缅 3.119已对照

六十二、“诸比丘,具足六种法的比丘,堪为自己,堪为他人。具足哪六种[法]呢?诸比丘,在此,比丘于诸善法是速了知者;是于所闻诸法有忆持之性者;是详察所忆持诸法之义者;是了知义、了知法而行法随法者;言语良善,善于言辞,具足文雅的言语——清晰流利、无有瑕疵,能令人了知义理;是诸同梵行者的开示者、劝导者、激励者、令欢喜者。诸比丘,具足这六种法的比丘,堪为自己,堪为他人。

62. ‘‘Chahi, bhikkhave, dhammehi samannāgato bhikkhu alaṃ attano alaṃ paresaṃ. Katamehi chahi? Idha, bhikkhave, bhikkhu khippanisanti ca hoti kusalesu dhammesu; sutānañca dhammānaṃ dhāraṇajātiko [dhārakajātiko (sī. syā. pī.) a. ni. 8.78] hoti; dhātānañca [dhatānañca (sī. syā. pī.)] dhammānaṃ atthūpaparikkhitā [atthūpavarikkhī (sī. syā. pī.)] hoti; atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammappaṭipanno ca hoti; kalyāṇavāco ca hoti kalyāṇavākkaraṇo, poriyā vācāya samannāgato vissaṭṭhāya anelagaḷāya atthassa viññāpaniyā; sandassako ca hoti samādapako [samādāpako (?)] samuttejako sampahaṃsako sabrahmacārīnaṃ. Imehi kho, bhikkhave, chahi dhammehi samannāgato bhikkhu alaṃ attano alaṃ paresaṃ.
已对照

“诸比丘,具足五种法的比丘,堪为自己,堪为他人。具足哪五种[法]呢?诸比丘,在此,比丘并不是于诸善法速了知者;是于所闻诸法有忆持之性者;是详察所忆持诸法之义者;是了知义、了知法而行法随法者;言语良善……乃至……能令人了知义理;是诸同梵行者的开示者、劝导者、激励者、令欢喜者。诸比丘,具足这五种法的比丘,堪为自己,堪为他人。

‘‘Pañcahi, bhikkhave, dhammehi samannāgato bhikkhu alaṃ attano alaṃ paresaṃ. Katamehi pañcahi? Idha, bhikkhave, bhikkhu na heva kho khippanisanti ca hoti kusalesu dhammesu; sutānañca dhammānaṃ dhāraṇajātiko hoti; dhātānañca dhammānaṃ atthūpaparikkhitā hoti; atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammappaṭipanno ca hoti; kalyāṇavāco ca hoti…pe… atthassa viññāpaniyā; sandassako ca hoti samādapako samuttejako sampahaṃsako sabrahmacārīnaṃ. Imehi kho, bhikkhave, pañcahi dhammehi samannāgato bhikkhu alaṃ attano alaṃ paresaṃ.
PTS 4.297已对照

“诸比丘,具足四种法的比丘,堪为自己,不堪为他人。具足哪四种[法]呢?诸比丘,在此,比丘于诸善法是速了知者;是于所闻诸法有忆持之性者;是详察所忆持诸法之义者;是了知义、了知法而行法随法者;言语不良善,不善于言辞,不具足文雅的言语——清晰流利、无有瑕疵,能令人了知义理;不是诸同梵行者的开示者、劝导者、激励者、令欢喜者。诸比丘,具足这四种法的比丘,堪为自己,不堪为他人。

‘‘Catūhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato bhikkhu alaṃ attano nālaṃ paresaṃ. Katamehi catūhi? Idha, bhikkhave, bhikkhu khippanisanti ca hoti kusalesu dhammesu; sutānañca dhammānaṃ dhāraṇajātiko hoti; dhātānañca dhammānaṃ atthūpaparikkhitā hoti; atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammappaṭipanno ca hoti; no ca kalyāṇavāco hoti kalyāṇavākkaraṇo, poriyā vācāya samannāgato vissaṭṭhāya anelagaḷāya atthassa viññāpaniyā; no ca sandassako hoti samādapako samuttejako sampahaṃsako sabrahmacārīnaṃ. Imehi kho, bhikkhave, catūhi dhammehi samannāgato bhikkhu alaṃ attano nālaṃ paresaṃ.
已对照

“诸比丘,具足四种法的比丘,堪为他人,不堪为自己。具足哪四种[法]呢?诸比丘,在此,比丘于诸善法是速了知者;是于所闻诸法有忆持之性者;不是详察所忆持诸法之义者;不是了知义、了知法而行法随法者;言语良善,善于言辞……乃至……能令人了知义理;是诸同梵行者的开示者……乃至……。诸比丘,具足这四种法的比丘,堪为他人,不堪为自己。

‘‘Catūhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato bhikkhu alaṃ paresaṃ nālaṃ attano. Katamehi catūhi? Idha, bhikkhave, bhikkhu khippanisanti ca hoti kusalesu dhammesu; sutānañca dhammānaṃ dhāraṇajātiko hoti; no ca dhātānaṃ dhammānaṃ atthūpaparikkhitā hoti; na ca atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammappaṭipanno hoti; kalyāṇavāco ca hoti kalyāṇavākkaraṇo…pe… atthassa viññāpaniyā; sandassako ca hoti…pe… sabrahmacārīnaṃ. Imehi kho, bhikkhave, catūhi dhammehi samannāgato bhikkhu alaṃ paresaṃ, nālaṃ attano.
PTS 4.298缅 3.120已对照

“诸比丘,具足三种法的比丘,堪为自己,不堪为他人。具足哪三种[法]呢?诸比丘,在此,比丘并不是于诸善法速了知者;是于所闻诸法有忆持之性者;是详察所忆持诸法之义者;是了知义、了知法而行法随法者;言语不良善,不善于言辞,不具足文雅的言语——清晰流利、无有瑕疵,能令人了知义理;不是诸同梵行者的开示者、劝导者、激励者、令欢喜者。诸比丘,具足这三种法的比丘,堪为自己,不堪为他人。

‘‘Tīhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato bhikkhu alaṃ attano nālaṃ paresaṃ. Katamehi tīhi? Idha, bhikkhave, bhikkhu na heva kho khippanisanti ca hoti kusalesu dhammesu; sutānañca dhammānaṃ dhāraṇajātiko hoti; dhātānañca dhammānaṃ atthūpaparikkhitā hoti; atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammappaṭipanno ca hoti; no ca kalyāṇavāco hoti kalyāṇavākkaraṇo, poriyā vācāya samannāgato vissaṭṭhāya anelagaḷāya atthassa viññāpaniyā; no ca sandassako hoti samādapako samuttejako sampahaṃsako sabrahmacārīnaṃ. Imehi kho, bhikkhave, tīhi dhammehi samannāgato bhikkhu alaṃ attano, nālaṃ paresaṃ.
已对照

“诸比丘,具足三种法的比丘,堪为他人,不堪为自己。具足哪三种[法]呢?诸比丘,在此,比丘并不是于诸善法速了知者;是于所闻诸法有忆持之性者;不是详察所忆持诸法之义者;不是了知义、了知法而行法随法者;言语良善……乃至……能令人了知义理;是诸同梵行者的开示者、劝导者、激励者、令欢喜者。诸比丘,具足这三种法的比丘,堪为他人,不堪为自己。

‘‘Tīhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato bhikkhu alaṃ paresaṃ, nālaṃ attano. Katamehi tīhi? Idha, bhikkhave, bhikkhu na heva kho khippanisanti ca hoti kusalesu dhammesu; sutānañca dhammānaṃ dhāraṇajātiko hoti; no ca dhātānaṃ dhammānaṃ atthūpaparikkhitā hoti; no ca atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammappaṭipanno hoti; kalyāṇavāco ca hoti…pe… atthassa viññāpaniyā; sandassako ca hoti samādapako samuttejako sampahaṃsako sabrahmacārīnaṃ. Imehi kho, bhikkhave, tīhi dhammehi samannāgato bhikkhu alaṃ paresaṃ, nālaṃ attano.
已对照

“诸比丘,具足两种法的比丘,堪为自己,不堪为他人。具足哪两种[法]呢?诸比丘,在此,比丘并不是于诸善法速了知者;不是于所闻诸法有忆持之性者;是详察所忆持诸法之义者;是了知义、了知法而行法随法者;言语不良善……乃至……能令人了知义理;不是诸同梵行者的开示者……乃至……。诸比丘,具足这两种法的比丘,堪为自己,不堪为他人。

‘‘Dvīhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato bhikkhu alaṃ attano, nālaṃ paresaṃ. Katamehi dvīhi? Idha, bhikkhave, bhikkhu na heva kho khippanisanti ca hoti kusalesu dhammesu; no ca sutānaṃ dhammānaṃ dhāraṇajātiko hoti; dhātānañca dhammānaṃ atthūpaparikkhitā hoti; atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammappaṭipanno ca hoti; no ca kalyāṇavāco hoti…pe… atthassa viññāpaniyā; no ca sandassako hoti…pe… sabrahmacārīnaṃ. Imehi kho, bhikkhave, dvīhi dhammehi samannāgato bhikkhu alaṃ attano, nālaṃ paresaṃ.
PTS 4.299缅 3.121已对照

“诸比丘,具足两种法的比丘,堪为他人,不堪为自己。具足哪两种[法]呢?诸比丘,在此,比丘并不是于诸善法速了知者;不是于所闻诸法有忆持之性者;不是详察所忆持诸法之义者;不是了知义、了知法而行法随法者;言语良善,善于言辞,具足文雅的言语——清晰流利、无有瑕疵,能令人了知义理;是诸同梵行者的开示者、劝导者、激励者、令欢喜者。诸比丘,具足这两种法的比丘,堪为他人,不堪为自己。”第二[经]。

‘‘Dvīhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato bhikkhu alaṃ paresaṃ, nālaṃ attano. Katamehi dvīhi? Idha, bhikkhave, bhikkhu na heva kho khippanisanti ca hoti kusalesu dhammesu; no ca sutānaṃ dhammānaṃ dhāraṇajātiko hoti; no ca dhātānaṃ dhammānaṃ atthūpaparikkhitā hoti; no ca atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammappaṭipanno hoti; kalyāṇavāco ca hoti kalyāṇavākkaraṇo, poriyā vācāya samannāgato vissaṭṭhāya anelagaḷāya atthassa viññāpaniyā; sandassako ca hoti samādapako samuttejako sampahaṃsako sabrahmacārīnaṃ. Imehi kho, bhikkhave, dvīhi dhammehi samannāgato bhikkhu alaṃ paresaṃ, nālaṃ attano’’ti. Dutiyaṃ.
已对照

三、略说经

3. Saṃkhittasuttaṃ
63已对照

六十三、那时,某位比丘来到世尊之处……乃至……坐在一旁的那位比丘对世尊这样说——“尊者,善哉!愿世尊为我简略地说法,使我听了世尊的法之后,能独一、远离、不放逸、热勤、自策励而住。”“正是这样,此中有些愚痴人只是请求我,而当法已被宣说时,却以为应当[一味]跟随着我。”“尊者,愿世尊为我简略地说法,愿善逝为我简略地说法,或许我能了知世尊所说之义,或许我能成为世尊所说之[法]的继承者。”“因此,比丘,你应当这样修学:‘我的心将于内住立、善住立,已生的恶不善法将不会遍取[我的]心而住。’比丘,你应当这样修学。

63. Atha kho aññataro bhikkhu yena bhagavā tenupasaṅkami…pe… ekamantaṃ nisinno kho so bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘sādhu me, bhante, bhagavā saṃkhittena dhammaṃ desetu, yamahaṃ bhagavato dhammaṃ sutvā eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto vihareyya’’nti. ‘‘Evamevaṃ panidhekacce moghapurisā mamaññeva ajjhesanti. Dhamme ca bhāsite mamaññeva anubandhitabbaṃ maññantī’’ti. ‘‘Desetu me, bhante, bhagavā saṃkhittena dhammaṃ, desetu sugato saṃkhittena dhammaṃ. Appeva nāmāhaṃ bhagavato bhāsitassa atthaṃ ājāneyyaṃ, appeva nāmāhaṃ bhagavato bhāsitassa dāyādo assa’’nti. ‘‘Tasmātiha te, bhikkhu evaṃ sikkhitabbaṃ – ‘ajjhattaṃ me cittaṃ ṭhitaṃ bhavissati susaṇṭhitaṃ, na ca uppannā pāpakā akusalā dhammā cittaṃ pariyādāya ṭhassantī’ti. Evañhi te, bhikkhu, sikkhitabbaṃ’’.
PTS 4.300已对照

“比丘,当你的心于内住立、善住立,已生的恶不善法不遍取[你的]心而住时,比丘,那时你应当这样修学:‘我的慈心解脱将会是已修习、已多作、已作车乘、已作基地、已确立、已积习、已善精勤的。’比丘,你应当这样修学。

‘‘Yato kho te, bhikkhu, ajjhattaṃ cittaṃ ṭhitaṃ hoti susaṇṭhitaṃ, na ca uppannā pāpakā akusalā dhammā cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti, tato te, bhikkhu, evaṃ sikkhitabbaṃ – ‘mettā me cetovimutti bhāvitā bhavissati bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā’ti. Evañhi te, bhikkhu, sikkhitabbaṃ.
已对照

“比丘,当你这个定如是已修习、已多作时,比丘,那时你也应当把这个定修习为有寻有伺的,也应当修习为无寻唯伺的,也应当修习为无寻无伺的,也应当修习为有喜的,也应当修习为无喜的,也应当修习为与乐俱行的,也应当修习为与舍俱行的。

‘‘Yato kho te, bhikkhu, ayaṃ samādhi evaṃ bhāvito hoti bahulīkato, tato tvaṃ, bhikkhu, imaṃ samādhiṃ savitakkampi savicāraṃ [savitakkasavicārampi (ka.)] bhāveyyāsi, avitakkampi vicāramattaṃ [avitakkavicāramattampi (ka.) visuddhi. 1.271 passitabbaṃ] bhāveyyāsi, avitakkampi avicāraṃ [avitakkaavicārampi (ka.)] bhāveyyāsi, sappītikampi bhāveyyāsi, nippītikampi bhāveyyāsi, sātasahagatampi bhāveyyāsi, upekkhāsahagatampi bhāveyyāsi.
缅 3.122已对照

“比丘,当你这个定如是已修习、善修习时,比丘,那时你应当这样修学:‘我的悲心解脱……我的喜心解脱……我的舍心解脱将会是已修习、已多作、已作车乘、已作基地、已确立、已积习、已善精勤的。’比丘,你应当这样修学。

‘‘Yato kho, te bhikkhu, ayaṃ samādhi evaṃ bhāvito hoti subhāvito, tato te, bhikkhu, evaṃ sikkhitabbaṃ – ‘karuṇā me cetovimutti… muditā me cetovimutti… upekkhā me cetovimutti bhāvitā bhavissati bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā’ti. Evañhi te, bhikkhu, sikkhitabbaṃ.
已对照

“比丘,当你这个定如是已修习、善修习时,比丘,那时你也应当把这个定修习为有寻有伺的,也应当修习为无寻唯伺的,也应当修习为无寻无伺的,也应当修习为有喜的,也应当修习为无喜的,也应当修习为与乐俱行的,也应当修习为与舍俱行的。

‘‘Yato kho te, bhikkhu, ayaṃ samādhi evaṃ bhāvito hoti subhāvito, tato tvaṃ, bhikkhu, imaṃ samādhiṃ savitakkasavicārampi bhāveyyāsi, avitakkavicāramattampi bhāveyyāsi, avitakkaavicārampi bhāveyyāsi, sappītikampi bhāveyyāsi, nippītikampi bhāveyyāsi, sātasahagatampi bhāveyyāsi, upekkhāsahagatampi bhāveyyāsi.
已对照

“比丘,当你这个定如是已修习、善修习时,比丘,那时你应当这样修学:‘我要于身随观身而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。’比丘,你应当这样修学。

‘‘Yato kho te, bhikkhu, ayaṃ samādhi evaṃ bhāvito hoti subhāvito, tato te, bhikkhu, evaṃ sikkhitabbaṃ – ‘kāye kāyānupassī viharissāmi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassa’nti. Evañhi te, bhikkhu, sikkhitabbaṃ.
PTS 4.301已对照

“比丘,当你这个定如是已修习、已多作时,比丘,那时你也应当把这个定修习为有寻有伺的,也应当修习为无寻唯伺的,也应当修习为无寻无伺的,也应当修习为有喜的,也应当修习为无喜的,也应当修习为与乐俱行的,也应当修习为与舍俱行的。

‘‘Yato kho te, bhikkhu, ayaṃ samādhi evaṃ bhāvito hoti bahulīkato, tato tvaṃ, bhikkhu, imaṃ samādhiṃ savitakkasavicārampi bhāveyyāsi, avitakkavicāramattampi bhāveyyāsi, avitakkaavicārampi bhāveyyāsi, sappītikampi bhāveyyāsi, nippītikampi bhāveyyāsi, sātasahagatampi bhāveyyāsi, upekkhāsahagatampi bhāveyyāsi.
已对照

“比丘,当你这个定如是已修习、善修习时,比丘,那时你应当这样修学:‘我要于诸受随观受而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。’‘我要于心随观心而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。’‘我要于诸法随观法而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。’比丘,你应当这样修学。

‘‘Yato kho te, bhikkhu, ayaṃ samādhi evaṃ bhāvito hoti subhāvito, tato te, bhikkhu, evaṃ sikkhitabbaṃ – ‘vedanāsu vedanānupassī viharissāmi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassa’nti; citte cittānupassī viharissāmi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassa’nti; dhammesu dhammānupassī viharissāmi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassa’nti. Evañhi te, bhikkhu, sikkhitabbaṃ.
已对照

“比丘,当你这个定如是已修习、已多作时,比丘,那时你也应当把这个定修习为有寻有伺的,也应当修习为无寻唯伺的,也应当修习为无寻无伺的,也应当修习为有喜的,也应当修习为无喜的,也应当修习为与乐俱行的,也应当修习为与舍俱行的。

‘‘Yato kho te, bhikkhu, ayaṃ samādhi evaṃ bhāvito hoti bahulīkato, tato tvaṃ, bhikkhu, imaṃ samādhiṃ savitakkasavicārampi bhāveyyāsi, avitakkavicāramattampi bhāveyyāsi, avitakkaavicārampi bhāveyyāsi, sappītikampi bhāveyyāsi, nippītikampi bhāveyyāsi, sātasahagatampi bhāveyyāsi, upekkhāsahagatampi bhāveyyāsi.
已对照

“比丘,当你这个定如是已修习、善修习时,比丘,那时你无论往哪里去,都将安乐地去;无论在哪里站立,都将安乐地站立;无论在哪里坐,都将安乐地坐;无论在哪里躺卧,都将安乐地躺卧。”

‘‘Yato kho te, bhikkhu, ayaṃ samādhi evaṃ bhāvito hoti subhāvito, tato tvaṃ, bhikkhu, yena yeneva gagghasi phāsuṃyeva gagghasi, yattha yattha ṭhassasi phāsuṃyeva ṭhassasi, yattha yattha nisīdissasi phāsuṃyeva nisīdissasi, yattha yattha seyyaṃ kappessasi phāsuṃyeva seyyaṃ kappessasī’’ti.
PTS 4.302缅 3.123已对照

那时,那位比丘受世尊以这教诫教诫之后,从座而起,礼敬世尊,右绕之后离去。那时,那位比丘独一、远离、不放逸、热勤、自策励而住,不久便就在现法中自己以证智证知、成就并住于那无上的梵行终点——善男子们正是为此而正确地从家出家、成为无家者的。他证知:“生已尽,梵行已立,应作已作,再无后有。”而那位比丘也成为阿罗汉之一。第三[经]。

Atha kho so bhikkhu bhagavatā iminā ovādena ovadito uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Atha kho so bhikkhu eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva – yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti, tadanuttaraṃ – brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi. ‘‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’’ti abbhaññāsi. Aññataro ca pana so bhikkhu arahataṃ ahosīti. Tatiyaṃ.
已对照

四、伽耶山顶经

4. Gayāsīsasuttaṃ
64已对照

六十四、一时,世尊住在伽耶的伽耶山顶。在那里,世尊召唤诸比丘……乃至……“诸比丘,我在正觉之前,还是未成正觉的菩萨时,只觉知光明,却不见诸色。

64. Ekaṃ samayaṃ bhagavā gayāyaṃ viharati gayāsīse. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi…pe… ‘‘pubbāhaṃ, bhikkhave, sambodhā anabhisambuddho bodhisattova samāno obhāsaññeva kho sañjānāmi, no ca rūpāni passāmi’’.
已对照

“诸比丘,我这样想:‘若我既觉知光明,又见诸色,这样,我的这智见就会更为遍净。’

‘‘Tassa mayhaṃ, bhikkhave, etadahosi – ‘sace kho ahaṃ obhāsañceva sañjāneyyaṃ rūpāni ca passeyyaṃ; evaṃ me idaṃ ñāṇadassanaṃ parisuddhataraṃ assā’’’ti.
已对照

“诸比丘,后来我不放逸、热勤、自策励而住,既觉知光明,又见诸色;然而我不与那些天神共处、交谈、进行讨论。

‘‘So kho ahaṃ, bhikkhave, aparena samayena appamatto ātāpī pahitatto viharanto obhāsañceva sañjānāmi, rūpāni ca passāmi; no ca kho tāhi devatāhi saddhiṃ santiṭṭhāmi sallapāmi sākacchaṃ samāpajjāmi.
已对照

“诸比丘,我这样想:‘若我既觉知光明,又见诸色,又与那些天神共处、交谈、进行讨论,这样,我的这智见就会更为遍净。’

‘‘Tassa mayhaṃ, bhikkhave, etadahosi – ‘sace kho ahaṃ obhāsañceva sañjāneyyaṃ, rūpāni ca passeyyaṃ, tāhi ca devatāhi saddhiṃ santiṭṭheyyaṃ sallapeyyaṃ sākacchaṃ samāpajjeyyaṃ; evaṃ me idaṃ ñāṇadassanaṃ parisuddhataraṃ assā’’’ti.
已对照

“诸比丘,后来我不放逸、热勤、自策励而住,既觉知光明,又见诸色,又与那些天神共处、交谈、进行讨论;然而我不知那些天神:‘这些天神来自某某天众或某某天众’。

‘‘So kho ahaṃ, bhikkhave, aparena samayena appamatto ātāpī pahitatto viharanto obhāsañceva sañjānāmi, rūpāni ca passāmi, tāhi ca devatāhi saddhiṃ santiṭṭhāmi sallapāmi sākacchaṃ samāpajjāmi; no ca kho tā devatā jānāmi – imā devatā amukamhā vā amukamhā vā devanikāyāti.
PTS 4.303缅 3.124已对照

“诸比丘,我这样想:‘若我既觉知光明,又见诸色,又与那些天神共处、交谈、进行讨论,又知那些天神:“这些天神来自某某天众或某某天众”,这样,我的这智见就会更为遍净。’

‘‘Tassa mayhaṃ, bhikkhave, etadahosi – ‘sace kho ahaṃ obhāsañceva sañjāneyyaṃ, rūpāni ca passeyyaṃ, tāhi ca devatāhi saddhiṃ santiṭṭheyyaṃ sallapeyyaṃ sākacchaṃ samāpajjeyyaṃ, tā ca devatā jāneyyaṃ – imā devatā amukamhā vā amukamhā vā devanikāyā’ti; evaṃ me idaṃ ñāṇadassanaṃ parisuddhataraṃ assā’’’ti.
已对照

“诸比丘,后来我不放逸、热勤、自策励而住,既觉知光明,又见诸色,又与那些天神共处、交谈、进行讨论,又知那些天神:‘这些天神来自某某天众或某某天众’;然而我不知那些天神:‘这些天神由于这业的异熟,从这里死后,投生到那里’……乃至……我又知那些天神:‘这些天神由于这业的异熟,从这里死后,投生到那里’;然而我不知那些天神:‘这些天神由于这业的异熟,有如此的食物,经历如此的苦乐’……乃至……我又知那些天神:‘这些天神由于这业的异熟,有如此的食物,经历如此的苦乐’;然而我不知那些天神:‘这些天神如此长寿、如此久住’……乃至……我又知那些天神:‘这些天神如此长寿、如此久住’;然而我不知我是否曾与这些天神共住过,还是不曾共住过。

‘‘So kho ahaṃ, bhikkhave, aparena samayena appamatto ātāpī pahitatto viharanto obhāsañceva sañjānāmi, rūpāni ca passāmi, tāhi ca devatāhi saddhiṃ santiṭṭhāmi sallapāmi sākacchaṃ samāpajjāmi, tā ca devatā jānāmi – ‘imā devatā amukamhā vā amukamhā vā devanikāyā’ti; no ca kho tā devatā jānāmi – ‘imā devatā imassa kammassa vipākena ito cutā tattha upapannā’ti…pe… tā ca devatā jānāmi – ‘imā devatā imassa kammassa vipākena ito cutā tattha upapannā’ti; no ca kho tā devatā jānāmi – ‘imā devatā imassa kammassa vipākena evamāhārā evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvediniyo’ti …pe… tā ca devatā jānāmi – ‘imā devatā imassa kammassa vipākena evamāhārā evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvediniyo’ti; no ca kho tā devatā jānāmi – ‘imā devatā evaṃdīghāyukā evaṃciraṭṭhitikā’ti…pe… tā ca devatā jānāmi – ‘imā devatā evaṃdīghāyukā evaṃciraṭṭhitikā’ti; no ca kho tā devatā jānāmi yadi vā me imāhi devatāhi saddhiṃ sannivutthapubbaṃ yadi vā na sannivutthapubbanti.
PTS 4.304已对照

“诸比丘,我这样想:‘若我既觉知光明,又见诸色,又与那些天神共处、交谈、进行讨论,又知那些天神:“这些天神来自某某天众或某某天众”,又知那些天神:“这些天神由于这业的异熟,从这里死后,投生到那里”,又知那些天神:“这些天神有如此的食物,经历如此的苦乐”,又知那些天神:“这些天神如此长寿、如此久住”,又知我是否曾与这些天神共住过,还是不曾共住过,这样,我的这智见就会更为遍净。’

‘‘Tassa mayhaṃ, bhikkhave, etadahosi – ‘sace kho ahaṃ obhāsañceva sañjāneyyaṃ, rūpāni ca passeyyaṃ, tāhi ca devatāhi saddhiṃ santiṭṭheyyaṃ sallapeyyaṃ sākacchaṃ samāpajjeyyaṃ, tā ca devatā jāneyyaṃ – ‘imā devatā amukamhā vā amukamhā vā devanikāyā’ti, tā ca devatā jāneyyaṃ – ‘imā devatā imassa kammassa vipākena ito cutā tattha upapannā’ti, tā ca devatā jāneyyaṃ – ‘imā devatā evamāhārā evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvediniyo’ti, tā ca devatā jāneyyaṃ – ‘imā devatā evaṃdīghāyukā evaṃciraṭṭhitikā’ti, tā ca devatā jāneyyaṃ yadi vā me imāhi devatāhi saddhiṃ sannivutthapubbaṃ yadi vā na sannivutthapubbanti; evaṃ me idaṃ ñāṇadassanaṃ parisuddhataraṃ assā’’’ti.
缅 3.125已对照

“诸比丘,后来我不放逸、热勤、自策励而住,既觉知光明,又见诸色,又与那些天神共处、交谈、进行讨论,又知那些天神:‘这些天神来自某某天众或某某天众’,又知那些天神:‘这些天神由于这业的异熟,从这里死后,投生到那里’,又知那些天神:‘这些天神有如此的食物,经历如此的苦乐’,又知那些天神:‘这些天神如此长寿、如此久住’,又知我是否曾与诸天神共住过,还是不曾共住过。

‘‘So kho ahaṃ, bhikkhave, aparena samayena appamatto ātāpī pahitatto viharanto obhāsañceva sañjānāmi, rūpāni ca passāmi, tāhi ca devatāhi saddhiṃ santiṭṭhāmi sallapāmi sākacchaṃ samāpajjāmi, tā ca devatā jānāmi – ‘imā devatā amukamhā vā amukamhā vā devanikāyā’ti, tā ca devatā jānāmi – ‘imā devatā imassa kammassa vipākena ito cutā tattha upapannā’ti, tā ca devatā jānāmi – ‘imā devatā evamāhārā evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvediniyo’ti, tā ca devatā jānāmi – ‘imā devatā evaṃdīghāyukā evaṃciraṭṭhitikā’ti, tā ca devatā jānāmi yadi vā me devatāhi saddhiṃ sannivutthapubbaṃ yadi vā na sannivutthapubbanti.
PTS 4.305已对照

“诸比丘,只要我这如此八转的增上天的智见还未善清净,诸比丘,我就未曾于有天、有魔、有梵天的世间,于有沙门婆罗门、有天与人的人众之中,自称‘已现正觉无上正等正觉’。诸比丘,而当我这如此八转的增上天的智见已善清净时,诸比丘,我才于有天、有魔、有梵天的世间,于有沙门婆罗门、有天与人的人众之中,自称‘已现正觉无上正等正觉’。而我生起了智与见:‘我的心解脱不动摇,这是最后一生,如今不再有后有。’”第四[经]。

‘‘Yāvakīvañca me, bhikkhave, evaṃ aṭṭhaparivaṭṭaṃ adhidevañāṇadassanaṃ na suvisuddhaṃ ahosi, neva tāvāhaṃ, bhikkhave, ‘sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho’ti [abhisambuddho (sī. syā. pī.)] paccaññāsiṃ. Yato ca kho me, bhikkhave, evaṃ aṭṭhaparivaṭṭaṃ adhidevañāṇadassanaṃ suvisuddhaṃ ahosi, athāhaṃ, bhikkhave, ‘sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho’ti paccaññāsiṃ; ñāṇañca pana me dassanaṃ udapādi; akuppā me cetovimutti [vimutti (ka. sī. ka.)]; ayamantimā jāti natthi dāni punabbhavo’’ti. Catutthaṃ.
已对照

五、胜处经

5. Abhibhāyatanasuttaṃ
65已对照

六十五、“诸比丘,有这八种胜处。哪八种[胜处]呢?内有色想者见外诸色,是少的、美色的与丑色的,作这样的想:‘我胜过它们而知、而见。’这是第一胜处。

65. [dī. ni. 3.338, 358; a. ni. 10.29] ‘‘Aṭṭhimāni, bhikkhave, abhibhāyatanāni. Katamāni aṭṭha? Ajjhattaṃ rūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati parittāni suvaṇṇadubbaṇṇāni. ‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti, evaṃsaññī hoti. Idaṃ paṭhamaṃ abhibhāyatanaṃ.
已对照

“内有色想者见外诸色,是无量的、美色的与丑色的,作这样的想:‘我胜过它们而知、而见。’这是第二胜处。

‘‘Ajjhattaṃ rūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati appamāṇāni suvaṇṇadubbaṇṇāni. ‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti, evaṃsaññī hoti. Idaṃ dutiyaṃ abhibhāyatanaṃ.
缅 3.126已对照

“内无色想者见外诸色,是少的、美色的与丑色的,作这样的想:‘我胜过它们而知、而见。’这是第三胜处。

‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati parittāni suvaṇṇadubbaṇṇāni. ‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti, evaṃsaññī hoti. Idaṃ tatiyaṃ abhibhāyatanaṃ.
已对照

“内无色想者见外诸色,是无量的、美色的与丑色的,作这样的想:‘我胜过它们而知、而见。’这是第四胜处。

‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati appamāṇāni suvaṇṇadubbaṇṇāni. ‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti, evaṃsaññī hoti. Idaṃ catutthaṃ abhibhāyatanaṃ.
已对照

“内无色想者见外诸色,是青的、青色的、青所显的、青光的,作这样的想:‘我胜过它们而知、而见。’这是第五胜处。

‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati nīlāni nīlavaṇṇāni nīlanidassanāni nīlanibhāsāni. ‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti, evaṃsaññī hoti. Idaṃ pañcamaṃ abhibhāyatanaṃ.
已对照

“内无色想者见外诸色,是黄的、黄色的、黄所显的、黄光的,作这样的想:‘我胜过它们而知、而见。’这是第六胜处。

‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati pītāni pītavaṇṇāni pītanidassanāni pītanibhāsāni. ‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti, evaṃsaññī hoti. Idaṃ chaṭṭhaṃ abhibhāyatanaṃ.
PTS 4.306已对照

“内无色想者见外诸色,是赤的、赤色的、赤所显的、赤光的,作这样的想:‘我胜过它们而知、而见。’这是第七胜处。

‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati lohitakāni lohitakavaṇṇāni lohitakanidassanāni lohitakanibhāsāni. ‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti, evaṃsaññī hoti. Idaṃ sattamaṃ abhibhāyatanaṃ.
已对照

“内无色想者见外诸色,是白的、白色的、白所显的、白光的,作这样的想:‘我胜过它们而知、而见。’这是第八胜处。诸比丘,这就是八种胜处。”第五[经]。

‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati odātāni odātavaṇṇāni odātanidassanāni odātanibhāsāni. ‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti, evaṃsaññī hoti. Idaṃ aṭṭhamaṃ abhibhāyatanaṃ. Imāni kho, bhikkhave, aṭṭha abhibhāyatanānī’’ti. Pañcamaṃ.
已对照

六、解脱经

6. Vimokkhasuttaṃ
66已对照

六十六、“诸比丘,有这八种解脱。哪八种[解脱]呢?有色者见诸色,这是第一解脱。

66. ‘‘Aṭṭhime, bhikkhave, vimokkhā. Katame aṭṭha? Rūpī rūpāni passati. Ayaṃ paṭhamo vimokkho.
已对照

“内无色想者见外诸色,这是第二解脱。

‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī, bahiddhā [arūpasaññī eko bahiddhā (syā. pī. ka.) dī. ni. 2.129; dī. ni. 3.338, 358; a. ni. 8.119; ma. ni. 2.248 passitabbaṃ] rūpāni passati. Ayaṃ dutiyo vimokkho.
已对照

“唯胜解为‘净’,这是第三解脱。

‘‘Subhanteva adhimutto hoti. Ayaṃ tatiyo vimokkho.
缅 3.127已对照

“完全超越色想,有对想灭没,不作意种种想,[知]‘虚空是无边的’,成就并住于空无边处,这是第四解脱。

‘‘Sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ catuttho vimokkho.
已对照

“完全超越空无边处,[知]‘识是无边的’,成就并住于识无边处,这是第五解脱。

‘‘Sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘anantaṃ viññāṇa’nti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ pañcamo vimokkho.
已对照

“完全超越识无边处,[知]‘什么都没有’,成就并住于无所有处,这是第六解脱。

‘‘Sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ chaṭṭho vimokkho.
已对照

“完全超越无所有处,成就并住于非想非非想处,这是第七解脱。

‘‘Sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ sattamo vimokkho.
已对照

“完全超越非想非非想处,成就并住于想受灭,这是第八解脱。诸比丘,这就是八种解脱。”第六[经]。

‘‘Sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṃ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ aṭṭhamo vimokkho. Ime kho, bhikkhave, aṭṭha vimokkhā’’ti. Chaṭṭhaṃ.
已对照

七、非圣言说经

7. Anariyavohārasuttaṃ
67PTS 4.307已对照

六十七、“诸比丘,有这八种非圣言说。哪八种[非圣言说]呢?于未见说见,于未闻说闻,于未觉说觉,于未识说识,于已见说未见,于已闻说未闻,于已觉说未觉,于已识说未识。诸比丘,这就是八种非圣言说。”第七[经]。

67. ‘‘Aṭṭhime, bhikkhave, anariyavohārā. Katame aṭṭha? Adiṭṭhe diṭṭhavāditā, asute sutavāditā, amute mutavāditā, aviññāte viññātavāditā, diṭṭhe adiṭṭhavāditā, sute asutavāditā, mute amutavāditā, viññāte aviññātavāditā. Ime kho, bhikkhave, aṭṭha anariyavohārā’’ti. Sattamaṃ.
已对照

八、圣言说经

8. Ariyavohārasuttaṃ
68已对照

六十八、“诸比丘,有这八种圣言说。哪八种[圣言说]呢?于未见说未见,于未闻说未闻,于未觉说未觉,于未识说未识,于已见说已见,于已闻说已闻,于已觉说已觉,于已识说已识。诸比丘,这就是八种圣言说。”第八[经]。

68. ‘‘Aṭṭhime, bhikkhave, ariyavohārā. Katame aṭṭha? Adiṭṭhe adiṭṭhavāditā, asute asutavāditā, amute amutavāditā, aviññāte aviññātavāditā, diṭṭhe diṭṭhavāditā, sute sutavāditā, mute mutavāditā, viññāte viññātavāditā. Ime kho, bhikkhave, aṭṭha ariyavohārā’’ti. Aṭṭhamaṃ.
已对照

九、众经

9. Parisāsuttaṃ
69缅 3.128已对照

六十九、“诸比丘,有这八种众。哪八种[众]呢?刹帝利众、婆罗门众、居士众、沙门众、四大王[天]众、三十三天众、魔众、梵天众。诸比丘,我自知曾走近数百个刹帝利众。在那里我也曾同坐过、曾交谈过、曾参与过论议。在那里,他们的容色是怎样的,我的容色也是怎样的;他们的声音是怎样的,我的声音也是怎样的。我以法语开示、劝导、激励、令其欢喜。当我说话时,他们并不知道:‘这说话的究竟是天还是人?’我以法语开示、劝导、激励、令其欢喜之后便隐没。当我隐没时,他们也不知道:‘这隐没的究竟是天还是人?’

69. ‘‘Aṭṭhimā, bhikkhave, parisā. Katamā aṭṭha? Khattiyaparisā, brāhmaṇaparisā, gahapatiparisā, samaṇaparisā, cātumahārājikaparisā, tāvatiṃsaparisā, māraparisā, brahmaparisā. Abhijānāmi kho panāhaṃ, bhikkhave, anekasataṃ khattiyaparisaṃ upasaṅkamitā. Tatrapi mayā sannisinnapubbañceva sallapitapubbañca sākacchā ca samāpannapubbā. Tattha yādisako tesaṃ vaṇṇo hoti tādisako mayhaṃ vaṇṇo hoti, yādisako tesaṃ saro hoti tādisako mayhaṃ saro hoti. Dhammiyā ca kathāya sandassemi samādapemi samuttejemi sampahaṃsemi. Bhāsamānañca maṃ na jānanti – ‘ko nu kho ayaṃ bhāsati devo vā manusso vā’ti. Dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṃsetvā antaradhāyāmi. Antarahitañca maṃ na jānanti – ‘ko nu kho ayaṃ antarahito devo vā manusso vā’’’ti.
PTS 4.308已对照

“诸比丘,我自知曾走近数百个婆罗门众……乃至……居士众……沙门众……四大王[天]众……三十三天众……魔众……梵天众。在那里我也曾同坐过、曾交谈过、曾参与过论议。在那里,他们的容色是怎样的,我的容色也是怎样的;他们的声音是怎样的,我的声音也是怎样的。我以法语开示、劝导、激励、令其欢喜。当我说话时,他们并不知道:‘这说话的究竟是天还是人?’我以法语开示、劝导、激励、令其欢喜之后便隐没。当我隐没时,他们也不知道:‘这隐没的究竟是天还是人?’诸比丘,这就是八种众。”第九[经]。

‘‘Abhijānāmi kho panāhaṃ, bhikkhave, anekasataṃ brāhmaṇaparisaṃ…pe… gahapatiparisaṃ… samaṇaparisaṃ… cātumahārājikaparisaṃ… tāvatiṃsaparisaṃ… māraparisaṃ… brahmaparisaṃ upasaṅkamitā. Tatrapi mayā sannisinnapubbañceva sallapitapubbañca sākacchā ca samāpannapubbā. Tattha yādisako tesaṃ vaṇṇo hoti tādisako mayhaṃ vaṇṇo hoti, yādisako tesaṃ saro hoti tādisako mayhaṃ saro hoti. Dhammiyā ca kathāya sandassemi samādapemi samuttejemi sampahaṃsemi. Bhāsamānañca maṃ na jānanti – ‘ko nu kho ayaṃ bhāsati devo vā manusso vā’ti. Dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṃsetvā antaradhāyāmi. Antarahitañca maṃ na jānanti – ‘ko nu kho ayaṃ antarahito devo vā manusso vā’ti. Imā kho, bhikkhave, aṭṭha parisā’’ti. Navamaṃ.
已对照

十、地震经

10. Bhūmicālasuttaṃ
70已对照

七十、一时,世尊住在毘舍离大林重阁讲堂。于是,世尊在上午穿好[下衣],取了钵与衣,进入毘舍离乞食。在毘舍离乞食之后,饭后从乞食处回来,对具寿阿难说:“阿难,取坐具来,我们前往遮波罗塔庙(Cāpāla cetiya)度日间。”“是的,尊者。”具寿阿难应诺世尊之后,取了坐具,紧紧跟随在世尊身后。

70. Ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya vesāliṃ piṇḍāya pāvisi. Vesāliyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘gaṇhāhi, ānanda, nisīdanaṃ. Yena cāpālaṃ cetiyaṃ [pāvālacetiyaṃ (syā.), cāpālacetiyaṃ (pī. ka.)] tenupasaṅkamissāma divāvihārāyā’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā nisīdanaṃ ādāya bhagavantaṃ piṭṭhito piṭṭhito anubandhi.
PTS 4.309缅 3.129已对照

于是,世尊来到遮波罗塔庙;到了之后,坐在所敷设的座位上。坐下之后,世尊对具寿阿难说:“阿难,毘舍离是可意的,优陀那塔庙(Udena cetiya)是可意的,瞿昙塔庙(Gotamaka cetiya)是可意的,七芒果塔庙(Sattamba cetiya)是可意的,多子塔庙(Bahuputtaka cetiya)是可意的;沙兰达达塔庙(Sārandada cetiya)是可意的,遮波罗塔庙是可意的。阿难,无论何人,若四神足已修习、已多作、已作车乘、已作基地、已确立、已积习、已善精勤,阿难,他若愿意,能住立一劫,或[一]劫的剩余。阿难,如来的四神足已修习、已多作、已作车乘、已作基地、已确立、已积习、已善精勤。阿难,如来若愿意,能住立一劫,或[一]劫的剩余。”世尊虽然这样作出粗显的相、作出粗显的明示,具寿阿难却未能通达,也没有请求世尊:“尊者,愿世尊住立一劫!愿善逝住立一劫!为了众人的利益,为了众人的安乐,为了怜悯世间,为了天与人的义利、利益与安乐。”——就像心被魔所缠缚者那样。

Atha kho bhagavā yena cāpālaṃ cetiyaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Nisajja kho bhagavā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘ramaṇīyā, ānanda, vesālī, ramaṇīyaṃ udenaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ gotamakaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ sattambaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ bahuputtakaṃ cetiyaṃ; ramaṇīyaṃ sārandadaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ cāpālaṃ cetiyaṃ. Yassa kassaci, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, ākaṅkhamāno so, ānanda, kappaṃ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṃ vā. Tathāgatassa kho, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā. Ākaṅkhamāno, ānanda, tathāgato kappaṃ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṃ vā’’ti. Evampi kho āyasmā ānando bhagavatā oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituṃ; na bhagavantaṃ yāci – ‘‘tiṭṭhatu, bhante, bhagavā kappaṃ, tiṭṭhatu sugato kappaṃ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussāna’’nti, yathā taṃ mārena pariyuṭṭhitacitto.
PTS 4.310已对照

世尊第二次……乃至……第三次对具寿阿难说:“阿难,毘舍离是可意的,优陀那塔庙是可意的,瞿昙塔庙是可意的,七芒果塔庙是可意的,多子塔庙是可意的,沙兰达达塔庙是可意的,遮波罗塔庙是可意的。阿难,无论何人,若四神足已修习、已多作、已作车乘、已作基地、已确立、已积习、已善精勤,阿难,他若愿意,能住立一劫,或[一]劫的剩余。阿难,如来的四神足已修习……乃至……阿难,如来若愿意,能住立一劫,或[一]劫的剩余。”世尊虽然这样作出粗显的相、作出粗显的明示,具寿阿难却未能通达,也没有请求世尊:“尊者,愿世尊住立一劫!愿善逝住立一劫!为了众人的利益,为了众人的安乐,为了怜悯世间,为了天与人的义利、利益与安乐。”——就像心被魔所缠缚者那样。

Dutiyampi kho bhagavā…pe… tatiyampi kho bhagavā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘ramaṇīyā, ānanda, vesālī, ramaṇīyaṃ udenaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ gotamakaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ sattambaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ bahuputtakaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ sārandadaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ cāpālaṃ cetiyaṃ. Yassa kassaci, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, ākaṅkhamāno so, ānanda, kappaṃ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṃ vā. Tathāgatassa kho, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā…pe… ākaṅkhamāno, ānanda, tathāgato kappaṃ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṃ vā’’ti. Evampi kho āyasmā ānando bhagavatā oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituṃ; na bhagavantaṃ yāci – ‘‘tiṭṭhatu, bhante, bhagavā kappaṃ, tiṭṭhatu sugato kappaṃ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussāna’’nti, yathā taṃ mārena pariyuṭṭhitacitto.
缅 3.130已对照

于是,世尊对具寿阿难说:“阿难,你去吧,现在正是你认为适时的时候。”“是的,尊者。”具寿阿难应诺世尊之后,从座而起,礼敬世尊,右绕之后,坐在离世尊不远的一棵树下。于是,在具寿阿难离去不久,魔波旬对世尊这样说——

Atha kho bhagavā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘gaccha tvaṃ [gaccha kho tvaṃ (saṃ. ni. 5.822) udā. 51 passitabbaṃ], ānanda, yassa dāni kālaṃ maññasī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā bhagavato avidūre aññatarasmiṃ rukkhamūle nisīdi. Atha kho māro pāpimā acirapakkante āyasmante ānande bhagavantaṃ etadavoca –
已对照

“尊者,现在请世尊般涅槃吧,请善逝般涅槃吧。尊者,现在正是世尊般涅槃的时候。尊者,世尊曾说过这样的话:‘波旬,只要我的比丘弟子还没有成为贤明的、已受调教的、有自信的、已达瑜伽安稳(yogakkhema)的、多闻的、持法的、法随法行的、正当行道的、随法而行的,还没有学得自己的师承之说而告知、教示、施设、建立、开显、分别、令其明了,还没有能以如法[之言]善加折伏已生起的他人异论而教示有示导(pāṭihāriya)的法,我就不会般涅槃。’如今,尊者,世尊的比丘弟子已经是贤明的、已受调教的、有自信的、已达瑜伽安稳的、多闻的、持法的、法随法行的、正当行道的、随法而行的,已经学得自己的师承之说而告知、教示、施设、建立、开显、分别、令其明了,已经能以如法[之言]善加折伏已生起的他人异论而教示有示导的法。

‘‘Parinibbātu dāni, bhante, bhagavā, parinibbātu sugato. Parinibbānakālo dāni, bhante, bhagavato. Bhāsitā kho panesā, bhante, bhagavatā vācā – ‘na tāvāhaṃ, pāpima, parinibbāyissāmi yāva me bhikkhū na sāvakā bhavissanti viyattā vinītā visāradā pattayogakkhemā [idaṃ padaṃ dī. ni. 2.168 ca saṃ. ni. 5.822 ca na dissati] bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacārino, sakaṃ ācariyakaṃ uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammena suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desessantī’ti. Etarahi, bhante, bhikkhū bhagavato sāvakā viyattā vinītā visāradā pattayogakkhemā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacārino, sakaṃ ācariyakaṃ uggahetvā ācikkhanti desenti paññapenti paṭṭhapenti vivaranti vibhajanti uttānīkaronti uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammena suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desenti.
PTS 4.311缅 3.131已对照

“尊者,现在请世尊般涅槃吧,请善逝般涅槃吧。尊者,现在正是世尊般涅槃的时候。尊者,世尊曾说过这样的话:‘波旬,只要我的比丘尼弟子还没有成为……乃至……只要我的优婆塞弟子还没有成为……乃至……只要我的优婆夷弟子还没有成为贤明的、已受调教的、有自信的、已达瑜伽安稳的、多闻的、持法的、法随法行的、正当行道的、随法而行的,还没有学得自己的师承之说而告知、教示、施设、建立、开显、分别、令其明了,还没有能以如法[之言]善加折伏已生起的他人异论而教示有示导的法,我就不会般涅槃。’如今,尊者,世尊的优婆夷弟子已经是贤明的、已受调教的、有自信的、已达瑜伽安稳的、多闻的、持法的、法随法行的、正当行道的、随法而行的,已经学得自己的师承之说而告知、教示、施设、建立、开显、分别、令其明了,已经能以如法[之言]善加折伏已生起的他人异论而教示有示导的法。

‘‘Parinibbātu dāni, bhante, bhagavā, parinibbātu sugato. Parinibbānakālo dāni, bhante, bhagavato. Bhāsitā kho panesā, bhante, bhagavatā vācā – ‘na tāvāhaṃ, pāpima, parinibbāyissāmi yāva me bhikkhuniyo na sāvikā bhavissanti…pe… yāva me upāsakā na sāvakā bhavissanti…pe… yāva me upāsikā na sāvikā bhavissanti viyattā vinītā visāradā pattayogakkhemā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacāriniyo, sakaṃ ācariyakaṃ uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti, uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammena suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desessantī’ti. Etarahi, bhante, upāsikā bhagavato sāvikā viyattā vinītā visāradā pattayogakkhemā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacāriniyo, sakaṃ ācariyakaṃ uggahetvā ācikkhanti desenti paññapenti paṭṭhapenti vivaranti vibhajanti uttānīkaronti, uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammena suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desenti.
已对照

“尊者,现在请世尊般涅槃吧,请善逝般涅槃吧。尊者,现在正是世尊般涅槃的时候。尊者,世尊曾说过这样的话:‘波旬,只要我这梵行还没有兴盛、繁荣、广布、为众人所知、遍布各处,直到被天与人善加宣说,我就不会般涅槃。’如今,尊者,世尊的梵行已经兴盛、繁荣、广布、为众人所知、遍布各处,直到被天与人善加宣说。

‘‘Parinibbātu dāni, bhante, bhagavā, parinibbātu sugato. Parinibbānakālo dāni, bhante, bhagavato. Bhāsitā kho panesā, bhante, bhagavatā vācā – ‘na tāvāhaṃ, pāpima, parinibbāyissāmi yāva me idaṃ brahmacariyaṃ na iddhañceva bhavissati phītañca vitthārikaṃ bāhujaññaṃ puthubhūtaṃ, yāva devamanussehi suppakāsita’nti. Etarahi, bhante, bhagavato brahmacariyaṃ iddhañceva phītañca vitthārikaṃ bāhujaññaṃ puthubhūtaṃ, yāva devamanussehi suppakāsitaṃ.
已对照

“尊者,现在请世尊般涅槃吧,请善逝般涅槃吧。尊者,现在正是世尊般涅槃的时候。”“波旬,你且少事[勿劳]吧。如来的般涅槃不久就要到来;从此三个月之后,如来将般涅槃。”

‘‘Parinibbātu dāni, bhante, bhagavā, parinibbātu sugato. Parinibbānakālo dāni, bhante, bhagavato’’ti. ‘‘Appossukko tvaṃ, pāpima, hohi. Naciraṃ tathāgatassa parinibbānaṃ bhavissati. Ito tiṇṇaṃ māsānaṃ accayena tathāgato parinibbāyissatī’’ti.
已对照

于是,世尊在遮波罗塔庙具念、正知地舍弃了寿行(āyusaṅkhāra)。世尊舍弃寿行时,发生了大地震,可怖、令人身毛竖立,天鼓也爆响。于是,世尊了知此义,在那时说出这段感兴语:

Atha kho bhagavā cāpāle cetiye sato sampajāno āyusaṅkhāraṃ ossaji. Ossaṭṭhe ca bhagavatā āyusaṅkhāre mahābhūmicālo ahosi bhiṃsanako salomahaṃso, devadundubhiyo ca phaliṃsu. Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi –
PTS 4.312已对照

“有量与无量的生起[之业]——牟尼舍弃了[那]有行;

‘‘Tulamatulañca sambhavaṃ, bhavasaṅkhāramavassaji muni;
已对照

乐于内、得等持,破除了自身的生起,如同[破]铠甲。”

Ajjhattarato samāhito, abhindi kavacamivattasambhava’’nti.
已对照

于是,具寿阿难这样想:“这地震真大啊!这地震真是极大、可怖、令人身毛竖立啊!天鼓也爆响。究竟是什么因、什么缘,使大地震出现呢?”

Atha kho āyasmato ānandassa etadahosi – ‘‘mahā vatāyaṃ bhūmicālo; sumahā vatāyaṃ bhūmicālo bhiṃsanako salomahaṃso, devadundubhiyo ca phaliṃsu. Ko nu kho hetu, ko paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāyā’’ti?
缅 3.132已对照

于是,具寿阿难来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的具寿阿难对世尊这样说:“尊者,这地震真大啊!尊者,这地震真是极大、可怖、令人身毛竖立啊!天鼓也爆响。尊者,究竟是什么因、什么缘,使大地震出现呢?”

Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘mahā vatāyaṃ, bhante, bhūmicālo; sumahā vatāyaṃ, bhante, bhūmicālo bhiṃsanako salomahaṃso, devadundubhiyo ca phaliṃsu. Ko nu kho, bhante, hetu, ko paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāyā’’ti?
已对照

“阿难,有这八种因、八种缘,使大地震出现。哪八种[因缘]呢?阿难,这大地立于水上,水立于风上,风住于虚空。阿难,会有那样的时候:大风吹起。大风吹起时,令水动摇;水动摇了,令地动摇。阿难,这是使大地震出现的第一种因、第一种缘。

‘‘Aṭṭhime, ānanda, hetū, aṭṭha paccayā mahato bhūmicālassa pātubhāvāya. Katame aṭṭha? Ayaṃ, ānanda, mahāpathavī udake patiṭṭhitā; udakaṃ vāte patiṭṭhitaṃ; vāto ākāsaṭṭho hoti. So, ānanda, samayo yaṃ mahāvātā vāyanti; mahāvātā vāyantā udakaṃ kampenti; udakaṃ kampitaṃ pathaviṃ kampeti. Ayaṃ, ānanda, paṭhamo hetu, paṭhamo paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.
已对照

“再者,阿难,有沙门或婆罗门有神通、得心自在,或有大神力、威势广大的天神,他所修习的地想有限、水想无量,他便令这大地动摇、遍动摇、普动摇、震撼。阿难,这是使大地震出现的第二种因、第二种缘。

‘‘Puna caparaṃ, ānanda, samaṇo vā brāhmaṇo vā iddhimā cetovasippatto devatā vā mahiddhikā mahānubhāvā. Tassa parittā pathavīsaññā bhāvitā hoti, appamāṇā āposaññā. So imaṃ pathaviṃ kampeti saṅkampeti sampakampeti sampavedheti. Ayaṃ, ānanda, dutiyo hetu, dutiyo paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.
PTS 4.313已对照

“再者,阿难,当菩萨从兜率天众死没、具念正知地入母胎时,这时大地便动摇、遍动摇、普动摇、震撼。阿难,这是使大地震出现的第三种因、第三种缘。

‘‘Puna caparaṃ, ānanda, yadā bodhisatto tusitā kāyā cavitvā sato sampajāno mātukucchiṃ okkamati, tadāyaṃ pathavī kampati saṅkampati sampakampati sampavedhati. Ayaṃ, ānanda, tatiyo hetu; tatiyo paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.
已对照

“再者,阿难,当菩萨具念正知地从母胎出生时,这时大地便动摇、遍动摇、普动摇、震撼。阿难,这是使大地震出现的第四种因、第四种缘。

‘‘Puna caparaṃ, ānanda, yadā bodhisatto sato sampajāno mātukucchismā nikkhamati, tadāyaṃ pathavī kampati saṅkampati sampakampati sampavedhati. Ayaṃ, ānanda, catuttho hetu, catuttho paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.
已对照

“再者,阿难,当如来现正觉无上正等正觉时,这时大地便动摇、遍动摇、普动摇、震撼。阿难,这是使大地震出现的第五种因、第五种缘。

‘‘Puna caparaṃ, ānanda, yadā tathāgato anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambujjhati, tadāyaṃ pathavī kampati saṅkampati sampakampati sampavedhati. Ayaṃ, ānanda, pañcamo hetu, pañcamo paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.
已对照

“再者,阿难,当如来转无上法轮时,这时大地便动摇、遍动摇、普动摇、震撼。阿难,这是使大地震出现的第六种因、第六种缘。

‘‘Puna caparaṃ, ānanda, yadā tathāgato anuttaraṃ dhammacakkaṃ pavatteti, tadāyaṃ pathavī kampati saṅkampati sampakampati sampavedhati. Ayaṃ, ānanda, chaṭṭho hetu, chaṭṭho paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.
缅 3.133已对照

“再者,阿难,当如来具念正知地舍弃寿行时,这时大地便动摇、遍动摇、普动摇、震撼。阿难,这是使大地震出现的第七种因、第七种缘。

‘‘Puna caparaṃ, ānanda, yadā tathāgato sato sampajāno āyusaṅkhāraṃ ossajjati, tadāyaṃ pathavī kampati saṅkampati sampakampati sampavedhati. Ayaṃ, ānanda, sattamo hetu, sattamo paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.
已对照

“再者,阿难,当如来以无余依涅槃界(anupādisesā nibbānadhātu)般涅槃时,这时大地便动摇、遍动摇、普动摇、震撼。阿难,这是使大地震出现的第八种因、第八种缘。阿难,这就是使大地震出现的八种因、八种缘。”第十[经]。

‘‘Puna caparaṃ, ānanda, yadā tathāgato anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyati, tadāyaṃ pathavī kampati saṅkampati sampakampati sampavedhati. Ayaṃ, ānanda, aṭṭhamo hetu, aṭṭhamo paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya. Ime kho, ānanda, aṭṭha hetū, aṭṭha paccayā mahato bhūmicālassa pātubhāvāyā’’ti. Dasamaṃ.
已对照

地震品第二。

Bhūmicālavaggo dutiyo.
PTS 4.314已对照

其摄颂——

欲求、堪能与略说,伽耶与胜[处];

解脱与两言说,众与地震。

Tassuddānaṃ –
Icchā alañca saṃkhittaṃ, gayā abhibhunā saha;
Vimokkho dve ca vohārā, parisā bhūmicālenāti.