快乐巴利palinanda.cc

长部第15经 · 大因缘经 Mahānidānasuttaṃ

95PTS 2.55缅 2.47已对照

如是我闻:一时,世尊住在拘楼国(Kuru),[有]一座名叫剑磨瑟昙(Kammāsadhamma)的拘楼人市镇。那时,具寿阿难(āyasmā Ānanda)前往世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的具寿阿难对世尊这样说:“稀有啊,尊者!未曾有啊,尊者!尊者,这缘起(paṭiccasamuppāda)如此甚深,显现[也]甚深,然而对我却显得浅显又浅显。”“阿难,不要这样说!阿难,不要这样说!阿难,这缘起是甚深的,显现[也]是甚深的。阿难,正由于对此法不随觉、不通达,这些人才如线团般纠结、如织线团般缠结、如文阇草(muñja)与波罗婆草(pabbaja)[所搓的旧绳]一般,不能超越苦界、恶趣、堕处、轮回。”

95. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā kurūsu viharati kammāsadhammaṃ nāma [kammāsadammaṃ nāma (syā.)] kurūnaṃ nigamo. Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhante! Yāva gambhīro cāyaṃ, bhante, paṭiccasamuppādo gambhīrāvabhāso ca, atha ca pana me uttānakuttānako viya khāyatī’’ti. ‘‘Mā hevaṃ, ānanda, avaca, mā hevaṃ, ānanda, avaca. Gambhīro cāyaṃ, ānanda, paṭiccasamuppādo gambhīrāvabhāso ca. Etassa, ānanda, dhammassa ananubodhā appaṭivedhā evamayaṃ pajā tantākulakajātā kulagaṇṭhikajātā [gulāguṇṭhikajātā (sī. pī.), guṇagaṇṭhikajātā (syā.)] muñjapabbajabhūtā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ saṃsāraṃ nātivattati.
96已对照

“‘老死是有此缘的吗?’——阿难,被这样问的人应当回答‘有’。若他这样问:‘以什么为缘而有老死?’,就应当这样回答他:‘以生为缘而有老死。’”

96. ‘‘‘Atthi idappaccayā jarāmaraṇa’nti iti puṭṭhena satā, ānanda, atthītissa vacanīyaṃ. ‘Kiṃpaccayā jarāmaraṇa’nti iti ce vadeyya, ‘jātipaccayā jarāmaraṇa’nti iccassa vacanīyaṃ.
PTS 2.56已对照

“‘生是有此缘的吗?’——阿难,被这样问的人应当回答‘有’。若他这样问:‘以什么为缘而有生?’,就应当这样回答他:‘以有为缘而有生。’”

‘‘‘Atthi idappaccayā jātī’ti iti puṭṭhena satā, ānanda, atthītissa vacanīyaṃ. ‘Kiṃpaccayā jātī’ti iti ce vadeyya, ‘bhavapaccayā jātī’ti iccassa vacanīyaṃ.
已对照

“‘有是有此缘的吗?’——阿难,被这样问的人应当回答‘有’。若他这样问:‘以什么为缘而有有?’,就应当这样回答他:‘以取为缘而有有。’”

‘‘‘Atthi idappaccayā bhavo’ti iti puṭṭhena satā, ānanda, atthītissa vacanīyaṃ. ‘Kiṃpaccayā bhavo’ti iti ce vadeyya, ‘upādānapaccayā bhavo’ti iccassa vacanīyaṃ.
已对照

“‘取是有此缘的吗?’——阿难,被这样问的人应当回答‘有’。若他这样问:‘以什么为缘而有取?’,就应当这样回答他:‘以爱为缘而有取。’”

‘‘‘Atthi idappaccayā upādāna’nti iti puṭṭhena satā, ānanda, atthītissa vacanīyaṃ. ‘Kiṃpaccayā upādāna’nti iti ce vadeyya, ‘taṇhāpaccayā upādāna’nti iccassa vacanīyaṃ.
缅 2.48已对照

“‘爱是有此缘的吗?’——阿难,被这样问的人应当回答‘有’。若他这样问:‘以什么为缘而有爱?’,就应当这样回答他:‘以受为缘而有爱。’”

‘‘‘Atthi idappaccayā taṇhā’ti iti puṭṭhena satā, ānanda, atthītissa vacanīyaṃ. ‘Kiṃpaccayā taṇhā’ti iti ce vadeyya, ‘vedanāpaccayā taṇhā’ti iccassa vacanīyaṃ.
已对照

“‘受是有此缘的吗?’——阿难,被这样问的人应当回答‘有’。若他这样问:‘以什么为缘而有受?’,就应当这样回答他:‘以触为缘而有受。’”

‘‘‘Atthi idappaccayā vedanā’ti iti puṭṭhena satā, ānanda, atthītissa vacanīyaṃ. ‘Kiṃpaccayā vedanā’ti iti ce vadeyya, ‘phassapaccayā vedanā’ti iccassa vacanīyaṃ.
已对照

“‘触是有此缘的吗?’——阿难,被这样问的人应当回答‘有’。若他这样问:‘以什么为缘而有触?’,就应当这样回答他:‘以名色为缘而有触。’”

‘‘‘Atthi idappaccayā phasso’ti iti puṭṭhena satā, ānanda, atthītissa vacanīyaṃ. ‘Kiṃpaccayā phasso’ti iti ce vadeyya, ‘nāmarūpapaccayā phasso’ti iccassa vacanīyaṃ.
已对照

“‘名色是有此缘的吗?’——阿难,被这样问的人应当回答‘有’。若他这样问:‘以什么为缘而有名色?’,就应当这样回答他:‘以识为缘而有名色。’”

‘‘‘Atthi idappaccayā nāmarūpa’nti iti puṭṭhena satā, ānanda, atthītissa vacanīyaṃ. ‘Kiṃpaccayā nāmarūpa’nti iti ce vadeyya, ‘viññāṇapaccayā nāmarūpa’nti iccassa vacanīyaṃ.
已对照

“‘识是有此缘的吗?’——阿难,被这样问的人应当回答‘有’。若他这样问:‘以什么为缘而有识?’,就应当这样回答他:‘以名色为缘而有识。’”

‘‘‘Atthi idappaccayā viññāṇa’nti iti puṭṭhena satā, ānanda, atthītissa vacanīyaṃ. ‘Kiṃpaccayā viññāṇa’nti iti ce vadeyya, ‘nāmarūpapaccayā viññāṇa’nti iccassa vacanīyaṃ.
97PTS 2.57已对照

“阿难,就是这样:以名色为缘而有识,以识为缘而有名色,以名色为缘而有触,以触为缘而有受,以受为缘而有爱,以爱为缘而有取,以取为缘而有有,以有为缘而有生,以生为缘而有老死、愁、悲、苦、忧、恼生起。这样,这整个苦蕴就集起了。”

97. ‘‘Iti kho, ānanda, nāmarūpapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ, nāmarūpapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṃ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
98缅 2.49已对照

“‘以生为缘而有老死’——这是这样说的。阿难,这应当依这个道理来了知:如何是以生为缘而有老死。阿难,假如生完全地、彻底地,无论对谁、无论于何处都不存在——也就是说:诸天没有天的[生],诸乾闼婆(gandhabba)没有乾闼婆的[生],诸夜叉没有夜叉的[生],诸部多(bhūta)没有部多的[生],诸人没有人的[生],诸四足者没有四足者的[生],诸飞禽没有飞禽的[生],诸爬虫没有爬虫的[生]——阿难,假如那些各类众生对各自的[状态]都没有生,那么在生完全不存在时,由生之灭,还会有老死显现吗?”“不能,尊者。”“所以,阿难,这就是老死的因、因缘、集起、缘——也就是生。”

98. ‘‘‘Jātipaccayā jarāmaraṇa’nti iti kho panetaṃ vuttaṃ, tadānanda, imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ, yathā jātipaccayā jarāmaraṇaṃ. Jāti ca hi, ānanda, nābhavissa sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici, seyyathidaṃ – devānaṃ vā devattāya, gandhabbānaṃ vā gandhabbattāya, yakkhānaṃ vā yakkhattāya, bhūtānaṃ vā bhūtattāya, manussānaṃ vā manussattāya, catuppadānaṃ vā catuppadattāya, pakkhīnaṃ vā pakkhittāya, sarīsapānaṃ vā sarīsapattāya [siriṃsapānaṃ siriṃsapattāya (sī. syā.)], tesaṃ tesañca hi, ānanda, sattānaṃ tadattāya jāti nābhavissa. Sabbaso jātiyā asati jātinirodhā api nu kho jarāmaraṇaṃ paññāyethā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Tasmātihānanda, eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo jarāmaraṇassa, yadidaṃ jāti’’.
99已对照

“‘以有为缘而有生’——这是这样说的。阿难,这应当依这个道理来了知:如何是以有为缘而有生。阿难,假如有完全地、彻底地,无论对谁、无论于何处都不存在——也就是说:欲有、色有、无色有——在有完全不存在时,由有之灭,还会有生显现吗?”“不能,尊者。”“所以,阿难,这就是生的因、因缘、集起、缘——也就是有。”

99. ‘‘‘Bhavapaccayā jātī’ti iti kho panetaṃ vuttaṃ, tadānanda, imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ, yathā bhavapaccayā jāti. Bhavo ca hi, ānanda, nābhavissa sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici, seyyathidaṃ – kāmabhavo vā rūpabhavo vā arūpabhavo vā, sabbaso bhave asati bhavanirodhā api nu kho jāti paññāyethā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Tasmātihānanda, eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo jātiyā, yadidaṃ bhavo’’.
100PTS 2.58已对照

“‘以取为缘而有有’——这是这样说的。阿难,这应当依这个道理来了知:如何是以取为缘而有有。阿难,假如取完全地、彻底地,无论对谁、无论于何处都不存在——也就是说:欲取、见取、戒禁取、我论取——在取完全不存在时,由取之灭,还会有有显现吗?”“不能,尊者。”“所以,阿难,这就是有的因、因缘、集起、缘——也就是取。”

100. ‘‘‘Upādānapaccayā bhavo’ti iti kho panetaṃ vuttaṃ, tadānanda, imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ, yathā upādānapaccayā bhavo. Upādānañca hi, ānanda, nābhavissa sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici, seyyathidaṃ – kāmupādānaṃ vā diṭṭhupādānaṃ vā sīlabbatupādānaṃ vā attavādupādānaṃ vā, sabbaso upādāne asati upādānanirodhā api nu kho bhavo paññāyethā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Tasmātihānanda, eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo bhavassa, yadidaṃ upādānaṃ’’.
101已对照

“‘以爱为缘而有取’——这是这样说的。阿难,这应当依这个道理来了知:如何是以爱为缘而有取。阿难,假如爱完全地、彻底地,无论对谁、无论于何处都不存在——也就是说:色爱、声爱、香爱、味爱、触爱、法爱——在爱完全不存在时,由爱之灭,还会有取显现吗?”“不能,尊者。”“所以,阿难,这就是取的因、因缘、集起、缘——也就是爱。”

101. ‘‘‘Taṇhāpaccayā upādāna’nti iti kho panetaṃ vuttaṃ tadānanda, imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ, yathā taṇhāpaccayā upādānaṃ. Taṇhā ca hi, ānanda, nābhavissa sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici, seyyathidaṃ – rūpataṇhā saddataṇhā gandhataṇhā rasataṇhā phoṭṭhabbataṇhā dhammataṇhā, sabbaso taṇhāya asati taṇhānirodhā api nu kho upādānaṃ paññāyethā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Tasmātihānanda, eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo upādānassa, yadidaṃ taṇhā’’.
102缅 2.50已对照

“‘以受为缘而有爱’——这是这样说的。阿难,这应当依这个道理来了知:如何是以受为缘而有爱。阿难,假如受完全地、彻底地,无论对谁、无论于何处都不存在——也就是说:眼触所生受、耳触所生受、鼻触所生受、舌触所生受、身触所生受、意触所生受——在受完全不存在时,由受之灭,还会有爱显现吗?”“不能,尊者。”“所以,阿难,这就是爱的因、因缘、集起、缘——也就是受。”

102. ‘‘‘Vedanāpaccayā taṇhā’ti iti kho panetaṃ vuttaṃ, tadānanda, imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ, yathā vedanāpaccayā taṇhā. Vedanā ca hi, ānanda, nābhavissa sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici, seyyathidaṃ – cakkhusamphassajā vedanā sotasamphassajā vedanā ghānasamphassajā vedanā jivhāsamphassajā vedanā kāyasamphassajā vedanā manosamphassajā vedanā, sabbaso vedanāya asati vedanānirodhā api nu kho taṇhā paññāyethā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Tasmātihānanda, eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo taṇhāya, yadidaṃ vedanā’’.
103PTS 2.59已对照

“阿难,又,就是这样:缘于受而有爱,缘于爱而有遍求,缘于遍求而有获得,缘于获得而有抉择,缘于抉择而有欲贪,缘于欲贪而有耽著,缘于耽著而有占有,缘于占有而有悭吝,缘于悭吝而有守护。因守护之故,便有执杖、执刀、争吵、争执、诤论、尔汝相斥、离间语、虚妄语等种种恶不善法生起。”

103. ‘‘Iti kho panetaṃ, ānanda, vedanaṃ paṭicca taṇhā, taṇhaṃ paṭicca pariyesanā, pariyesanaṃ paṭicca lābho, lābhaṃ paṭicca vinicchayo, vinicchayaṃ paṭicca chandarāgo, chandarāgaṃ paṭicca ajjhosānaṃ, ajjhosānaṃ paṭicca pariggaho, pariggahaṃ paṭicca macchariyaṃ, macchariyaṃ paṭicca ārakkho. Ārakkhādhikaraṇaṃ daṇḍādānasatthādānakalahaviggahavivādatuvaṃtuvaṃpesuññamusāvādā aneke pāpakā akusalā dhammā sambhavanti.
104已对照

“‘因守护之故,便有执杖、执刀、争吵、争执、诤论、尔汝相斥、离间语、虚妄语等种种恶不善法生起’——这是这样说的。阿难,这应当依这个道理来了知:如何是因守护之故而有执杖、执刀、争吵、争执、诤论、尔汝相斥、离间语、虚妄语等种种恶不善法生起。阿难,假如守护完全地、彻底地,无论对谁、无论于何处都不存在,在守护完全不存在时,由守护之灭,还会有执杖、执刀、争吵、争执、诤论、尔汝相斥、离间语、虚妄语等种种恶不善法生起吗?”“不能,尊者。”“所以,阿难,这就是执杖、执刀、争吵、争执、诤论、尔汝相斥、离间语、虚妄语等种种恶不善法生起的因、因缘、集起、缘——也就是守护。”

104. ‘‘‘Ārakkhādhikaraṇaṃ [ārakkhaṃ paṭicca ārakkhādhikaraṇaṃ (syā.)] daṇḍādānasatthādānakalahaviggahavivādatuvaṃtuvaṃpesuññamusāvādā aneke pāpakā akusalā dhammā sambhavantī’ti iti kho panetaṃ vuttaṃ, tadānanda, imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ, yathā ārakkhādhikaraṇaṃ daṇḍādānasatthādānakalahaviggahavivādatuvaṃtuvaṃpesuññamusāvādā aneke pāpakā akusalā dhammā sambhavanti. Ārakkho ca hi, ānanda, nābhavissa sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici, sabbaso ārakkhe asati ārakkhanirodhā api nu kho daṇḍādānasatthādānakalahaviggahavivādatuvaṃtuvaṃpesuññamusāvādā aneke pāpakā akusalā dhammā sambhaveyyu’’nti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Tasmātihānanda, eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo daṇḍādānasatthādānakalahaviggahavivādatuvaṃtuvaṃpesuññamusāvādānaṃ anekesaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ sambhavāya yadidaṃ ārakkho.
105缅 2.51已对照

“‘缘于悭吝而有守护’——这是这样说的。阿难,这应当依这个道理来了知:如何是缘于悭吝而有守护。阿难,假如悭吝完全地、彻底地,无论对谁、无论于何处都不存在,在悭吝完全不存在时,由悭吝之灭,还会有守护显现吗?”“不能,尊者。”“所以,阿难,这就是守护的因、因缘、集起、缘——也就是悭吝。”

105. ‘‘‘Macchariyaṃ paṭicca ārakkho’ti iti kho panetaṃ vuttaṃ, tadānanda, imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ, yathā macchariyaṃ paṭicca ārakkho. Macchariyañca hi, ānanda, nābhavissa sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici, sabbaso macchariye asati macchariyanirodhā api nu kho ārakkho paññāyethā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Tasmātihānanda, eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo ārakkhassa, yadidaṃ macchariyaṃ’’.
106PTS 2.60已对照

“‘缘于占有而有悭吝’——这是这样说的。阿难,这应当依这个道理来了知:如何是缘于占有而有悭吝。阿难,假如占有完全地、彻底地,无论对谁、无论于何处都不存在,在占有完全不存在时,由占有之灭,还会有悭吝显现吗?”“不能,尊者。”“所以,阿难,这就是悭吝的因、因缘、集起、缘——也就是占有。”

106. ‘‘‘Pariggahaṃ paṭicca macchariya’nti iti kho panetaṃ vuttaṃ, tadānanda, imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ, yathā pariggahaṃ paṭicca macchariyaṃ. Pariggaho ca hi, ānanda, nābhavissa sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici, sabbaso pariggahe asati pariggahanirodhā api nu kho macchariyaṃ paññāyethā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Tasmātihānanda, eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo macchariyassa, yadidaṃ pariggaho’’.
107已对照

“‘缘于耽著而有占有’——这是这样说的。阿难,这应当依这个道理来了知:如何是缘于耽著而有占有。阿难,假如耽著完全地、彻底地,无论对谁、无论于何处都不存在,在耽著完全不存在时,由耽著之灭,还会有占有显现吗?”“不能,尊者。”“所以,阿难,这就是占有的因、因缘、集起、缘——也就是耽著。”

107. ‘‘‘Ajjhosānaṃ paṭicca pariggaho’ti iti kho panetaṃ vuttaṃ, tadānanda, imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ, yathā ajjhosānaṃ paṭicca pariggaho. Ajjhosānañca hi, ānanda, nābhavissa sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici, sabbaso ajjhosāne asati ajjhosānanirodhā api nu kho pariggaho paññāyethā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Tasmātihānanda, eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo pariggahassa – yadidaṃ ajjhosānaṃ’’.
108已对照

“‘缘于欲贪而有耽著’——这是这样说的。阿难,这应当依这个道理来了知:如何是缘于欲贪而有耽著。阿难,假如欲贪完全地、彻底地,无论对谁、无论于何处都不存在,在欲贪完全不存在时,由欲贪之灭,还会有耽著显现吗?”“不能,尊者。”“所以,阿难,这就是耽著的因、因缘、集起、缘——也就是欲贪。”

108. ‘‘‘Chandarāgaṃ paṭicca ajjhosāna’nti iti kho panetaṃ vuttaṃ, tadānanda, imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ, yathā chandarāgaṃ paṭicca ajjhosānaṃ. Chandarāgo ca hi, ānanda, nābhavissa sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici, sabbaso chandarāge asati chandarāganirodhā api nu kho ajjhosānaṃ paññāyethā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Tasmātihānanda, eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo ajjhosānassa, yadidaṃ chandarāgo’’.
109PTS 2.61已对照

“‘缘于抉择而有欲贪’——这是这样说的。阿难,这应当依这个道理来了知:如何是缘于抉择而有欲贪。阿难,假如抉择完全地、彻底地,无论对谁、无论于何处都不存在,在抉择完全不存在时,由抉择之灭,还会有欲贪显现吗?”“不能,尊者。”“所以,阿难,这就是欲贪的因、因缘、集起、缘——也就是抉择。”

109. ‘‘‘Vinicchayaṃ paṭicca chandarāgo’ti iti kho panetaṃ vuttaṃ, tadānanda, imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ, yathā vinicchayaṃ paṭicca chandarāgo. Vinicchayo ca hi, ānanda, nābhavissa sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici, sabbaso vinicchaye asati vinicchayanirodhā api nu kho chandarāgo paññāyethā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Tasmātihānanda, eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo chandarāgassa, yadidaṃ vinicchayo’’.
110缅 2.52已对照

“‘缘于获得而有抉择’——这是这样说的。阿难,这应当依这个道理来了知:如何是缘于获得而有抉择。阿难,假如获得完全地、彻底地,无论对谁、无论于何处都不存在,在获得完全不存在时,由获得之灭,还会有抉择显现吗?”“不能,尊者。”“所以,阿难,这就是抉择的因、因缘、集起、缘——也就是获得。”

110. ‘‘‘Lābhaṃ paṭicca vinicchayo’ti iti kho panetaṃ vuttaṃ, tadānanda, imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ, yathā lābhaṃ paṭicca vinicchayo. Lābho ca hi, ānanda, nābhavissa sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici, sabbaso lābhe asati lābhanirodhā api nu kho vinicchayo paññāyethā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Tasmātihānanda eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo vinicchayassa, yadidaṃ lābho’’.
111已对照

“‘缘于遍求而有获得’——这是这样说的。阿难,这应当依这个道理来了知:如何是缘于遍求而有获得。阿难,假如遍求完全地、彻底地,无论对谁、无论于何处都不存在,在遍求完全不存在时,由遍求之灭,还会有获得显现吗?”“不能,尊者。”“所以,阿难,这就是获得的因、因缘、集起、缘——也就是遍求。”

111. ‘‘‘Pariyesanaṃ paṭicca lābho’ti iti kho panetaṃ vuttaṃ, tadānanda, imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ, yathā pariyesanaṃ paṭicca lābho. Pariyesanā ca hi, ānanda, nābhavissa sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici, sabbaso pariyesanāya asati pariyesanānirodhā api nu kho lābho paññāyethā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Tasmātihānanda, eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo lābhassa, yadidaṃ pariyesanā’’.
112已对照

“‘缘于爱而有遍求’——这是这样说的。阿难,这应当依这个道理来了知:如何是缘于爱而有遍求。阿难,假如爱完全地、彻底地,无论对谁、无论于何处都不存在——也就是说:欲爱、有爱、无有爱——在爱完全不存在时,由爱之灭,还会有遍求显现吗?”“不能,尊者。”“所以,阿难,这就是遍求的因、因缘、集起、缘——也就是爱。阿难,就这样,这二法以二[分]而同以受为一汇合处。”

112. ‘‘‘Taṇhaṃ paṭicca pariyesanā’ti iti kho panetaṃ vuttaṃ, tadānanda, imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ, yathā taṇhaṃ paṭicca pariyesanā. Taṇhā ca hi, ānanda, nābhavissa sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici, seyyathidaṃ – kāmataṇhā bhavataṇhā vibhavataṇhā, sabbaso taṇhāya asati taṇhānirodhā api nu kho pariyesanā paññāyethā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Tasmātihānanda, eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo pariyesanāya, yadidaṃ taṇhā. Iti kho, ānanda, ime dve dhammā [ime dhammā (ka.)] dvayena vedanāya ekasamosaraṇā bhavanti’’.
113PTS 2.62缅 2.53已对照

“‘以触为缘而有受’——这是这样说的。阿难,这应当依这个道理来了知:如何是以触为缘而有受。阿难,假如触完全地、彻底地,无论对谁、无论于何处都不存在——也就是说:眼触、耳触、鼻触、舌触、身触、意触——在触完全不存在时,由触之灭,还会有受显现吗?”“不能,尊者。”“所以,阿难,这就是受的因、因缘、集起、缘——也就是触。”

113. ‘‘‘Phassapaccayā vedanā’ti iti kho panetaṃ vuttaṃ, tadānanda, imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ, yathā ‘phassapaccayā vedanā. Phasso ca hi, ānanda, nābhavissa sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ kassaci kimhici, seyyathidaṃ – cakkhusamphasso sotasamphasso ghānasamphasso jivhāsamphasso kāyasamphasso manosamphasso, sabbaso phasse asati phassanirodhā api nu kho vedanā paññāyethā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Tasmātihānanda, eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo vedanāya, yadidaṃ phasso’’.
114已对照

“‘以名色为缘而有触’——这是这样说的。阿难,这应当依这个道理来了知:如何是以名色为缘而有触。阿难,凡以那些行相(ākāra)、那些特征(liṅga)、那些相(nimitta)、那些说示(uddesa)而有名身(nāmakāya)的施设,当那些行相、那些特征、那些相、那些说示不存在时,色身(rūpakāya)上还会有增语触(adhivacanasamphassa)显现吗?”“不能,尊者。”“阿难,凡以那些行相、那些特征、那些相、那些说示而有色身的施设,当那些行相……乃至……那些说示不存在时,名身上还会有有对触(paṭighasamphassa)显现吗?”“不能,尊者。”“阿难,凡以那些行相……乃至……那些说示而有名身与色身的施设,当那些行相……乃至……那些说示不存在时,还会有增语触或有对触显现吗?”“不能,尊者。”“阿难,凡以那些行相……乃至……那些说示而有名色的施设,当那些行相……乃至……那些说示不存在时,还会有触显现吗?”“不能,尊者。”“所以,阿难,这就是触的因、因缘、集起、缘——也就是名色。”

114. ‘‘‘Nāmarūpapaccayā phasso’ti iti kho panetaṃ vuttaṃ, tadānanda, imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ, yathā nāmarūpapaccayā phasso. Yehi, ānanda, ākārehi yehi liṅgehi yehi nimittehi yehi uddesehi nāmakāyassa paññatti hoti, tesu ākāresu tesu liṅgesu tesu nimittesu tesu uddesesu asati api nu kho rūpakāye adhivacanasamphasso paññāyethā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Yehi, ānanda, ākārehi yehi liṅgehi yehi nimittehi yehi uddesehi rūpakāyassa paññatti hoti, tesu ākāresu…pe… tesu uddesesu asati api nu kho nāmakāye paṭighasamphasso paññāyethā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Yehi, ānanda, ākārehi…pe… yehi uddesehi nāmakāyassa ca rūpakāyassa ca paññatti hoti, tesu ākāresu…pe… tesu uddesesu asati api nu kho adhivacanasamphasso vā paṭighasamphasso vā paññāyethā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Yehi, ānanda, ākārehi…pe… yehi uddesehi nāmarūpassa paññatti hoti, tesu ākāresu …pe… tesu uddesesu asati api nu kho phasso paññāyethā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Tasmātihānanda, eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo phassassa, yadidaṃ nāmarūpaṃ’’.
115PTS 2.63已对照

“‘以识为缘而有名色’——这是这样说的。阿难,这应当依这个道理来了知:如何是以识为缘而有名色。阿难,假如识不入母胎,名色还会在母胎中凝结吗?”“不能,尊者。”“阿难,假如识入了母胎后又离去,名色还会生成此状态吗?”“不能,尊者。”“阿难,假如男童或女童尚幼小时识便断绝,名色还会得到增长、增广、广大吗?”“不能,尊者。”“所以,阿难,这就是名色的因、因缘、集起、缘——也就是识。”

115. ‘‘‘Viññāṇapaccayā nāmarūpa’nti iti kho panetaṃ vuttaṃ, tadānanda, imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ, yathā viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ. Viññāṇañca hi, ānanda, mātukucchismiṃ na okkamissatha, api nu kho nāmarūpaṃ mātukucchismiṃ samuccissathā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Viññāṇañca hi, ānanda, mātukucchismiṃ okkamitvā vokkamissatha, api nu kho nāmarūpaṃ itthattāya abhinibbattissathā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Viññāṇañca hi, ānanda, daharasseva sato vocchijjissatha kumārakassa vā kumārikāya vā, api nu kho nāmarūpaṃ vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjissathā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Tasmātihānanda, eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo nāmarūpassa – yadidaṃ viññāṇaṃ’’.
116PTS 2.64缅 2.54已对照

“‘以名色为缘而有识’——这是这样说的。阿难,这应当依这个道理来了知:如何是以名色为缘而有识。阿难,假如识在名色中得不到立足处,那么未来的生、老、死与苦之集起、生成还会显现吗?”“不能,尊者。”“所以,阿难,这就是识的因、因缘、集起、缘——也就是名色。阿难,到此为止而有生、有老、有死、有死没、有受生;到此为止有增语(adhivacana)之路,到此为止有词说(nirutti)之路,到此为止有施设(paññatti)之路,到此为止有慧之行境,到此为止轮转转起,以施设此[五蕴之]状态——也就是名色与识一同以相互缘性(aññamaññapaccayatā)而转起。”

116. ‘‘‘Nāmarūpapaccayā viññāṇa’nti iti kho panetaṃ vuttaṃ, tadānanda, imināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ, yathā nāmarūpapaccayā viññāṇaṃ. Viññāṇañca hi, ānanda, nāmarūpe patiṭṭhaṃ na labhissatha, api nu kho āyatiṃ jātijarāmaraṇaṃ dukkhasamudayasambhavo [jātijarāmaraṇadukkhasamudayasambhavo (sī. syā. pī.)] paññāyethā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Tasmātihānanda, eseva hetu etaṃ nidānaṃ esa samudayo esa paccayo viññāṇassa yadidaṃ nāmarūpaṃ. Ettāvatā kho, ānanda, jāyetha vā jīyetha [jiyyetha (ka.)] vā mīyetha [miyyetha (ka.)] vā cavetha vā upapajjetha vā. Ettāvatā adhivacanapatho, ettāvatā niruttipatho, ettāvatā paññattipatho, ettāvatā paññāvacaraṃ, ettāvatā vaṭṭaṃ vattati itthattaṃ paññāpanāya yadidaṃ nāmarūpaṃ saha viññāṇena aññamaññapaccayatā pavattati.
Attapaññatti
117已对照

“阿难,到什么程度,施设自我者才施设自我呢?阿难,施设有色而有限的自我为自我——‘我的自我是有色而有限的’;阿难,或者施设有色而无限的自我为自我——‘我的自我是有色而无限的’;阿难,或者施设无色而有限的自我为自我——‘我的自我是无色而有限的’;阿难,或者施设无色而无限的自我为自我——‘我的自我是无色而无限的’。”

117. ‘‘Kittāvatā ca, ānanda, attānaṃ paññapento paññapeti? Rūpiṃ vā hi, ānanda, parittaṃ attānaṃ paññapento paññapeti – ‘‘rūpī me paritto attā’’ti. Rūpiṃ vā hi, ānanda, anantaṃ attānaṃ paññapento paññapeti – ‘rūpī me ananto attā’ti. Arūpiṃ vā hi, ānanda, parittaṃ attānaṃ paññapento paññapeti – ‘arūpī me paritto attā’ti. Arūpiṃ vā hi, ānanda, anantaṃ attānaṃ paññapento paññapeti – ‘arūpī me ananto attā’ti.
118缅 2.55已对照

“阿难,其中,凡施设有色而有限的自我为自我者:他或是施设现在的有色而有限的自我为自我,或是施设[将来]于彼[有]中生成的有色而有限的自我为自我,或者他会想:‘[自我]现虽不如是,我当令它成为如是。’阿难,既然如此,就足以这样说:‘有色而有限之我的随见(anudiṭṭhi)潜伏[于他]。’” “阿难,其中,凡施设有色而无限的自我为自我者:他或是施设现在的有色而无限的自我为自我,或是施设[将来]于彼[有]中生成的有色而无限的自我为自我,或者他会想:‘[自我]现虽不如是,我当令它成为如是。’阿难,既然如此,就足以这样说:‘有色而无限之我的随见潜伏[于他]。’” “阿难,其中,凡施设无色而有限的自我为自我者:他或是施设现在的无色而有限的自我为自我,或是施设[将来]于彼[有]中生成的无色而有限的自我为自我,或者他会想:‘[自我]现虽不如是,我当令它成为如是。’阿难,既然如此,就足以这样说:‘无色而有限之我的随见潜伏[于他]。’” “阿难,其中,凡施设无色而无限的自我为自我者:他或是施设现在的无色而无限的自我为自我,或是施设[将来]于彼[有]中生成的无色而无限的自我为自我,或者他会想:‘[自我]现虽不如是,我当令它成为如是。’阿难,既然如此,就足以这样说:‘无色而无限之我的随见潜伏[于他]。’阿难,到此为止,施设自我者施设自我。”

118. ‘‘Tatrānanda, yo so rūpiṃ parittaṃ attānaṃ paññapento paññapeti. Etarahi vā so rūpiṃ parittaṃ attānaṃ paññapento paññapeti, tattha bhāviṃ vā so rūpiṃ parittaṃ attānaṃ paññapento paññapeti, ‘atathaṃ vā pana santaṃ tathattāya upakappessāmī’ti iti vā panassa hoti. Evaṃ santaṃ kho, ānanda, rūpiṃ [rūpī (ka.)] parittattānudiṭṭhi anusetīti iccālaṃ vacanāya.
‘‘Tatrānanda, yo so rūpiṃ anantaṃ attānaṃ paññapento paññapeti. Etarahi vā so rūpiṃ anantaṃ attānaṃ paññapento paññapeti, tattha bhāviṃ vā so rūpiṃ anantaṃ attānaṃ paññapento paññapeti, ‘atathaṃ vā pana santaṃ tathattāya upakappessāmī’ti iti vā panassa hoti. Evaṃ santaṃ kho, ānanda, rūpiṃ [rūpī (ka.)] anantattānudiṭṭhi anusetīti iccālaṃ vacanāya.
‘‘Tatrānanda, yo so arūpiṃ parittaṃ attānaṃ paññapento paññapeti. Etarahi vā so arūpiṃ parittaṃ attānaṃ paññapento paññapeti, tattha bhāviṃ vā so arūpiṃ parittaṃ attānaṃ paññapento paññapeti, ‘atathaṃ vā pana santaṃ tathattāya upakappessāmī’ti iti vā panassa hoti. Evaṃ santaṃ kho, ānanda, arūpiṃ [arūpī (ka.)] parittattānudiṭṭhi anusetīti iccālaṃ vacanāya.
‘‘Tatrānanda, yo so arūpiṃ anantaṃ attānaṃ paññapento paññapeti. Etarahi vā so arūpiṃ anantaṃ attānaṃ paññapento paññapeti, tattha bhāviṃ vā so arūpiṃ anantaṃ attānaṃ paññapento paññapeti, ‘atathaṃ vā pana santaṃ tathattāya upakappessāmī’ti iti vā panassa hoti. Evaṃ santaṃ kho, ānanda, arūpiṃ [arūpī (ka.)] anantattānudiṭṭhi anusetīti iccālaṃ vacanāya. Ettāvatā kho, ānanda, attānaṃ paññapento paññapeti.
Naattapaññatti
119已对照

“阿难,到什么程度,不施设自我者才不施设自我呢?阿难,不施设有色而有限的自我为自我——[即不说]‘我的自我是有色而有限的’;阿难,或者不施设有色而无限的自我为自我——[即不说]‘我的自我是有色而无限的’;阿难,或者不施设无色而有限的自我为自我——[即不说]‘我的自我是无色而有限的’;阿难,或者不施设无色而无限的自我为自我——[即不说]‘我的自我是无色而无限的’。”

119. ‘‘Kittāvatā ca, ānanda, attānaṃ na paññapento na paññapeti? Rūpiṃ vā hi, ānanda, parittaṃ attānaṃ na paññapento na paññapeti – ‘rūpī me paritto attā’ti. Rūpiṃ vā hi, ānanda, anantaṃ attānaṃ na paññapento na paññapeti – ‘rūpī me ananto attā’ti. Arūpiṃ vā hi, ānanda, parittaṃ attānaṃ na paññapento na paññapeti – ‘arūpī me paritto attā’ti. Arūpiṃ vā hi, ānanda, anantaṃ attānaṃ na paññapento na paññapeti – ‘arūpī me ananto attā’ti.
120PTS 2.65缅 2.56已对照

“阿难,其中,凡不施设有色而有限的自我为自我者:他既不施设现在的有色而有限的自我为自我,也不施设[将来]于彼[有]中生成的有色而有限的自我为自我,也不会想:‘[自我]现虽不如是,我当令它成为如是。’阿难,既然如此,就足以这样说:‘有色而有限之我的随见不潜伏[于他]。’” “阿难,其中,凡不施设有色而无限的自我为自我者:他既不施设现在的有色而无限的自我为自我,也不施设[将来]于彼[有]中生成的有色而无限的自我为自我,也不会想:‘[自我]现虽不如是,我当令它成为如是。’阿难,既然如此,就足以这样说:‘有色而无限之我的随见不潜伏[于他]。’” “阿难,其中,凡不施设无色而有限的自我为自我者:他既不施设现在的无色而有限的自我为自我,也不施设[将来]于彼[有]中生成的无色而有限的自我为自我,也不会想:‘[自我]现虽不如是,我当令它成为如是。’阿难,既然如此,就足以这样说:‘无色而有限之我的随见不潜伏[于他]。’” “阿难,其中,凡不施设无色而无限的自我为自我者:他既不施设现在的无色而无限的自我为自我,也不施设[将来]于彼[有]中生成的无色而无限的自我为自我,也不会想:‘[自我]现虽不如是,我当令它成为如是。’阿难,既然如此,就足以这样说:‘无色而无限之我的随见不潜伏[于他]。’阿难,到此为止,不施设自我者不施设自我。”

120. ‘‘Tatrānanda, yo so rūpiṃ parittaṃ attānaṃ na paññapento na paññapeti. Etarahi vā so rūpiṃ parittaṃ attānaṃ na paññapento na paññapeti, tattha bhāviṃ vā so rūpiṃ parittaṃ attānaṃ na paññapento na paññapeti, ‘atathaṃ vā pana santaṃ tathattāya upakappessāmī’ti iti vā panassa na hoti. Evaṃ santaṃ kho, ānanda, rūpiṃ parittattānudiṭṭhi nānusetīti iccālaṃ vacanāya.
‘‘Tatrānanda, yo so rūpiṃ anantaṃ attānaṃ na paññapento na paññapeti. Etarahi vā so rūpiṃ anantaṃ attānaṃ na paññapento na paññapeti, tattha bhāviṃ vā so rūpiṃ anantaṃ attānaṃ na paññapento na paññapeti, ‘atathaṃ vā pana santaṃ tathattāya upakappessāmī’ti iti vā panassa na hoti. Evaṃ santaṃ kho, ānanda, rūpiṃ anantattānudiṭṭhi nānusetīti iccālaṃ vacanāya.
‘‘Tatrānanda, yo so arūpiṃ parittaṃ attānaṃ na paññapento na paññapeti. Etarahi vā so arūpiṃ parittaṃ attānaṃ na paññapento na paññapeti, tattha bhāviṃ vā so arūpiṃ parittaṃ attānaṃ na paññapento na paññapeti, ‘atathaṃ vā pana santaṃ tathattāya upakappessāmī’ti iti vā panassa na hoti. Evaṃ santaṃ kho, ānanda, arūpiṃ parittattānudiṭṭhi nānusetīti iccālaṃ vacanāya.
‘‘Tatrānanda, yo so arūpiṃ anantaṃ attānaṃ na paññapento na paññapeti. Etarahi vā so arūpiṃ anantaṃ attānaṃ na paññapento na paññapeti, tattha bhāviṃ vā so arūpiṃ anantaṃ attānaṃ na paññapento na paññapeti, ‘atathaṃ vā pana santaṃ tathattāya upakappessāmī’ti iti vā panassa na hoti. Evaṃ santaṃ kho, ānanda, arūpiṃ anantattānudiṭṭhi nānusetīti iccālaṃ vacanāya. Ettāvatā kho, ānanda, attānaṃ na paññapento na paññapeti.
Attasamanupassanā
121已对照

“阿难,到什么程度,观见自我者才观见自我呢?阿难,或者观见受为自我——‘受是我的自我’;或者,阿难,这样观见自我——‘受确实不是我的自我,我的自我是无所感受的’;或者,阿难,这样观见自我——‘受确实不是我的自我,我的自我也不是无所感受的,我的自我在感受,我的自我实是有受之法’。”

121. ‘‘Kittāvatā ca, ānanda, attānaṃ samanupassamāno samanupassati? Vedanaṃ vā hi, ānanda, attānaṃ samanupassamāno samanupassati – ‘vedanā me attā’ti. ‘Na heva kho me vedanā attā, appaṭisaṃvedano me attā’ti iti vā hi, ānanda, attānaṃ samanupassamāno samanupassati. ‘Na heva kho me vedanā attā, nopi appaṭisaṃvedano me attā, attā me vediyati, vedanādhammo hi me attā’ti iti vā hi, ānanda, attānaṃ samanupassamāno samanupassati.
122缅 2.57已对照

“阿难,其中,凡这样说‘受是我的自我’者,应当这样对他说:‘贤友,有这三种受:乐受、苦受、不苦不乐受。这三种受中,你把哪一种观见为自我呢?’阿难,在感受乐受时,那时便不感受苦受,也不感受不苦不乐受,那时只感受乐受;阿难,在感受苦受时,那时便不感受乐受,也不感受不苦不乐受,那时只感受苦受;阿难,在感受不苦不乐受时,那时便不感受乐受,也不感受苦受,那时只感受不苦不乐受。”

122. ‘‘Tatrānanda, yo so evamāha – ‘vedanā me attā’ti, so evamassa vacanīyo – ‘tisso kho imā, āvuso, vedanā – sukhā vedanā dukkhā vedanā adukkhamasukhā vedanā. Imāsaṃ kho tvaṃ tissannaṃ vedanānaṃ katamaṃ attato samanupassasī’ti? Yasmiṃ, ānanda, samaye sukhaṃ vedanaṃ vedeti, neva tasmiṃ samaye dukkhaṃ vedanaṃ vedeti, na adukkhamasukhaṃ vedanaṃ vedeti; sukhaṃyeva tasmiṃ samaye vedanaṃ vedeti. Yasmiṃ, ānanda, samaye dukkhaṃ vedanaṃ vedeti, neva tasmiṃ samaye sukhaṃ vedanaṃ vedeti, na adukkhamasukhaṃ vedanaṃ vedeti; dukkhaṃyeva tasmiṃ samaye vedanaṃ vedeti. Yasmiṃ, ānanda, samaye adukkhamasukhaṃ vedanaṃ vedeti, neva tasmiṃ samaye sukhaṃ vedanaṃ vedeti, na dukkhaṃ vedanaṃ vedeti; adukkhamasukhaṃyeva tasmiṃ samaye vedanaṃ vedeti.
123PTS 2.67已对照

“阿难,乐受也是无常的、有为的、缘生的(paṭiccasamuppanna)、尽之法、衰灭之法、离贪之法、灭之法;阿难,苦受也是无常的、有为的、缘生的、尽之法、衰灭之法、离贪之法、灭之法;阿难,不苦不乐受也是无常的、有为的、缘生的、尽之法、衰灭之法、离贪之法、灭之法。他在感受乐受时[想]:‘这是我的自我’;就由那乐受之灭[而想]:‘我的自我消逝了’。在感受苦受时[想]:‘这是我的自我’;就由那苦受之灭[而想]:‘我的自我消逝了’。在感受不苦不乐受时[想]:‘这是我的自我’;就由那不苦不乐受之灭[而想]:‘我的自我消逝了’。如此,凡这样说‘受是我的自我’者,他就是在现法中观见一个无常的、乐苦相杂的、生灭之法的自我。所以,阿难,由此便不堪把‘受是我的自我’这样观见。”

123. ‘‘Sukhāpi kho, ānanda, vedanā aniccā saṅkhatā paṭiccasamuppannā khayadhammā vayadhammā virāgadhammā nirodhadhammā. Dukkhāpi kho, ānanda, vedanā aniccā saṅkhatā paṭiccasamuppannā khayadhammā vayadhammā virāgadhammā nirodhadhammā. Adukkhamasukhāpi kho, ānanda, vedanā aniccā saṅkhatā paṭiccasamuppannā khayadhammā vayadhammā virāgadhammā nirodhadhammā. Tassa sukhaṃ vedanaṃ vediyamānassa ‘eso me attā’ti hoti. Tassāyeva sukhāya vedanāya nirodhā ‘byagā [byaggā (sī. ka.)] me attā’ti hoti. Dukkhaṃ vedanaṃ vediyamānassa ‘eso me attā’ti hoti. Tassāyeva dukkhāya vedanāya nirodhā ‘byagā me attā’ti hoti. Adukkhamasukhaṃ vedanaṃ vediyamānassa ‘eso me attā’ti hoti. Tassāyeva adukkhamasukhāya vedanāya nirodhā ‘byagā me attā’ti hoti. Iti so diṭṭheva dhamme aniccasukhadukkhavokiṇṇaṃ uppādavayadhammaṃ attānaṃ samanupassamāno samanupassati, yo so evamāha – ‘vedanā me attā’ti. Tasmātihānanda, etena petaṃ nakkhamati – ‘vedanā me attā’ti samanupassituṃ.
124已对照

“阿难,其中,凡这样说‘受确实不是我的自我,我的自我是无所感受的’者,应当这样对他说:‘贤友,凡完全没有所受之处,那里还能有“我是这个”[之想]吗?’”“不能,尊者。”“所以,阿难,由此便不堪把‘受确实不是我的自我,我的自我是无所感受的’这样观见。”

124. ‘‘Tatrānanda, yo so evamāha – ‘na heva kho me vedanā attā, appaṭisaṃvedano me attā’ti, so evamassa vacanīyo – ‘yattha panāvuso, sabbaso vedayitaṃ natthi api nu kho, tattha ‘‘ayamahamasmī’’ti siyā’’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Tasmātihānanda, etena petaṃ nakkhamati – ‘na heva kho me vedanā attā, appaṭisaṃvedano me attā’ti samanupassituṃ.
125PTS 2.68缅 2.58已对照

“阿难,其中,凡这样说‘受确实不是我的自我,我的自我也不是无所感受的,我的自我在感受,我的自我实是有受之法’者,应当这样对他说:‘贤友,假如诸受完全地、彻底地、无余地灭尽了,在受完全不存在、由受之灭时,那里还能有“我是这个”[之想]吗?’”“不能,尊者。”“所以,阿难,由此便不堪把‘受确实不是我的自我,我的自我也不是无所感受的,我的自我在感受,我的自我实是有受之法’这样观见。”

125. ‘‘Tatrānanda, yo so evamāha – ‘na heva kho me vedanā attā, nopi appaṭisaṃvedano me attā, attā me vediyati, vedanādhammo hi me attā’ti. So evamassa vacanīyo – vedanā ca hi, āvuso, sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ aparisesā nirujjheyyuṃ. Sabbaso vedanāya asati vedanānirodhā api nu kho tattha ‘ayamahamasmī’ti siyā’’ti? ‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Tasmātihānanda, etena petaṃ nakkhamati – ‘‘na heva kho me vedanā attā, nopi appaṭisaṃvedano me attā, attā me vediyati, vedanādhammo hi me attā’ti samanupassituṃ.
126已对照

“阿难,当比丘既不观见受为自我,也不观见无所感受者为自我,也不观见‘我的自我在感受,我的自我实是有受之法’时——他这样不观见,便不执取世间的任何东西;不执取则不战栗(paritassati),不战栗则唯自内般涅槃,他了知:‘生已尽,梵行已立,应作已作,再无后有。’阿难,对于这样心得解脱的比丘,若有人这样说——‘如来死后存在,这是他的见’,这是不合宜的;‘如来死后不存在,这是他的见’,这是不合宜的;‘如来死后亦存在亦不存在,这是他的见’,这是不合宜的;‘如来死后非存在非不存在,这是他的见’,这是不合宜的。这是什么缘故呢?阿难,凡增语之所及、增语之路之所及,词说之所及、词说之路之所及,施设之所及、施设之路之所及,慧之所及、慧之行境之所及,轮转之所及、[轮转]转起之所及——比丘以证智从彼解脱;说以证智从彼解脱的比丘‘不知不见,这是他的见’,这是不合宜的。”

126. ‘‘Yato kho, ānanda, bhikkhu neva vedanaṃ attānaṃ samanupassati, nopi appaṭisaṃvedanaṃ attānaṃ samanupassati, nopi ‘attā me vediyati, vedanādhammo hi me attā’ti samanupassati. So evaṃ na samanupassanto na ca kiñci loke upādiyati, anupādiyaṃ na paritassati, aparitassaṃ [aparitassanaṃ (ka.)] paccattaññeva parinibbāyati, ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāti. Evaṃ vimuttacittaṃ kho, ānanda, bhikkhuṃ yo evaṃ vadeyya – ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā itissa [iti sā (aṭṭhakathāyaṃ pāṭhantaraṃ)] diṭṭhī’ti, tadakallaṃ. ‘Na hoti tathāgato paraṃ maraṇā itissa diṭṭhī’ti, tadakallaṃ. ‘Hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā itissa diṭṭhī’ti, tadakallaṃ. ‘Neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā itissa diṭṭhī’ti, tadakallaṃ. Taṃ kissa hetu? Yāvatā, ānanda, adhivacanaṃ yāvatā adhivacanapatho, yāvatā nirutti yāvatā niruttipatho, yāvatā paññatti yāvatā paññattipatho, yāvatā paññā yāvatā paññāvacaraṃ, yāvatā vaṭṭaṃ [yāvatā vaṭṭaṃ vaṭṭati (ka. sī.)], yāvatā vaṭṭati [yāvatā vaṭṭaṃ vaṭṭati (ka. sī.)], tadabhiññāvimutto bhikkhu, tadabhiññāvimuttaṃ bhikkhuṃ ‘na jānāti na passati itissa diṭṭhī’ti, tadakallaṃ.
Satta viññāṇaṭṭhiti
127PTS 2.69缅 2.59已对照

“阿难,有七识住、二处。哪七种呢?阿难,有众生身有种种、想有种种,譬如人、一部分诸天、一部分堕处者(vinipātika)——这是第一识住。阿难,有众生身有种种而想同一,譬如最初生起的梵身天(brahmakāyika)诸天——这是第二识住。阿难,有众生身同一而想有种种,譬如光音天(Ābhassara)诸天——这是第三识住。阿难,有众生身同一、想亦同一,譬如遍净天(Subhakiṇha)诸天——这是第四识住。阿难,有众生完全超越色想,有对想(paṭighasaññā)灭没,不作意种种想,[知]‘虚空是无边的’,到达空无边处(ākāsānañcāyatana)——这是第五识住。阿难,有众生完全超越空无边处,[知]‘识是无边的’,到达识无边处(viññāṇañcāyatana)——这是第六识住。阿难,有众生完全超越识无边处,[知]‘什么都没有’,到达无所有处(ākiñcaññāyatana)——这是第七识住。[二处即:]无想众生处(asaññasattāyatana),以及非想非非想处(nevasaññānāsaññāyatana)这第二[处]。”

127. ‘‘Satta kho, ānanda [satta kho imā ānanda (ka. sī. syā.)], viññāṇaṭṭhitiyo, dve āyatanāni. Katamā satta? Santānanda, sattā nānattakāyā nānattasaññino, seyyathāpi manussā, ekacce ca devā, ekacce ca vinipātikā. Ayaṃ paṭhamā viññāṇaṭṭhiti. Santānanda, sattā nānattakāyā ekattasaññino, seyyathāpi devā brahmakāyikā paṭhamābhinibbattā. Ayaṃ dutiyā viññāṇaṭṭhiti. Santānanda, sattā ekattakāyā nānattasaññino, seyyathāpi devā ābhassarā. Ayaṃ tatiyā viññāṇaṭṭhiti. Santānanda, sattā ekattakāyā ekattasaññino, seyyathāpi devā subhakiṇhā. Ayaṃ catutthī viññāṇaṭṭhiti. Santānanda, sattā sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanūpagā. Ayaṃ pañcamī viññāṇaṭṭhiti. Santānanda, sattā sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘anantaṃ viññāṇa’nti viññāṇañcāyatanūpagā. Ayaṃ chaṭṭhī viññāṇaṭṭhiti. Santānanda, sattā sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanūpagā. Ayaṃ sattamī viññāṇaṭṭhiti. Asaññasattāyatanaṃ nevasaññānāsaññāyatanameva dutiyaṃ.
128PTS 2.70已对照

“阿难,其中,这第一识住是身有种种、想有种种,譬如人、一部分诸天、一部分堕处者。阿难,若有人了知它,也了知它的集起,也了知它的灭没,也了知它的味著,也了知它的过患,也了知它的出离——他还适合欢喜它吗?”“不能,尊者。”……乃至……“阿难,其中,这无想众生处——阿难,若有人了知它,也了知它的集起,也了知它的灭没,也了知它的味著,也了知它的过患,也了知它的出离——他还适合欢喜它吗?”“不能,尊者。”“阿难,其中,这非想非非想处——阿难,若有人了知它,也了知它的集起,也了知它的灭没,也了知它的味著,也了知它的过患,也了知它的出离——他还适合欢喜它吗?”“不能,尊者。”“阿难,当比丘如实了知这七识住与这二处的集起、灭没、味著、过患与出离之后,以不执取而解脱——阿难,这样的比丘就称为慧解脱者(paññāvimutta)。”

128. ‘‘Tatrānanda, yāyaṃ paṭhamā viññāṇaṭṭhiti nānattakāyā nānattasaññino, seyyathāpi manussā, ekacce ca devā, ekacce ca vinipātikā. Yo nu kho, ānanda, tañca pajānāti, tassā ca samudayaṃ pajānāti, tassā ca atthaṅgamaṃ pajānāti, tassā ca assādaṃ pajānāti, tassā ca ādīnavaṃ pajānāti, tassā ca nissaraṇaṃ pajānāti, kallaṃ nu tena tadabhinanditu’’nti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’…pe… ‘‘tatrānanda, yamidaṃ asaññasattāyatanaṃ. Yo nu kho, ānanda, tañca pajānāti, tassa ca samudayaṃ pajānāti, tassa ca atthaṅgamaṃ pajānāti, tassa ca assādaṃ pajānāti, tassa ca ādīnavaṃ pajānāti, tassa ca nissaraṇaṃ pajānāti, kallaṃ nu tena tadabhinanditu’’nti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Tatrānanda, yamidaṃ nevasaññānāsaññāyatanaṃ. Yo nu kho, ānanda, tañca pajānāti, tassa ca samudayaṃ pajānāti, tassa ca atthaṅgamaṃ pajānāti, tassa ca assādaṃ pajānāti, tassa ca ādīnavaṃ pajānāti, tassa ca nissaraṇaṃ pajānāti, kallaṃ nu tena tadabhinanditu’’nti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. Yato kho, ānanda, bhikkhu imāsañca sattannaṃ viññāṇaṭṭhitīnaṃ imesañca dvinnaṃ āyatanānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ viditvā anupādā vimutto hoti, ayaṃ vuccatānanda, bhikkhu paññāvimutto.
Aṭṭha vimokkhā
129PTS 2.71缅 2.60已对照

“阿难,有这八解脱。哪八种呢?有色者见诸色——这是第一解脱。内无色想者见外诸色——这是第二解脱。唯胜解为‘净’——这是第三解脱。完全超越色想,有对想灭没,不作意种种想,[知]‘虚空是无边的’,成就并住于空无边处——这是第四解脱。完全超越空无边处,[知]‘识是无边的’,成就并住于识无边处——这是第五解脱。完全超越识无边处,[知]‘什么都没有’,成就并住于无所有处——这是第六解脱。完全超越无所有处,成就并住于非想非非想处——这是第七解脱。完全超越非想非非想处,成就并住于想受灭(saññāvedayitanirodha)——这是第八解脱。阿难,这就是八解脱。”

129. ‘‘Aṭṭha kho ime, ānanda, vimokkhā. Katame aṭṭha? Rūpī rūpāni passati ayaṃ paṭhamo vimokkho. Ajjhattaṃ arūpasaññī bahiddhā rūpāni passati, ayaṃ dutiyo vimokkho. Subhanteva adhimutto hoti, ayaṃ tatiyo vimokkho. Sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati, ayaṃ catuttho vimokkho. Sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘anantaṃ viññāṇa’nti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharati, ayaṃ pañcamo vimokkho. Sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati, ayaṃ chaṭṭho vimokkho. Sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma ‘nevasaññānāsaññā’yatanaṃ upasampajja viharati, ayaṃ sattamo vimokkho. Sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṃ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṃ upasampajja viharati, ayaṃ aṭṭhamo vimokkho. Ime kho, ānanda, aṭṭha vimokkhā.
130已对照

“阿难,当比丘顺次入这八解脱,也逆次入,也顺逆次入,随其所欲之处、随其所欲之[解脱]、随其所欲之久,能入定也能出定;并且以诸漏(āsava)的灭尽,就在现法中自己以证智证知无漏的心解脱(cetovimutti)、慧解脱(paññāvimutti),成就并住——阿难,这样的比丘就称为俱分解脱者(ubhatobhāgavimutta)。阿难,比这俱分解脱更上、更殊胜的其他俱分解脱,是没有的。” 世尊说了这[经]。具寿阿难满意、欢喜世尊之所说。 《大缘经》第二,终。

130. ‘‘Yato kho, ānanda, bhikkhu ime aṭṭha vimokkhe anulomampi samāpajjati, paṭilomampi samāpajjati, anulomapaṭilomampi samāpajjati, yatthicchakaṃ yadicchakaṃ yāvaticchakaṃ samāpajjatipi vuṭṭhātipi. Āsavānañca khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati, ayaṃ vuccatānanda, bhikkhu ubhatobhāgavimutto. Imāya ca ānanda ubhatobhāgavimuttiyā aññā ubhatobhāgavimutti uttaritarā vā paṇītatarā vā natthī’’ti. Idamavoca bhagavā. Attamano āyasmā ānando bhagavato bhāsitaṃ abhinandīti.
Mahānidānasuttaṃ niṭṭhitaṃ dutiyaṃ.