快乐巴利palinanda.cc

长部第14经 · 大本经 Mahāpadānasuttaṃ

1PTS 2.1缅 2.1已对照

如是我闻:一时,世尊住在舍卫城(Sāvatthī)祇树林(Jetavana)给孤独(Anāthapiṇḍika)园的迦利梨小屋(karerikuṭikā)中。那时,众多比丘在饭食后、从托钵归来,集坐会合于迦利梨圆亭(karerimaṇḍalamāḷa)中,生起了与宿住(pubbenivāsa)相关的法谈:“宿住即是如此,宿住即是如此。”

1. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme karerikuṭikāyaṃ. Atha kho sambahulānaṃ bhikkhūnaṃ pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantānaṃ karerimaṇḍalamāḷe sannisinnānaṃ sannipatitānaṃ pubbenivāsapaṭisaṃyuttā dhammī kathā udapādi – ‘‘itipi pubbenivāso, itipi pubbenivāso’’ti.
2PTS 2.2已对照

世尊以清净、超人的天耳界(dibbā sotadhātu),听见了那些比丘的这番谈论。于是世尊从座而起,来到迦利梨圆亭;来到之后,坐在敷设好的座位上。坐下后,世尊对比丘们说:“诸比丘,你们现在为了什么谈论而集坐在这里?你们尚未说完的谈论又是什么呢?”这样说时,那些比丘对世尊说:“尊者,在此,我们饭食后、从托钵归来,集坐会合于迦利梨圆亭中,生起了与宿住相关的法谈:‘宿住即是如此,宿住即是如此。’尊者,这就是我们尚未说完的谈论,这时世尊到来了。”

2. Assosi kho bhagavā dibbāya sotadhātuyā visuddhāya atikkantamānusikāya tesaṃ bhikkhūnaṃ imaṃ kathāsallāpaṃ. Atha kho bhagavā uṭṭhāyāsanā yena karerimaṇḍalamāḷo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi, nisajja kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘kāyanuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā; kā ca pana vo antarākathā vippakatā’’ti?
Evaṃ vutte te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘idha, bhante, amhākaṃ pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantānaṃ karerimaṇḍalamāḷe sannisinnānaṃ sannipatitānaṃ pubbenivāsapaṭisaṃyuttā dhammī kathā udapādi – ‘itipi pubbenivāso itipi pubbenivāso’ti. Ayaṃ kho no, bhante, antarākathā vippakatā. Atha bhagavā anuppatto’’ti.
3缅 2.2已对照

“诸比丘,你们想听与宿住相关的法谈吗?”“世尊,正是时候;善逝,正是时候。愿世尊作与宿住相关的法谈,比丘们听闻世尊[所说]之后将会受持。”“那么,诸比丘,你们要谛听,好好作意,我要说了。”“是的,尊者。”那些比丘回答世尊。世尊这样说:

3. ‘‘Iccheyyātha no tumhe, bhikkhave, pubbenivāsapaṭisaṃyuttaṃ dhammiṃ kathaṃ sotu’’nti? ‘‘Etassa, bhagavā, kālo; etassa, sugata, kālo; yaṃ bhagavā pubbenivāsapaṭisaṃyuttaṃ dhammiṃ kathaṃ kareyya, bhagavato sutvā [bhagavato vacanaṃ sutvā (syā.)] bhikkhū dhāressantī’’ti. ‘‘Tena hi, bhikkhave, suṇātha,sādhukaṃ manasi karotha, bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
4已对照

“诸比丘,距今九十一劫,毗婆尸(Vipassī)世尊、阿罗汉、正等正觉者出现于世间。诸比丘,距今三十一劫,尸弃(Sikhī)世尊、阿罗汉、正等正觉者出现于世间。诸比丘,就在那三十一劫中,毗舍浮(Vessabhū)世尊、阿罗汉、正等正觉者出现于世间。诸比丘,就在这贤劫中,拘留孙(Kakusandha)世尊、阿罗汉、正等正觉者出现于世间。诸比丘,就在这贤劫中,拘那含牟尼(Koṇāgamana)世尊、阿罗汉、正等正觉者出现于世间。诸比丘,就在这贤劫中,迦叶(Kassapa)世尊、阿罗汉、正等正觉者出现于世间。诸比丘,就在这贤劫中,我今为阿罗汉、正等正觉者出现于世间。

4. ‘‘Ito so, bhikkhave, ekanavutikappe yaṃ [ekanavuto kappo (syā. kaṃ. pī.)] vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho loke udapādi. Ito so, bhikkhave, ekatiṃse kappe [ekatiṃ sakappo (sī.) ekatiṃ so kappo (syā. kaṃ. pī.)] yaṃ sikhī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho loke udapādi. Tasmiññeva kho, bhikkhave, ekatiṃse kappe vessabhū bhagavā arahaṃ sammāsambuddho loke udapādi. Imasmiññeva [imasmiṃ (katthacī)] kho, bhikkhave, bhaddakappe kakusandho bhagavā arahaṃ sammāsambuddho loke udapādi. Imasmiññeva kho, bhikkhave, bhaddakappe koṇāgamano bhagavā arahaṃ sammāsambuddho loke udapādi. Imasmiññeva kho, bhikkhave, bhaddakappe kassapo bhagavā arahaṃ sammāsambuddho loke udapādi. Imasmiññeva kho, bhikkhave, bhaddakappe ahaṃ etarahi arahaṃ sammāsambuddho loke uppanno.
5PTS 2.3已对照

“诸比丘,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者生为刹帝利,出生于刹帝利家族。诸比丘,尸弃世尊、阿罗汉、正等正觉者生为刹帝利,出生于刹帝利家族。诸比丘,毗舍浮世尊、阿罗汉、正等正觉者生为刹帝利,出生于刹帝利家族。诸比丘,拘留孙世尊、阿罗汉、正等正觉者生为婆罗门,出生于婆罗门家族。诸比丘,拘那含牟尼世尊、阿罗汉、正等正觉者生为婆罗门,出生于婆罗门家族。诸比丘,迦叶世尊、阿罗汉、正等正觉者生为婆罗门,出生于婆罗门家族。诸比丘,我今为阿罗汉、正等正觉者,生为刹帝利,出生于刹帝利家族。

5. ‘‘Vipassī, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho khattiyo jātiyā ahosi, khattiyakule udapādi. Sikhī, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho khattiyo jātiyā ahosi, khattiyakule udapādi. Vessabhū, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho khattiyo jātiyā ahosi, khattiyakule udapādi. Kakusandho, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho brāhmaṇo jātiyā ahosi, brāhmaṇakule udapādi. Koṇāgamano, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho brāhmaṇo jātiyā ahosi, brāhmaṇakule udapādi. Kassapo, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho brāhmaṇo jātiyā ahosi, brāhmaṇakule udapādi. Ahaṃ, bhikkhave, etarahi arahaṃ sammāsambuddho khattiyo jātiyā ahosiṃ, khattiyakule uppanno.
6缅 2.3已对照

“诸比丘,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者姓为憍陈如。诸比丘,尸弃世尊、阿罗汉、正等正觉者姓为憍陈如。诸比丘,毗舍浮世尊、阿罗汉、正等正觉者姓为憍陈如。诸比丘,拘留孙世尊、阿罗汉、正等正觉者姓为迦叶。诸比丘,拘那含牟尼世尊、阿罗汉、正等正觉者姓为迦叶。诸比丘,迦叶世尊、阿罗汉、正等正觉者姓为迦叶。诸比丘,我今为阿罗汉、正等正觉者,姓为乔达摩(Gotama)。

6. ‘‘Vipassī, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho koṇḍañño gottena ahosi. Sikhī, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho koṇḍañño gottena ahosi. Vessabhū, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho koṇḍañño gottena ahosi. Kakusandho, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho kassapo gottena ahosi. Koṇāgamano, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho kassapo gottena ahosi. Kassapo, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho kassapo gottena ahosi. Ahaṃ, bhikkhave, etarahi arahaṃ sammāsambuddho gotamo gottena ahosiṃ.
7PTS 2.4已对照

“诸比丘,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者的寿量为八万岁。诸比丘,尸弃世尊、阿罗汉、正等正觉者的寿量为七万岁。诸比丘,毗舍浮世尊、阿罗汉、正等正觉者的寿量为六万岁。诸比丘,拘留孙世尊、阿罗汉、正等正觉者的寿量为四万岁。诸比丘,拘那含牟尼世尊、阿罗汉、正等正觉者的寿量为三万岁。诸比丘,迦叶世尊、阿罗汉、正等正觉者的寿量为二万岁。诸比丘,我今的寿量少、微、轻;长寿的人,也不过一百岁,或稍多一些。

7. ‘‘Vipassissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa asītivassasahassāni āyuppamāṇaṃ ahosi. Sikhissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa sattativassasahassāni āyuppamāṇaṃ ahosi. Vessabhussa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa saṭṭhivassasahassāni āyuppamāṇaṃ ahosi. Kakusandhassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa cattālīsavassasahassāni āyuppamāṇaṃ ahosi. Koṇāgamanassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa tiṃsavassasahassāni āyuppamāṇaṃ ahosi. Kassapassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa vīsativassasahassāni āyuppamāṇaṃ ahosi. Mayhaṃ, bhikkhave, etarahi appakaṃ āyuppamāṇaṃ parittaṃ lahukaṃ; yo ciraṃ jīvati, so vassasataṃ appaṃ vā bhiyyo.
8已对照

“诸比丘,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者在波咤梨树(pāṭali)下正觉。诸比丘,尸弃世尊、阿罗汉、正等正觉者在芬陀利树(puṇḍarīka)下正觉。诸比丘,毗舍浮世尊、阿罗汉、正等正觉者在沙拉树(sāla)下正觉。诸比丘,拘留孙世尊、阿罗汉、正等正觉者在西利萨树(sirīsa)下正觉。诸比丘,拘那含牟尼世尊、阿罗汉、正等正觉者在优昙婆罗树(udumbara)下正觉。诸比丘,迦叶世尊、阿罗汉、正等正觉者在尼拘陀树(nigrodha)下正觉。诸比丘,我今为阿罗汉、正等正觉者,在阿萨他树(assattha)下正觉。

8. ‘‘Vipassī, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho pāṭaliyā mūle abhisambuddho. Sikhī, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho puṇḍarīkassa mūle abhisambuddho. Vessabhū, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho sālassa mūle abhisambuddho. Kakusandho, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho sirīsassa mūle abhisambuddho. Koṇāgamano, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho udumbarassa mūle abhisambuddho. Kassapo, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho nigrodhassa mūle abhisambuddho. Ahaṃ, bhikkhave, etarahi arahaṃ sammāsambuddho assatthassa mūle abhisambuddho.
9PTS 2.5缅 2.4已对照

“诸比丘,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者有名为骞茶与帝须(Khaṇḍa, Tissa)的一对弟子,是最上的贤善一对。诸比丘,尸弃世尊、阿罗汉、正等正觉者有名为阿毗浮与三婆婆(Abhibhū, Sambhava)的一对弟子,是最上的贤善一对。诸比丘,毗舍浮世尊、阿罗汉、正等正觉者有名为索纳与优多罗(Soṇa, Uttara)的一对弟子,是最上的贤善一对。诸比丘,拘留孙世尊、阿罗汉、正等正觉者有名为维杜拉与僧耆婆(Vidhura, Sañjīva)的一对弟子,是最上的贤善一对。诸比丘,拘那含牟尼世尊、阿罗汉、正等正觉者有名为弼优与优多罗(Bhiyyosa, Uttara)的一对弟子,是最上的贤善一对。诸比丘,迦叶世尊、阿罗汉、正等正觉者有名为帝须与婆罗堕婆阇(Tissa, Bhāradvāja)的一对弟子,是最上的贤善一对。诸比丘,我今有名为舍利弗与目犍连(Sāriputta, Moggallāna)的一对弟子,是最上的贤善一对。

9. ‘‘Vipassissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa khaṇḍatissaṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ. Sikhissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa abhibhūsambhavaṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ. Vessabhussa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa soṇuttaraṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ. Kakusandhassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa vidhurasañjīvaṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ. Koṇāgamanassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa bhiyyosuttaraṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ. Kassapassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa tissabhāradvājaṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ. Mayhaṃ, bhikkhave, etarahi sāriputtamoggallānaṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ.
10PTS 2.6缅 2.5已对照

“诸比丘,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者有三次弟子的集会。一次弟子的集会有六百八十万比丘;一次弟子的集会有十万比丘;一次弟子的集会有八万比丘。诸比丘,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者的这三次弟子的集会,[与会者]全都是漏尽者。“诸比丘,尸弃世尊、阿罗汉、正等正觉者有三次弟子的集会。一次弟子的集会有十万比丘;一次弟子的集会有八万比丘;一次弟子的集会有七万比丘。诸比丘,尸弃世尊、阿罗汉、正等正觉者的这三次弟子的集会,[与会者]全都是漏尽者。“诸比丘,毗舍浮世尊、阿罗汉、正等正觉者有三次弟子的集会。一次弟子的集会有八万比丘;一次弟子的集会有七万比丘;一次弟子的集会有六万比丘。诸比丘,毗舍浮世尊、阿罗汉、正等正觉者的这三次弟子的集会,[与会者]全都是漏尽者。“诸比丘,拘留孙世尊、阿罗汉、正等正觉者有一次弟子的集会,有四万比丘。诸比丘,拘留孙世尊、阿罗汉、正等正觉者的这一次弟子的集会,[与会者]全都是漏尽者。“诸比丘,拘那含牟尼世尊、阿罗汉、正等正觉者有一次弟子的集会,有三万比丘。诸比丘,拘那含牟尼世尊、阿罗汉、正等正觉者的这一次弟子的集会,[与会者]全都是漏尽者。“诸比丘,迦叶世尊、阿罗汉、正等正觉者有一次弟子的集会,有二万比丘。诸比丘,迦叶世尊、阿罗汉、正等正觉者的这一次弟子的集会,[与会者]全都是漏尽者。“诸比丘,我今有一次弟子的集会,有一千二百五十位比丘。诸比丘,我的这一次弟子的集会,[与会者]全都是漏尽者。

10. ‘‘Vipassissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa tayo sāvakānaṃ sannipātā ahesuṃ. Eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṃ, eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi bhikkhusatasahassaṃ, eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi asītibhikkhusahassāni. Vipassissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa ime tayo sāvakānaṃ sannipātā ahesuṃ sabbesaṃyeva khīṇāsavānaṃ.
‘‘Sikhissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa tayo sāvakānaṃ sannipātā ahesuṃ. Eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi bhikkhusatasahassaṃ, eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi asītibhikkhusahassāni, eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi sattatibhikkhusahassāni. Sikhissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa ime tayo sāvakānaṃ sannipātā ahesuṃ sabbesaṃyeva khīṇāsavānaṃ.
‘‘Vessabhussa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa tayo sāvakānaṃ sannipātā ahesuṃ. Eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi asītibhikkhusahassāni, eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi sattatibhikkhusahassāni, eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi saṭṭhibhikkhusahassāni. Vessabhussa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa ime tayo sāvakānaṃ sannipātā ahesuṃ sabbesaṃyeva khīṇāsavānaṃ.
‘‘Kakusandhassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi cattālīsabhikkhusahassāni. Kakusandhassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa ayaṃ eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi sabbesaṃyeva khīṇāsavānaṃ.
‘‘Koṇāgamanassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi tiṃsabhikkhusahassāni. Koṇāgamanassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa ayaṃ eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi sabbesaṃyeva khīṇāsavānaṃ.
‘‘Kassapassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi vīsatibhikkhusahassāni. Kassapassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa ayaṃ eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi sabbesaṃyeva khīṇāsavānaṃ.
‘‘Mayhaṃ, bhikkhave, etarahi eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi aḍḍhateḷasāni bhikkhusatāni. Mayhaṃ, bhikkhave, ayaṃ eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi sabbesaṃyeva khīṇāsavānaṃ.
11缅 2.6已对照

“诸比丘,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者有名为阿育(Asoka)的比丘为侍者,是最上的侍者。诸比丘,尸弃世尊、阿罗汉、正等正觉者有名为差摩迦罗(Khemaṅkara)的比丘为侍者,是最上的侍者。诸比丘,毗舍浮世尊、阿罗汉、正等正觉者有名为优波散多(Upasanta)的比丘为侍者,是最上的侍者。诸比丘,拘留孙世尊、阿罗汉、正等正觉者有名为布提迦(Buddhija)的比丘为侍者,是最上的侍者。诸比丘,拘那含牟尼世尊、阿罗汉、正等正觉者有名为索提迦(Sotthija)的比丘为侍者,是最上的侍者。诸比丘,迦叶世尊、阿罗汉、正等正觉者有名为萨巴密答(Sabbamitta)的比丘为侍者,是最上的侍者。诸比丘,我今有名为阿难(Ānanda)的比丘为侍者,是最上的侍者。

11. ‘‘Vipassissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa asoko nāma bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko. Sikhissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa khemaṅkaro nāma bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko. Vessabhussa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa upasanto nāma bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko. Kakusandhassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa buddhijo nāma bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko. Koṇāgamanassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa sotthijo nāma bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko. Kassapassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa sabbamitto nāma bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko. Mayhaṃ, bhikkhave, etarahi ānando nāma bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko.
12PTS 2.7缅 2.7已对照

“诸比丘,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者的父亲是名为槃头(Bandhumā)的国王,母亲是名为槃头婆提(Bandhumatī)的王后,为生母。槃头王的王都是名为槃头婆提的城。“诸比丘,尸弃世尊、阿罗汉、正等正觉者的父亲是名为阿卢纳(Aruṇa)的国王,母亲是名为巴跋瓦帝(Pabhāvatī)的王后,为生母。阿卢纳王的王都是名为阿楼那婆提(Aruṇavatī)的城。“诸比丘,毗舍浮世尊、阿罗汉、正等正觉者的父亲是名为苏巴帝答(Suppatita)的国王,母亲是名为婆舍跋提(Vassavatī)的王后,为生母。苏巴帝答王的王都是名为阿诺马(Anoma)的城。“诸比丘,拘留孙世尊、阿罗汉、正等正觉者的父亲是名为阿吉达答(Aggidatta)的婆罗门,母亲是名为毗舍佉(Visākhā)的婆罗门女,为生母。诸比丘,当时有一位名为柯马(Khema)的国王,柯马王的王都是名为柯马瓦帝(Khemavatī)的城。“诸比丘,拘那含牟尼世尊、阿罗汉、正等正觉者的父亲是名为亚雅达答(Yaññadatta)的婆罗门,母亲是名为优多罗(Uttarā)的婆罗门女,为生母。诸比丘,当时有一位名为索跋(Sobha)的国王,索跋王的王都是名为索跋瓦帝(Sobhavatī)的城。“诸比丘,迦叶世尊、阿罗汉、正等正觉者的父亲是名为梵授(Brahmadatta)的婆罗门,母亲是名为达那瓦帝(Dhanavatī)的婆罗门女,为生母。诸比丘,当时有一位名为基基(Kikī)的国王,基基王的王都是名为波罗奈(Bārāṇasī)的城。“诸比丘,我今的父亲是名为净饭(Suddhodana,古译「净饭王」)的国王,母亲是名为摩耶(Māyā)的王后,为生母。王都是名为迦毘罗卫(Kapilavatthu)的城。”世尊这样说。说了这话之后,善逝从座而起,进入住处。

12. ‘‘Vipassissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa bandhumā nāma rājā pitā ahosi. Bandhumatī nāma devī mātā ahosi janetti [janettī (syā.)]. Bandhumassa rañño bandhumatī nāma nagaraṃ rājadhānī ahosi.
‘‘Sikhissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa aruṇo nāma rājā pitā ahosi. Pabhāvatī nāma devī mātā ahosi janetti. Aruṇassa rañño aruṇavatī nāma nagaraṃ rājadhānī ahosi.
‘‘Vessabhussa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa suppatito nāma [suppatīto nāma (syā.)] rājā pitā ahosi. Vassavatī nāma [yasavatī nāma (syā. pī.)] devī mātā ahosi janetti. Suppatitassa rañño anomaṃ nāma nagaraṃ rājadhānī ahosi.
‘‘Kakusandhassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa aggidatto nāma brāhmaṇo pitā ahosi. Visākhā nāma brāhmaṇī mātā ahosi janetti. Tena kho pana, bhikkhave, samayena khemo nāma rājā ahosi. Khemassa rañño khemavatī nāma nagaraṃ rājadhānī ahosi.
‘‘Koṇāgamanassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa yaññadatto nāma brāhmaṇo pitā ahosi. Uttarā nāma brāhmaṇī mātā ahosi janetti. Tena kho pana, bhikkhave, samayena sobho nāma rājā ahosi. Sobhassa rañño sobhavatī nāma nagaraṃ rājadhānī ahosi.
‘‘Kassapassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa brahmadatto nāma brāhmaṇo pitā ahosi. Dhanavatī nāma brāhmaṇī mātā ahosi janetti. Tena kho pana, bhikkhave, samayena kikī nāma [kiṃ kī nāma (syā.)] rājā ahosi. Kikissa rañño bārāṇasī nāma nagaraṃ rājadhānī ahosi.
‘‘Mayhaṃ, bhikkhave, etarahi suddhodano nāma rājā pitā ahosi. Māyā nāma devī mātā ahosi janetti. Kapilavatthu nāma nagaraṃ rājadhānī ahosī’’ti. Idamavoca bhagavā, idaṃ vatvāna sugato uṭṭhāyāsanā vihāraṃ pāvisi.
13PTS 2.8缅 2.8已对照

在世尊离去不久,那些比丘生起了这样的谈论:“贤友们,真是稀有!贤友们,真是未曾有!如来有大神通力、大威力,以至于如来对于过去已般涅槃、已断妄衍、已断[轮回之]路、已尽轮回、已越一切苦的诸佛,能随念其生,能随念其名,能随念其姓,能随念其寿量,能随念其一对弟子,能随念其弟子的集会——‘那些世尊有如是生’,又‘那些世尊有如是名、如是姓、如是戒、如是法、如是慧、如是住、如是解脱’。”“贤友们,究竟是如来自己善通达了这法界(dhammadhātu),由于善通达了这法界,如来才对于过去已般涅槃、已断妄衍、已断[轮回之]路、已尽轮回、已越一切苦的诸佛,随念其生,随念其名,随念其姓,随念其寿量,随念其一对弟子,随念其弟子的集会——‘那些世尊有如是生’,又‘那些世尊有如是名、如是姓、如是戒、如是法、如是慧、如是住、如是解脱’。还是诸天把这件事告知了如来,因此如来才对于过去已般涅槃、已断妄衍、已断[轮回之]路、已尽轮回、已越一切苦的诸佛,随念其生,随念其名,随念其姓,随念其寿量,随念其一对弟子,随念其弟子的集会——‘那些世尊有如是生’,又‘那些世尊有如是名、如是姓、如是戒、如是法、如是慧、如是住、如是解脱’。”那些比丘的这番谈论就这样尚未说完。

13. Atha kho tesaṃ bhikkhūnaṃ acirapakkantassa bhagavato ayamantarākathā udapādi – ‘‘acchariyaṃ, āvuso, abbhutaṃ, āvuso, tathāgatassa mahiddhikatā mahānubhāvatā. Yatra hi nāma tathāgato atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jātitopi anussarissati, nāmatopi anussarissati, gottatopi anussarissati, āyuppamāṇatopi anussarissati, sāvakayugatopi anussarissati, sāvakasannipātatopi anussarissati – ‘evaṃjaccā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃnāmā evaṃgottā evaṃsīlā evaṃdhammā evaṃpaññā evaṃvihārī evaṃvimuttā te bhagavanto ahesuṃ itipī’’’ti.
‘‘Kiṃ nu kho, āvuso, tathāgatasseva nu kho esā dhammadhātu suppaṭividdhā, yassā dhammadhātuyā suppaṭividdhattā tathāgato atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jātitopi anussarati, nāmatopi anussarati, gottatopi anussarati, āyuppamāṇatopi anussarati, sāvakayugatopi anussarati, sāvakasannipātatopi anussarati – ‘evaṃjaccā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃnāmā evaṃgottā evaṃsīlā evaṃdhammā evaṃpaññā evaṃvihārī evaṃvimuttā te bhagavanto ahesuṃ itipī’ti, udāhu devatā tathāgatassa etamatthaṃ ārocesuṃ, yena tathāgato atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jātitopi anussarati, nāmatopi anussarati, gottatopi anussarati, āyuppamāṇatopi anussarati, sāvakayugatopi anussarati, sāvakasannipātatopi anussarati – ‘evaṃjaccā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃnāmā evaṃgottā evaṃsīlā evaṃdhammā evaṃpaññā evaṃvihārī evaṃvimuttā te bhagavanto ahesuṃ itipī’’’ti. Ayañca hidaṃ tesaṃ bhikkhūnaṃ antarākathā vippakatā hoti.
14PTS 2.10缅 2.9已对照

那时,世尊在傍晚时分从静坐中起身,来到迦利梨圆亭;来到之后,坐在敷设好的座位上。坐下后,世尊对比丘们说:“诸比丘,你们现在为了什么谈论而集坐在这里?你们尚未说完的谈论又是什么呢?”这样说时,那些比丘对世尊说:“尊者,在此,在世尊离去不久,我们生起了这样的谈论:‘贤友们,真是稀有!贤友们,真是未曾有!如来有大神通力、大威力,以至于如来对于过去已般涅槃、已断妄衍、已断[轮回之]路、已尽轮回、已越一切苦的诸佛,能随念其生,能随念其名,能随念其姓,能随念其寿量,能随念其一对弟子,能随念其弟子的集会——“那些世尊有如是生”,又“那些世尊有如是名、如是姓、如是戒、如是法、如是慧、如是住、如是解脱”。贤友们,究竟是如来自己善通达了这法界,由于善通达了这法界,如来才对于过去已般涅槃、已断妄衍、已断[轮回之]路、已尽轮回、已越一切苦的诸佛,随念其生,随念其名,随念其姓,随念其寿量,随念其一对弟子,随念其弟子的集会——“那些世尊有如是生”,又“那些世尊有如是名、如是姓、如是戒、如是法、如是慧、如是住、如是解脱”。还是诸天把这件事告知了如来,因此如来才对于过去已般涅槃、已断妄衍、已断[轮回之]路、已尽轮回、已越一切苦的诸佛,随念其生,随念其名,随念其姓,随念其寿量,随念其一对弟子,随念其弟子的集会——“那些世尊有如是生”,又“那些世尊有如是名、如是姓、如是戒、如是法、如是慧、如是住、如是解脱”。’尊者,这就是我们尚未说完的谈论,这时世尊到来了。”

14. Atha kho bhagavā sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yena karerimaṇḍalamāḷo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Nisajja kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘kāyanuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā; kā ca pana vo antarākathā vippakatā’’ti?
Evaṃ vutte te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘idha, bhante, amhākaṃ acirapakkantassa bhagavato ayaṃ antarākathā udapādi – ‘acchariyaṃ, āvuso, abbhutaṃ, āvuso, tathāgatassa mahiddhikatā mahānubhāvatā, yatra hi nāma tathāgato atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jātitopi anussarissati, nāmatopi anussarissati, gottatopi anussarissati, āyuppamāṇatopi anussarissati, sāvakayugatopi anussarissati, sāvakasannipātatopi anussarissati – ‘‘evaṃjaccā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃnāmā evaṃgottā evaṃsīlā evaṃdhammā evaṃpaññā evaṃvihārī evaṃvimuttā te bhagavanto ahesuṃ itipī’’ti. Kiṃ nu kho, āvuso, tathāgatasseva nu kho esā dhammadhātu suppaṭividdhā, yassā dhammadhātuyā suppaṭividdhattā tathāgato atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jātitopi anussarati, nāmatopi anussarati, gottatopi anussarati, āyuppamāṇatopi anussarati, sāvakayugatopi anussarati, sāvakasannipātatopi anussarati – ‘‘evaṃjaccā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃnāmā evaṃgottā evaṃsīlā evaṃdhammā evaṃpaññā evaṃvihārī evaṃvimuttā te bhagavanto ahesuṃ itipī’’ti. Udāhu devatā tathāgatassa etamatthaṃ ārocesuṃ, yena tathāgato atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jātitopi anussarati, nāmatopi anussarati, gottatopi anussarati, āyuppamāṇatopi anussarati, sāvakayugatopi anussarati, sāvakasannipātatopi anussarati – ‘evaṃjaccā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃnāmā evaṃgottā evaṃsīlā evaṃdhammā evaṃpaññā evaṃvihārī evaṃvimuttā te bhagavanto ahesuṃ itipī’ti? Ayaṃ kho no, bhante, antarākathā vippakatā, atha bhagavā anuppatto’’ti.
15PTS 2.11已对照

“诸比丘,正是如来善通达了这法界,由于善通达了这法界,如来才对于过去已般涅槃、已断妄衍、已断[轮回之]路、已尽轮回、已越一切苦的诸佛,随念其生,随念其名,随念其姓,随念其寿量,随念其一对弟子,随念其弟子的集会——‘那些世尊有如是生’,又‘那些世尊有如是名、如是姓、如是戒、如是法、如是慧、如是住、如是解脱’。诸天也把这件事告知了如来,因此如来才对于过去已般涅槃、已断妄衍、已断[轮回之]路、已尽轮回、已越一切苦的诸佛,随念其生,随念其名,随念其姓,随念其寿量,随念其一对弟子,随念其弟子的集会——‘那些世尊有如是生’,又‘那些世尊有如是名、如是姓、如是戒、如是法、如是慧、如是住、如是解脱’。”“诸比丘,你们想更进一步听与宿住相关的法谈吗?”“世尊,正是时候;善逝,正是时候。愿世尊更进一步作与宿住相关的法谈,比丘们听闻世尊[所说]之后将会受持。”“那么,诸比丘,你们要谛听,好好作意,我要说了。”“是的,尊者。”那些比丘回答世尊。世尊这样说:

15. ‘‘Tathāgatassevesā, bhikkhave, dhammadhātu suppaṭividdhā, yassā dhammadhātuyā suppaṭividdhattā tathāgato atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jātitopi anussarati, nāmatopi anussarati, gottatopi anussarati, āyuppamāṇatopi anussarati, sāvakayugatopi anussarati, sāvakasannipātatopi anussarati – ‘evaṃjaccā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃnāmā evaṃgottā evaṃsīlā evaṃdhammā evaṃpaññā evaṃvihārī evaṃvimuttā te bhagavanto ahesuṃ itipī’ti. Devatāpi tathāgatassa etamatthaṃ ārocesuṃ, yena tathāgato atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jātitopi anussarati, nāmatopi anussarati, gottatopi anussarati, āyuppamāṇatopi anussarati, sāvakayugatopi anussarati, sāvakasannipātatopi anussarati – ‘evaṃjaccā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃnāmā evaṃgottā evaṃsīlā evaṃdhammā evaṃpaññā evaṃvihārī evaṃvimuttā te bhagavanto ahesuṃ itipī’ti.
‘‘Iccheyyātha no tumhe, bhikkhave, bhiyyosomattāya pubbenivāsapaṭisaṃyuttaṃ dhammiṃ kathaṃ sotu’’nti? ‘‘Etassa, bhagavā, kālo; etassa, sugata, kālo; yaṃ bhagavā bhiyyosomattāya pubbenivāsapaṭisaṃyuttaṃ dhammiṃ kathaṃ kareyya, bhagavato sutvā bhikkhū dhāressantī’’ti. ‘‘Tena hi, bhikkhave, suṇātha, sādhukaṃ manasi karotha, bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
16PTS 2.12缅 2.10已对照

“诸比丘,距今九十一劫,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者出现于世间。诸比丘,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者生为刹帝利,出生于刹帝利家族。诸比丘,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者姓为憍陈如。诸比丘,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者的寿量为八万岁。诸比丘,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者在波咤梨树下正觉。诸比丘,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者有名为骞茶与帝须的一对弟子,是最上的贤善一对。诸比丘,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者有三次弟子的集会。一次弟子的集会有六百八十万比丘;一次弟子的集会有十万比丘;一次弟子的集会有八万比丘。诸比丘,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者的这三次弟子的集会,[与会者]全都是漏尽者。诸比丘,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者有名为阿育的比丘为侍者,是最上的侍者。诸比丘,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者的父亲是名为槃头的国王,母亲是名为槃头婆提的王后,为生母。槃头王的王都是名为槃头婆提的城。

16. ‘‘Ito so, bhikkhave, ekanavutikappe yaṃ vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho loke udapādi. Vipassī, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho khattiyo jātiyā ahosi, khattiyakule udapādi. Vipassī, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho koṇḍañño gottena ahosi. Vipassissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa asītivassasahassāni āyuppamāṇaṃ ahosi. Vipassī, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho pāṭaliyā mūle abhisambuddho. Vipassissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa khaṇḍatissaṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ. Vipassissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa tayo sāvakānaṃ sannipātā ahesuṃ. Eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṃ, eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi bhikkhusatasahassaṃ, eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi asītibhikkhusahassāni. Vipassissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa ime tayo sāvakānaṃ sannipātā ahesuṃ sabbesaṃyeva khīṇāsavānaṃ. Vipassissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa asoko nāma bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko. Vipassissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa bandhumā nāma rājā pitā ahosi. Bandhumatī nāma devī mātā ahosi janetti. Bandhumassa rañño bandhumatī nāma nagaraṃ rājadhānī ahosi.
Bodhisattadhammatā
17已对照

“诸比丘,那时,毗婆尸(Vipassī)菩萨从兜率(Tusita)天身死没之后,正念正知地入于母胎。此中,这就是法性。

17. ‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassī bodhisatto tusitā kāyā cavitvā sato sampajāno mātukucchiṃ okkami. Ayamettha dhammatā.
18已对照

“诸比丘,这是法性:当菩萨从兜率天身死没而入于母胎时,在有诸天、魔、梵天的世间,有沙门、婆罗门、诸天与人的人众中,显现出无量、广大的光明,超越诸天的天威力。即使是那些世间之间的空隙——空旷、无遮、黑暗、幽暗,连有如此大神通力、如此大威力的日月也不能以其光照及之处——在那里也显现出无量、广大的光明,超越诸天的天威力。在那里受生的众生,也因这光明而互相认知:‘诸位,原来这里还有别的众生受生啊!’而且这一万个世界(dasasahassī lokadhātu)震动、遍震动、极震动,无量、广大的光明显现于世间,超越诸天的天威力。此中,这就是法性。

18. ‘‘Dhammatā, esā, bhikkhave, yadā bodhisatto tusitā kāyā cavitvā mātukucchiṃ okkamati. Atha sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya appamāṇo uḷāro obhāso pātubhavati atikkammeva devānaṃ devānubhāvaṃ. Yāpi tā lokantarikā aghā asaṃvutā andhakārā andhakāratimisā, yattha pime candimasūriyā evaṃmahiddhikā evaṃmahānubhāvā ābhāya nānubhonti, tatthapi appamāṇo uḷāro obhāso pātubhavati atikkammeva devānaṃ devānubhāvaṃ. Yepi tattha sattā upapannā, tepi tenobhāsena aññamaññaṃ sañjānanti – ‘aññepi kira, bho, santi sattā idhūpapannā’ti. Ayañca dasasahassī lokadhātu saṅkampati sampakampati sampavedhati. Appamāṇo ca uḷāro obhāso loke pātubhavati atikkammeva devānaṃ devānubhāvaṃ. Ayamettha dhammatā.
19缅 2.11已对照

“诸比丘,这是法性:当菩萨入于母胎时,有四位天子前来从四方守护他:‘不要让任何人或非人恼害这位菩萨或菩萨之母。’此中,这就是法性。

19. ‘‘Dhammatā esā, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchiṃ okkanto hoti, cattāro naṃ devaputtā catuddisaṃ [cātuddisaṃ (syā.)] rakkhāya upagacchanti – ‘mā naṃ bodhisattaṃ vā bodhisattamātaraṃ vā manusso vā amanusso vā koci vā viheṭhesī’ti. Ayamettha dhammatā.
20PTS 2.13已对照

“诸比丘,这是法性:当菩萨入于母胎时,菩萨之母自然持戒:离杀生、离不与取、离欲邪行、离虚妄语、离[导致]放逸之因的谷酒、花果酒[等]酒类。此中,这就是法性。

20. ‘‘Dhammatā esā, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchiṃ okkanto hoti, pakatiyā sīlavatī bodhisattamātā hoti, viratā pāṇātipātā, viratā adinnādānā, viratā kāmesumicchācārā, viratā musāvādā, viratā surāmerayamajjappamādaṭṭhānā. Ayamettha dhammatā.
21已对照

“诸比丘,这是法性:当菩萨入于母胎时,菩萨之母不会对男子生起与欲功德相应的意念,而且任何心怀染爱的男子都不能侵犯菩萨之母。此中,这就是法性。

21. ‘‘Dhammatā esā, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchiṃ okkanto hoti, na bodhisattamātu purisesu mānasaṃ uppajjati kāmaguṇūpasaṃhitaṃ, anatikkamanīyā ca bodhisattamātā hoti kenaci purisena rattacittena. Ayamettha dhammatā.
22已对照

“诸比丘,这是法性:当菩萨入于母胎时,菩萨之母得到五欲功德(kāmaguṇa);她具足、拥有五欲功德而享乐。此中,这就是法性。

22. ‘‘Dhammatā esā, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchiṃ okkanto hoti, lābhinī bodhisattamātā hoti pañcannaṃ kāmaguṇānaṃ. Sā pañcahi kāmaguṇehi samappitā samaṅgībhūtā paricāreti. Ayamettha dhammatā.
23PTS 2.14缅 2.12已对照

“诸比丘,这是法性:当菩萨入于母胎时,菩萨之母不生任何疾病,菩萨之母安乐而身不疲倦;菩萨之母能透过腹部看见胎中的菩萨,肢体大小具足,诸根不缺。诸比丘,犹如一颗琉璃宝珠(maṇi veḷuriya),美丽、纯正,有八个切面,善加琢磨,透明、澄澈、无浊,具足一切行相;其中穿着蓝色、黄色、红色、白色或淡黄色的线。有位具眼之人把它放在手中观察:‘这是一颗琉璃宝珠,美丽、纯正,有八个切面,善加琢磨,透明、澄澈、无浊,具足一切行相;其中穿着蓝色、黄色、红色、白色或淡黄色的线。’正是如此,诸比丘,当菩萨入于母胎时,菩萨之母不生任何疾病,菩萨之母安乐而身不疲倦;菩萨之母能透过腹部看见胎中的菩萨,肢体大小具足,诸根不缺。此中,这就是法性。

23. ‘‘Dhammatā esā, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchiṃ okkanto hoti, na bodhisattamātu kocideva ābādho uppajjati. Sukhinī bodhisattamātā hoti akilantakāyā, bodhisattañca bodhisattamātā tirokucchigataṃ passati sabbaṅgapaccaṅgiṃ ahīnindriyaṃ. Seyyathāpi, bhikkhave, maṇi veḷuriyo subho jātimā aṭṭhaṃso suparikammakato accho vippasanno anāvilo sabbākārasampanno. Tatrāssa [tatrassa (syā.)] suttaṃ āvutaṃ nīlaṃ vā pītaṃ vā lohitaṃ vā odātaṃ vā paṇḍusuttaṃ vā. Tamenaṃ cakkhumā puriso hatthe karitvā paccavekkheyya – ‘ayaṃ kho maṇi veḷuriyo subho jātimā aṭṭhaṃso suparikammakato accho vippasanno anāvilo sabbākārasampanno. Tatridaṃ suttaṃ āvutaṃ nīlaṃ vā pītaṃ vā lohitaṃ vā odātaṃ vā paṇḍusuttaṃ vā’ti. Evameva kho, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchiṃ okkanto hoti, na bodhisattamātu kocideva ābādho uppajjati, sukhinī bodhisattamātā hoti akilantakāyā, bodhisattañca bodhisattamātā tirokucchigataṃ passati sabbaṅgapaccaṅgiṃ ahīnindriyaṃ. Ayamettha dhammatā.
24已对照

“诸比丘,这是法性:菩萨出生七日之后,菩萨之母命终,往生兜率天身。此中,这就是法性。

24. ‘‘Dhammatā esā, bhikkhave, sattāhajāte bodhisatte bodhisattamātā kālaṅkaroti tusitaṃ kāyaṃ upapajjati. Ayamettha dhammatā.
25已对照

“诸比丘,这是法性:其他妇女怀胎九个月或十个月才分娩,菩萨之母分娩菩萨却不是这样;菩萨之母正是怀胎十个月才分娩菩萨。此中,这就是法性。

25. ‘‘Dhammatā esā, bhikkhave, yathā aññā itthikā nava vā dasa vā māse gabbhaṃ kucchinā pariharitvā vijāyanti, na hevaṃ bodhisattaṃ bodhisattamātā vijāyati. Daseva māsāni bodhisattaṃ bodhisattamātā kucchinā pariharitvā vijāyati. Ayamettha dhammatā.
26已对照

“诸比丘,这是法性:其他妇女或坐或卧而分娩,菩萨之母分娩菩萨却不是这样;菩萨之母是站立着分娩菩萨的。此中,这就是法性。

26. ‘‘Dhammatā esā, bhikkhave, yathā aññā itthikā nisinnā vā nipannā vā vijāyanti, na hevaṃ bodhisattaṃ bodhisattamātā vijāyati. Ṭhitāva bodhisattaṃ bodhisattamātā vijāyati. Ayamettha dhammatā.
27已对照

“诸比丘,这是法性:当菩萨从母胎出生时,先由诸天接住,后由人接住。此中,这就是法性。

27. ‘‘Dhammatā esā, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchimhā nikkhamati, devā paṭhamaṃ paṭiggaṇhanti, pacchā manussā. Ayamettha dhammatā.
28已对照

“诸比丘,这是法性:当菩萨从母胎出生时,菩萨尚未触及地面,就有四位天子接住他,安置于母亲面前[说]:‘王后,请欢喜,你生了一位有威势广大的儿子。’此中,这就是法性。

28. ‘‘Dhammatā esā, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchimhā nikkhamati, appattova bodhisatto pathaviṃ hoti, cattāro naṃ devaputtā paṭiggahetvā mātu purato ṭhapenti – ‘attamanā, devi, hohi; mahesakkho te putto uppanno’ti. Ayamettha dhammatā.
29PTS 2.15缅 2.13已对照

“诸比丘,这是法性:当菩萨从母胎出生时,他洁净而出,不为水所染,不为痰所染,不为血所染,不为任何不净之物所染,清净而洁净。诸比丘,犹如把宝珠放在迦尸(Kāsi)细布上,宝珠不会污染迦尸细布,迦尸细布也不会污染宝珠。这是什么缘故呢?因为两者都清净。正是如此,诸比丘,当菩萨从母胎出生时,他洁净而出,不为水所染,不为痰所染,不为血所染,不为任何不净之物所染,清净而洁净。此中,这就是法性。

29. ‘‘Dhammatā esā, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchimhā nikkhamati, visadova nikkhamati amakkhito udena [uddena (syā.), udarena (katthaci)] amakkhito semhena amakkhito ruhirena amakkhito kenaci asucinā suddho [visuddho (syā.)] visado. Seyyathāpi, bhikkhave, maṇiratanaṃ kāsike vatthe nikkhittaṃ neva maṇiratanaṃ kāsikaṃ vatthaṃ makkheti, nāpi kāsikaṃ vatthaṃ maṇiratanaṃ makkheti. Taṃ kissa hetu? Ubhinnaṃ suddhattā. Evameva kho, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchimhā nikkhamati, visadova nikkhamati amakkhito, udena amakkhito semhena amakkhito ruhirena amakkhito kenaci asucinā suddho visado. Ayamettha dhammatā.
30已对照

“诸比丘,这是法性:当菩萨从母胎出生时,空中显现两道水流,一道凉,一道热,用以为菩萨与母亲作沐浴之事。此中,这就是法性。

30. ‘‘Dhammatā esā, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchimhā nikkhamati, dve udakassa dhārā antalikkhā pātubhavanti – ekā sītassa ekā uṇhassa yena bodhisattassa udakakiccaṃ karonti mātu ca. Ayamettha dhammatā.
31已对照

“诸比丘,这是法性:菩萨刚一出生,就以两足平正地站立于地,面向北方,在白伞的遮护下迈开七步,遍观一切方位,说出最上之语:‘我于世间为最上,我于世间为最尊,我于世间为最胜;此是最后之生,今不再有后有。’此中,这就是法性。

31. ‘‘Dhammatā esā, bhikkhave, sampatijāto bodhisatto samehi pādehi patiṭṭhahitvā uttarābhimukho [uttarenābhimukho (syā.) uttarenamukho (ka.)] sattapadavītihārena gacchati setamhi chatte anudhāriyamāne, sabbā ca disā anuviloketi, āsabhiṃ vācaṃ bhāsati ‘aggohamasmi lokassa, jeṭṭhohamasmi lokassa, seṭṭhohamasmi lokassa, ayamantimā jāti, natthidāni punabbhavo’ti. Ayamettha dhammatā.
32已对照

“诸比丘,这是法性:当菩萨从母胎出生时,在有诸天、魔、梵天的世间,有沙门、婆罗门、诸天与人的人众中,显现出无量、广大的光明,超越诸天的天威力。即使是那些世间之间的空隙——空旷、无遮、黑暗、幽暗,连有如此大神通力、如此大威力的日月也不能以其光照及之处——在那里也显现出无量、广大的光明,超越诸天的天威力。在那里受生的众生,也因这光明而互相认知:‘诸位,原来这里还有别的众生受生啊!’而且这一万个世界(dasasahassī lokadhātu)震动、遍震动、极震动,无量、广大的光明显现于世间,超越诸天的天威力。此中,这就是法性。”

32. ‘‘Dhammatā esā, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchimhā nikkhamati, atha sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya appamāṇo uḷāro obhāso pātubhavati, atikkammeva devānaṃ devānubhāvaṃ. Yāpi tā lokantarikā aghā asaṃvutā andhakārā andhakāratimisā, yattha pime candimasūriyā evaṃmahiddhikā evaṃmahānubhāvā ābhāya nānubhonti, tatthapi appamāṇo uḷāro obhāso pātubhavati atikkammeva devānaṃ devānubhāvaṃ. Yepi tattha sattā upapannā, tepi tenobhāsena aññamaññaṃ sañjānanti – ‘aññepi kira, bho, santi sattā idhūpapannā’ti. Ayañca dasasahassī lokadhātu saṅkampati sampakampati sampavedhati appamāṇo ca uḷāro obhāso loke pātubhavati atikkammeva devānaṃ devānubhāvaṃ. Ayamettha dhammatā.
Dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇā
33PTS 2.16缅 2.14已对照

“诸比丘,毗婆尸王子出生之后,[人们]禀告槃头(Bandhumā)王:‘陛下,您的儿子出生了,愿陛下看看他。’诸比丘,槃头王见了毗婆尸王子;见了之后,召来占相婆罗门(nemitta brāhmaṇa),对他们说:‘愿诸位占相婆罗门看看这位王子。’诸比丘,占相婆罗门们见了毗婆尸王子;见了之后,对槃头王说:‘陛下,请欢喜,您生了一位有威势广大的儿子。大王,这是您的所得;大王,这是您的善得——您的家族中出生了这样的儿子。陛下,这位王子具足三十二大丈夫相(dvattiṃsa mahāpurisalakkhaṇa),具足这些[相]的大丈夫只有两种趣向,而无其他:如果他居住在家,将成为转轮王,是如法的法王,领有四方,得胜利,达成国土安定,具足七宝。他拥有这七宝,即:轮宝、象宝、马宝、摩尼宝、女宝、居士宝,将军宝为第七。他有一千多个儿子,都是勇健者,具英雄之姿,能摧破敌军。他不以刀杖,而以法征服这片以海洋为边际的大地后安住。然而,如果他从在家出家而成为无家者,将成为阿罗汉、正等正觉者,是世间揭开覆障者。

33. ‘‘Jāte kho pana, bhikkhave, vipassimhi kumāre bandhumato rañño paṭivedesuṃ – ‘putto te, deva [deva te (ka.)], jāto, taṃ devo passatū’ti. Addasā kho, bhikkhave, bandhumā rājā vipassiṃ kumāraṃ, disvā nemitte brāhmaṇe āmantāpetvā etadavoca – ‘passantu bhonto nemittā brāhmaṇā kumāra’nti. Addasaṃsu kho, bhikkhave, nemittā brāhmaṇā vipassiṃ kumāraṃ, disvā bandhumantaṃ rājānaṃ etadavocuṃ – ‘attamano, deva, hohi, mahesakkho te putto uppanno, lābhā te, mahārāja, suladdhaṃ te, mahārāja, yassa te kule evarūpo putto uppanno. Ayañhi, deva, kumāro dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇehi samannāgato, yehi samannāgatassa mahāpurisassa dveva gatiyo bhavanti anaññā. Sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato. Tassimāni sattaratanāni bhavanti. Seyyathidaṃ – cakkaratanaṃ hatthiratanaṃ assaratanaṃ maṇiratanaṃ itthiratanaṃ gahapatiratanaṃ pariṇāyakaratanameva sattamaṃ. Parosahassaṃ kho panassa puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā. So imaṃ pathaviṃ sāgarapariyantaṃ adaṇḍena asatthena dhammena abhivijiya ajjhāvasati. Sace kho pana agārasmā anagāriyaṃ pabbajati, arahaṃ hoti sammāsambuddho loke vivaṭacchado.
34PTS 2.17已对照

“‘陛下,这位王子具足哪些三十二大丈夫相,具足这些[相]的大丈夫只有两种趣向,而无其他:如果他居住在家,将成为转轮王,是如法的法王,领有四方,得胜利,达成国土安定,具足七宝。他拥有这七宝,即:轮宝、象宝、马宝、摩尼宝、女宝、居士宝,将军宝为第七。他有一千多个儿子,都是勇健者,具英雄之姿,能摧破敌军。他不以刀杖,而以法征服这片以海洋为边际的大地后安住。然而,如果他从在家出家而成为无家者,将成为阿罗汉、正等正觉者,是世间揭开覆障者。

34. ‘Katamehi cāyaṃ, deva, kumāro dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇehi samannāgato, yehi samannāgatassa mahāpurisassa dveva gatiyo bhavanti anaññā. Sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāpī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato. Tassimāni sattaratanāni bhavanti. Seyyathidaṃ – cakkaratanaṃ hatthiratanaṃ assaratanaṃ maṇiratanaṃ itthiratanaṃ gahapatiratanaṃ pariṇāyakaratanameva sattamaṃ. Parosahassaṃ kho panassa puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā. So imaṃ pathaviṃ sāgarapariyantaṃ adaṇḍena asatthena dhammena abhivijiya ajjhāvasati. Sace kho pana agārasmā anagāriyaṃ pabbajati, arahaṃ hoti sammāsambuddho loke vivaṭacchado.
35PTS 2.18缅 2.15已对照

“‘陛下,这位王子足善安立。陛下,正因为这位王子足善安立,这也是这位大丈夫的大丈夫相。‘陛下,这位王子两足掌下生有轮,具千辐、有辋、有毂,一切行相圆满。陛下,正因为这位王子两足掌下生有轮,具千辐、有辋、有毂,一切行相圆满,这也是这位大丈夫的大丈夫相。‘陛下,这位王子足跟广长……‘陛下,这位王子指长……‘陛下,这位王子手足柔软细嫩……‘陛下,这位王子手足有网縵……‘陛下,这位王子足踝高隆……‘陛下,这位王子胫如鹿王(eṇijaṅgha)……‘陛下,这位王子站立而不弯身,就能以两手掌触摩、摩挲双膝……‘陛下,这位王子阴藏相(kosohita vatthaguyha)……‘陛下,这位王子身金色,皮肤如黄金……‘陛下,这位王子皮肤细滑;由于皮肤细滑,尘垢不着于身……‘陛下,这位王子一孔一毛;诸毛一一生于一一毛孔……‘陛下,这位王子毛端上向;所生诸毛端上向,绀青色,如眼药之色,卷曲成环,右旋而生……‘陛下,这位王子身直如梵天……‘陛下,这位王子七处隆满……‘陛下,这位王子上半身如狮子……‘陛下,这位王子两肩之间充满……‘陛下,这位王子身圆如尼拘陀树,他的身高与两臂张开之长相等,两臂张开之长与身高相等……‘陛下,这位王子肩项均圆……‘陛下,这位王子得味中最上之味……‘陛下,这位王子颔如狮子……‘陛下,这位王子有四十齿……‘陛下,这位王子齿齐平……‘陛下,这位王子齿无间隙……‘陛下,这位王子牙极白……‘陛下,这位王子广长舌(pahūtajivha)……‘陛下,这位王子梵音声,语如迦陵频伽鸟(karavīka,古译「迦陵频伽」)……‘陛下,这位王子眼绀青……‘陛下,这位王子睫如牛犊……‘陛下,这位王子两眉之间生有白毫,洁白柔软,如细绵。陛下,正因为这位王子两眉之间生有白毫,洁白柔软,如细绵,这也是这位大丈夫的大丈夫相。‘陛下,这位王子顶如缠首巾。陛下,正因为这位王子顶如缠首巾,这也是这位大丈夫的大丈夫相。

35. ‘Ayañhi, deva, kumāro suppatiṭṭhitapādo. Yaṃ pāyaṃ, deva, kumāro suppatiṭṭhitapādo. Idampissa mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṃ bhavati.
‘Imassa, deva [imassa hi deva (?)], kumārassa heṭṭhā pādatalesu cakkāni jātāni sahassārāni sanemikāni sanābhikāni sabbākāraparipūrāni. Yampi, imassa deva, kumārassa heṭṭhā pādatalesu cakkāni jātāni sahassārāni sanemikāni sanābhikāni sabbākāraparipūrāni, idampissa mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṃ bhavati.
‘Ayañhi deva, kumāro āyatapaṇhī…pe…
‘Ayañhi, deva, kumāro dīghaṅgulī…
‘Ayañhi, deva, kumāro mudutalunahatthapādo…
‘Ayañhi, deva kumāro jālahatthapādo…
‘Ayañhi, deva, kumāro ussaṅkhapādo…
‘Ayañhi, deva, kumāro eṇijaṅgho…
‘Ayañhi, deva, kumāro ṭhitakova anonamanto ubhohi pāṇitalehi jaṇṇukāni parimasati [parāmasati (ka.)] parimajjati…
‘Ayañhi, deva, kumāro kosohitavatthaguyho…
‘Ayañhi, deva, kumāro suvaṇṇavaṇṇo kañcanasannibhattaco…
‘Ayañhi, deva, kumāro sukhumacchavī; sukhumattā chaviyā rajojallaṃ kāye na upalimpati [upalippati (syā.)] …
‘Ayañhi, deva, kumāro ekekalomo; ekekāni lomāni lomakūpesu jātāni…
‘Ayañhi, deva, kumāro uddhaggalomo; uddhaggāni lomāni jātāni nīlāni añjanavaṇṇāni kuṇḍalāvaṭṭāni dakkhiṇāvaṭṭakajātāni…
‘Ayañhi, deva, kumāro brahmujugatto…
‘Ayañhi, deva, kumāro sattussado…
‘Ayañhi, deva, kumāro sīhapubbaddhakāyo…
‘Ayañhi, deva, kumāro citantaraṃso [pitantaraṃso (syā.)] …
‘Ayañhi, deva, kumāro nigrodhaparimaṇḍalo yāvatakvassa kāyo tāvatakvassa byāmo, yāvatakvassa byāmo, tāvatakvassa kāyo…
‘Ayañhi, deva, kumāro samavaṭṭakkhandho…
‘Ayañhi, deva, kumāro rasaggasaggī…
‘Ayañhi, deva, kumāro sīhahanu…
‘Ayañhi, deva, kumāro cattālīsadanto…
‘Ayañhi, deva, kumāro samadanto…
‘Ayañhi, deva, kumāro aviraḷadanto…
‘Ayañhi, deva, kumāro susukkadāṭho…
‘Ayañhi, deva, kumāro pahūtajivho…
‘Ayañhi, deva, kumāro brahmassaro karavīkabhāṇī…
‘Ayañhi, deva, kumāro abhinīlanetto…
‘Ayañhi, deva, kumāro gopakhumo…
Imassa, deva, kumārassa uṇṇā bhamukantare jātā odātā mudutūlasannibhā. Yampi imassa deva kumārassa uṇṇā bhamukantare jātā odātā mudutūlasannibhā, idampimassa mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṃ bhavati.
‘Ayañhi, deva, kumāro uṇhīsasīso. Yaṃ pāyaṃ, deva, kumāro uṇhīsasīso, idampissa mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṃ bhavati.
36缅 2.17已对照

“‘陛下,这位王子具足这三十二大丈夫相,具足这些[相]的大丈夫只有两种趣向,而无其他:如果他居住在家,将成为转轮王,是如法的法王,领有四方,得胜利,达成国土安定,具足七宝。他拥有这七宝,即:轮宝、象宝、马宝、摩尼宝、女宝、居士宝,将军宝为第七。他有一千多个儿子,都是勇健者,具英雄之姿,能摧破敌军。他不以刀杖,而以法征服这片以海洋为边际的大地后安住。然而,如果他从在家出家而成为无家者,将成为阿罗汉、正等正觉者,是世间揭开覆障者。’”

36. ‘Imehi kho ayaṃ, deva, kumāro dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇehi samannāgato, yehi samannāgatassa mahāpurisassa dveva gatiyo bhavanti anaññā. Sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato. Tassimāni sattaratanāni bhavanti. Seyyathidaṃ – cakkaratanaṃ hatthiratanaṃ assaratanaṃ maṇiratanaṃ itthiratanaṃ gahapatiratanaṃ pariṇāyakaratanameva sattamaṃ. Parosahassaṃ kho panassa puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā. So imaṃ pathaviṃ sāgarapariyantaṃ adaṇḍena asatthena dhammena [dhammena samena (syā.)] abhivijiya ajjhāvasati. Sace kho pana agārasmā anagāriyaṃ pabbajati, arahaṃ hoti sammāsambuddho loke vivaṭacchado’ti.
Vipassīsamaññā
37PTS 2.20已对照

“诸比丘,那时,槃头王给占相婆罗门们披上新衣,以一切所欲之物令他们满足。诸比丘,那时,槃头王为毗婆尸王子安排了乳母:一些喂乳,一些沐浴,一些抱持,一些以怀抱抚育。诸比丘,毗婆尸王子出生之后,日夜为他撑着白伞:‘不要让寒、热、草、尘或露水恼害他。’诸比丘,毗婆尸王子出生之后,为众人所爱、所喜。诸比丘,犹如青莲(uppala)、白莲(paduma)或红莲(puṇḍarīka)为众人所爱、所喜;正是如此,诸比丘,毗婆尸王子为众人所爱、所喜。他就这样从一个人的怀抱传到另一个人的怀抱。

37. ‘‘Atha kho, bhikkhave, bandhumā rājā nemitte brāhmaṇe ahatehi vatthehi acchādāpetvā [acchādetvā (syā.)] sabbakāmehi santappesi. Atha kho, bhikkhave, bandhumā rājā vipassissa kumārassa dhātiyo upaṭṭhāpesi. Aññā khīraṃ pāyenti, aññā nhāpenti, aññā dhārenti, aññā aṅkena pariharanti. Jātassa kho pana, bhikkhave, vipassissa kumārassa setacchattaṃ dhārayittha divā ceva rattiñca – ‘mā naṃ sītaṃ vā uṇhaṃ vā tiṇaṃ vā rajo vā ussāvo vā bādhayitthā’ti. Jāto kho pana, bhikkhave, vipassī kumāro bahuno janassa piyo ahosi manāpo. Seyyathāpi, bhikkhave, uppalaṃ vā padumaṃ vā puṇḍarīkaṃ vā bahuno janassa piyaṃ manāpaṃ; evameva kho, bhikkhave, vipassī kumāro bahuno janassa piyo ahosi manāpo. Svāssudaṃ aṅkeneva aṅkaṃ parihariyati.
38已对照

“诸比丘,毗婆尸王子出生之后,其声美妙、悦耳、甘美、可爱。诸比丘,犹如雪山(Himavanta)上有一种名为迦陵频伽(karavīka)的鸟类,其声美妙、悦耳、甘美、可爱;正是如此,诸比丘,毗婆尸王子其声美妙、悦耳、甘美、可爱。

38. ‘‘Jāto kho pana, bhikkhave, vipassī kumāro mañjussaro ca [kumāro brahmassaro mañjussaro ca (sī. ka.)] ahosi vaggussaro ca madhurassaro ca pemaniyassaro ca. Seyyathāpi, bhikkhave, himavante pabbate karavīkā nāma sakuṇajāti mañjussarā ca vaggussarā ca madhurassarā ca pemaniyassarā ca; evameva kho, bhikkhave, vipassī kumāro mañjussaro ca ahosi vaggussaro ca madhurassaro ca pemaniyassaro ca.
39已对照

“诸比丘,毗婆尸王子出生之后,由业异熟所生的天眼(dibbacakkhu)显现了,凭着它,他昼夜都能遍见周围一由旬(yojana)之地。

39. ‘‘Jātassa kho pana, bhikkhave, vipassissa kumārassa kammavipākajaṃ dibbacakkhu pāturahosi yena sudaṃ [yena dūraṃ (syā.)] samantā yojanaṃ passati divā ceva rattiñca.
40已对照

“诸比丘,毗婆尸王子出生之后,凝视而不眨眼,犹如三十三天(Tāvatiṃsa)的诸天。诸比丘,因为[人们说]‘王子凝视而不眨眼’,所以毗婆尸王子就生起了‘毗婆尸、毗婆尸’这个名称。

40. ‘‘Jāto kho pana, bhikkhave, vipassī kumāro animisanto pekkhati seyyathāpi devā tāvatiṃsā. ‘Animisanto kumāro pekkhatī’ti kho, bhikkhave [animisanto pekkhati, jātassa kho pana bhikkhave (ka.)], vipassissa kumārassa ‘vipassī vipassī’ tveva samaññā udapādi.
41PTS 2.21缅 2.18已对照

“诸比丘,那时,槃头王坐于断事[之座]时,让毗婆尸王子坐在膝上,为他解说案情。诸比丘,那时,毗婆尸王子坐在父亲膝上,一一审察而依理裁断案情。诸比丘,因为[人们说]‘王子一一审察而依理裁断案情’,所以毗婆尸王子的‘毗婆尸、毗婆尸’这个名称就更加广为流传了。

41. ‘‘Atha kho, bhikkhave, bandhumā rājā atthakaraṇe [aṭṭa karaṇe (syā.)] nisinno vipassiṃ kumāraṃ aṅke nisīdāpetvā atthe anusāsati. Tatra sudaṃ, bhikkhave, vipassī kumāro pituaṅke nisinno viceyya viceyya atthe panāyati ñāyena [aṭṭe panāyati ñāṇena (syā.)]. Viceyya viceyya kumāro atthe panāyati ñāyenāti kho, bhikkhave, vipassissa kumārassa bhiyyosomattāya ‘vipassī vipassī’ tveva samaññā udapādi.
42已对照

“诸比丘,那时,槃头王为毗婆尸王子建造了三座宫殿:一座雨季[所居],一座冬季[所居],一座夏季[所居];并为他备办五欲功德。诸比丘,毗婆尸王子就在雨季宫中,四个月间为无男子的[乐师]乐队所娱乐,不曾走下宫殿。”第一诵品。

42. ‘‘Atha kho, bhikkhave, bandhumā rājā vipassissa kumārassa tayo pāsāde kārāpesi, ekaṃ vassikaṃ ekaṃ hemantikaṃ ekaṃ gimhikaṃ; pañca kāmaguṇāni upaṭṭhāpesi. Tatra sudaṃ, bhikkhave, vipassī kumāro vassike pāsāde cattāro māse [vassike pāsāde vassike] nippurisehi tūriyehi paricārayamāno na heṭṭhāpāsādaṃ orohatī’’ti.
Paṭhamabhāṇavāro.
Jiṇṇapuriso
43已对照

“诸比丘,那时,经过许多年、许多百年、许多千年之后,毗婆尸王子对车夫说:‘亲爱的车夫,请备好一辆辆好车,我们去园林地,观赏美好的地方。’诸比丘,车夫回答毗婆尸王子:‘是的,殿下。’便备好一辆辆好车,禀告毗婆尸王子:‘殿下,您的一辆辆好车已经备好,现在请您认为适时[而行]。’诸比丘,那时,毗婆尸王子登上一辆好车,乘着一辆辆好车出发前往园林地。

43. ‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassī kumāro bahūnaṃ vassānaṃ bahūnaṃ vassasatānaṃ bahūnaṃ vassasahassānaṃ accayena sārathiṃ āmantesi – ‘yojehi, samma sārathi, bhaddāni bhaddāni yānāni uyyānabhūmiṃ gacchāma subhūmidassanāyā’ti. ‘Evaṃ, devā’ti kho, bhikkhave, sārathi vipassissa kumārassa paṭissutvā bhaddāni bhaddāni yānāni yojetvā vipassissa kumārassa paṭivedesi – ‘yuttāni kho te, deva, bhaddāni bhaddāni yānāni, yassa dāni kālaṃ maññasī’ti. Atha kho, bhikkhave, vipassī kumāro bhaddaṃ bhaddaṃ yānaṃ [bhadraṃ yānaṃ (syā.), bhaddaṃ yānaṃ (pī.) cattāro māse (sī. pī.)] abhiruhitvā bhaddehi bhaddehi yānehi uyyānabhūmiṃ niyyāsi.
44PTS 2.22缅 2.19已对照

“诸比丘,毗婆尸王子在前往园林地时,看见一个年老的人:如屋椽般佝偻,身躯弯曲,以杖为依,颤抖而行,病弱,青春已逝。见了之后,他对车夫说:‘亲爱的车夫,这个人是怎么了?他的头发也不像别人,他的身体也不像别人。’‘殿下,这就是所谓的老人。’‘亲爱的车夫,什么叫做老人呢?’‘殿下,这就是所谓的老人:他如今活不了多久了。’‘亲爱的车夫,那么我也是老法、不能超越老吗?’‘殿下,您和我们大家都是老法、不能超越老。’‘那么,亲爱的车夫,今天园林地就够了,就从这里返回内宫吧。’诸比丘,车夫回答毗婆尸王子:‘是的,殿下。’便从那里返回内宫。诸比丘,毗婆尸王子回到内宫后,苦恼、忧闷而沉思:‘唉,所谓的生真是可厌!因为对已生者,老将会显现。’

44. ‘‘Addasā kho, bhikkhave, vipassī kumāro uyyānabhūmiṃ niyyanto purisaṃ jiṇṇaṃ gopānasivaṅkaṃ bhoggaṃ [bhaggaṃ (syā.)] daṇḍaparāyanaṃ pavedhamānaṃ gacchantaṃ āturaṃ gatayobbanaṃ. Disvā sārathiṃ āmantesi – ‘ayaṃ pana, samma sārathi, puriso kiṃkato? Kesāpissa na yathā aññesaṃ, kāyopissa na yathā aññesa’nti. ‘Eso kho, deva, jiṇṇo nāmā’ti. ‘Kiṃ paneso, samma sārathi, jiṇṇo nāmā’ti? ‘Eso kho, deva, jiṇṇo nāma. Na dāni tena ciraṃ jīvitabbaṃ bhavissatī’ti. ‘Kiṃ pana, samma sārathi, ahampi jarādhammo, jaraṃ anatīto’ti? ‘Tvañca, deva, mayañcamha sabbe jarādhammā, jaraṃ anatītā’ti. ‘Tena hi, samma sārathi, alaṃ dānajja uyyānabhūmiyā. Itova antepuraṃ paccaniyyāhī’ti. ‘Evaṃ, devā’ti kho, bhikkhave, sārathi vipassissa kumārassa paṭissutvā tatova antepuraṃ paccaniyyāsi. Tatra sudaṃ, bhikkhave, vipassī kumāro antepuraṃ gato dukkhī dummano pajjhāyati – ‘dhiratthu kira, bho, jāti nāma, yatra hi nāma jātassa jarā paññāyissatī’ti!
45PTS 2.23已对照

“诸比丘,那时,槃头王召来车夫,对他说:‘亲爱的车夫,王子在园林地欢喜吗?亲爱的车夫,王子在园林地满意吗?’‘陛下,王子在园林地并不欢喜;陛下,王子在园林地并不满意。’‘那么,亲爱的车夫,王子在前往园林地时看见了什么?’‘陛下,王子在前往园林地时,看见一个年老的人:如屋椽般佝偻,身躯弯曲,以杖为依,颤抖而行,病弱,青春已逝。见了之后,他对我说:“亲爱的车夫,这个人是怎么了?他的头发也不像别人,他的身体也不像别人。”“殿下,这就是所谓的老人。”“亲爱的车夫,什么叫做老人呢?”“殿下,这就是所谓的老人:他如今活不了多久了。”“亲爱的车夫,那么我也是老法、不能超越老吗?”“殿下,您和我们大家都是老法、不能超越老。”“那么,亲爱的车夫,今天园林地就够了,就从这里返回内宫吧。”陛下,我回答毗婆尸王子:“是的,殿下。”便从那里返回内宫。陛下,那位王子回到内宫后,苦恼、忧闷而沉思:“唉,所谓的生真是可厌!因为对已生者,老将会显现。”’”

45. ‘‘Atha kho, bhikkhave, bandhumā rājā sārathiṃ āmantāpetvā etadavoca – ‘kacci, samma sārathi, kumāro uyyānabhūmiyā abhiramittha? Kacci, samma sārathi, kumāro uyyānabhūmiyā attamano ahosī’ti? ‘Na kho, deva, kumāro uyyānabhūmiyā abhiramittha, na kho, deva, kumāro uyyānabhūmiyā attamano ahosī’ti. ‘Kiṃ pana, samma sārathi, addasa kumāro uyyānabhūmiṃ niyyanto’ti? ‘Addasā kho, deva, kumāro uyyānabhūmiṃ niyyanto purisaṃ jiṇṇaṃ gopānasivaṅkaṃ bhoggaṃ daṇḍaparāyanaṃ pavedhamānaṃ gacchantaṃ āturaṃ gatayobbanaṃ. Disvā maṃ etadavoca – ‘‘ayaṃ pana, samma sārathi, puriso kiṃkato, kesāpissa na yathā aññesaṃ, kāyopissa na yathā aññesa’’nti? ‘‘Eso kho, deva, jiṇṇo nāmā’’ti. ‘‘Kiṃ paneso, samma sārathi, jiṇṇo nāmā’’ti? ‘‘Eso kho, deva, jiṇṇo nāma na dāni tena ciraṃ jīvitabbaṃ bhavissatī’’ti. ‘‘Kiṃ pana, samma sārathi, ahampi jarādhammo, jaraṃ anatīto’’ti? ‘‘Tvañca, deva, mayañcamha sabbe jarādhammā, jaraṃ anatītā’’ti.
‘‘‘Tena hi, samma sārathi, alaṃ dānajja uyyānabhūmiyā, itova antepuraṃ paccaniyyāhī’’’ti. ‘‘Evaṃ, devā’’ti kho ahaṃ, deva, vipassissa kumārassa paṭissutvā tatova antepuraṃ paccaniyyāsiṃ. So kho, deva, kumāro antepuraṃ gato dukkhī dummano pajjhāyati – ‘‘dhiratthu kira bho jāti nāma, yatra hi nāma jātassa jarā paññāyissatī’’’ti.
Byādhitapuriso
46缅 2.20已对照

“诸比丘,那时,槃头王想:‘但愿毗婆尸王子不要不治国;但愿毗婆尸王子不要从在家出家而成为无家者;但愿占相婆罗门们的话不要成真。’诸比丘,那时,槃头王为毗婆尸王子更加倍地备办五欲功德:‘要让毗婆尸王子治国,要让毗婆尸王子不从在家出家而成为无家者,要让占相婆罗门们的话落空。’“诸比丘,毗婆尸王子就在那里具足、拥有五欲功德而享乐。诸比丘,那时,毗婆尸王子经过许多年……乃至……

46. ‘‘Atha kho, bhikkhave, bandhumassa rañño etadahosi –
‘Mā heva kho vipassī kumāro na rajjaṃ kāresi, mā heva vipassī kumāro agārasmā anagāriyaṃ pabbaji, mā heva nemittānaṃ brāhmaṇānaṃ saccaṃ assa vacana’nti. Atha kho, bhikkhave, bandhumā rājā vipassissa kumārassa bhiyyosomattāya pañca kāmaguṇāni upaṭṭhāpesi – ‘yathā vipassī kumāro rajjaṃ kareyya, yathā vipassī kumāro na agārasmā anagāriyaṃ pabbajeyya, yathā nemittānaṃ brāhmaṇānaṃ micchā assa vacana’nti.
‘‘Tatra sudaṃ, bhikkhave, vipassī kumāro pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāreti. Atha kho, bhikkhave, vipassī kumāro bahūnaṃ vassānaṃ…pe…
47PTS 2.24已对照

“诸比丘,毗婆尸王子在前往园林地时,看见一个患病的人:受苦,重病,倒卧在自己的屎尿之中,由旁人扶起,由旁人安置躺下。见了之后,他对车夫说:‘亲爱的车夫,这个人是怎么了?他的两眼也不像别人,他的声音也不像别人。’‘殿下,这就是所谓的病人。’‘亲爱的车夫,什么叫做病人呢?’‘殿下,这就是所谓的病人:但愿他能从那病中痊愈。’‘亲爱的车夫,那么我也是病法、不能超越病吗?’‘殿下,您和我们大家都是病法、不能超越病。’‘那么,亲爱的车夫,今天园林地就够了,就从这里返回内宫吧。’诸比丘,车夫回答毗婆尸王子:‘是的,殿下。’便从那里返回内宫。诸比丘,毗婆尸王子回到内宫后,苦恼、忧闷而沉思:‘唉,所谓的生真是可厌!因为对已生者,老将会显现,病将会显现。’

47. ‘‘Addasā kho, bhikkhave, vipassī kumāro uyyānabhūmiṃ niyyanto purisaṃ ābādhikaṃ dukkhitaṃ bāḷhagilānaṃ sake muttakarīse palipannaṃ semānaṃ [sayamānaṃ (syā. ka.)] aññehi vuṭṭhāpiyamānaṃ aññehi saṃvesiyamānaṃ. Disvā sārathiṃ āmantesi – ‘ayaṃ pana, samma sārathi, puriso kiṃkato? Akkhīnipissa na yathā aññesaṃ, saropissa [siropissa (syā.)] na yathā aññesa’nti? ‘Eso kho, deva, byādhito nāmā’ti. ‘Kiṃ paneso, samma sārathi, byādhito nāmā’ti? ‘Eso kho, deva, byādhito nāma appeva nāma tamhā ābādhā vuṭṭhaheyyā’ti. ‘Kiṃ pana, samma sārathi, ahampi byādhidhammo, byādhiṃ anatīto’ti? ‘Tvañca, deva, mayañcamha sabbe byādhidhammā, byādhiṃ anatītā’ti. ‘Tena hi, samma sārathi, alaṃ dānajja uyyānabhūmiyā, itova antepuraṃ paccaniyyāhī’ti. ‘Evaṃ devā’ti kho, bhikkhave, sārathi vipassissa kumārassa paṭissutvā tatova antepuraṃ paccaniyyāsi. Tatra sudaṃ, bhikkhave, vipassī kumāro antepuraṃ gato dukkhī dummano pajjhāyati – ‘dhiratthu kira bho jāti nāma, yatra hi nāma jātassa jarā paññāyissati, byādhi paññāyissatī’ti.
48PTS 2.25缅 2.21已对照

“诸比丘,那时,槃头王召来车夫,对他说:‘亲爱的车夫,王子在园林地欢喜吗?亲爱的车夫,王子在园林地满意吗?’‘陛下,王子在园林地并不欢喜;陛下,王子在园林地并不满意。’‘那么,亲爱的车夫,王子在前往园林地时看见了什么?’‘陛下,王子在前往园林地时,看见一个患病的人:受苦,重病,倒卧在自己的屎尿之中,由旁人扶起,由旁人安置躺下。见了之后,他对我说:“亲爱的车夫,这个人是怎么了?他的两眼也不像别人,他的声音也不像别人。”“殿下,这就是所谓的病人。”“亲爱的车夫,什么叫做病人呢?”“殿下,这就是所谓的病人:但愿他能从那病中痊愈。”“亲爱的车夫,那么我也是病法、不能超越病吗?”“殿下,您和我们大家都是病法、不能超越病。”“那么,亲爱的车夫,今天园林地就够了,就从这里返回内宫吧。”陛下,我回答毗婆尸王子:“是的,殿下。”便从那里返回内宫。陛下,那位王子回到内宫后,苦恼、忧闷而沉思:“唉,所谓的生真是可厌!因为对已生者,老将会显现,病将会显现。”’”

48. ‘‘Atha kho, bhikkhave, bandhumā rājā sārathiṃ āmantāpetvā etadavoca – ‘kacci, samma sārathi, kumāro uyyānabhūmiyā abhiramittha, kacci, samma sārathi, kumāro uyyānabhūmiyā attamano ahosī’ti? ‘Na kho, deva, kumāro uyyānabhūmiyā abhiramittha, na kho, deva, kumāro uyyānabhūmiyā attamano ahosī’ti. ‘Kiṃ pana, samma sārathi, addasa kumāro uyyānabhūmiṃ niyyanto’ti? ‘Addasā kho, deva, kumāro uyyānabhūmiṃ niyyanto purisaṃ ābādhikaṃ dukkhitaṃ bāḷhagilānaṃ sake muttakarīse palipannaṃ semānaṃ aññehi vuṭṭhāpiyamānaṃ aññehi saṃvesiyamānaṃ. Disvā maṃ etadavoca – ‘‘ayaṃ pana, samma sārathi, puriso kiṃkato, akkhīnipissa na yathā aññesaṃ, saropissa na yathā aññesa’’nti? ‘‘Eso kho, deva, byādhito nāmā’’ti. ‘‘Kiṃ paneso, samma sārathi, byādhito nāmā’’ti? ‘‘Eso kho, deva, byādhito nāma appeva nāma tamhā ābādhā vuṭṭhaheyyā’’ti. ‘‘Kiṃ pana, samma sārathi, ahampi byādhidhammo, byādhiṃ anatīto’’ti? ‘‘Tvañca, deva, mayañcamha sabbe byādhidhammā, byādhiṃ anatītā’’ti. ‘‘Tena hi, samma sārathi, alaṃ dānajja uyyānabhūmiyā, itova antepuraṃ paccaniyyāhī’’ti. ‘‘Evaṃ, devā’’ti kho ahaṃ, deva, vipassissa kumārassa paṭissutvā tatova antepuraṃ paccaniyyāsiṃ. So kho, deva, kumāro antepuraṃ gato dukkhī dummano pajjhāyati – ‘‘‘dhiratthu kira bho jāti nāma, yatra hi nāma jātassa jarā paññāyissati, byādhi paññāyissatī’’’ti.
Kālaṅkatapuriso
49已对照

“诸比丘,那时,槃头王想:‘但愿毗婆尸王子不要不治国;但愿毗婆尸王子不要从在家出家而成为无家者;但愿占相婆罗门们的话不要成真。’诸比丘,那时,槃头王为毗婆尸王子更加倍地备办五欲功德:‘要让毗婆尸王子治国,要让毗婆尸王子不从在家出家而成为无家者,要让占相婆罗门们的话落空。’“诸比丘,毗婆尸王子就在那里具足、拥有五欲功德而享乐。诸比丘,那时,毗婆尸王子经过许多年……乃至……

49. ‘‘Atha kho, bhikkhave, bandhumassa rañño etadahosi – ‘mā heva kho vipassī kumāro na rajjaṃ kāresi, mā heva vipassī kumāro agārasmā anagāriyaṃ pabbaji, mā heva nemittānaṃ brāhmaṇānaṃ saccaṃ assa vacana’nti. Atha kho, bhikkhave, bandhumā rājā vipassissa kumārassa bhiyyosomattāya pañca kāmaguṇāni upaṭṭhāpesi – ‘yathā vipassī kumāro rajjaṃ kareyya, yathā vipassī kumāro na agārasmā anagāriyaṃ pabbajeyya, yathā nemittānaṃ brāhmaṇānaṃ micchā assa vacana’nti.
‘‘Tatra sudaṃ, bhikkhave, vipassī kumāro pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāreti. Atha kho, bhikkhave, vipassī kumāro bahūnaṃ vassānaṃ…pe…
50PTS 2.26缅 2.22已对照

“诸比丘,毗婆尸王子在前往园林地时,看见一大群人聚集,并以种种颜色的布制作舆架。见了之后,他对车夫说:‘亲爱的车夫,为什么那一大群人聚集,并以种种颜色的布制作舆架呢?’‘殿下,这就是所谓的命终者。’‘那么,亲爱的车夫,把车驶到那位命终者那里去。’诸比丘,车夫回答毗婆尸王子:‘是的,殿下。’便把车驶到那位命终者那里。诸比丘,毗婆尸王子看见了那已逝、已命终者;见了之后,他对车夫说:‘亲爱的车夫,什么叫做命终者呢?’‘殿下,这就是所谓的命终者:如今母亲、父亲或其他亲族血亲都见不到他了,他也见不到母亲、父亲或其他亲族血亲了。’‘亲爱的车夫,那么我也是死法、不能超越死吗?父王、母后或其他亲族血亲也将见不到我吗?我也将见不到父王、母后或其他亲族血亲吗?’‘殿下,您和我们大家都是死法、不能超越死;父王、母后或其他亲族血亲也将见不到您,您也将见不到父王、母后或其他亲族血亲。’‘那么,亲爱的车夫,今天园林地就够了,就从这里返回内宫吧。’诸比丘,车夫回答毗婆尸王子:‘是的,殿下。’便从那里返回内宫。诸比丘,毗婆尸王子回到内宫后,苦恼、忧闷而沉思:‘唉,所谓的生真是可厌!因为对已生者,老将会显现,病将会显现,死将会显现。’

50. ‘‘Addasā kho, bhikkhave, vipassī kumāro uyyānabhūmiṃ niyyanto mahājanakāyaṃ sannipatitaṃ nānārattānañca dussānaṃ vilātaṃ kayiramānaṃ. Disvā sārathiṃ āmantesi – ‘kiṃ nu kho, so, samma sārathi, mahājanakāyo sannipatito nānārattānañca dussānaṃ vilātaṃ kayiratī’ti? ‘Eso kho, deva, kālaṅkato nāmā’ti. ‘Tena hi, samma sārathi, yena so kālaṅkato tena rathaṃ pesehī’ti. ‘Evaṃ, devā’ti kho, bhikkhave, sārathi vipassissa kumārassa paṭissutvā yena so kālaṅkato tena rathaṃ pesesi. Addasā kho, bhikkhave, vipassī kumāro petaṃ kālaṅkataṃ, disvā sārathiṃ āmantesi – ‘kiṃ panāyaṃ, samma sārathi, kālaṅkato nāmā’ti? ‘Eso kho, deva, kālaṅkato nāma. Na dāni taṃ dakkhanti mātā vā pitā vā aññe vā ñātisālohitā, sopi na dakkhissati mātaraṃ vā pitaraṃ vā aññe vā ñātisālohite’ti. ‘Kiṃ pana, samma sārathi, ahampi maraṇadhammo maraṇaṃ anatīto; mampi na dakkhanti devo vā devī vā aññe vā ñātisālohitā; ahampi na dakkhissāmi devaṃ vā deviṃ vā aññe vā ñātisālohite’ti? ‘Tvañca, deva, mayañcamha sabbe maraṇadhammā maraṇaṃ anatītā; tampi na dakkhanti devo vā devī vā aññe vā ñātisālohitā; tvampi na dakkhissasi devaṃ vā deviṃ vā aññe vā ñātisālohite’ti. ‘Tena hi, samma sārathi, alaṃ dānajja uyyānabhūmiyā, itova antepuraṃ paccaniyyāhī’ti. ‘Evaṃ, devā’ti kho, bhikkhave, sārathi vipassissa kumārassa paṭissutvā tatova antepuraṃ paccaniyyāsi. Tatra sudaṃ, bhikkhave, vipassī kumāro antepuraṃ gato dukkhī dummano pajjhāyati – ‘dhiratthu kira, bho, jāti nāma, yatra hi nāma jātassa jarā paññāyissati, byādhi paññāyissati, maraṇaṃ paññāyissatī’ti.
51PTS 2.27缅 2.23已对照

“诸比丘,那时,槃头王召来车夫,对他说:‘亲爱的车夫,王子在园林地欢喜吗?亲爱的车夫,王子在园林地满意吗?’‘陛下,王子在园林地并不欢喜;陛下,王子在园林地并不满意。’‘那么,亲爱的车夫,王子在前往园林地时看见了什么?’‘陛下,王子在前往园林地时,看见一大群人聚集,并以种种颜色的布制作舆架。见了之后,他对我说:“亲爱的车夫,为什么那一大群人聚集,并以种种颜色的布制作舆架呢?”“殿下,这就是所谓的命终者。”“那么,亲爱的车夫,把车驶到那位命终者那里去。”陛下,我回答毗婆尸王子:“是的,殿下。”便把车驶到那位命终者那里。陛下,王子看见了那已逝、已命终者;见了之后,他对我说:“亲爱的车夫,什么叫做命终者呢?”“殿下,这就是所谓的命终者:如今母亲、父亲或其他亲族血亲都见不到他了,他也见不到母亲、父亲或其他亲族血亲了。”“亲爱的车夫,那么我也是死法、不能超越死吗?父王、母后或其他亲族血亲也将见不到我吗?我也将见不到父王、母后或其他亲族血亲吗?”“殿下,您和我们大家都是死法、不能超越死;父王、母后或其他亲族血亲也将见不到您,您也将见不到父王、母后或其他亲族血亲。”“那么,亲爱的车夫,今天园林地就够了,就从这里返回内宫吧。”陛下,我回答毗婆尸王子:“是的,殿下。”便从那里返回内宫。陛下,那位王子回到内宫后,苦恼、忧闷而沉思:“唉,所谓的生真是可厌!因为对已生者,老将会显现,病将会显现,死将会显现。”’”

51. ‘‘Atha kho, bhikkhave, bandhumā rājā sārathiṃ āmantāpetvā etadavoca – ‘kacci, samma sārathi, kumāro uyyānabhūmiyā abhiramittha, kacci, samma sārathi, kumāro uyyānabhūmiyā attamano ahosī’ti? ‘Na kho, deva, kumāro uyyānabhūmiyā abhiramittha, na kho, deva, kumāro uyyānabhūmiyā attamano ahosī’ti. ‘Kiṃ pana, samma sārathi, addasa kumāro uyyānabhūmiṃ niyyanto’ti? ‘Addasā kho, deva, kumāro uyyānabhūmiṃ niyyanto mahājanakāyaṃ sannipatitaṃ nānārattānañca dussānaṃ vilātaṃ kayiramānaṃ. Disvā maṃ etadavoca – ‘‘kiṃ nu kho, so, samma sārathi, mahājanakāyo sannipatito nānārattānañca dussānaṃ vilātaṃ kayiratī’’ti? ‘‘Eso kho, deva, kālaṅkato nāmā’’ti. ‘‘Tena hi, samma sārathi, yena so kālaṅkato tena rathaṃ pesehī’’ti. ‘‘Evaṃ devā’’ti kho ahaṃ, deva, vipassissa kumārassa paṭissutvā yena so kālaṅkato tena rathaṃ pesesiṃ. Addasā kho, deva, kumāro petaṃ kālaṅkataṃ, disvā maṃ etadavoca – ‘‘kiṃ panāyaṃ, samma sārathi, kālaṅkato nāmā’’ti? ‘‘Eso kho, deva, kālaṅkato nāma. Na dāni taṃ dakkhanti mātā vā pitā vā aññe vā ñātisālohitā, sopi na dakkhissati mātaraṃ vā pitaraṃ vā aññe vā ñātisālohite’’ti. ‘‘Kiṃ pana, samma sārathi, ahampi maraṇadhammo maraṇaṃ anatīto; mampi na dakkhanti devo vā devī vā aññe vā ñātisālohitā; ahampi na dakkhissāmi devaṃ vā deviṃ vā aññe vā ñātisālohite’’ti? ‘‘Tvañca, deva, mayañcamha sabbe maraṇadhammā maraṇaṃ anatītā; tampi na dakkhanti devo vā devī vā aññe vā ñātisālohitā, tvampi na dakkhissasi devaṃ vā deviṃ vā aññe vā ñātisālohite’’ti. ‘‘Tena hi, samma sārathi, alaṃ dānajja uyyānabhūmiyā, itova antepuraṃ paccaniyyāhī’ti. ‘‘‘Evaṃ, devā’’ti kho ahaṃ, deva, vipassissa kumārassa paṭissutvā tatova antepuraṃ paccaniyyāsiṃ. So kho, deva, kumāro antepuraṃ gato dukkhī dummano pajjhāyati – ‘‘dhiratthu kira bho jāti nāma, yatra hi nāma jātassa jarā paññāyissati, byādhi paññāyissati, maraṇaṃ paññāyissatī’’’ti.
Pabbajito
52PTS 2.28缅 2.24已对照

“诸比丘,那时,槃头王想:‘但愿毗婆尸王子不要不治国;但愿毗婆尸王子不要从在家出家而成为无家者;但愿占相婆罗门们的话不要成真。’诸比丘,那时,槃头王为毗婆尸王子更加倍地备办五欲功德:‘要让毗婆尸王子治国,要让毗婆尸王子不从在家出家而成为无家者,要让占相婆罗门们的话落空。’“诸比丘,毗婆尸王子就在那里具足、拥有五欲功德而享乐。诸比丘,那时,经过许多年、许多百年、许多千年之后,毗婆尸王子对车夫说:‘亲爱的车夫,请备好一辆辆好车,我们去园林地,观赏美好的地方。’诸比丘,车夫回答毗婆尸王子:‘是的,殿下。’便备好一辆辆好车,禀告毗婆尸王子:‘殿下,您的一辆辆好车已经备好,现在请您认为适时[而行]。’诸比丘,那时,毗婆尸王子登上一辆好车,乘着一辆辆好车出发前往园林地。

52. ‘‘Atha kho, bhikkhave, bandhumassa rañño etadahosi – ‘mā heva kho vipassī kumāro na rajjaṃ kāresi, mā heva vipassī kumāro agārasmā anagāriyaṃ pabbaji, mā heva nemittānaṃ brāhmaṇānaṃ saccaṃ assa vacana’nti. Atha kho, bhikkhave, bandhumā rājā vipassissa kumārassa bhiyyosomattāya pañca kāmaguṇāni upaṭṭhāpesi – ‘yathā vipassī kumāro rajjaṃ kareyya, yathā vipassī kumāro na agārasmā anagāriyaṃ pabbajeyya, yathā nemittānaṃ brāhmaṇānaṃ micchā assa vacana’nti.
‘‘Tatra sudaṃ, bhikkhave, vipassī kumāro pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāreti. Atha kho, bhikkhave, vipassī kumāro bahūnaṃ vassānaṃ bahūnaṃ vassasatānaṃ bahūnaṃ vassasahassānaṃ accayena sārathiṃ āmantesi – ‘yojehi, samma sārathi, bhaddāni bhaddāni yānāni, uyyānabhūmiṃ gacchāma subhūmidassanāyā’ti. ‘Evaṃ, devā’ti kho, bhikkhave, sārathi vipassissa kumārassa paṭissutvā bhaddāni bhaddāni yānāni yojetvā vipassissa kumārassa paṭivedesi – ‘yuttāni kho te, deva, bhaddāni bhaddāni yānāni, yassa dāni kālaṃ maññasī’ti. Atha kho, bhikkhave, vipassī kumāro bhaddaṃ bhaddaṃ yānaṃ abhiruhitvā bhaddehi bhaddehi yānehi uyyānabhūmiṃ niyyāsi.
53PTS 2.29已对照

“诸比丘,毗婆尸王子在前往园林地时,看见一个剃发、着袈裟衣的出家人。见了之后,他对车夫说:‘亲爱的车夫,这个人是怎么了?他的头也不像别人,他的衣服也不像别人。’‘殿下,这就是所谓的出家人。’‘亲爱的车夫,什么叫做出家人呢?’‘殿下,这就是所谓的出家人:善哉法行,善哉平等行,善哉善业,善哉福业,善哉不害,善哉悲愍众生。’‘亲爱的车夫,那位所谓的出家人真好:善哉法行,善哉平等行,善哉善业,善哉福业,善哉不害,善哉悲愍众生。那么,亲爱的车夫,把车驶到那位出家人那里去。’诸比丘,车夫回答毗婆尸王子:‘是的,殿下。’便把车驶到那位出家人那里。诸比丘,那时,毗婆尸王子对那位出家人说:‘朋友,你是怎么了?你的头也不像别人,你的衣服也不像别人。’‘殿下,我是所谓的出家人。’‘朋友,什么叫做出家人呢?’‘殿下,我是所谓的出家人:善哉法行,善哉平等行,善哉善业,善哉福业,善哉不害,善哉悲愍众生。’‘朋友,你真好,是所谓的出家人:善哉法行,善哉平等行,善哉善业,善哉福业,善哉不害,善哉悲愍众生。’

53. ‘‘Addasā kho, bhikkhave, vipassī kumāro uyyānabhūmiṃ niyyanto purisaṃ bhaṇḍuṃ pabbajitaṃ kāsāyavasanaṃ. Disvā sārathiṃ āmantesi – ‘ayaṃ pana, samma sārathi, puriso kiṃkato? Sīsaṃpissa na yathā aññesaṃ, vatthānipissa na yathā aññesa’nti? ‘Eso kho, deva, pabbajito nāmā’ti. ‘Kiṃ paneso, samma sārathi, pabbajito nāmā’ti? ‘Eso kho, deva, pabbajito nāma sādhu dhammacariyā sādhu samacariyā [sammacariyā (ka.)] sādhu kusalakiriyā [kusalacariyā (syā.)] sādhu puññakiriyā sādhu avihiṃsā sādhu bhūtānukampā’ti. ‘Sādhu kho so, samma sārathi, pabbajito nāma, sādhu dhammacariyā sādhu samacariyā sādhu kusalakiriyā sādhu puññakiriyā sādhu avihiṃsā sādhu bhūtānukampā. Tena hi, samma sārathi, yena so pabbajito tena rathaṃ pesehī’ti. ‘Evaṃ, devā’ti kho, bhikkhave, sārathi vipassissa kumārassa paṭissutvā yena so pabbajito tena rathaṃ pesesi. Atha kho, bhikkhave, vipassī kumāro taṃ pabbajitaṃ etadavoca – ‘tvaṃ pana, samma, kiṃkato, sīsampi te na yathā aññesaṃ, vatthānipi te na yathā aññesa’nti? ‘Ahaṃ kho, deva, pabbajito nāmā’ti. ‘Kiṃ pana tvaṃ, samma, pabbajito nāmā’ti? ‘Ahaṃ kho, deva, pabbajito nāma, sādhu dhammacariyā sādhu samacariyā sādhu kusalakiriyā sādhu puññakiriyā sādhu avihiṃsā sādhu bhūtānukampā’ti. ‘Sādhu kho tvaṃ, samma, pabbajito nāma sādhu dhammacariyā sādhu samacariyā sādhu kusalakiriyā sādhu puññakiriyā sādhu avihiṃsā sādhu bhūtānukampā’ti.
Bodhisattapabbajjā
54缅 2.25已对照

“诸比丘,那时,毗婆尸王子对车夫说:‘那么,亲爱的车夫,你把车带上,就从这里返回内宫吧。而我就在这里剃除须发,披上袈裟衣,从在家出家而成为无家者。’诸比丘,车夫回答毗婆尸王子:‘是的,殿下。’便带着车从那里返回内宫。而毗婆尸王子就在那里剃除须发,披上袈裟衣,从在家出家而成为无家者。

54. ‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassī kumāro sārathiṃ āmantesi – ‘tena hi, samma sārathi, rathaṃ ādāya itova antepuraṃ paccaniyyāhi. Ahaṃ pana idheva kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajissāmī’ti. ‘Evaṃ, devā’ti kho, bhikkhave, sārathi vipassissa kumārassa paṭissutvā rathaṃ ādāya tatova antepuraṃ paccaniyyāsi. Vipassī pana kumāro tattheva kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbaji.
Mahājanakāyaanupabbajjā
55PTS 2.30已对照

“诸比丘,槃头婆提王都的一大群人,八万四千生众,听说:‘据说毗婆尸王子已剃除须发,披上袈裟衣,从在家出家而成为无家者了。’听了之后,他们想:‘那个法与律必定不是低劣的,那种出家必定不是低劣的——毗婆尸王子竟在其中剃除须发,披上袈裟衣,从在家出家而成为无家者。连毗婆尸王子都要剃除须发,披上袈裟衣,从在家出家而成为无家者,何况我们呢?’“诸比丘,那时,那一大群人,八万四千生众,剃除须发,披上袈裟衣,随着已从在家出家而成为无家者的毗婆尸菩萨一同出家。诸比丘,毗婆尸菩萨就被那一众围绕着,在村落、市镇、乡国、王都之间游行。

55. ‘‘Assosi kho, bhikkhave, bandhumatiyā rājadhāniyā mahājanakāyo caturāsīti pāṇasahassāni – ‘vipassī kira kumāro kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajito’ti. Sutvāna tesaṃ etadahosi – ‘na hi nūna so orako dhammavinayo, na sā orakā [orikā (sī. syā.)] pabbajjā, yattha vipassī kumāro kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajito. Vipassīpi nāma kumāro kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajissati, kimaṅgaṃ [kimaṅga (sī.)] pana maya’nti.
‘‘Atha kho, so bhikkhave, mahājanakāyo [mahājanakāyo (syā.)] caturāsīti pāṇasahassāni kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā vipassiṃ bodhisattaṃ agārasmā anagāriyaṃ pabbajitaṃ anupabbajiṃsu. Tāya sudaṃ, bhikkhave, parisāya parivuto vipassī bodhisatto gāmanigamajanapadarājadhānīsu cārikaṃ carati.
56缅 2.26已对照

“诸比丘,那时,毗婆尸菩萨独处静坐时,心中生起了这样的思虑:‘我这样杂居而住,是不适宜的。我何不独自远离大众而住呢?’诸比丘,那时,毗婆尸菩萨后来便独自远离大众而住;那八万四千位出家者走了另一条路,毗婆尸菩萨走了另一条路。

56. ‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘na kho metaṃ [na kho panetaṃ (syā.)] patirūpaṃ yohaṃ ākiṇṇo viharāmi, yaṃnūnāhaṃ eko gaṇamhā vūpakaṭṭho vihareyya’nti. Atha kho, bhikkhave, vipassī bodhisatto aparena samayena eko gaṇamhā vūpakaṭṭho vihāsi, aññeneva tāni caturāsīti pabbajitasahassāni agamaṃsu, aññena maggena vipassī bodhisatto.
Bodhisattaabhiniveso
57PTS 2.31已对照

“诸比丘,那时,毗婆尸菩萨已至[菩提场]安住、独处静坐时,心中生起了这样的思虑:‘这世间实在陷入了苦:生、老、死,又死没、又受生;然而对于这苦——[即]老死——却不了知出离。究竟何时才能了知这苦——[即]老死——的出离呢?’“诸比丘,那时,毗婆尸菩萨想:‘有什么时才有老死?以什么为缘而有老死?’诸比丘,那时,毗婆尸菩萨由如理作意而有慧的现观:‘有生时才有老死,以生为缘而有老死。’“诸比丘,那时,毗婆尸菩萨想:‘有什么时才有生?以什么为缘而有生?’诸比丘,那时,毗婆尸菩萨由如理作意而有慧的现观:‘有有时才有生,以有为缘而有生。’“诸比丘,那时,毗婆尸菩萨想:‘有什么时才有有?以什么为缘而有有?’诸比丘,那时,毗婆尸菩萨由如理作意而有慧的现观:‘有取时才有有,以取为缘而有有。’“诸比丘,那时,毗婆尸菩萨想:‘有什么时才有取?以什么为缘而有取?’诸比丘,那时,毗婆尸菩萨由如理作意而有慧的现观:‘有爱时才有取,以爱为缘而有取。’“诸比丘,那时,毗婆尸菩萨想:‘有什么时才有爱?以什么为缘而有爱?’诸比丘,那时,毗婆尸菩萨由如理作意而有慧的现观:‘有受时才有爱,以受为缘而有爱。’“诸比丘,那时,毗婆尸菩萨想:‘有什么时才有受?以什么为缘而有受?’诸比丘,那时,毗婆尸菩萨由如理作意而有慧的现观:‘有触时才有受,以触为缘而有受。’“诸比丘,那时,毗婆尸菩萨想:‘有什么时才有触?以什么为缘而有触?’诸比丘,那时,毗婆尸菩萨由如理作意而有慧的现观:‘有六处时才有触,以六处为缘而有触。’“诸比丘,那时,毗婆尸菩萨想:‘有什么时才有六处?以什么为缘而有六处?’诸比丘,那时,毗婆尸菩萨由如理作意而有慧的现观:‘有名色时才有六处,以名色为缘而有六处。’“诸比丘,那时,毗婆尸菩萨想:‘有什么时才有名色?以什么为缘而有名色?’诸比丘,那时,毗婆尸菩萨由如理作意而有慧的现观:‘有识时才有名色,以识为缘而有名色。’“诸比丘,那时,毗婆尸菩萨想:‘有什么时才有识?以什么为缘而有识?’诸比丘,那时,毗婆尸菩萨由如理作意而有慧的现观:‘有名色时才有识,以名色为缘而有识。’

57. ‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa vāsūpagatassa rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘kicchaṃ vatāyaṃ loko āpanno, jāyati ca jīyati ca mīyati ca [jiyyati ca miyyati ca (ka.)] cavati ca upapajjati ca, atha ca panimassa dukkhassa nissaraṇaṃ nappajānāti jarāmaraṇassa, kudāssu nāma imassa dukkhassa nissaraṇaṃ paññāyissati jarāmaraṇassā’ti?
58PTS 2.32缅 2.27已对照

“诸比丘,那时,毗婆尸菩萨想:‘这识从名色折返,不再往前去。到此为止而有生、有老、有死、有死没、有受生,即:以名色为缘而有识,以识为缘而有名色,以名色为缘而有六处,以六处为缘而有触,以触为缘而有受,以受为缘而有爱,以爱为缘而有取,以取为缘而有有,以有为缘而有生,以生为缘而有老死、愁、悲、苦、忧、恼生起。这样,这整个苦蕴就集起了。’

‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho sati jarāmaraṇaṃ hoti, kiṃpaccayā jarāmaraṇa’nti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘jātiyā kho sati jarāmaraṇaṃ hoti, jātipaccayā jarāmaraṇa’nti.
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho sati jāti hoti, kiṃpaccayā jātī’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘bhave kho sati jāti hoti, bhavapaccayā jātī’ti.
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho sati bhavo hoti, kiṃpaccayā bhavo’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘upādāne kho sati bhavo hoti, upādānapaccayā bhavo’ti.
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho sati upādānaṃ hoti, kiṃpaccayā upādāna’nti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘taṇhāya kho sati upādānaṃ hoti, taṇhāpaccayā upādāna’nti.
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho sati taṇhā hoti, kiṃpaccayā taṇhā’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘vedanāya kho sati taṇhā hoti, vedanāpaccayā taṇhā’ti.
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho sati vedanā hoti, kiṃpaccayā vedanā’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘phasse kho sati vedanā hoti, phassapaccayā vedanā’ti.
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho sati phasso hoti, kiṃpaccayā phasso’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘saḷāyatane kho sati phasso hoti, saḷāyatanapaccayā phasso’ti.
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho sati saḷāyatanaṃ hoti, kiṃpaccayā saḷāyatana’nti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘nāmarūpe kho sati saḷāyatanaṃ hoti, nāmarūpapaccayā saḷāyatana’nti.
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho sati nāmarūpaṃ hoti, kiṃpaccayā nāmarūpa’nti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘viññāṇe kho sati nāmarūpaṃ hoti, viññāṇapaccayā nāmarūpa’nti.
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho sati viññāṇaṃ hoti, kiṃpaccayā viññāṇa’nti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘nāmarūpe kho sati viññāṇaṃ hoti, nāmarūpapaccayā viññāṇa’nti.
58. ‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘paccudāvattati kho idaṃ viññāṇaṃ nāmarūpamhā, nāparaṃ gacchati. Ettāvatā jāyetha vā jiyyetha vā miyyetha vā cavetha vā upapajjetha vā, yadidaṃ nāmarūpapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ, nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ, saḷāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṃ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti’.
59已对照

“诸比丘,‘集、集’——毗婆尸菩萨于前所未闻之法生起了眼,生起了智,生起了慧,生起了明,生起了光。

59. ‘‘‘Samudayo samudayo’ti kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi, ñāṇaṃ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi.
60已对照

“诸比丘,那时,毗婆尸菩萨想:‘没有什么时就没有老死?以什么的灭而有老死的灭?’诸比丘,那时,毗婆尸菩萨由如理作意而有慧的现观:‘没有生时就没有老死,以生的灭而有老死的灭。’“诸比丘,那时,毗婆尸菩萨想:‘没有什么时就没有生?以什么的灭而有生的灭?’诸比丘,那时,毗婆尸菩萨由如理作意而有慧的现观:‘没有有时就没有生,以有的灭而有生的灭。’“诸比丘,那时,毗婆尸菩萨想:‘没有什么时就没有有?以什么的灭而有有的灭?’诸比丘,那时,毗婆尸菩萨由如理作意而有慧的现观:‘没有取时就没有有,以取的灭而有有的灭。’“诸比丘,那时,毗婆尸菩萨想:‘没有什么时就没有取?以什么的灭而有取的灭?’诸比丘,那时,毗婆尸菩萨由如理作意而有慧的现观:‘没有爱时就没有取,以爱的灭而有取的灭。’“诸比丘,那时,毗婆尸菩萨想:‘没有什么时就没有爱?以什么的灭而有爱的灭?’诸比丘,那时,毗婆尸菩萨由如理作意而有慧的现观:‘没有受时就没有爱,以受的灭而有爱的灭。’“诸比丘,那时,毗婆尸菩萨想:‘没有什么时就没有受?以什么的灭而有受的灭?’诸比丘,那时,毗婆尸菩萨由如理作意而有慧的现观:‘没有触时就没有受,以触的灭而有受的灭。’“诸比丘,那时,毗婆尸菩萨想:‘没有什么时就没有触?以什么的灭而有触的灭?’诸比丘,那时,毗婆尸菩萨由如理作意而有慧的现观:‘没有六处时就没有触,以六处的灭而有触的灭。’“诸比丘,那时,毗婆尸菩萨想:‘没有什么时就没有六处?以什么的灭而有六处的灭?’诸比丘,那时,毗婆尸菩萨由如理作意而有慧的现观:‘没有名色时就没有六处,以名色的灭而有六处的灭。’“诸比丘,那时,毗婆尸菩萨想:‘没有什么时就没有名色?以什么的灭而有名色的灭?’诸比丘,那时,毗婆尸菩萨由如理作意而有慧的现观:‘没有识时就没有名色,以识的灭而有名色的灭。’“诸比丘,那时,毗婆尸菩萨想:‘没有什么时就没有识?以什么的灭而有识的灭?’诸比丘,那时,毗婆尸菩萨由如理作意而有慧的现观:‘没有名色时就没有识,以名色的灭而有识的灭。’

60. ‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho asati jarāmaraṇaṃ na hoti, kissa nirodhā jarāmaraṇanirodho’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘jātiyā kho asati jarāmaraṇaṃ na hoti, jātinirodhā jarāmaraṇanirodho’ti.
61PTS 2.34缅 2.29已对照

“诸比丘,那时,毗婆尸菩萨想:‘我已证得这条通向正觉之道,即:以名色之灭而有识之灭,以识之灭而有名色之灭,以名色之灭而有六处之灭,以六处之灭而有触之灭,以触之灭而有受之灭,以受之灭而有爱之灭,以爱之灭而有取之灭,以取之灭而有有之灭,以有之灭而有生之灭,以生之灭而有老死、愁、悲、苦、忧、恼之灭。这样,这整个苦蕴就灭了。’

‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho asati jāti na hoti, kissa nirodhā jātinirodho’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘bhave kho asati jāti na hoti, bhavanirodhā jātinirodho’ti.
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho asati bhavo na hoti, kissa nirodhā bhavanirodho’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘upādāne kho asati bhavo na hoti, upādānanirodhā bhavanirodho’ti.
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho asati upādānaṃ na hoti, kissa nirodhā upādānanirodho’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘taṇhāya kho asati upādānaṃ na hoti, taṇhānirodhā upādānanirodho’ti.
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho asati taṇhā na hoti, kissa nirodhā taṇhānirodho’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘vedanāya kho asati taṇhā na hoti, vedanānirodhā taṇhānirodho’ti.
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho asati vedanā na hoti, kissa nirodhā vedanānirodho’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘phasse kho asati vedanā na hoti, phassanirodhā vedanānirodho’ti.
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho asati phasso na hoti, kissa nirodhā phassanirodho’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘saḷāyatane kho asati phasso na hoti, saḷāyatananirodhā phassanirodho’ti.
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho asati saḷāyatanaṃ na hoti, kissa nirodhā saḷāyatananirodho’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘nāmarūpe kho asati saḷāyatanaṃ na hoti, nāmarūpanirodhā saḷāyatananirodho’ti.
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho asati nāmarūpaṃ na hoti, kissa nirodhā nāmarūpanirodho’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘viññāṇe kho asati nāmarūpaṃ na hoti, viññāṇanirodhā nāmarūpanirodho’ti.
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho asati viññāṇaṃ na hoti, kissa nirodhā viññāṇanirodho’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘nāmarūpe kho asati viññāṇaṃ na hoti, nāmarūpanirodhā viññāṇanirodho’ti.
61. ‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘adhigato kho myāyaṃ maggo sambodhāya yadidaṃ – nāmarūpanirodhā viññāṇanirodho, viññāṇanirodhā nāmarūpanirodho, nāmarūpanirodhā saḷāyatananirodho, saḷāyatananirodhā phassanirodho, phassanirodhā vedanānirodho, vedanānirodhā taṇhānirodho, taṇhānirodhā upādānanirodho, upādānanirodhā bhavanirodho, bhavanirodhā jātinirodho, jātinirodhā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti’.
62已对照

“诸比丘,‘灭、灭’——毗婆尸菩萨于前所未闻之法生起了眼,生起了智,生起了慧,生起了明,生起了光。

62. ‘‘‘Nirodho nirodho’ti kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi, ñāṇaṃ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi.
63已对照

“诸比丘,那时,毗婆尸菩萨后来于五取蕴住于随观生灭:‘这是色,这是色的集,这是色的灭没;这是受,这是受的集,这是受的灭没;这是想,这是想的集,这是想的灭没;这是行,这是行的集,这是行的灭没;这是识,这是识的集,这是识的灭没。’当他于五取蕴住于随观生灭时,不久,心便由不执取而从诸漏解脱。”第二诵品。

63. ‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassī bodhisatto aparena samayena pañcasu upādānakkhandhesu udayabbayānupassī vihāsi – ‘iti rūpaṃ, iti rūpassa samudayo, iti rūpassa atthaṅgamo; iti vedanā, iti vedanāya samudayo, iti vedanāya atthaṅgamo; iti saññā, iti saññāya samudayo, iti saññāya atthaṅgamo; iti saṅkhārā, iti saṅkhārānaṃ samudayo, iti saṅkhārānaṃ atthaṅgamo; iti viññāṇaṃ, iti viññāṇassa samudayo, iti viññāṇassa atthaṅgamo’ti, tassa pañcasu upādānakkhandhesu udayabbayānupassino viharato na cirasseva anupādāya āsavehi cittaṃ vimuccī’’ti.
Dutiyabhāṇavāro.
Brahmayācanakathā
64PTS 2.36缅 2.31已对照

“诸比丘,那时,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者想:‘我何不说法呢?’诸比丘,那时,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者想:‘我所证得的这法甚深、难见、难觉悟、寂静、殊胜、超越思辨之境(atakkāvacara)、微妙、唯智者能体验。然而这世人乐于执着(ālaya)、喜于执着、欣于执着。对于乐于执着、喜于执着、欣于执着的世人,这一处实难见,即此缘性、缘起(idappaccayatā paṭiccasamuppāda);这一处也实难见,即一切行的止息、一切依(upadhi)的舍离、爱尽、离贪、灭、涅槃。假如我说法,而别人不了知我,那对我是疲劳,那对我是疲恼。’

64. ‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa etadahosi – ‘yaṃnūnāhaṃ dhammaṃ deseyya’nti. Atha kho, bhikkhave, vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa etadahosi – ‘adhigato kho myāyaṃ dhammo gambhīro duddaso duranubodho santo paṇīto atakkāvacaro nipuṇo paṇḍitavedanīyo. Ālayarāmā kho panāyaṃ pajā ālayaratā ālayasammuditā. Ālayarāmāya kho pana pajāya ālayaratāya ālayasammuditāya duddasaṃ idaṃ ṭhānaṃ yadidaṃ idappaccayatāpaṭiccasamuppādo. Idampi kho ṭhānaṃ duddasaṃ yadidaṃ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhākkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ. Ahañceva kho pana dhammaṃ deseyyaṃ, pare ca me na ājāneyyuṃ; so mamassa kilamatho, sā mamassa vihesā’ti.
65已对照

“诸比丘,而且这些前所未闻的稀有之偈,显现于毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者[心中]——‘我所证得实为艰难,如今何须宣说; 为贪与瞋所缠者,难以觉悟此法。 [此法]逆流而行,微妙、甚深、难见、精细; 为贪所染者不得见,为黑暗之蕴所覆。’“诸比丘,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者如是省察时,心倾向于无所为,不倾向于说法。

65. ‘‘Apissu, bhikkhave, vipassiṃ bhagavantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ imā anacchariyā gāthāyo paṭibhaṃsu pubbe assutapubbā –
‘Kicchena me adhigataṃ, halaṃ dāni pakāsituṃ;
Rāgadosaparetehi, nāyaṃ dhammo susambudho.
‘Paṭisotagāmiṃ nipuṇaṃ, gambhīraṃ duddasaṃ aṇuṃ;
Rāgarattā na dakkhanti, tamokhandhena āvuṭā’ti.
‘‘Itiha, bhikkhave, vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa paṭisañcikkhato appossukkatāya cittaṃ nami, no dhammadesanāya.
66PTS 2.37缅 2.32已对照

“诸比丘,那时,某位大梵天以心了知毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者心中的思虑,便想:‘诸位,世间要毁灭了!诸位,世间要败坏了!因为毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者的心竟倾向于无所为,不倾向于说法。’诸比丘,那时,那位大梵天犹如有力之人伸展屈曲的手臂、或屈曲伸展的手臂那样,从梵天界隐没,出现在毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者面前。诸比丘,那时,那位大梵天把上衣偏袒一肩,右膝着地,向毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者合掌,对毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者说:‘尊者,愿世尊说法,愿善逝说法!有少尘垢性的众生,因不闻法而衰退;[若得闻法,]他们将成为法的了知者。’

66. ‘‘Atha kho, bhikkhave, aññatarassa mahābrahmuno vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa cetasā cetoparivitakkamaññāya etadahosi – ‘nassati vata bho loko, vinassati vata bho loko, yatra hi nāma vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa appossukkatāya cittaṃ namati [nami (syā. ka.), namissati (?)], no dhammadesanāyā’ti. Atha kho so, bhikkhave, mahābrahmā seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya, pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya; evameva brahmaloke antarahito vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa purato pāturahosi. Atha kho so, bhikkhave, mahābrahmā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā dakkhiṇaṃ jāṇumaṇḍalaṃ pathaviyaṃ nihantvā [nidahanto (syā.)] yena vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho tenañjaliṃ paṇāmetvā vipassiṃ bhagavantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ etadavoca – ‘desetu, bhante, bhagavā dhammaṃ, desetu sugato dhammaṃ, santi [santī (syā.)] sattā apparajakkhajātikā; assavanatā dhammassa parihāyanti, bhavissanti dhammassa aññātāro’ti.
67PTS 2.38已对照

“诸比丘,这样说时,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者对那位大梵天说:‘梵天,我也曾这样想:“我何不说法呢?”梵天,我又这样想:“我所证得的这法甚深、难见、难觉悟、寂静、殊胜、超越思辨之境(atakkāvacara)、微妙、唯智者能体验。然而这世人乐于执着(ālaya)、喜于执着、欣于执着。对于乐于执着、喜于执着、欣于执着的世人,这一处实难见,即此缘性、缘起(idappaccayatā paṭiccasamuppāda);这一处也实难见,即一切行的止息、一切依(upadhi)的舍离、爱尽、离贪、灭、涅槃。假如我说法,而别人不了知我,那对我是疲劳,那对我是疲恼。”梵天,而且这些前所未闻的稀有之偈,也曾显现于我[心中]——“我所证得实为艰难,如今何须宣说; 为贪与瞋所缠者,难以觉悟此法。 [此法]逆流而行,微妙、甚深、难见、精细; 为贪所染者不得见,为黑暗之蕴所覆。”梵天,我如是省察时,心倾向于无所为,不倾向于说法。’

67. ‘‘Evaṃ vutte [atha kho (ka.)], bhikkhave, vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho taṃ mahābrahmānaṃ etadavoca – ‘mayhampi kho, brahme, etadahosi – ‘‘yaṃnūnāhaṃ dhammaṃ deseyya’’nti. Tassa mayhaṃ, brahme, etadahosi – ‘‘adhigato kho myāyaṃ dhammo gambhīro duddaso duranubodho santo paṇīto atakkāvacaro nipuṇo paṇḍitavedanīyo. Ālayarāmā kho panāyaṃ pajā ālayaratā ālayasammuditā. Ālayarāmāya kho pana pajāya ālayaratāya ālayasammuditāya duddasaṃ idaṃ ṭhānaṃ yadidaṃ idappaccayatāpaṭiccasamuppādo. Idampi kho ṭhānaṃ duddasaṃ yadidaṃ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhākkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ. Ahañceva kho pana dhammaṃ deseyyaṃ, pare ca me na ājāneyyuṃ; so mamassa kilamatho, sā mamassa vihesā’’ti. Apissu maṃ, brahme, imā anacchariyā gāthāyo paṭibhaṃsu pubbe assutapubbā –
‘‘Kicchena me adhigataṃ, halaṃ dāni pakāsituṃ;
Rāgadosaparetehi, nāyaṃ dhammo susambudho.
‘‘Paṭisotagāmiṃ nipuṇaṃ, gambhīraṃ duddasaṃ aṇuṃ;
Rāgarattā na dakkhanti, tamokhandhena āvuṭā’’ti.
‘Itiha me, brahme, paṭisañcikkhato appossukkatāya cittaṃ nami, no dhammadesanāyā’ti.
68已对照

“诸比丘,那位大梵天第二次……乃至……诸比丘,那位大梵天第三次对毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者说:‘尊者,愿世尊说法,愿善逝说法!有少尘垢性的众生,因不闻法而衰退;[若得闻法,]他们将成为法的了知者。’

68. ‘‘Dutiyampi kho, bhikkhave, so mahābrahmā…pe… tatiyampi kho, bhikkhave, so mahābrahmā vipassiṃ bhagavantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ etadavoca – ‘desetu, bhante, bhagavā dhammaṃ, desetu sugato dhammaṃ, santi sattā apparajakkhajātikā, assavanatā dhammassa parihāyanti, bhavissanti dhammassa aññātāro’ti.
69PTS 2.39缅 2.33已对照

“诸比丘,那时,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者知道了梵天的劝请,又因为对众生的悲愍,便以佛眼观察世间。诸比丘,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者以佛眼观察世间时,看见诸众生有少尘垢者、多尘垢者,利根者、钝根者,善行相者、恶行相者,易教者、难教者;有一些住于见后世罪过之怖畏,有一些不住于见后世罪过之怖畏。诸比丘,犹如在青莲池、白莲池或红莲池中,有些青莲、白莲或红莲生于水中、长于水中,未出水面,沉没水中而生长;有些青莲、白莲或红莲生于水中、长于水中,与水面齐平而立;有些青莲、白莲或红莲生于水中、长于水中,出于水面而立,不为水所染。正是如此,诸比丘,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者以佛眼观察世间时,看见诸众生有少尘垢者、多尘垢者,利根者、钝根者,善行相者、恶行相者,易教者、难教者;有一些住于见后世罪过之怖畏,有一些不住于见后世罪过之怖畏。

69. ‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho brahmuno ca ajjhesanaṃ viditvā sattesu ca kāruññataṃ paṭicca buddhacakkhunā lokaṃ volokesi. Addasā kho, bhikkhave, vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho buddhacakkhunā lokaṃ volokento satte apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye [duviññāpaye bhabbe abhabbe (syā.)] appekacce paralokavajjabhayadassāvine [dassāvino (sī. syā. kaṃ. ka.)] viharante, appekacce na paralokavajjabhayadassāvine [dassāvino (sī. syā. kaṃ. ka.)] viharante. Seyyathāpi nāma uppaliniyaṃ vā paduminiyaṃ vā puṇḍarīkiniyaṃ vā appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṃvaḍḍhāni udakānuggatāni anto nimuggaposīni. Appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṃvaḍḍhāni samodakaṃ ṭhitāni. Appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṃvaḍḍhāni udakā accuggamma ṭhitāni anupalittāni udakena. Evameva kho, bhikkhave, vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho buddhacakkhunā lokaṃ volokento addasa satte apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye appekacce paralokavajjabhayadassāvine viharante, appekacce na paralokavajjabhayadassāvine viharante.
70已对照

“诸比丘,那时,那位大梵天以心了知毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者心中的思虑,便以偈对毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者说—— ‘犹如立于石山之顶者,能遍观四周的众人; 如是,善慧者、普眼者啊,请登上法所成之殿[而观]。 自身已离忧者,请垂观那沉没于忧、为生老所制伏的众人。 起来吧,英雄、战胜者!商队之主、无债者啊,请游行于世间。 愿世尊说法,[必]将有了知者。’

70. ‘‘Atha kho so, bhikkhave, mahābrahmā vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa cetasā cetoparivitakkamaññāya vipassiṃ bhagavantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ gāthāhi ajjhabhāsi –
‘Sele yathā pabbatamuddhaniṭṭhito, yathāpi passe janataṃ samantato;
Tathūpamaṃ dhammamayaṃ sumedha, pāsādamāruyha samantacakkhu.
‘Sokāvatiṇṇaṃ [sokāvakiṇṇaṃ (syā.)] janatamapetasoko,
Avekkhassu jātijarābhibhūtaṃ;
Uṭṭhehi vīra vijitasaṅgāma,
Satthavāha aṇaṇa vicara loke.
Desassu [desetu (syā. pī.)] bhagavā dhammaṃ,
Aññātāro bhavissantī’ti.
71PTS 2.40缅 2.34已对照

“诸比丘,那时,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者以偈对那位大梵天说—— ‘为彼等开启了不死之门:诸有耳者,请发其信! 梵天,我因觉有恼害之想,才未在人间宣说这熟习而殊胜的法。’“诸比丘,那时,那位大梵天想:‘我已使毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者允可说法了。’便礼敬毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者,右绕之后,就在那里隐没。

71. ‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho taṃ mahābrahmānaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
‘Apārutā tesaṃ amatassa dvārā,
Ye sotavanto pamuñcantu saddhaṃ;
Vihiṃsasaññī paguṇaṃ na bhāsiṃ,
Dhammaṃ paṇītaṃ manujesu brahme’ti.
‘‘Atha kho so, bhikkhave, mahābrahmā ‘katāvakāso khomhi vipassinā bhagavatā arahatā sammāsambuddhena dhammadesanāyā’ti vipassiṃ bhagavantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tattheva antaradhāyi.
Aggasāvakayugaṃ
72已对照

“诸比丘,那时,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者想:‘我应当先为谁说法呢?谁将迅速了知这法呢?’诸比丘,那时,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者想:‘这位骞茶(Khaṇḍa)王子与国师之子帝须(Tissa)住在槃头婆提王都,是贤智、明达、有慧、长久以来少尘垢性的人。我何不先为骞茶王子与国师之子帝须说法呢?他们将迅速了知这法。’

72. ‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa etadahosi – ‘kassa nu kho ahaṃ paṭhamaṃ dhammaṃ deseyyaṃ, ko imaṃ dhammaṃ khippameva ājānissatī’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa etadahosi – ‘ayaṃ kho khaṇḍo ca rājaputto tisso ca purohitaputto bandhumatiyā rājadhāniyā paṭivasanti paṇḍitā viyattā medhāvino dīgharattaṃ apparajakkhajātikā. Yaṃnūnāhaṃ khaṇḍassa ca rājaputtassa, tissassa ca purohitaputtassa paṭhamaṃ dhammaṃ deseyyaṃ, te imaṃ dhammaṃ khippameva ājānissantī’ti.
73缅 2.35已对照

“诸比丘,那时,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者犹如有力之人伸展屈曲的手臂、或屈曲伸展的手臂那样,从菩提树下隐没,出现于槃头婆提王都的柯马鹿野苑(Khema migadāya)。诸比丘,那时,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者对守苑人说:‘亲爱的守苑人,你去,进入槃头婆提王都,对骞茶王子与国师之子帝须这样说:尊者,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者已到达槃头婆提王都,住在柯马鹿野苑,他想见你们。’诸比丘,守苑人回答毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者:‘是的,尊者。’便进入槃头婆提王都,对骞茶王子与国师之子帝须说:‘尊者,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者已到达槃头婆提王都,住在柯马鹿野苑,他想见你们。’

73. ‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya, pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya; evameva bodhirukkhamūle antarahito bandhumatiyā rājadhāniyā kheme migadāye pāturahosi. Atha kho, bhikkhave, vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho dāyapālaṃ [migadāyapālaṃ (syā.)] āmantesi – ‘ehi tvaṃ, samma dāyapāla, bandhumatiṃ rājadhāniṃ pavisitvā khaṇḍañca rājaputtaṃ tissañca purohitaputtaṃ evaṃ vadehi – vipassī, bhante, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho bandhumatiṃ rājadhāniṃ anuppatto kheme migadāye viharati, so tumhākaṃ dassanakāmo’ti. ‘Evaṃ, bhante’ti kho, bhikkhave, dāyapālo vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa paṭissutvā bandhumatiṃ rājadhāniṃ pavisitvā khaṇḍañca rājaputtaṃ tissañca purohitaputtaṃ etadavoca – ‘vipassī, bhante, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho bandhumatiṃ rājadhāniṃ anuppatto kheme migadāye viharati; so tumhākaṃ dassanakāmo’ti.
74PTS 2.41已对照

“诸比丘,那时,骞茶王子与国师之子帝须命人备好一辆辆好车,登上一辆好车,乘着一辆辆好车从槃头婆提王都出发,朝柯马鹿野苑而去。他们乘车走到车所能通行之处后,便下车步行,来到毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者之处;来到之后,礼敬毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者,坐在一旁。

74. ‘‘Atha kho, bhikkhave, khaṇḍo ca rājaputto tisso ca purohitaputto bhaddāni bhaddāni yānāni yojāpetvā bhaddaṃ bhaddaṃ yānaṃ abhiruhitvā bhaddehi bhaddehi yānehi bandhumatiyā rājadhāniyā niyyiṃsu. Yena khemo migadāyo tena pāyiṃsu. Yāvatikā yānassa bhūmi, yānena gantvā yānā paccorohitvā pattikāva [padikāva (syā.)] yena vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho tenupasaṅkamiṃsu. Upasaṅkamitvā vipassiṃ bhagavantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu.
75已对照

“诸比丘,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者为他们说次第之论(anupubbiṃ kathaṃ),即施论(dānakathā)、戒论(sīlakathā)、生天论(saggakathā);开显诸欲的过患、低劣、杂染,以及出离的功德。当世尊知道他们已心堪能、心柔软、心离盖、心踊跃、心净信时,便开显诸佛自所称扬的说法:苦、集、灭、道。犹如清净、离诸黑点的布能完好地接受染色;正是如此,骞茶王子与国师之子帝须就在那个座位上生起了远尘离垢的法眼(dhammacakkhu):‘凡任何集法,一切皆是灭法。’

75. ‘‘Tesaṃ vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho anupubbiṃ kathaṃ [ānupubbikathaṃ (sī. pī.)] kathesi, seyyathidaṃ – dānakathaṃ sīlakathaṃ saggakathaṃ kāmānaṃ ādīnavaṃ okāraṃ saṃkilesaṃ nekkhamme ānisaṃsaṃ pakāsesi. Yadā te bhagavā aññāsi kallacitte muducitte vinīvaraṇacitte udaggacitte pasannacitte, atha yā buddhānaṃ sāmukkaṃsikā dhammadesanā, taṃ pakāsesi – dukkhaṃ samudayaṃ nirodhaṃ maggaṃ. Seyyathāpi nāma suddhaṃ vatthaṃ apagatakāḷakaṃ sammadeva rajanaṃ paṭiggaṇheyya, evameva khaṇḍassa ca rājaputtassa tissassa ca purohitaputtassa tasmiṃyeva āsane virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi – ‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ, sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’nti.
76PTS 2.42缅 2.36已对照

“诸比丘,他们已见法、已得法、已知法、已深入法,已度疑、已离惑,获得无所畏,于导师的教法中不依他缘,对毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者说:‘奇哉!尊者,奇哉!尊者。尊者,犹如把倒覆的扶起,把遮蔽的揭开,为迷路者指示道路,在黑暗中持来油灯,使有眼者得见诸色。正是如此,世尊以种种方式开显了法。尊者,我们皈依(saraṇa)世尊与法。尊者,愿我们能在世尊座下得到出家,得到具足戒。’

76. ‘‘Te diṭṭhadhammā pattadhammā viditadhammā pariyogāḷhadhammā tiṇṇavicikicchā vigatakathaṃkathā vesārajjappattā aparappaccayā satthusāsane vipassiṃ bhagavantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ etadavocuṃ – ‘abhikkantaṃ, bhante, abhikkantaṃ, bhante. Seyyathāpi, bhante, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya ‘‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’’ti. Evamevaṃ bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito. Ete mayaṃ, bhante, bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāma dhammañca. Labheyyāma mayaṃ, bhante, bhagavato santike pabbajjaṃ, labheyyāma upasampada’nti.
77已对照

“诸比丘,骞茶王子与国师之子帝须在毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者座下得到了出家,得到了具足戒。毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者以法语对他们开示、劝导、激励、令欢喜;开显诸行的过患、低劣、杂染,以及涅槃的功德。当他们被毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者以法语开示、劝导、激励、令欢喜时,不久,心便由不执取而从诸漏解脱。

77. ‘‘Alatthuṃ kho, bhikkhave, khaṇḍo ca rājaputto, tisso ca purohitaputto vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa santike pabbajjaṃ alatthuṃ upasampadaṃ. Te vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṃsesi; saṅkhārānaṃ ādīnavaṃ okāraṃ saṃkilesaṃ nibbāne [nekkhamme (syā.)] ānisaṃsaṃ pakāsesi. Tesaṃ vipassinā bhagavatā arahatā sammāsambuddhena dhammiyā kathāya sandassiyamānānaṃ samādapiyamānānaṃ samuttejiyamānānaṃ sampahaṃsiyamānānaṃ nacirasseva anupādāya āsavehi cittāni vimucciṃsu.
Mahājanakāyapabbajjā
78PTS 2.43已对照

“诸比丘,槃头婆提王都的一大群人,八万四千生众,听说:‘据说毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者已到达槃头婆提王都,住在柯马鹿野苑。又据说骞茶王子与国师之子帝须已在毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者座下剃除须发,披上袈裟衣,从在家出家而成为无家者了。’听了之后,他们想:‘那个法与律必定不是低劣的,那种出家必定不是低劣的——骞茶王子与国师之子帝须竟在其中剃除须发,披上袈裟衣,从在家出家而成为无家者。连骞茶王子与国师之子帝须都要剃除须发,披上袈裟衣,从在家出家而成为无家者,何况我们呢?’诸比丘,于是那一大群人,八万四千生众,从槃头婆提王都出发,前往柯马鹿野苑、前往毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者之处;来到之后,礼敬毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者,坐在一旁。

78. ‘‘Assosi kho, bhikkhave, bandhumatiyā rājadhāniyā mahājanakāyo caturāsītipāṇasahassāni – ‘vipassī kira bhagavā arahaṃ sammāsambuddho bandhumatiṃ rājadhāniṃ anuppatto kheme migadāye viharati. Khaṇḍo ca kira rājaputto tisso ca purohitaputto vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa santike kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajitā’ti. Sutvāna nesaṃ etadahosi – ‘na hi nūna so orako dhammavinayo, na sā orakā pabbajjā, yattha khaṇḍo ca rājaputto tisso ca purohitaputto kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajitā. Khaṇḍo ca rājaputto tisso ca purohitaputto kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajissanti, kimaṅgaṃ pana maya’nti. Atha kho so, bhikkhave, mahājanakāyo caturāsītipāṇasahassāni bandhumatiyā rājadhāniyā nikkhamitvā yena khemo migadāyo yena vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā vipassiṃ bhagavantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu.
79缅 2.37已对照

“诸比丘,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者为他们说次第之论(anupubbiṃ kathaṃ),即施论(dānakathā)、戒论(sīlakathā)、生天论(saggakathā);开显诸欲的过患、低劣、杂染,以及出离的功德。当世尊知道他们已心堪能、心柔软、心离盖、心踊跃、心净信时,便开显诸佛自所称扬的说法:苦、集、灭、道。犹如清净、离诸黑点的布能完好地接受染色;正是如此,那八万四千生众就在那个座位上生起了远尘离垢的法眼(dhammacakkhu):‘凡任何集法,一切皆是灭法。’

79. ‘‘Tesaṃ vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho anupubbiṃ kathaṃ kathesi. Seyyathidaṃ – dānakathaṃ sīlakathaṃ saggakathaṃ kāmānaṃ ādīnavaṃ okāraṃ saṃkilesaṃ nekkhamme ānisaṃsaṃ pakāsesi. Yadā te bhagavā aññāsi kallacitte muducitte vinīvaraṇacitte udaggacitte pasannacitte, atha yā buddhānaṃ sāmukkaṃsikā dhammadesanā, taṃ pakāsesi – dukkhaṃ samudayaṃ nirodhaṃ maggaṃ. Seyyathāpi nāma suddhaṃ vatthaṃ apagatakāḷakaṃ sammadeva rajanaṃ paṭiggaṇheyya, evameva tesaṃ caturāsītipāṇasahassānaṃ tasmiṃyeva āsane virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi – ‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’nti.
80已对照

“诸比丘,他们已见法、已得法、已知法、已深入法,已度疑、已离惑,获得无所畏,于导师的教法中不依他缘,对毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者说:‘奇哉!尊者,奇哉!尊者。尊者,犹如把倒覆的扶起,把遮蔽的揭开,为迷路者指示道路,在黑暗中持来油灯,使有眼者得见诸色。正是如此,世尊以种种方式开显了法。尊者,我们皈依世尊、法与比丘僧团。尊者,愿我们能在世尊座下得到出家,得到具足戒。’

80. ‘‘Te diṭṭhadhammā pattadhammā viditadhammā pariyogāḷhadhammā tiṇṇavicikicchā vigatakathaṃkathā vesārajjappattā aparappaccayā satthusāsane vipassiṃ bhagavantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ etadavocuṃ – ‘abhikkantaṃ, bhante, abhikkantaṃ, bhante. Seyyathāpi, bhante, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya ‘‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’’ti. Evamevaṃ bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito. Ete mayaṃ, bhante, bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāma dhammañca bhikkhusaṅghañca [( ) natthi aṭṭhakathāyaṃ, pāḷiyaṃ pana sabbatthapi dissati]. Labheyyāma mayaṃ, bhante, bhagavato santike pabbajjaṃ labheyyāma upasampada’’nti.
81PTS 2.44已对照

“诸比丘,那八万四千生众在毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者座下得到了出家,得到了具足戒。毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者以法语对他们开示、劝导、激励、令欢喜;开显诸行的过患、低劣、杂染,以及涅槃的功德。当他们被毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者以法语开示、劝导、激励、令欢喜时,不久,心便由不执取而从诸漏解脱。

81. ‘‘Alatthuṃ kho, bhikkhave, tāni caturāsītipāṇasahassāni vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa santike pabbajjaṃ, alatthuṃ upasampadaṃ. Te vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṃsesi; saṅkhārānaṃ ādīnavaṃ okāraṃ saṃkilesaṃ nibbāne ānisaṃsaṃ pakāsesi. Tesaṃ vipassinā bhagavatā arahatā sammāsambuddhena dhammiyā kathāya sandassiyamānānaṃ samādapiyamānānaṃ samuttejiyamānānaṃ sampahaṃsiyamānānaṃ nacirasseva anupādāya āsavehi cittāni vimucciṃsu.
Purimapabbajitānaṃ dhammābhisamayo
82缅 2.38已对照

“诸比丘,那先前的八万四千位出家者听说:‘据说毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者已到达槃头婆提王都,住在柯马鹿野苑,并且据说正在说法。’诸比丘,于是那八万四千位出家者前往槃头婆提王都、前往柯马鹿野苑、前往毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者之处;来到之后,礼敬毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者,坐在一旁。

82. ‘‘Assosuṃ kho, bhikkhave, tāni purimāni caturāsītipabbajitasahassāni – ‘vipassī kira bhagavā arahaṃ sammāsambuddho bandhumatiṃ rājadhāniṃ anuppatto kheme migadāye viharati, dhammañca kira desetī’ti. Atha kho, bhikkhave, tāni caturāsītipabbajitasahassāni yena bandhumatī rājadhānī yena khemo migadāyo yena vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā vipassiṃ bhagavantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu.
83已对照

“诸比丘,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者为他们说次第之论(anupubbiṃ kathaṃ),即施论(dānakathā)、戒论(sīlakathā)、生天论(saggakathā);开显诸欲的过患、低劣、杂染,以及出离的功德。当世尊知道他们已心堪能、心柔软、心离盖、心踊跃、心净信时,便开显诸佛自所称扬的说法:苦、集、灭、道。犹如清净、离诸黑点的布能完好地接受染色;正是如此,那八万四千位出家者就在那个座位上生起了远尘离垢的法眼(dhammacakkhu):‘凡任何集法,一切皆是灭法。’

83. ‘‘Tesaṃ vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho anupubbiṃ kathaṃ kathesi. Seyyathidaṃ – dānakathaṃ sīlakathaṃ saggakathaṃ kāmānaṃ ādīnavaṃ okāraṃ saṃkilesaṃ nekkhamme ānisaṃsaṃ pakāsesi. Yadā te bhagavā aññāsi kallacitte muducitte vinīvaraṇacitte udaggacitte pasannacitte, atha yā buddhānaṃ sāmukkaṃsikā dhammadesanā, taṃ pakāsesi – dukkhaṃ samudayaṃ nirodhaṃ maggaṃ. Seyyathāpi nāma suddhaṃ vatthaṃ apagatakāḷakaṃ sammadeva rajanaṃ paṭiggaṇheyya, evameva tesaṃ caturāsītipabbajitasahassānaṃ tasmiṃyeva āsane virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi – ‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’nti.
84PTS 2.45已对照

“诸比丘,他们已见法、已得法、已知法、已深入法,已度疑、已离惑,获得无所畏,于导师的教法中不依他缘,对毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者说:‘奇哉!尊者,奇哉!尊者。尊者,犹如把倒覆的扶起,把遮蔽的揭开,为迷路者指示道路,在黑暗中持来油灯,使有眼者得见诸色。正是如此,世尊以种种方式开显了法。尊者,我们皈依世尊、法与比丘僧团。尊者,愿我们能在世尊座下得到出家,得到具足戒。’

84. ‘‘Te diṭṭhadhammā pattadhammā viditadhammā pariyogāḷhadhammā tiṇṇavicikicchā vigatakathaṃkathā vesārajjappattā aparappaccayā satthusāsane vipassiṃ bhagavantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ etadavocuṃ – ‘abhikkantaṃ, bhante, abhikkantaṃ, bhante. Seyyathāpi, bhante, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya ‘‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’’ti. Evamevaṃ bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito. Ete mayaṃ, bhante, bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāma dhammañca bhikkhusaṅghañca. Labheyyāma mayaṃ, bhante, bhagavato santike pabbajjaṃ labheyyāma upasampada’’nti.
85缅 2.39已对照

“诸比丘,那八万四千位出家者在毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者座下得到了出家,得到了具足戒。毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者以法语对他们开示、劝导、激励、令欢喜;开显诸行的过患、低劣、杂染,以及涅槃的功德。当他们被毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者以法语开示、劝导、激励、令欢喜时,不久,心便由不执取而从诸漏解脱。

85. ‘‘Alatthuṃ kho, bhikkhave, tāni caturāsītipabbajitasahassāni vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa santike pabbajjaṃ alatthuṃ upasampadaṃ. Te vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṃsesi; saṅkhārānaṃ ādīnavaṃ okāraṃ saṃkilesaṃ nibbāne ānisaṃsaṃ pakāsesi. Tesaṃ vipassinā bhagavatā arahatā sammāsambuddhena dhammiyā kathāya sandassiyamānānaṃ samādapiyamānānaṃ samuttejiyamānānaṃ sampahaṃsiyamānānaṃ nacirasseva anupādāya āsavehi cittāni vimucciṃsu.
Cārikāanujānanaṃ
86PTS 2.46已对照

“诸比丘,那时,槃头婆提王都住着一个大比丘僧团,有六百八十万比丘。诸比丘,那时,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者独处静坐时,心中生起了这样的思虑:‘如今槃头婆提王都住着一个大比丘僧团,有六百八十万比丘。我何不允许比丘们:“诸比丘,你们游行去吧,为众人的利益,为众人的安乐,出于对世间的悲愍,为诸天与人的义利、利益与安乐;不要两人同行一路。诸比丘,你们要教导初善、中善、后善的,具足义理与文句的法,显示完全圆满、遍净的梵行。有少尘垢性的众生,因不闻法而衰退;[若得闻法,]他们将成为法的了知者。此外,每过六年,应当来到槃头婆提王都诵波罗提木叉(pātimokkha)。”

86. ‘‘Tena kho pana, bhikkhave, samayena bandhumatiyā rājadhāniyā mahābhikkhusaṅgho paṭivasati aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṃ. Atha kho, bhikkhave, vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘mahā kho etarahi bhikkhusaṅgho bandhumatiyā rājadhāniyā paṭivasati aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṃ, yaṃnūnāhaṃ bhikkhū anujāneyyaṃ – ‘caratha, bhikkhave, cārikaṃ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ; mā ekena dve agamittha; desetha, bhikkhave, dhammaṃ ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāsetha. Santi sattā apparajakkhajātikā, assavanatā dhammassa parihāyanti, bhavissanti dhammassa aññātāro. Api ca channaṃ channaṃ vassānaṃ accayena bandhumatī rājadhānī upasaṅkamitabbā pātimokkhuddesāyā’’’ti.
87PTS 2.47缅 2.40已对照

“诸比丘,那时,某位大梵天以心了知毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者心中的思虑,便犹如有力之人伸展屈曲的手臂、或屈曲伸展的手臂那样,从梵天界隐没,出现在毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者面前。诸比丘,那时,那位大梵天把上衣偏袒一肩,向毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者合掌,对毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者说:‘正是这样,世尊;正是这样,善逝。尊者,如今槃头婆提王都住着一个大比丘僧团,有六百八十万比丘。尊者,愿世尊允许比丘们:“诸比丘,你们游行去吧,为众人的利益,为众人的安乐,出于对世间的悲愍,为诸天与人的义利、利益与安乐;不要两人同行一路。诸比丘,你们要教导初善、中善、后善的,具足义理与文句的法,显示完全圆满、遍净的梵行。有少尘垢性的众生,因不闻法而衰退;[若得闻法,]他们将成为法的了知者。”尊者,我们也会这样安排,使比丘们每过六年就来到槃头婆提王都诵波罗提木叉。’诸比丘,那位大梵天说了这话;说了这话之后,礼敬毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者,右绕之后,就在那里隐没。

87. ‘‘Atha kho, bhikkhave, aññataro mahābrahmā vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa cetasā cetoparivitakkamaññāya seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya, pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya. Evameva brahmaloke antarahito vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa purato pāturahosi. Atha kho so, bhikkhave, mahābrahmā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā yena vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho tenañjaliṃ paṇāmetvā vipassiṃ bhagavantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ etadavoca – ‘evametaṃ, bhagavā, evametaṃ, sugata. Mahā kho, bhante, etarahi bhikkhusaṅgho bandhumatiyā rājadhāniyā paṭivasati aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṃ, anujānātu, bhante, bhagavā bhikkhū – ‘‘caratha, bhikkhave, cārikaṃ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ; mā ekena dve agamittha; desetha, bhikkhave, dhammaṃ ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāsetha. Santi sattā apparajakkhajātikā, assavanatā dhammassa parihāyanti, bhavissanti dhammassa aññātāro’’ti [aññātāro (ssabbattha)]. Api ca, bhante, mayaṃ tathā karissāma yathā bhikkhū channaṃ channaṃ vassānaṃ accayena bandhumatiṃ rājadhāniṃ upasaṅkamissanti pātimokkhuddesāyā’ti. Idamavoca, bhikkhave, so mahābrahmā, idaṃ vatvā vipassiṃ bhagavantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tattheva antaradhāyi.
88PTS 2.48缅 2.41已对照

“诸比丘,那时,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者在傍晚时分从静坐中起身,对比丘们说:‘诸比丘,我在此独处静坐时,心中生起了这样的思虑:如今槃头婆提王都住着一个大比丘僧团,有六百八十万比丘。我何不允许比丘们:“诸比丘,你们游行去吧,为众人的利益,为众人的安乐,出于对世间的悲愍,为诸天与人的义利、利益与安乐;不要两人同行一路。诸比丘,你们要教导初善、中善、后善的,具足义理与文句的法,显示完全圆满、遍净的梵行。有少尘垢性的众生,因不闻法而衰退;[若得闻法,]他们将成为法的了知者。此外,每过六年,应当来到槃头婆提王都诵波罗提木叉(pātimokkha)。”‘诸比丘,那时,某位大梵天以心了知我心中的思虑,便犹如有力之人伸展屈曲的手臂、或屈曲伸展的手臂那样,从梵天界隐没,出现在我面前。诸比丘,那时,那位大梵天把上衣偏袒一肩,向我合掌,对我说:“正是这样,世尊;正是这样,善逝。尊者,如今槃头婆提王都住着一个大比丘僧团,有六百八十万比丘。尊者,愿世尊允许比丘们:‘诸比丘,你们游行去吧,为众人的利益,为众人的安乐,出于对世间的悲愍,为诸天与人的义利、利益与安乐;不要两人同行一路。诸比丘,你们要教导……乃至……有少尘垢性的众生,因不闻法而衰退;[若得闻法,]他们将成为法的了知者。’尊者,我们也会这样安排,使比丘们每过六年就来到槃头婆提王都诵波罗提木叉。”诸比丘,那位大梵天说了这话;说了这话之后,礼敬我,右绕之后,就在那里隐没。’‘诸比丘,我允许[你们]:你们游行去吧,为众人的利益,为众人的安乐,出于对世间的悲愍,为诸天与人的义利、利益与安乐;不要两人同行一路。诸比丘,你们要教导初善、中善、后善的,具足义理与文句的法,显示完全圆满、遍净的梵行。有少尘垢性的众生,因不闻法而衰退;[若得闻法,]他们将成为法的了知者。此外,诸比丘,每过六年,应当来到槃头婆提王都诵波罗提木叉。’诸比丘,那时,比丘们大多在一日之内就出发去各地游行了。

88. ‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito bhikkhū āmantesi – ‘idha mayhaṃ, bhikkhave, rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – mahā kho etarahi bhikkhusaṅgho bandhumatiyā rājadhāniyā paṭivasati aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṃ. Yaṃnūnāhaṃ bhikkhū anujāneyyaṃ – ‘caratha, bhikkhave, cārikaṃ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ; mā ekena dve agamittha; desetha, bhikkhave, dhammaṃ ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāsetha. Santi sattā apparajakkhajātikā, assavanatā dhammassa parihāyanti, bhavissanti dhammassa aññātāro. Api ca, channaṃ channaṃ vassānaṃ accayena bandhumatī rājadhānī upasaṅkamitabbā pātimokkhuddesāyāti.
‘‘‘Atha kho, bhikkhave, aññataro mahābrahmā mama cetasā cetoparivitakkamaññāya seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya, pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya, evameva brahmaloke antarahito mama purato pāturahosi. Atha kho so, bhikkhave, mahābrahmā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā yenāhaṃ tenañjaliṃ paṇāmetvā maṃ etadavoca – ‘‘evametaṃ, bhagavā, evametaṃ, sugata. Mahā kho, bhante, etarahi bhikkhusaṅgho bandhumatiyā rājadhāniyā paṭivasati aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṃ. Anujānātu, bhante, bhagavā bhikkhū – ‘caratha, bhikkhave, cārikaṃ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ; mā ekena dve agamittha; desetha, bhikkhave, dhammaṃ…pe… santi sattā apparajakkhajātikā, assavanatā dhammassa parihāyanti, bhavissanti dhammassa aññātāro’ti. Api ca, bhante, mayaṃ tathā karissāma, yathā bhikkhū channaṃ channaṃ vassānaṃ accayena bandhumatiṃ rājadhāniṃ upasaṅkamissanti pātimokkhuddesāyā’’ti. Idamavoca, bhikkhave, so mahābrahmā, idaṃ vatvā maṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tattheva antaradhāyi’.
‘‘‘Anujānāmi, bhikkhave, caratha cārikaṃ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ; mā ekena dve agamittha; desetha, bhikkhave, dhammaṃ ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāsetha. Santi sattā apparajakkhajātikā, assavanatā dhammassa parihāyanti, bhavissanti dhammassa aññātāro. Api ca, bhikkhave, channaṃ channaṃ vassānaṃ accayena bandhumatī rājadhānī upasaṅkamitabbā pātimokkhuddesāyā’ti. Atha kho, bhikkhave, bhikkhū yebhuyyena ekāheneva janapadacārikaṃ pakkamiṃsu.
89PTS 2.49已对照

“那时,在阎浮提(Jambudīpa)有八万四千座住处。当一年过去时,诸天神发声宣告:‘诸位尊驾,一年已经过去,如今还剩五年;五年之后,应当来到槃头婆提王都诵波罗提木叉。’当两年过去时……当三年过去时……当四年过去时……当五年过去时,诸天神发声宣告:‘诸位尊驾,五年已经过去,如今还剩一年;一年之后,应当来到槃头婆提王都诵波罗提木叉。’当六年过去时,诸天神发声宣告:‘诸位尊驾,六年已经过去,如今正是来到槃头婆提王都诵波罗提木叉的时候了。’诸比丘,那时,那些比丘有的以自己的神通力,有的以诸天神的神通力,在一日之内就来到槃头婆提王都诵波罗提木叉。

89. ‘‘Tena kho pana samayena jambudīpe caturāsīti āvāsasahassāni honti. Ekamhi hi vasse nikkhante devatā saddamanussāvesuṃ – ‘nikkhantaṃ kho, mārisā, ekaṃ vassaṃ; pañca dāni vassāni sesāni; pañcannaṃ vassānaṃ accayena bandhumatī rājadhānī upasaṅkamitabbā pātimokkhuddesāyā’ti. Dvīsu vassesu nikkhantesu… tīsu vassesu nikkhantesu… catūsu vassesu nikkhantesu… pañcasu vassesu nikkhantesu devatā saddamanussāvesuṃ – ‘nikkhantāni kho, mārisā, pañcavassāni; ekaṃ dāni vassaṃ sesaṃ; ekassa vassassa accayena bandhumatī rājadhānī upasaṅkamitabbā pātimokkhuddesāyā’ti. Chasu vassesu nikkhantesu devatā saddamanussāvesuṃ – ‘nikkhantāni kho, mārisā, chabbassāni, samayo dāni bandhumatiṃ rājadhāniṃ upasaṅkamituṃ pātimokkhuddesāyā’ti. Atha kho te, bhikkhave, bhikkhū appekacce sakena iddhānubhāvena appekacce devatānaṃ iddhānubhāvena ekāheneva bandhumatiṃ rājadhāniṃ upasaṅkamiṃsu pātimokkhuddesāyāti [pātimokkhuddesāya (?)].
90PTS 2.50缅 2.42已对照

“诸比丘,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者就在那里于比丘僧团中如是诵波罗提木叉—— ‘忍辱、堪忍是最上的苦行,诸佛说涅槃为最上; 害他者非是出家人,恼他者不成为沙门。 一切恶莫作,具足于诸善; 净化自己心,此是诸佛教。 不诽谤、不伤害,于波罗提木叉中防护; 于食知量,[受用]边远的坐卧处; 致力于增上心,此是诸佛教。’

90. ‘‘Tatra sudaṃ, bhikkhave, vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho bhikkhusaṅghe evaṃ pātimokkhaṃ uddisati –
‘Khantī paramaṃ tapo titikkhā,
Nibbānaṃ paramaṃ vadanti buddhā;
Na hi pabbajito parūpaghātī,
Na samaṇo [samaṇo (sī. syā. pī.)] hoti paraṃ viheṭhayanto.
‘Sabbapāpassa akaraṇaṃ, kusalassa upasampadā;
Sacittapariyodapanaṃ, etaṃ buddhānasāsanaṃ.
‘Anūpavādo anūpaghāto [anupavādo anupaghāto (pī. ka.)], pātimokkhe ca saṃvaro;
Mattaññutā ca bhattasmiṃ, pantañca sayanāsanaṃ;
Adhicitte ca āyogo, etaṃ buddhānasāsana’nti.
Devatārocanaṃ
91PTS 2.51缅 2.43已对照

“诸比丘,有一次,我住在郁伽罗(Ukkaṭṭhā)的吉祥林(Subhagavana)沙拉树王之下。诸比丘,那时,我独处静坐,心中生起了这样的思虑:‘在这漫长的时期中,我未曾住过的众生居,除净居天(Suddhāvāsa)诸天[之处]以外,是不易得的。我何不前往净居天诸天之处呢?’诸比丘,于是我犹如有力之人伸展屈曲的手臂、或屈曲伸展的手臂那样,从郁伽罗的吉祥林沙拉树王之下隐没,出现于无烦天(Aviha)诸天之中。诸比丘,在那天众之中,有数千天神、数十万天神来到我这里;来到之后,礼敬我,站在一旁。诸比丘,站在一旁的那些天神对我说:‘尊驾,距今九十一劫,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者出现于世间。尊驾,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者生为刹帝利,出生于刹帝利家族。尊驾,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者姓为憍陈如。尊驾,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者的寿量为八万岁。尊驾,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者在波咤梨树下正觉。尊驾,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者有名为骞茶与帝须的一对弟子,是最上的贤善一对。尊驾,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者有三次弟子的集会。一次弟子的集会有六百八十万比丘;一次弟子的集会有十万比丘;一次弟子的集会有八万比丘。尊驾,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者的这三次弟子的集会,[与会者]全都是漏尽者。尊驾,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者有名为阿育的比丘为侍者,是最上的侍者。尊驾,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者的父亲是名为槃头的国王,母亲是名为槃头婆提的王后,为生母。槃头王的王都是名为槃头婆提的城。尊驾,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者的出离是这样的,出家是这样的,精勤是这样的,正觉是这样的,转法轮是这样的。尊驾,我们曾在毗婆尸世尊[的教法]中修习梵行,对诸欲离欲欲,如今受生于此。’……乃至……“诸比丘,就在那同一天众之中,有数千天神、数十万天神来到我这里;来到之后,礼敬我,站在一旁。诸比丘,站在一旁的那些天神对我说:‘尊驾,就在这贤劫中,世尊如今为阿罗汉、正等正觉者出现于世间。尊驾,世尊生为刹帝利,出生于刹帝利家族。尊驾,世尊姓为乔达摩。尊驾,世尊的寿量少、微、轻;长寿的人,也不过一百岁,或稍多一些。尊驾,世尊在阿萨他树下正觉。尊驾,世尊有名为舍利弗与目犍连的一对弟子,是最上的贤善一对。尊驾,世尊有一次弟子的集会,有一千二百五十位比丘。尊驾,世尊的这一次弟子的集会,[与会者]全都是漏尽者。尊驾,世尊有名为阿难的比丘为侍者,是最上的侍者。尊驾,世尊的父亲是名为净饭的国王,母亲是名为摩耶的王后,为生母。王都是名为迦毘罗卫的城。尊驾,世尊的出离是这样的,出家是这样的,精勤是这样的,正觉是这样的,转法轮是这样的。尊驾,我们曾在世尊[的教法]中修习梵行,对诸欲离欲欲,如今受生于此。’

91. ‘‘Ekamidāhaṃ, bhikkhave, samayaṃ ukkaṭṭhāyaṃ viharāmi subhagavane sālarājamūle. Tassa mayhaṃ, bhikkhave, rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘na kho so sattāvāso sulabharūpo, yo mayā anāvutthapubbo [anajjhāvuṭṭhapubbo (ka. sī. ka.)] iminā dīghena addhunā aññatra suddhāvāsehi devehi. Yaṃnūnāhaṃ yena suddhāvāsā devā tenupasaṅkameyya’nti. Atha khvāhaṃ, bhikkhave, seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya, pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya, evameva ukkaṭṭhāyaṃ subhagavane sālarājamūle antarahito avihesu devesu pāturahosiṃ. Tasmiṃ, bhikkhave, devanikāye anekāni devatāsahassāni anekāni devatāsatasahassāni [anekāni devatāsatāni anekāni devatāsahassāni (syā.)] yenāhaṃ tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Ekamantaṃ ṭhitā kho, bhikkhave, tā devatā maṃ etadavocuṃ – ‘ito so, mārisā, ekanavutikappe yaṃ vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho loke udapādi. Vipassī, mārisā, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho khattiyo jātiyā ahosi, khattiyakule udapādi. Vipassī, mārisā, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho koṇḍañño gottena ahosi. Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa asītivassasahassāni āyuppamāṇaṃ ahosi. Vipassī, mārisā, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho pāṭaliyā mūle abhisambuddho. Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa khaṇḍatissaṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ. Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa tayo sāvakānaṃ sannipātā ahesuṃ. Eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṃ. Eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi bhikkhusatasahassaṃ. Eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi asītibhikkhusahassāni. Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa ime tayo sāvakānaṃ sannipātā ahesuṃ sabbesaṃyeva khīṇāsavānaṃ. Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa asoko nāma bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko. Vipassissa, mārisa, bhagavato arahato sammāsambuddhassa bandhumā nāma rājā pitā ahosi. Bandhumatī nāma devī mātā ahosi janetti. Bandhumassa rañño bandhumatī nāma nagaraṃ rājadhānī ahosi. Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa evaṃ abhinikkhamanaṃ ahosi evaṃ pabbajjā evaṃ padhānaṃ evaṃ abhisambodhi evaṃ dhammacakkappavattanaṃ. Te mayaṃ, mārisā, vipassimhi bhagavati brahmacariyaṃ caritvā kāmesu kāmacchandaṃ virājetvā idhūpapannā’ti …pe…
‘‘Tasmiṃyeva kho, bhikkhave, devanikāye anekāni devatāsahassāni anekāni devatāsatasahassāni [anekāni devatāsatāni anekāni devatāsahassāni (syā. evamuparipi)] yenāhaṃ tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Ekamantaṃ ṭhitā kho, bhikkhave, tā devatā maṃ etadavocuṃ – ‘imasmiṃyeva kho, mārisā, bhaddakappe bhagavā etarahi arahaṃ sammāsambuddho loke uppanno. Bhagavā, mārisā, khattiyo jātiyā khattiyakule uppanno. Bhagavā, mārisā, gotamo gottena. Bhagavato, mārisā, appakaṃ āyuppamāṇaṃ parittaṃ lahukaṃ yo ciraṃ jīvati, so vassasataṃ appaṃ vā bhiyyo. Bhagavā, mārisā, assatthassa mūle abhisambuddho. Bhagavato, mārisā, sāriputtamoggallānaṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ. Bhagavato, mārisā, eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi aḍḍhateḷasāni bhikkhusatāni. Bhagavato, mārisā, ayaṃ eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi sabbesaṃyeva khīṇāsavānaṃ. Bhagavato, mārisā, ānando nāma bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko. Bhagavato, mārisā, suddhodano nāma rājā pitā ahosi. Māyā nāma devī mātā ahosi janetti. Kapilavatthu nāma nagaraṃ rājadhānī ahosi. Bhagavato, mārisā, evaṃ abhinikkhamanaṃ ahosi evaṃ pabbajjā evaṃ padhānaṃ evaṃ abhisambodhi evaṃ dhammacakkappavattanaṃ. Te mayaṃ, mārisā, bhagavati brahmacariyaṃ caritvā kāmesu kāmacchandaṃ virājetvā idhūpapannā’ti.
92缅 2.45已对照

“诸比丘,于是我与无烦天诸天一同前往无热天(Atappa)诸天之处……乃至……诸比丘,于是我与无烦天诸天、无热天诸天一同前往善现天(Sudassa)诸天之处。诸比丘,于是我与无烦天诸天、无热天诸天、善现天诸天一同前往善见天(Sudassī)诸天之处。诸比丘,于是我与无烦天诸天、无热天诸天、善现天诸天、善见天诸天一同前往色究竟天(Akaniṭṭha)诸天之处。诸比丘,在那天众之中,有数千天神、数十万天神来到我这里;来到之后,礼敬我,站在一旁。“诸比丘,站在一旁的那些天神对我说:‘尊驾,距今九十一劫,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者出现于世间。尊驾,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者生为刹帝利,出生于刹帝利家族。尊驾,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者姓为憍陈如。尊驾,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者的寿量为八万岁。尊驾,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者在波咤梨树下正觉。尊驾,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者有名为骞茶与帝须的一对弟子,是最上的贤善一对。尊驾,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者有三次弟子的集会。一次弟子的集会有六百八十万比丘;一次弟子的集会有十万比丘;一次弟子的集会有八万比丘。尊驾,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者的这三次弟子的集会,[与会者]全都是漏尽者。尊驾,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者有名为阿育的比丘为侍者,是最上的侍者。尊驾,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者的父亲是名为槃头的国王,母亲是名为槃头婆提的王后,为生母。槃头王的王都是名为槃头婆提的城。尊驾,毗婆尸世尊、阿罗汉、正等正觉者的出离是这样的,出家是这样的,精勤是这样的,正觉是这样的,转法轮是这样的。尊驾,我们曾在毗婆尸世尊[的教法]中修习梵行,对诸欲离欲欲,如今受生于此。’诸比丘,就在那同一天众之中,有数千天神、数十万天神来到我这里;来到之后,礼敬我,站在一旁。诸比丘,站在一旁的那些天神对我说:‘尊驾,距今三十一劫,尸弃世尊……乃至……尊驾,我们曾在尸弃世尊[的教法]中……乃至……尊驾,就在那三十一劫中,毗舍浮世尊……乃至……尊驾,我们曾在毗舍浮世尊[的教法]中……乃至……尊驾,就在这贤劫中,拘留孙、拘那含牟尼、迦叶世尊……乃至……尊驾,我们曾在拘留孙、拘那含牟尼、迦叶世尊[的教法]中修习梵行,对诸欲离欲欲,如今受生于此。’

92. ‘‘Atha khvāhaṃ, bhikkhave, avihehi devehi saddhiṃ yena atappā devā tenupasaṅkamiṃ…pe… atha khvāhaṃ, bhikkhave, avihehi ca devehi atappehi ca devehi saddhiṃ yena sudassā devā tenupasaṅkamiṃ. Atha khvāhaṃ, bhikkhave, avihehi ca devehi atappehi ca devehi sudassehi ca devehi saddhiṃ yena sudassī devā tenupasaṅkamiṃ. Atha khvāhaṃ, bhikkhave, avihehi ca devehi atappehi ca devehi sudassehi ca devehi sudassīhi ca devehi saddhiṃ yena akaniṭṭhā devā tenupasaṅkamiṃ. Tasmiṃ, bhikkhave, devanikāye anekāni devatāsahassāni anekāni devatāsatasahassāni yenāhaṃ tenupasaṅkamiṃsu, upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu.
‘‘Ekamantaṃ ṭhitā kho, bhikkhave, tā devatā maṃ etadavocuṃ – ‘ito so, mārisā, ekanavutikappe yaṃ vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho loke udapādi. Vipassī, mārisā, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho khattiyo jātiyā ahosi. Khattiyakule udapādi. Vipassī, mārisā, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho koṇḍañño gottena ahosi. Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa asītivassasahassāni āyuppamāṇaṃ ahosi. Vipassī, mārisā, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho pāṭaliyā mūle abhisambuddho. Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa khaṇḍatissaṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ. Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa tayo sāvakānaṃ sannipātā ahesuṃ. Eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṃ. Eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi bhikkhusatasahassaṃ. Eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi asītibhikkhusahassāni. Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa ime tayo sāvakānaṃ sannipātā ahesuṃ sabbesaṃyeva khīṇāsavānaṃ. Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa asoko nāma bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko. Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa bandhumā nāma rājā pitā ahosi bandhumatī nāma devī mātā ahosi janetti. Bandhumassa rañño bandhumatī nāma nagaraṃ rājadhānī ahosi. Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa evaṃ abhinikkhamanaṃ ahosi evaṃ pabbajjā evaṃ padhānaṃ evaṃ abhisambodhi, evaṃ dhammacakkappavattanaṃ. Te mayaṃ, mārisā, vipassimhi bhagavati brahmacariyaṃ caritvā kāmesu kāmacchandaṃ virājetvā idhūpapannā’ti. Tasmiṃyeva kho, bhikkhave, devanikāye anekāni devatāsahassāni anekāni devatāsatasahassāni yenāhaṃ tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Ekamantaṃ ṭhitā kho, bhikkhave, tā devatā maṃ etadavocuṃ – ‘ito so, mārisā, ekatiṃse kappe yaṃ sikhī bhagavā…pe… te mayaṃ, mārisā, sikhimhi bhagavati tasmiññeva kho mārisā, ekatiṃse kappe yaṃ vessabhū bhagavā…pe… te mayaṃ, mārisā, vessabhumhi bhagavati…pe… imasmiṃyeva kho, mārisā, bhaddakappe kakusandho koṇāgamano kassapo bhagavā…pe… te mayaṃ, mārisā, kakusandhamhi koṇāgamanamhi kassapamhi bhagavati brahmacariyaṃ caritvā kāmesu kāmacchandaṃ virājetvā idhūpapannā’ti.
93PTS 2.53缅 2.46已对照

“诸比丘,就在那同一天众之中,有数千天神、数十万天神来到我这里;来到之后,礼敬我,站在一旁。诸比丘,站在一旁的那些天神对我说:‘尊驾,就在这贤劫中,世尊如今为阿罗汉、正等正觉者出现于世间。尊驾,世尊生为刹帝利,出生于刹帝利家族。尊驾,世尊姓为乔达摩。尊驾,世尊的寿量少、微、轻;长寿的人,也不过一百岁,或稍多一些。尊驾,世尊在阿萨他树下正觉。尊驾,世尊有名为舍利弗与目犍连的一对弟子,是最上的贤善一对。尊驾,世尊有一次弟子的集会,有一千二百五十位比丘。尊驾,世尊的这一次弟子的集会,[与会者]全都是漏尽者。尊驾,世尊有名为阿难的比丘为侍者,是最上的侍者。尊驾,世尊的父亲是名为净饭的国王,母亲是名为摩耶的王后,为生母。王都是名为迦毘罗卫的城。尊驾,世尊的出离是这样的,出家是这样的,精勤是这样的,正觉是这样的,转法轮是这样的。尊驾,我们曾在世尊[的教法]中修习梵行,对诸欲离欲欲,如今受生于此。’

93. ‘‘Tasmiṃyeva kho, bhikkhave, devanikāye anekāni devatāsahassāni anekāni devatāsatasahassāni yenāhaṃ tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Ekamantaṃ ṭhitā kho, bhikkhave, tā devatā maṃ etadavocuṃ – ‘imasmiṃyeva kho, mārisā, bhaddakappe bhagavā etarahi arahaṃ sammāsambuddho loke uppanno. Bhagavā, mārisā, khattiyo jātiyā, khattiyakule uppanno. Bhagavā, mārisā, gotamo gottena. Bhagavato, mārisā, appakaṃ āyuppamāṇaṃ parittaṃ lahukaṃ yo ciraṃ jīvati, so vassasataṃ appaṃ vā bhiyyo. Bhagavā, mārisā, assatthassa mūle abhisambuddho. Bhagavato, mārisā, sāriputtamoggallānaṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ. Bhagavato, mārisā, eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi aḍḍhateḷasāni bhikkhusatāni. Bhagavato, mārisā, ayaṃ eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi sabbesaṃyeva khīṇāsavānaṃ. Bhagavato, mārisā, ānando nāma bhikkhu upaṭṭhāko aggupaṭṭhāko ahosi. Bhagavato, mārisā, suddhodano nāma rājā pitā ahosi. Māyā nāma devī mātā ahosi janetti. Kapilavatthu nāma nagaraṃ rājadhānī ahosi. Bhagavato, mārisā, evaṃ abhinikkhamanaṃ ahosi, evaṃ pabbajjā, evaṃ padhānaṃ, evaṃ abhisambodhi, evaṃ dhammacakkappavattanaṃ. Te mayaṃ, mārisā, bhagavati brahmacariyaṃ caritvā kāmesu kāmacchandaṃ virājetvā idhūpapannā’ti.
94PTS 2.54已对照

“诸比丘,正是如此,如来善通达了这法界,由于善通达了这法界,如来才对于过去已般涅槃、已断妄衍、已断[轮回之]路、已尽轮回、已越一切苦的诸佛,随念其生,随念其名,随念其姓,随念其寿量,随念其一对弟子,随念其弟子的集会——‘那些世尊有如是生’,又‘那些世尊有如是名、如是姓、如是戒、如是法、如是慧、如是住、如是解脱’。“诸天也把这件事告知了如来,因此如来才对于过去已般涅槃、已断妄衍、已断[轮回之]路、已尽轮回、已越一切苦的诸佛,随念其生,随念其名,随念其姓,随念其寿量,随念其一对弟子,随念其弟子的集会——‘那些世尊有如是生’,又‘那些世尊有如是名、如是姓、如是戒、如是法、如是慧、如是住、如是解脱’。”世尊说了这[经]。那些比丘满意、欢喜世尊之所说。《大本经》第一,终。

94. ‘‘Iti kho, bhikkhave, tathāgatassevesā dhammadhātu suppaṭividdhā, yassā dhammadhātuyā suppaṭividdhattā tathāgato atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jātitopi anussarati, nāmatopi anussarati, gottatopi anussarati, āyuppamāṇatopi anussarati, sāvakayugatopi anussarati, sāvakasannipātatopi anussarati ‘evaṃjaccā te bhagavanto ahesuṃ’ itipi. ‘Evaṃnāmā evaṃgottā evaṃsīlā evaṃdhammā evaṃpaññā evaṃvihārī evaṃvimuttā te bhagavanto ahesuṃ’ itipīti.
‘‘Devatāpi tathāgatassa etamatthaṃ ārocesuṃ, yena tathāgato atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jātitopi anussarati, nāmatopi anussarati, gottatopi anussarati, āyuppamāṇatopi anussarati, sāvakayugatopi anussarati, sāvakasannipātatopi anussarati ‘evaṃjaccā te bhagavanto ahesuṃ’ itipi. ‘Evaṃnāmā evaṃgottā evaṃsīlā evaṃdhammā evaṃpaññā evaṃvihārī evaṃvimuttā te bhagavanto ahesuṃ’ itipī’’ti.
Idamavoca bhagavā. Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti.
Mahāpadānasuttaṃ niṭṭhitaṃ paṭhamaṃ.