3.阿摩昼经(Ambaṭṭhasutta)3. Ambaṭṭhasuttaṃ
254PTS 1.87缅 1.82已对照
如是我闻:一时,世尊(Bhagavā)在憍萨罗国(Kosala)游行,与约五百位比丘(bhikkhu)组成的大比丘僧团一起,抵达一座名为伊车能伽罗(Icchānaṅgala)的憍萨罗国婆罗门村。在那里,世尊住在伊车能伽罗的伊车能伽罗丛林中。
. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā kosalesu cārikaṃ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi yena icchānaṅgalaṃ nāma kosalānaṃ brāhmaṇagāmo tadavasari. Tatra sudaṃ bhagavā icchānaṅgale viharati icchānaṅgalavanasaṇḍe.
沸伽罗娑罗其人Pokkharasātivatthu
255PTS 1.88已对照
那时,婆罗门(brāhmaṇa)沸伽罗娑罗(Pokkharasāti)住在郁伽罗(Ukkaṭṭhā),[该地]人口众多,草料、薪木、水源俱全,谷物丰饶,是王家领地,为憍萨罗国王波斯匿(Pasenadi)所赐的王家赏赐、梵分之地。婆罗门沸伽罗娑罗听说:“诸位,沙门(samaṇa)乔达摩(Gotama)——释迦(sakya)子,从释迦家族出家者——在憍萨罗国游行,与约五百位比丘组成的大比丘僧团一起,已到达伊车能伽罗,住在伊车能伽罗的伊车能伽罗丛林中。关于那位乔达摩尊师,有这样的善名声传扬:‘那位世尊亦即是阿罗汉(arahant)、正等正觉者(sammāsambuddha)、明行具足(vijjācaraṇasampanna)、善逝(sugata)、世间解(lokavidū)、无上者、调御丈夫(anuttarapurisadammasārathi)、天人导师(satthādevamanussānaṃ)、佛陀(buddha)、世尊。’他自己以证智证知这个有诸天、魔(māra)、梵天(brahma)的世间,以及有沙门、婆罗门、诸天与人的人众之后,予以宣说。他教导初善、中善、后善的,具足义理与文句的法,显示完全圆满、遍净的梵行(brahmacariya)。能够见到这样的阿罗汉,真是很好。”
. Tena kho pana samayena brāhmaṇo pokkharasāti ukkaṭṭhaṃ [pokkharasātī (sī.), pokkharasādi (pī.)] ajjhāvasati sattussadaṃ satiṇakaṭṭhodakaṃ sadhaññaṃ rājabhoggaṃ raññā pasenadinā kosalena dinnaṃ rājadāyaṃ brahmadeyyaṃ. Assosi kho brāhmaṇo pokkharasāti – ‘‘samaṇo khalu, bho, gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito kosalesu cārikaṃ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi icchānaṅgalaṃ anuppatto icchānaṅgale viharati icchānaṅgalavanasaṇḍe. Taṃ kho pana bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato – ‘itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā’ [bhagavāti (syā. kaṃ.), uparisoṇadaṇḍasuttādīsupi buddhaguṇakathāyaṃ evameva dissati]. So imaṃ lokaṃ sadevakaṃ samārakaṃ sabrahmakaṃ sassamaṇabrāhmaṇiṃ pajaṃ sadevamanussaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedeti. So dhammaṃ deseti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ, sātthaṃ sabyañjanaṃ, kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāseti. Sādhu kho pana tathārūpānaṃ arahataṃ dassanaṃ hotī’’ti.
青年阿摩昼Ambaṭṭhamāṇavo
256缅 1.83已对照
· replace已获认可、得到印证 → 已获[师]认可、自许[通达]
依据:paṭiññāta为主动自许义,原“得到印证”作被动受证解,与注文“[自己]也承认”相抵牾
· replaceanuññātapaṭiññāta“已被[老师]认可、[自己]也承认”,译“已获认可、得到印证” → anuññātapaṭiññāta“已被[老师]认可、[自己]也自许”(paṭiññāta为主动自许,非被动受证),译“已获[师]认可、自许[通达]”(依审校R1修正)
依据:注文与正文同步
那时,婆罗门沸伽罗娑罗有一位名叫阿摩昼的青年弟子,他是读诵者、持圣典者,通达三吠陀(veda),及其语汇、仪轨、音韵与语源分析,以及作为第五的古传说;他通晓语句、精通文法,于顺世论及大丈夫相(mahāpurisalakkhaṇa)圆满无缺,在自己老师的三吠陀教典上已获[师]认可、自许[通达]:“我所知道的,你也知道;你所知道的,我也知道。”
. Tena kho pana samayena brāhmaṇassa pokkharasātissa ambaṭṭho nāma māṇavo antevāsī hoti ajjhāyako mantadharo tiṇṇaṃ vedānaṃ [bedānaṃ (ka.)] pāragū sanighaṇḍukeṭubhānaṃ sākkharappabhedānaṃ itihāsapañcamānaṃ padako veyyākaraṇo lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo anuññātapaṭiññāto sake ācariyake tevijjake pāvacane – ‘‘yamahaṃ jānāmi, taṃ tvaṃ jānāsi; yaṃ tvaṃ jānāsi tamahaṃ jānāmī’’ti.
257已对照
于是,婆罗门沸伽罗娑罗对青年阿摩昼说:“亲爱的阿摩昼,这位沙门乔达摩——释迦子,从释迦家族出家者——在憍萨罗国游行,与约五百位比丘组成的大比丘僧团一起,已到达伊车能伽罗,住在伊车能伽罗的伊车能伽罗丛林中。关于那位乔达摩尊师,有这样的善名声传扬:‘那位世尊亦即是阿罗汉、正等正觉者、明行具足、善逝、世间解、无上者、调御丈夫、天人导师、佛陀、世尊。’他自己以证智证知这个有诸天、魔、梵天的世间,以及有沙门、婆罗门、诸天与人的人众之后,予以宣说。他教导初善、中善、后善的,具足义理与文句的法,显示完全圆满、遍净的梵行。能够见到这样的阿罗汉,真是很好。来吧,亲爱的阿摩昼,你去沙门乔达摩那里;去了之后,要了解沙门乔达摩:究竟关于那位乔达摩尊师传扬的名声与其真实相符,还是不相符?那位乔达摩尊师是这样的人,还是不是这样的人?这样,我们就将了解那位乔达摩尊师。”
. Atha kho brāhmaṇo pokkharasāti ambaṭṭhaṃ māṇavaṃ āmantesi – ‘‘ayaṃ, tāta ambaṭṭha, samaṇo gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito kosalesu cārikaṃ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi icchānaṅgalaṃ anuppatto icchānaṅgale viharati icchānaṅgalavanasaṇḍe. Taṃ kho pana bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato – ‘itipi so bhagavā, arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā’. So imaṃ lokaṃ sadevakaṃ samārakaṃ sabrahmakaṃ sassamaṇabrāhmaṇiṃ pajaṃ sadevamanussaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedeti. So dhammaṃ deseti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ, sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāseti. Sādhu kho pana tathārūpānaṃ arahataṃ dassanaṃ hotīti. Ehi tvaṃ tāta ambaṭṭha, yena samaṇo gotamo tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā samaṇaṃ gotamaṃ jānāhi, yadi vā taṃ bhavantaṃ gotamaṃ tathāsantaṃyeva saddo abbhuggato, yadi vā no tathā. Yadi vā so bhavaṃ gotamo tādiso, yadi vā na tādiso, tathā mayaṃ taṃ bhavantaṃ gotamaṃ vedissāmā’’ti.
258已对照
“可是,尊师,我将如何了解那位乔达摩尊师——‘究竟关于那位乔达摩尊师传扬的名声与其真实相符,还是不相符?那位乔达摩尊师是这样的人,还是不是这样的人’呢?”
. ‘‘Yathā kathaṃ panāhaṃ, bho, taṃ bhavantaṃ gotamaṃ jānissāmi – ‘yadi vā taṃ bhavantaṃ gotamaṃ tathāsantaṃyeva saddo abbhuggato, yadi vā no tathā. Yadi vā so bhavaṃ gotamo tādiso, yadi vā na tādiso’’’ti?
PTS 1.89缅 1.84已对照
“亲爱的阿摩昼,我们的圣典中传有三十二大丈夫相,具足这些[大丈夫相]的大人只有两种趣向,而无其他:如果他居住在家,将成为转轮王,是如法的法王,领有四方,得胜利,达成国土安定,具足七宝。他拥有这七宝,即:轮宝、象宝、马宝、摩尼宝、女宝、居士宝,将军宝为第七。他有一千多个儿子,都是勇健者,具英雄之姿,能摧破敌军。他不以刀杖,而以法征服这片以海洋为边际的大地后安住。然而,如果他从在家出家而成为无家者,将成为阿罗汉、正等正觉者,是世间揭开覆障者。亲爱的阿摩昼,我是圣典的传授者,你是圣典的领受者。”
‘‘Āgatāni kho, tāta ambaṭṭha, amhākaṃ mantesu dvattiṃsa mahāpurisalakkhaṇāni, yehi samannāgatassa mahāpurisassa dveyeva gatiyo bhavanti anaññā. Sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato. Tassimāni satta ratanāni bhavanti. Seyyathidaṃ – cakkaratanaṃ, hatthiratanaṃ, assaratanaṃ, maṇiratanaṃ, itthiratanaṃ, gahapatiratanaṃ, pariṇāyakaratanameva sattamaṃ. Parosahassaṃ kho panassa puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā. So imaṃ pathaviṃ sāgarapariyantaṃ adaṇḍena asatthena dhammena abhivijiya ajjhāvasati. Sace kho pana agārasmā anagāriyaṃ pabbajati, arahaṃ hoti sammāsambuddho loke vivaṭṭacchado. Ahaṃ kho pana, tāta ambaṭṭha, mantānaṃ dātā; tvaṃ mantānaṃ paṭiggahetā’’ti.
259已对照
“是的,尊师。”青年阿摩昼应诺婆罗门沸伽罗娑罗后,从座位起来,礼敬婆罗门沸伽罗娑罗,右绕之后,乘上母马车,与众多青年一起前往伊车能伽罗丛林。乘车走到车所能通行之处后,便下车步行进入园林。那时,众多比丘正在露地经行。于是,青年阿摩昼来到那些比丘之处;到了之后,对那些比丘说:“诸位,那位乔达摩尊师现在住在哪里?我们正是为了见那位乔达摩尊师而来到这里的。”
. ‘‘Evaṃ, bho’’ti kho ambaṭṭho māṇavo brāhmaṇassa pokkharasātissa paṭissutvā uṭṭhāyāsanā brāhmaṇaṃ pokkharasātiṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā vaḷavārathamāruyha sambahulehi māṇavakehi saddhiṃ yena icchānaṅgalavanasaṇḍo tena pāyāsi. Yāvatikā yānassa bhūmi yānena gantvā yānā paccorohitvā pattikova ārāmaṃ pāvisi. Tena kho pana samayena sambahulā bhikkhū abbhokāse caṅkamanti. Atha kho ambaṭṭho māṇavo yena te bhikkhū tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā te bhikkhū etadavoca – ‘‘kahaṃ nu kho, bho, etarahi so bhavaṃ gotamo viharati? Tañhi mayaṃ bhavantaṃ gotamaṃ dassanāya idhūpasaṅkantā’’ti.
260已对照
那时,那些比丘这样想:“这位青年阿摩昼出身于知名家族,又是知名的婆罗门沸伽罗娑罗的弟子。与这样的良家之子交谈,对世尊并不为难。”他们对青年阿摩昼说:“阿摩昼,那间门户关闭的住处[就是],你安静地走近它,不急不缓地进入门廊,咳嗽一声,敲敲门闩,世尊会为你开门。”
. Atha kho tesaṃ bhikkhūnaṃ etadahosi – ‘‘ayaṃ kho ambaṭṭho māṇavo abhiññātakolañño ceva abhiññātassa ca brāhmaṇassa pokkharasātissa antevāsī. Agaru kho pana bhagavato evarūpehi kulaputtehi saddhiṃ kathāsallāpo hotī’’ti. Te ambaṭṭhaṃ māṇavaṃ etadavocuṃ – ‘‘eso ambaṭṭha vihāro saṃvutadvāro, tena appasaddo upasaṅkamitvā ataramāno āḷindaṃ pavisitvā ukkāsitvā aggaḷaṃ ākoṭehi, vivarissati te bhagavā dvāra’’nti.
261PTS 1.90缅 1.85已对照
于是,青年阿摩昼安静地走近那间门户关闭的住处,不急不缓地进入门廊,咳嗽一声,敲了敲门闩。世尊打开了门。青年阿摩昼进去了。青年们也进去,与世尊互相问候;交换了友好、可念的问候话语之后,坐在一旁。而青年阿摩昼却一会儿走着与坐着的世尊交谈几句,一会儿站着与坐着的世尊交谈几句。
. Atha kho ambaṭṭho māṇavo yena so vihāro saṃvutadvāro, tena appasaddo upasaṅkamitvā ataramāno āḷindaṃ pavisitvā ukkāsitvā aggaḷaṃ ākoṭesi. Vivari bhagavā dvāraṃ. Pāvisi ambaṭṭho māṇavo. Māṇavakāpi pavisitvā bhagavatā saddhiṃ sammodiṃsu, sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ambaṭṭho pana māṇavo caṅkamantopi nisinnena bhagavatā kañci kañci [kiñci kiñci (ka.)] kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāreti, ṭhitopi nisinnena bhagavatā kiñci kiñci kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāreti.
262已对照
于是,世尊对青年阿摩昼说:“阿摩昼,你与年长耆宿的婆罗门老师及老师的老师们交谈,也是像这样的吗?——如同你一会儿走着、一会儿站着与坐着的我交谈几句这样。”
. Atha kho bhagavā ambaṭṭhaṃ māṇavaṃ etadavoca – ‘‘evaṃ nu te, ambaṭṭha, brāhmaṇehi vuddhehi mahallakehi ācariyapācariyehi saddhiṃ kathāsallāpo hoti, yathayidaṃ caraṃ tiṭṭhaṃ nisinnena mayā kiñci kiñci kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretī’’ti?
第一次雇工之语Paṭhamaibbhavādo
263已对照
“乔达摩尊师,确实不然。乔达摩尊师,因为走着的婆罗门适合与走着的婆罗门交谈,站着的婆罗门适合与站着的婆罗门交谈,坐着的婆罗门适合与坐着的婆罗门交谈,躺着的婆罗门适合与躺着的婆罗门交谈。乔达摩尊师,至于那些剃光头的沙门之流、雇工、黑者、从梵天足下所生之辈,我与他们就像与乔达摩尊师这样交谈。”“阿摩昼,你来这里应是有所求的。你们为了什么目的而来,就应当好好作意那个目的。这位青年阿摩昼实在尚未修学完成,却自以为修学完成,这除了因为未修学完成,还能是什么呢?”
. ‘‘No hidaṃ, bho gotama. Gacchanto vā hi, bho gotama, gacchantena brāhmaṇo brāhmaṇena saddhiṃ sallapitumarahati, ṭhito vā hi, bho gotama, ṭhitena brāhmaṇo brāhmaṇena saddhiṃ sallapitumarahati, nisinno vā hi, bho gotama, nisinnena brāhmaṇo brāhmaṇena saddhiṃ sallapitumarahati, sayāno vā hi, bho gotama, sayānena brāhmaṇo brāhmaṇena saddhiṃ sallapitumarahati. Ye ca kho te, bho gotama, muṇḍakā samaṇakā ibbhā kaṇhā [kiṇhā (ka. sī. pī.)] bandhupādāpaccā, tehipi me saddhiṃ evaṃ kathāsallāpo hoti, yathariva bhotā gotamenā’’ti. ‘‘Atthikavato kho pana te, ambaṭṭha, idhāgamanaṃ ahosi, yāyeva kho panatthāya āgaccheyyātha [āgaccheyyātho (sī. pī.)], tameva atthaṃ sādhukaṃ manasi kareyyātha [manasikareyyātho (sī. pī.)]. Avusitavāyeva kho pana bho ayaṃ ambaṭṭho māṇavo vusitamānī kimaññatra avusitattā’’ti.
264PTS 1.91缅 1.86已对照
· replace[心想]“沙门苟答马将要被我贬斥了” → [心想]“沙门苟答马将被我陷于窘境”
依据:pāpita(pāpeti使役过分)义为使陷于恶处/困境,非言辞斥责;并与268段nimmādeti“贬抑”区分
· replacepāpito直译“使陷于恶(困境)”,译“被我贬斥”,即令其落入恶名、出丑,待正。 → pāpito直译“使陷于恶(困境)”,译“将被我陷于窘境”,即令其落入困境、被抓住把柄(依审校R1修正,以与268段nimmādeti“贬抑”相区分)。
依据:注文与正文同步,撤“待正”
于是,青年阿摩昼被世尊说为未修学完成者,恼怒、不悦,就辱骂世尊、贬斥世尊、指责世尊,[心想]“沙门乔达摩将被我陷于窘境”,对世尊说:“乔达摩尊师,释迦族凶暴;乔达摩尊师,释迦族粗鲁;乔达摩尊师,释迦族轻率;乔达摩尊师,释迦族饶舌。他们本是雇工、身为雇工,竟不恭敬婆罗门,不尊重婆罗门,不敬重婆罗门,不供养婆罗门,不礼敬婆罗门。乔达摩尊师,这是不恰当的,这是不合宜的——这些释迦族本是雇工、身为雇工,竟不恭敬婆罗门,不尊重婆罗门,不敬重婆罗门,不供养婆罗门,不礼敬婆罗门。”就这样,青年阿摩昼第一次对释迦族抛出了雇工之语。
. Atha kho ambaṭṭho māṇavo bhagavatā avusitavādena vuccamāno kupito anattamano bhagavantaṃyeva khuṃsento bhagavantaṃyeva vambhento bhagavantaṃyeva upavadamāno – ‘‘samaṇo ca me, bho, gotamo pāpito bhavissatī’’ti bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘caṇḍā, bho gotama, sakyajāti; pharusā, bho gotama, sakyajāti; lahusā, bho gotama, sakyajāti; bhassā, bho gotama, sakyajāti; ibbhā santā ibbhā samānā na brāhmaṇe sakkaronti, na brāhmaṇe garuṃ karonti [garukaronti (sī. syā. kaṃ. pī.)], na brāhmaṇe mānenti, na brāhmaṇe pūjenti, na brāhmaṇe apacāyanti. Tayidaṃ, bho gotama, nacchannaṃ, tayidaṃ nappatirūpaṃ, yadime sakyā ibbhā santā ibbhā samānā na brāhmaṇe sakkaronti, na brāhmaṇe garuṃ karonti, na brāhmaṇe mānenti, na brāhmaṇe pūjenti, na brāhmaṇe apacāyantī’’ti. Itiha ambaṭṭho māṇavo idaṃ paṭhamaṃ sakyesu ibbhavādaṃ nipātesi.
第二次雇工之语Dutiyaibbhavādo
265已对照
“可是,阿摩昼,释迦族对你有什么冒犯呢?”“乔达摩尊师,有一次,我为老师婆罗门沸伽罗娑罗办某件事情,去了迦毘罗卫(Kapilavatthu),来到释迦族的集会堂。那时,众多释迦族人和释迦族少年们坐在集会堂的高座上,以手指互相戳弄,嬉笑玩闹,我想他们必定就是在嘲笑我,也没有任何人请我入座。乔达摩尊师,这是不恰当的,这是不合宜的——这些释迦族本是雇工、身为雇工,竟不恭敬婆罗门,不尊重婆罗门,不敬重婆罗门,不供养婆罗门,不礼敬婆罗门。”就这样,青年阿摩昼第二次对释迦族抛出了雇工之语。
. ‘‘Kiṃ pana te, ambaṭṭha, sakyā aparaddhu’’nti? ‘‘Ekamidāhaṃ, bho gotama, samayaṃ ācariyassa brāhmaṇassa pokkharasātissa kenacideva karaṇīyena kapilavatthuṃ agamāsiṃ. Yena sakyānaṃ sandhāgāraṃ tenupasaṅkamiṃ. Tena kho pana samayena sambahulā sakyā ceva sakyakumārā ca sandhāgāre [santhāgāre (sī. pī.)] uccesu āsanesu nisinnā honti aññamaññaṃ aṅgulipatodakehi [aṅgulipatodakena (pī.)] sañjagghantā saṃkīḷantā, aññadatthu mamaññeva maññe anujagghantā, na maṃ koci āsanenapi nimantesi. Tayidaṃ, bho gotama, nacchannaṃ, tayidaṃ nappatirūpaṃ, yadime sakyā ibbhā santā ibbhā samānā na brāhmaṇe sakkaronti, na brāhmaṇe garuṃ karonti, na brāhmaṇe mānenti, na brāhmaṇe pūjenti, na brāhmaṇe apacāyantī’’ti. Itiha ambaṭṭho māṇavo idaṃ dutiyaṃ sakyesu ibbhavādaṃ nipātesi.
第三次雇工之语Tatiyaibbhavādo
266PTS 1.92已对照
“阿摩昼,即使鹌鹑小鸟,在自己的巢中也可随意鸣叫。阿摩昼,那迦毘罗卫正是释迦族自己的[地方],阿摩昼尊者不值得因这点小事而恼怒。”“乔达摩尊师,有四种种姓:刹帝利(khattiya)、婆罗门、吠舍(vessa)、首陀罗(sudda)。乔达摩尊师,这四种种姓中的三种种姓——刹帝利、吠舍和首陀罗——必定只是婆罗门的侍奉者。乔达摩尊师,这是不恰当的,这是不合宜的——这些释迦族本是雇工、身为雇工,竟不恭敬婆罗门,不尊重婆罗门,不敬重婆罗门,不供养婆罗门,不礼敬婆罗门。”就这样,青年阿摩昼第三次对释迦族抛出了雇工之语。
. ‘‘Laṭukikāpi kho, ambaṭṭha, sakuṇikā sake kulāvake kāmalāpinī hoti. Sakaṃ kho panetaṃ, ambaṭṭha, sakyānaṃ yadidaṃ kapilavatthuṃ, nārahatāyasmā ambaṭṭho imāya appamattāya abhisajjitu’’nti. ‘‘Cattārome, bho gotama, vaṇṇā – khattiyā brāhmaṇā vessā suddā. Imesañhi, bho gotama, catunnaṃ vaṇṇānaṃ tayo vaṇṇā – khattiyā ca vessā ca suddā ca – aññadatthu brāhmaṇasseva paricārakā sampajjanti. Tayidaṃ, bho gotama, nacchannaṃ, tayidaṃ nappatirūpaṃ, yadime sakyā ibbhā santā ibbhā samānā na brāhmaṇe sakkaronti, na brāhmaṇe garuṃ karonti, na brāhmaṇe mānenti, na brāhmaṇe pūjenti, na brāhmaṇe apacāyantī’’ti. Itiha ambaṭṭho māṇavo idaṃ tatiyaṃ sakyesu ibbhavādaṃ nipātesi.
婢女之子之说Dāsiputtavādo
267缅 1.87已对照
· replace此处随语译“苟答马贤者” → 此处已依齐一化统一译“苟答马尊师”
依据:注文残留旧译名“苟答马贤者”,与齐一化后正文不符
· replace妈妈,给我洗浴! → 妈妈,给我洗净!
依据:dhovati(洗净)与nahāpeti(沐浴)为两个动作,原“洗浴/沐浴”近同义反复
· appenddhovati(洗净)与nahāpeti(沐浴)为两动作,分译“洗净/沐浴”(依审校R1修正)。
依据:记录修正理据
2026-09-06 · 我方跨经不一致pārisajja 作「侍臣」(DN3) / 「廷臣」(DN5) → 全部统一「廷臣」;根本层与义注同步改
依据:巴利同为 pārisajja;与 amacca(大臣)配对,廷臣义更切
那时,世尊这样想:“这位青年阿摩昼太过分地以‘雇工’之说贬抑释迦族人,让我来问问他的族姓吧。”于是世尊对青年阿摩昼说:“阿摩昼,你是什么族姓?”“乔达摩尊师,我是迦那衍那(Kaṇhāyana)族。”“阿摩昼,若追忆你古老的父方、母方的名姓,释迦族是主人之子,你则是释迦族的婢女之子。阿摩昼,释迦族奉甘蔗王(rājāOkkāka)为祖父。”
. Atha kho bhagavato etadahosi – ‘‘atibāḷhaṃ kho ayaṃ ambaṭṭho māṇavo sakyesu ibbhavādena nimmādeti, yaṃnūnāhaṃ gottaṃ puccheyya’’nti. Atha kho bhagavā ambaṭṭhaṃ māṇavaṃ etadavoca – ‘‘kathaṃ gottosi, ambaṭṭhā’’ti? ‘‘Kaṇhāyanohamasmi, bho gotamā’’ti. Porāṇaṃ kho pana te ambaṭṭha mātāpettikaṃ nāmagottaṃ anussarato ayyaputtā sakyā bhavanti; dāsiputto tvamasi sakyānaṃ. Sakyā kho pana, ambaṭṭha, rājānaṃ okkākaṃ pitāmahaṃ dahanti.
已对照
阿摩昼,从前,甘蔗王想把王位转让给自己所宠爱、中意的王后的儿子,便把年长的王子们——乌迦目佉(Okkāmukha)、迦罗建陀(Karakaṇḍa)、诃提尼迦(Hatthinika)、尸尼输罗(Sinisūra)——驱逐出国。他们被驱逐出国后,在雪山(Himavant)山麓一处莲池岸边的大柚木林(mahāsākasaṇḍa)中住了下来。他们因为害怕血统混杂,便与自己的姐妹们同居成家。
‘‘Bhūtapubbaṃ, ambaṭṭha, rājā okkāko yā sā mahesī piyā manāpā, tassā puttassa rajjaṃ pariṇāmetukāmo jeṭṭhakumāre raṭṭhasmā pabbājesi – okkāmukhaṃ karakaṇḍaṃ [ukkāmukhaṃ karakaṇḍuṃ (sī. syā.)] hatthinikaṃ sinisūraṃ [sinipuraṃ (sī. syā.)]. Te raṭṭhasmā pabbājitā himavantapasse pokkharaṇiyā tīre mahāsākasaṇḍo, tattha vāsaṃ kappesuṃ. Te jātisambhedabhayā sakāhi bhaginīhi saddhiṃ saṃvāsaṃ kappesuṃ.
PTS 1.93已对照
阿摩昼,那时,甘蔗王召问大臣与廷臣们:“诸位,如今王子们住在哪里?”“陛下(deva),在雪山山麓一处莲池岸边有大柚木林,如今王子们就住在那里。他们因为害怕血统混杂,与自己的姐妹们同居成家。”阿摩昼,那时甘蔗王发出感叹:“诸位,王子们真能干(sakya)啊!诸位,王子们真是最能干啊!”阿摩昼,从那时起,他们才以“释迦(Sakya)”为人所知,他就是释迦族的祖先。
‘‘Atha kho, ambaṭṭha, rājā okkāko amacce pārisajje āmantesi – ‘kahaṃ nu kho, bho, etarahi kumārā sammantī’ti? ‘Atthi, deva, himavantapasse pokkharaṇiyā tīre mahāsākasaṇḍo, tatthetarahi kumārā sammanti. Te jātisambhedabhayā sakāhi bhaginīhi saddhiṃ saṃvāsaṃ kappentī’ti. Atha kho, ambaṭṭha, rājā okkāko udānaṃ udānesi – ‘sakyā vata, bho, kumārā, paramasakyā vata, bho, kumārā’ti. Tadagge kho pana ambaṭṭha sakyā paññāyanti; so ca nesaṃ pubbapuriso.
缅 1.88已对照
阿摩昼,甘蔗王有一名叫迪萨(Disā)的婢女,她生下了名叫迦那(Kaṇha)的孩子。迦那一出生就开口说话:“妈妈,给我洗净!妈妈,给我沐浴!把我从这污秽中解脱出来,我将对你们有益。”阿摩昼,正如如今人们见到鬼魅(pisāca)就认知为“鬼魅”;同样地,阿摩昼,那时人们把鬼魅认知为“迦那(kaṇha)”。人们这样说:“这孩子一出生就说话——是迦那出生了,是鬼魅出生了。”阿摩昼,从那时起,迦那衍那族才为人所知,他就是迦那衍那族的祖先。阿摩昼,如此,若追忆你古老的父方、母方的名姓,释迦族是主人之子,你则是释迦族的婢女之子。
‘‘Rañño kho pana, ambaṭṭha, okkākassa disā nāma dāsī ahosi. Sā kaṇhaṃ nāma [sā kaṇhaṃ (pī.)] janesi. Jāto kaṇho pabyāhāsi – ‘dhovatha maṃ, amma, nahāpetha maṃ amma, imasmā maṃ asucismā parimocetha, atthāya vo bhavissāmī’ti. Yathā kho pana ambaṭṭha etarahi manussā pisāce disvā ‘pisācā’ti sañjānanti; evameva kho, ambaṭṭha, tena kho pana samayena manussā pisāce ‘kaṇhā’ti sañjānanti. Te evamāhaṃsu – ‘ayaṃ jāto pabyāhāsi, kaṇho jāto, pisāco jāto’ti. Tadagge kho pana, ambaṭṭha kaṇhāyanā paññāyanti, so ca kaṇhāyanānaṃ pubbapuriso. Iti kho te, ambaṭṭha, porāṇaṃ mātāpettikaṃ nāmagottaṃ anussarato ayyaputtā sakyā bhavanti, dāsiputto tvamasi sakyāna’’nti.
268已对照
如是说时,那些青年们对世尊说:“请乔达摩尊师不要以‘婢女之子’之说过分贬抑阿摩昼。乔达摩尊师,青年阿摩昼是善生者,青年阿摩昼是良家之子,青年阿摩昼是多闻者,青年阿摩昼善于言辞,青年阿摩昼是智者,青年阿摩昼足以与乔达摩尊师就此言论进行答辩。”
. Evaṃ vutte, te māṇavakā bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘mā bhavaṃ gotamo ambaṭṭhaṃ atibāḷhaṃ dāsiputtavādena nimmādesi. Sujāto ca, bho gotama ambaṭṭho māṇavo, kulaputto ca ambaṭṭho māṇavo, bahussuto ca ambaṭṭho māṇavo, kalyāṇavākkaraṇo ca ambaṭṭho māṇavo, paṇḍito ca ambaṭṭho māṇavo, pahoti ca ambaṭṭho māṇavo bhotā gotamena saddhiṃ asmiṃ vacane paṭimantetu’’nti.
269PTS 1.94已对照
于是世尊对那些青年们说:“青年们,如果你们这样认为:‘青年阿摩昼是恶生者,青年阿摩昼不是良家之子,青年阿摩昼是少闻者,青年阿摩昼不善言辞,青年阿摩昼是劣慧者,青年阿摩昼不足以与沙门乔达摩就此言论进行答辩’,那么就让青年阿摩昼且止,你们与我就此言论共论。但如果你们这样认为:‘青年阿摩昼是善生者,青年阿摩昼是良家之子,青年阿摩昼是多闻者,青年阿摩昼善于言辞,青年阿摩昼是智者,青年阿摩昼足以与沙门乔达摩就此言论进行答辩’,那么你们且止,让青年阿摩昼与我进行答辩。”
. Atha kho bhagavā te māṇavake etadavoca – ‘‘sace kho tumhākaṃ māṇavakānaṃ evaṃ hoti – ‘dujjāto ca ambaṭṭho māṇavo, akulaputto ca ambaṭṭho māṇavo, appassuto ca ambaṭṭho māṇavo, akalyāṇavākkaraṇo ca ambaṭṭho māṇavo, duppañño ca ambaṭṭho māṇavo, na ca pahoti ambaṭṭho māṇavo samaṇena gotamena saddhiṃ asmiṃ vacane paṭimantetu’nti, tiṭṭhatu ambaṭṭho māṇavo, tumhe mayā saddhiṃ mantavho asmiṃ vacane. Sace pana tumhākaṃ māṇavakānaṃ evaṃ hoti – ‘sujāto ca ambaṭṭho māṇavo, kulaputto ca ambaṭṭho māṇavo, bahussuto ca ambaṭṭho māṇavo, kalyāṇavākkaraṇo ca ambaṭṭho māṇavo, paṇḍito ca ambaṭṭho māṇavo, pahoti ca ambaṭṭho māṇavo samaṇena gotamena saddhiṃ asmiṃ vacane paṭimantetu’nti, tiṭṭhatha tumhe; ambaṭṭho māṇavo mayā saddhiṃ paṭimantetū’’ti.
已对照
“乔达摩尊师,青年阿摩昼是善生者,青年阿摩昼是良家之子,青年阿摩昼是多闻者,青年阿摩昼善于言辞,青年阿摩昼是智者,青年阿摩昼足以与乔达摩尊师就此言论进行答辩。我们将保持沉默,让青年阿摩昼与乔达摩尊师就此言论进行答辩。”
‘‘Sujāto ca, bho gotama, ambaṭṭho māṇavo, kulaputto ca ambaṭṭho māṇavo, bahussuto ca ambaṭṭho māṇavo, kalyāṇavākkaraṇo ca ambaṭṭho māṇavo, paṇḍito ca ambaṭṭho māṇavo, pahoti ca ambaṭṭho māṇavo bhotā gotamena saddhiṃ asmiṃ vacane paṭimantetuṃ, tuṇhī mayaṃ bhavissāma, ambaṭṭho māṇavo bhotā gotamena saddhiṃ asmiṃ vacane paṭimantetū’’ti.
270缅 1.89已对照
于是世尊对青年阿摩昼说:“阿摩昼,现在向你提出一个如法的问题(sahadhammikapañha),即使不愿意,你也应当回答。如果你不回答,或者用别的来搪塞,或者保持沉默,或者离开,你的头颅就将当场裂为七分。阿摩昼,你认为如何:你从年长耆宿的婆罗门们、老师及老师的老师们的谈说中听到的是什么——迦那衍那族起源于何处?谁是迦那衍那族的祖先?”
. Atha kho bhagavā ambaṭṭhaṃ māṇavaṃ etadavoca – ‘‘ayaṃ kho pana te, ambaṭṭha, sahadhammiko pañho āgacchati, akāmā byākātabbo. Sace tvaṃ na byākarissasi, aññena vā aññaṃ paṭicarissasi, tuṇhī vā bhavissasi, pakkamissasi vā ettheva te sattadhā muddhā phalissati. Taṃ kiṃ maññasi, ambaṭṭha, kinti te sutaṃ brāhmaṇānaṃ vuddhānaṃ mahallakānaṃ ācariyapācariyānaṃ bhāsamānānaṃ kutopabhutikā kaṇhāyanā, ko ca kaṇhāyanānaṃ pubbapuriso’’ti?
PTS 1.95已对照
如是说时,青年阿摩昼保持沉默。世尊第二次对青年阿摩昼说:“阿摩昼,你认为如何:你从年长耆宿的婆罗门们、老师及老师的老师们的谈说中听到的是什么——迦那衍那族起源于何处?谁是迦那衍那族的祖先?”青年阿摩昼第二次仍保持沉默。于是世尊对青年阿摩昼说:“阿摩昼,现在回答吧,现在不是你保持沉默的时候。阿摩昼,凡被如来问到第三次的如法问题而仍不回答者,他的头颅就将当场裂为七分。”
Evaṃ vutte, ambaṭṭho māṇavo tuṇhī ahosi. Dutiyampi kho bhagavā ambaṭṭhaṃ māṇavaṃ etadavoca – ‘‘taṃ kiṃ maññasi, ambaṭṭha, kinti te sutaṃ brāhmaṇānaṃ vuddhānaṃ mahallakānaṃ ācariyapācariyānaṃ bhāsamānānaṃ kutopabhutikā kaṇhāyanā, ko ca kaṇhāyanānaṃ pubbapuriso’’ti? Dutiyampi kho ambaṭṭho māṇavo tuṇhī ahosi. Atha kho bhagavā ambaṭṭhaṃ māṇavaṃ etadavoca – ‘‘byākarohi dāni ambaṭṭha, na dāni, te tuṇhībhāvassa kālo. Yo kho, ambaṭṭha, tathāgatena yāvatatiyakaṃ sahadhammikaṃ pañhaṃ puṭṭho na byākaroti, etthevassa sattadhā muddhā phalissatī’’ti.
271已对照
· replace立于青年安拔他上方的空中:“如果这个青年安拔他 → 立于青年安拔他上方的空中,[心想]“如果这个青年安拔他
依据:iti引句为心中所念,补“[心想]”与264段体例一致
· append引句为亚卡心中所念(iti引意向),补“[心想]”与264段体例一致(依审校R1修正)。
依据:记录修正理据
当时,金刚手夜叉(Vajirapāṇīyakkha)手持一柄巨大的铁锤,燃烧着、炽燃着、发出火光,立于青年阿摩昼上方的空中,[心想]“如果这个青年阿摩昼被世尊问到第三次的如法问题仍不回答,我就当场把他的头颅打裂为七分!”而那金刚手夜叉,唯有世尊与青年阿摩昼看得见。
. Tena kho pana samayena vajirapāṇī yakkho mahantaṃ ayokūṭaṃ ādāya ādittaṃ sampajjalitaṃ sajotibhūtaṃ [sañjotibhūtaṃ (syā.)] ambaṭṭhassa māṇavassa upari vehāsaṃ ṭhito hoti – ‘‘sacāyaṃ ambaṭṭho māṇavo bhagavatā yāvatatiyakaṃ sahadhammikaṃ pañhaṃ puṭṭho na byākarissati, etthevassa sattadhā muddhaṃ phālessāmī’’ti. Taṃ kho pana vajirapāṇiṃ yakkhaṃ bhagavā ceva passati ambaṭṭho ca māṇavo.
272已对照
于是,青年阿摩昼恐惧、惊惶、身毛竖立,唯向世尊寻求救护,唯向世尊寻求庇护,唯向世尊寻求依怙,坐近之后对世尊说:“乔达摩尊师刚才说了什么?请乔达摩尊师再说一遍。”
. Atha kho ambaṭṭho māṇavo bhīto saṃviggo lomahaṭṭhajāto bhagavantaṃyeva tāṇaṃ gavesī bhagavantaṃyeva leṇaṃ gavesī bhagavantaṃyeva saraṇaṃ gavesī – upanisīditvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kimetaṃ [kiṃ me taṃ (ka.)] bhavaṃ gotamo āha? Punabhavaṃ gotamo bravitū’’ti [brūtu (syā.)].
已对照
“阿摩昼,你认为如何:你从年长耆宿的婆罗门们、老师及老师的老师们的谈说中听到的是什么——迦那衍那族起源于何处?谁是迦那衍那族的祖先?”“乔达摩尊师,正如乔达摩尊师所说,我听到的也正是如此。迦那衍那族就从那里起源,他就是迦那衍那族的祖先。”
‘‘Taṃ kiṃ maññasi, ambaṭṭha, kinti te sutaṃ brāhmaṇānaṃ vuddhānaṃ mahallakānaṃ ācariyapācariyānaṃ bhāsamānānaṃ kutopabhutikā kaṇhāyanā, ko ca kaṇhāyanānaṃ pubbapuriso’’ti? ‘‘Evameva me, bho gotama, sutaṃ yatheva bhavaṃ gotamo āha. Tatopabhutikā kaṇhāyanā; so ca kaṇhāyanānaṃ pubbapuriso’’ti.
阿摩昼世系之论Ambaṭṭhavaṃsakathā
273缅 1.90已对照
如是说时,那些青年们喧哗起来,发出高声、大声:“诸位,青年阿摩昼据说是恶生者!诸位,青年阿摩昼据说不是良家之子!诸位,青年阿摩昼据说是释迦族的婢女之子!诸位,释迦族据说是青年阿摩昼的主人之子!我们竟然还以为如法而说的沙门乔达摩应当受到贬斥!”
. Evaṃ vutte, te māṇavakā unnādino uccāsaddamahāsaddā ahesuṃ – ‘‘dujjāto kira, bho, ambaṭṭho māṇavo; akulaputto kira, bho, ambaṭṭho māṇavo; dāsiputto kira, bho, ambaṭṭho māṇavo sakyānaṃ. Ayyaputtā kira, bho, ambaṭṭhassa māṇavassa sakyā bhavanti. Dhammavādiṃyeva kira mayaṃ samaṇaṃ gotamaṃ apasādetabbaṃ amaññimhā’’ti.
274PTS 1.96已对照
2026-09-06 · 我方跨经不一致pārisajja 作「侍臣」(DN3) / 「廷臣」(DN5) → 全部统一「廷臣」;根本层与义注同步改
依据:巴利同为 pārisajja;与 amacca(大臣)配对,廷臣义更切
那时,世尊这样想:“这些青年太过分地以‘婢女之子’之说贬抑青年阿摩昼,让我来解救他吧。”于是世尊对那些青年们说:“青年们,你们不要以‘婢女之子’之说过分贬抑青年阿摩昼。那位迦那曾是一位杰出的仙人(isi)。他前往南方地区,学习了梵典(brahmamanta)之后,来到甘蔗王处,求娶王女末达罗女(Maddarūpī)。甘蔗王[想]:‘这家伙算什么,身为我的婢女之子,竟敢求娶我的女儿末达罗女!’便愤怒、不悦,搭上了一支利箭(khurappa)。可是他既不能把那支箭射出,也不能收回。”
. Atha kho bhagavato etadahosi – ‘‘atibāḷhaṃ kho ime māṇavakā ambaṭṭhaṃ māṇavaṃ dāsiputtavādena nimmādenti, yaṃnūnāhaṃ parimoceyya’’nti. Atha kho bhagavā te māṇavake etadavoca – ‘‘mā kho tumhe, māṇavakā, ambaṭṭhaṃ māṇavaṃ atibāḷhaṃ dāsiputtavādena nimmādetha. Uḷāro so kaṇho isi ahosi. So dakkhiṇajanapadaṃ gantvā brahmamante adhīyitvā rājānaṃ okkākaṃ upasaṅkamitvā maddarūpiṃ dhītaraṃ yāci. Tassa rājā okkāko – ‘ko nevaṃ re ayaṃ mayhaṃ dāsiputto samāno maddarūpiṃ dhītaraṃ yācatī’’’ ti, kupito anattamano khurappaṃ sannayhi [sannahi (ka.)]. So taṃ khurappaṃ neva asakkhi muñcituṃ, no paṭisaṃharituṃ.
PTS 1.97缅 1.91已对照
“青年们,于是大臣与廷臣们来到迦那仙人处,对他说:‘尊师(bhaddante),愿国王平安!尊师,愿国王平安!’‘国王会平安。但如果国王向下射出这支箭,凡国王的领土所及,大地都将崩裂。’‘尊师,愿国王平安,愿国土平安!’‘国王会平安,国土也会平安。但如果国王向上射出这支箭,凡国王的领土所及,七年之内天将不降雨。’‘尊师,愿国王平安,愿国土平安,愿天降雨!’‘国王会平安,国土也会平安,天也会降雨。但请国王把箭对准长子,王子将安然无恙。’青年们,于是大臣们禀告甘蔗王:‘请甘蔗王把箭对准长子,王子将安然无恙。’于是甘蔗王把箭对准长子,王子果然安然无恙。于是,甘蔗王恐惧、惊惶、身毛竖立,因遭梵杖(brahmadaṇḍa)威吓,便把女儿末达罗女嫁给了他。青年们,你们不要以‘婢女之子’之说过分贬抑青年阿摩昼——那位迦那曾是一位杰出的仙人。”
‘‘Atha kho, māṇavakā, amaccā pārisajjā kaṇhaṃ isiṃ upasaṅkamitvā etadavocuṃ – ‘sotthi, bhaddante [bhadante (sī. syā.)], hotu rañño; sotthi, bhaddante, hotu rañño’ti. ‘Sotthi bhavissati rañño, api ca rājā yadi adho khurappaṃ muñcissati, yāvatā rañño vijitaṃ, ettāvatā pathavī undriyissatī’ti. ‘Sotthi, bhaddante, hotu rañño, sotthi janapadassā’ti. ‘Sotthi bhavissati rañño, sotthi janapadassa, api ca rājā yadi uddhaṃ khurappaṃ muñcissati, yāvatā rañño vijitaṃ, ettāvatā satta vassāni devo na vassissatī’ti. ‘Sotthi, bhaddante, hotu rañño sotthi janapadassa devo ca vassatū’ti. ‘Sotthi bhavissati rañño sotthi janapadassa devo ca vassissati, api ca rājā jeṭṭhakumāre khurappaṃ patiṭṭhāpetu, sotthi kumāro pallomo bhavissatī’ti. Atha kho, māṇavakā, amaccā okkākassa ārocesuṃ – ‘okkāko jeṭṭhakumāre khurappaṃ patiṭṭhāpetu. Sotthi kumāro pallomo bhavissatī’ti. Atha kho rājā okkāko jeṭṭhakumāre khurappaṃ patiṭṭhapesi, sotthi kumāro pallomo samabhavi. Atha kho tassa rājā okkāko bhīto saṃviggo lomahaṭṭhajāto brahmadaṇḍena tajjito maddarūpiṃ dhītaraṃ adāsi. Mā kho tumhe, māṇavakā, ambaṭṭhaṃ māṇavaṃ atibāḷhaṃ dāsiputtavādena nimmādetha, uḷāro so kaṇho isi ahosī’’ti.
刹帝利为最胜Khattiyaseṭṭhabhāvo
275已对照
· replace刹帝利男子与婆罗门女子 → 刹帝利青年与婆罗门少女
依据:kumāra=青年(男)、kaññā=少女,原“男子/女子”失年齿义;四处程式同步
· replace婆罗门男子与刹帝利女子 → 婆罗门青年与刹帝利少女
依据:同上,平行段同步(brāhmaṇakumāro khattiyakaññāya)
· appendkhattiyakumāra/brāhmaṇakaññā之kumāra、kaññā依审校R2修正译“青年/少女”(四处程式同步;与māṇava“青年”不相混:一为族姓青年、一为学生青年)。
依据:记录修正理据
于是世尊唤青年阿摩昼说:“阿摩昼,你认为如何:在这里,若有刹帝利青年与婆罗门少女同居,因他们的同居而生了儿子。这个由刹帝利青年与婆罗门少女所生的儿子,他能否在婆罗门中获得座位或水?”“能获得,乔达摩尊师。”“婆罗门们会在丧祭(saddha)、锅饭祭(thālipāka)、祭祀(yañña)或宾客宴(pāhuna)中请他用餐吗?”“会请他用餐,乔达摩尊师。”“婆罗门们会教他读诵圣典(manta),还是不会?”“会教,乔达摩尊师。”“在女人方面,对他是遮止的,还是不遮止的?”“是不遮止的,乔达摩尊师。”“刹帝利们会以刹帝利的灌顶(khattiyābhiseka)为他灌顶吗?”“乔达摩尊师,确实不然。”“那是什么原因呢?”“乔达摩尊师,因为他从母方不成就。”
. Atha kho bhagavā ambaṭṭhaṃ māṇavaṃ āmantesi – ‘‘taṃ kiṃ maññasi, ambaṭṭha, idha khattiyakumāro brāhmaṇakaññāya saddhiṃ saṃvāsaṃ kappeyya, tesaṃ saṃvāsamanvāya putto jāyetha. Yo so khattiyakumārena brāhmaṇakaññāya putto uppanno, api nu so labhetha brāhmaṇesu āsanaṃ vā udakaṃ vā’’ti? ‘‘Labhetha, bho gotama’’. ‘‘Apinu naṃ brāhmaṇā bhojeyyuṃ saddhe vā thālipāke vā yaññe vā pāhune vā’’ti? ‘‘Bhojeyyuṃ, bho gotama’’. ‘‘Apinu naṃ brāhmaṇā mante vāceyyuṃ vā no vā’’ti? ‘‘Vāceyyuṃ, bho gotama’’. ‘‘Apinussa itthīsu āvaṭaṃ vā assa anāvaṭaṃ vā’’ti? ‘‘Anāvaṭaṃ hissa, bho gotama’’. ‘‘Apinu naṃ khattiyā khattiyābhisekena abhisiñceyyu’’nti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama’’. ‘‘Taṃ kissa hetu’’? ‘‘Mātito hi, bho gotama, anupapanno’’ti.
PTS 1.98已对照
“阿摩昼,你认为如何:在这里,若有婆罗门青年与刹帝利少女同居,因他们的同居而生了儿子。这个由婆罗门青年与刹帝利少女所生的儿子,他能否在婆罗门中获得座位或水?”“能获得,乔达摩尊师。”“婆罗门们会在丧祭、锅饭祭、祭祀或宾客宴中请他用餐吗?”“会请他用餐,乔达摩尊师。”“婆罗门们会教他读诵圣典,还是不会?”“会教,乔达摩尊师。”“在女人方面,对他是遮止的,还是不遮止的?”“是不遮止的,乔达摩尊师。”“刹帝利们会以刹帝利的灌顶为他灌顶吗?”“乔达摩尊师,确实不然。”“那是什么原因呢?”“乔达摩尊师,因为他从父方不成就。”
‘‘Taṃ kiṃ maññasi, ambaṭṭha, idha brāhmaṇakumāro khattiyakaññāya saddhiṃ saṃvāsaṃ kappeyya, tesaṃ saṃvāsamanvāya putto jāyetha. Yo so brāhmaṇakumārena khattiyakaññāya putto uppanno, apinu so labhetha brāhmaṇesu āsanaṃ vā udakaṃ vā’’ti? ‘‘Labhetha, bho gotama’’. ‘‘Apinu naṃ brāhmaṇā bhojeyyuṃ saddhe vā thālipāke vā yaññe vā pāhune vā’’ti? ‘‘Bhojeyyuṃ, bho gotama’’. ‘‘Apinu naṃ brāhmaṇā mante vāceyyuṃ vā no vā’’ti? ‘‘Vāceyyuṃ, bho gotama’’. ‘‘Apinussa itthīsu āvaṭaṃ vā assa anāvaṭaṃ vā’’ti? ‘‘Anāvaṭaṃ hissa, bho gotama’’. ‘‘Apinu naṃ khattiyā khattiyābhisekena abhisiñceyyu’’nti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama’’. ‘‘Taṃ kissa hetu’’? ‘‘Pitito hi, bho gotama, anupapanno’’ti.
276缅 1.92已对照
“如此,阿摩昼,无论以女比女,还是以男比男,都是刹帝利最胜,婆罗门为劣。阿摩昼,你认为如何:在这里,婆罗门们因某种事由,把一位婆罗门剃成光头,以灰袋责打,从国土或城市驱逐出去。他能否在婆罗门中获得座位或水?”“乔达摩尊师,确实不然。”“婆罗门们会在丧祭、锅饭祭、祭祀或宾客宴中请他用餐吗?”“乔达摩尊师,确实不然。”“婆罗门们会教他读诵圣典,还是不会?”“乔达摩尊师,确实不然。”“在女人方面,对他是遮止的,还是不遮止的?”“是遮止的,乔达摩尊师。”
. ‘‘Iti kho, ambaṭṭha, itthiyā vā itthiṃ karitvā purisena vā purisaṃ karitvā khattiyāva seṭṭhā, hīnā brāhmaṇā. Taṃ kiṃ maññasi, ambaṭṭha, idha brāhmaṇā brāhmaṇaṃ kismiñcideva pakaraṇe khuramuṇḍaṃ karitvā bhassapuṭena vadhitvā raṭṭhā vā nagarā vā pabbājeyyuṃ. Apinu so labhetha brāhmaṇesu āsanaṃ vā udakaṃ vā’’ti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama’’. ‘‘Apinu naṃ brāhmaṇā bhojeyyuṃ saddhe vā thālipāke vā yaññe vā pāhune vā’’ti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama’’. ‘‘Apinu naṃ brāhmaṇā mante vāceyyuṃ vā no vā’’ti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama’’. ‘‘Apinussa itthīsu āvaṭaṃ vā assa anāvaṭaṃ vā’’ti? ‘‘Āvaṭaṃ hissa, bho gotama’’.
已对照
“阿摩昼,你认为如何:在这里,刹帝利们因某种事由,把一位刹帝利剃成光头,以灰袋责打,从国土或城市驱逐出去。他能否在婆罗门中获得座位或水?”“能获得,乔达摩尊师。”“婆罗门们会在丧祭、锅饭祭、祭祀或宾客宴中请他用餐吗?”“会请他用餐,乔达摩尊师。”“婆罗门们会教他读诵圣典,还是不会?”“会教,乔达摩尊师。”“在女人方面,对他是遮止的,还是不遮止的?”“是不遮止的,乔达摩尊师。”
‘‘Taṃ kiṃ maññasi, ambaṭṭha, idha khattiyā khattiyaṃ kismiñcideva pakaraṇe khuramuṇḍaṃ karitvā bhassapuṭena vadhitvā raṭṭhā vā nagarā vā pabbājeyyuṃ. Apinu so labhetha brāhmaṇesu āsanaṃ vā udakaṃ vā’’ti? ‘‘Labhetha, bho gotama’’. ‘‘Apinu naṃ brāhmaṇā bhojeyyuṃ saddhe vā thālipāke vā yaññe vā pāhune vā’’ti? ‘‘Bhojeyyuṃ, bho gotama’’. ‘‘Apinu naṃ brāhmaṇā mante vāceyyuṃ vā no vā’’ti? ‘‘Vāceyyuṃ, bho gotama’’. ‘‘Apinussa itthīsu āvaṭaṃ vā assa anāvaṭaṃ vā’’ti? ‘‘Anāvaṭaṃ hissa, bho gotama’’.
277PTS 1.99已对照
“阿摩昼,当刹帝利们把他剃成光头,以灰袋责打,从国土或城市驱逐出去时,刹帝利才算落到了极度卑下之境。如此,阿摩昼,即使当刹帝利落到极度卑下之境时,仍然是刹帝利最胜,婆罗门为劣。阿摩昼,梵天常童子(BrahmāSanaṅkumāra)也说过这首偈颂(gāthā)——
. ‘‘Ettāvatā kho, ambaṭṭha, khattiyo paramanihīnataṃ patto hoti, yadeva naṃ khattiyā khuramuṇḍaṃ karitvā bhassapuṭena vadhitvā raṭṭhā vā nagarā vā pabbājenti. Iti kho, ambaṭṭha, yadā khattiyo paramanihīnataṃ patto hoti, tadāpi khattiyāva seṭṭhā, hīnā brāhmaṇā. Brahmunā pesā, ambaṭṭha [brahmunāpi ambaṭṭha (ka.), brahmunāpi eso ambaṭṭha (pī.)], sanaṅkumārena gāthā bhāsitā –
已对照
“刹帝利于人众中最尊——
‘Khattiyo seṭṭho janetasmiṃ,
已对照
对那些依凭氏族者而言;
Ye gottapaṭisārino;
已对照
明与行具足者,
Vijjācaraṇasampanno,
已对照
他于天与人中最尊。”
So seṭṭho devamānuse’ti.
已对照
“阿摩昼,梵天常童子的这首偈颂确实是善唱而非恶唱,善说而非恶说,具足义利而非无义利,为我所认可。阿摩昼,我也这样说——
‘‘Sā kho panesā, ambaṭṭha, brahmunā sanaṅkumārena gāthā sugītā no duggītā, subhāsitā no dubbhāsitā, atthasaṃhitā no anatthasaṃhitā, anumatā mayā. Ahampi hi, ambaṭṭha, evaṃ vadāmi –
缅 1.93已对照
“刹帝利于人众中最尊——
‘Khattiyo seṭṭho janetasmiṃ,
已对照
对那些依凭氏族者而言;
Ye gottapaṭisārino;
已对照
明与行具足者,
Vijjācaraṇasampanno,
已对照
他于天与人中最尊。”
So seṭṭho devamānuse’ti.
已对照
第一诵分结束。
Bhāṇavāro paṭhamo.
明与行之说Vijjācaraṇakathā
278PTS 1.100已对照
“乔达摩尊师,那行(caraṇa)是什么?而那明(vijjā)又是什么?”“阿摩昼,在无上的明与行成就(anuttarāvijjācaraṇasampadā)中,既不说出生论(jātivāda),也不说氏族论(gottavāda),也不说慢论(mānavāda)——‘你配得上我,或你配不上我。’阿摩昼,凡在有娶妇、嫁女或嫁娶之处,才说这出生论、氏族论、慢论——‘你配得上我,或你配不上我。’阿摩昼,凡是系缚于出生论、系缚于氏族论、系缚于慢论、系缚于嫁娶者,他们都远离无上的明与行成就。阿摩昼,唯有舍断了出生论的系缚、氏族论的系缚、慢论的系缚与嫁娶的系缚,才有无上明与行成就的证得。”
. ‘‘Katamaṃ pana taṃ, bho gotama, caraṇaṃ, katamā ca pana sā vijjā’’ti? ‘‘Na kho, ambaṭṭha, anuttarāya vijjācaraṇasampadāya jātivādo vā vuccati, gottavādo vā vuccati, mānavādo vā vuccati – ‘arahasi vā maṃ tvaṃ, na vā maṃ tvaṃ arahasī’ti. Yattha kho, ambaṭṭha, āvāho vā hoti, vivāho vā hoti, āvāhavivāho vā hoti, etthetaṃ vuccati jātivādo vā itipi gottavādo vā itipi mānavādo vā itipi – ‘arahasi vā maṃ tvaṃ, na vā maṃ tvaṃ arahasī’ti. Ye hi keci ambaṭṭha jātivādavinibaddhā vā gottavādavinibaddhā vā mānavādavinibaddhā vā āvāhavivāhavinibaddhā vā, ārakā te anuttarāya vijjācaraṇasampadāya. Pahāya kho, ambaṭṭha, jātivādavinibaddhañca gottavādavinibaddhañca mānavādavinibaddhañca āvāhavivāhavinibaddhañca anuttarāya vijjācaraṇasampadāya sacchikiriyā hotī’’ti.
279缅 1.94已对照
· replace或再生于其他家族者 → 或出生于其他某个家族者
依据:paccājāta=出生,“再生”在婆罗门语境易与“再生族(dvija)”相混;补译aññatara“某个”
· appendaññatarasmiṃ vā kule paccājāto译“或出生于其他某个家族者”:paccājāta=出生(paṭi+ā+jan),非“再生(转世/再生族dvija)”义;aññatara=其他某一个(依审校R2修正;本句复用DN2 n191定稿,DN2已同步回改,见跨经同步清单)。
依据:记录修正理据及DN2回改
“乔达摩尊师,那行是什么?那明又是什么?”“阿摩昼,于此,如来(Tathāgata)出现于世间,是阿罗汉、正等正觉者、明行具足、善逝、世间解、无上者、调御丈夫、天人导师、佛陀、世尊。他自己以证智证知这个有诸天、魔、梵天的世间,以及有沙门、婆罗门、诸天与人的人众之后,予以宣说。他教导初善、中善、后善的,具足义理与文句的法,显示完全圆满、遍净的梵行。居士(gahapati)、居士之子,或出生于其他某个家族者听闻那法。他听闻那法之后,获得对如来的信心。他具足如此获得的信心,如是思察……乃至……
. ‘‘Katamaṃ pana taṃ, bho gotama, caraṇaṃ, katamā ca sā vijjā’’ti? ‘‘Idha, ambaṭṭha, tathāgato loke uppajjati arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā. So imaṃ lokaṃ sadevakaṃ samārakaṃ sabrahmakaṃ sassamaṇabrāhmaṇiṃ pajaṃ sadevamanussaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedeti. So dhammaṃ deseti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāseti. Taṃ dhammaṃ suṇāti gahapati vā gahapatiputto vā aññatarasmiṃ vā kule paccājāto. So taṃ dhammaṃ sutvā tathāgate saddhaṃ paṭilabhati. So tena saddhāpaṭilābhena samannāgato iti paṭisañcikkhati…pe… (yathā 191 ādayo anucchedā, evaṃ vitthāretabbaṃ).…
已对照
“他已离诸欲,离诸不善法,有寻(vitakka)、有伺(vicāra),离生喜、乐,成就并住于初禅……乃至……这也属于他的行。
‘‘So vivicceva kāmehi, vivicca akusalehi dhammehi, savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati…pe… idampissa hoti caraṇasmiṃ.
已对照
“再者,阿摩昼,比丘寻、伺寂止,内洁净,心专一性,无寻、无伺,定生喜、乐,成就并住于第二禅……乃至……这也属于他的行。
‘‘Puna caparaṃ, ambaṭṭha, bhikkhu vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati…pe… idampissa hoti caraṇasmiṃ.
已对照
“再者,阿摩昼,比丘离喜,住于舍(upekkhā),具念与正知,以身受乐,正如圣者们所说的:‘舍、具念、乐住。’成就并住于第三禅……乃至……这也属于他的行。
‘‘Puna caparaṃ, ambaṭṭha, bhikkhu pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno, sukhañca kāyena paṭisaṃvedeti, yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti – ‘‘upekkhako satimā sukhavihārī’ti, tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati…pe… idampissa hoti caraṇasmiṃ.
已对照
“再者,阿摩昼,比丘舍断乐与舍断苦,先前的喜、忧已经灭没,不苦不乐,舍念清净(upekkhāsatipārisuddhi),成就并住于第四禅……乃至……这也属于他的行。阿摩昼,这就是那行。
‘‘Puna caparaṃ, ambaṭṭha, bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā, pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati…pe… idampissa hoti caraṇasmiṃ. Idaṃ kho taṃ, ambaṭṭha, caraṇaṃ.
已对照
“当他的心如此得定、清净、皎洁、无秽、离随烦恼(upakkilesa)、柔软、适于作业、住立、达到不动时,他引导心、使心转向于智见(ñāṇadassana)……乃至……这也属于他的明……乃至……他了知:‘……再无后有。’这也属于他的明。阿摩昼,这就是那明。
‘‘So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte ñāṇadassanāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti…pe… idampissa hoti vijjāya…pe… nāparaṃ itthattāyāti pajānāti, idampissa hoti vijjāya. Ayaṃ kho sā, ambaṭṭha, vijjā.
已对照
“阿摩昼,这样的比丘被称为‘明具足’,也被称为‘行具足’,也被称为‘明与行具足’。阿摩昼,比这明成就与行成就更上、更殊胜的其他明成就与行成就,是不存在的。”
‘‘Ayaṃ vuccati, ambaṭṭha, bhikkhu ‘vijjāsampanno’ itipi, ‘caraṇasampanno’ itipi, ‘vijjācaraṇasampanno’ itipi. Imāya ca ambaṭṭha vijjāsampadāya caraṇasampadāya ca aññā vijjāsampadā ca caraṇasampadā ca uttaritarā vā paṇītatarā vā natthi.
四种堕落处Catuapāyamukhaṃ
280PTS 1.101缅 1.95已对照
· no_change依据:khārividha“担具”加方括号补语与“没把握”注记妥当,维持并保留待审标记
“阿摩昼,对于这无上的明与行成就,有四种堕落处(apāyamukha)。哪四种?阿摩昼,于此,某个沙门或婆罗门,未能达成这无上的明与行成就,便挑起[苦行者的]担具(khārividha),深入林野之处——[心想]‘我将以落下的果实为食。’他终究只能成为明与行具足者的侍从。阿摩昼,这就是这无上明与行成就的第一种堕落处。
. ‘‘Imāya kho, ambaṭṭha, anuttarāya vijjācaraṇasampadāya cattāri apāyamukhāni bhavanti. Katamāni cattāri? Idha, ambaṭṭha, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā imaññeva anuttaraṃ vijjācaraṇasampadaṃ anabhisambhuṇamāno khārividhamādāya [khārivividhamādāya (sī. syā. pī.)] araññāyatanaṃ ajjhogāhati – ‘pavattaphalabhojano bhavissāmī’ti. So aññadatthu vijjācaraṇasampannasseva paricārako sampajjati. Imāya kho, ambaṭṭha, anuttarāya vijjācaraṇasampadāya idaṃ paṭhamaṃ apāyamukhaṃ bhavati.
已对照
“再者,阿摩昼,于此,某个沙门或婆罗门,未能达成这无上的明与行成就,也未能达成以落下的果实为食,便拿起锹与筐(kudālapiṭaka),深入林野丛林——[心想]‘我将以块茎、树根与果实为食。’他终究只能成为明与行具足者的侍从。阿摩昼,这就是这无上明与行成就的第二种堕落处。
‘‘Puna caparaṃ, ambaṭṭha, idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā imañceva anuttaraṃ vijjācaraṇasampadaṃ anabhisambhuṇamāno pavattaphalabhojanatañca anabhisambhuṇamāno kudālapiṭakaṃ [kuddālapiṭakaṃ (sī. syā. pī.)] ādāya araññavanaṃ ajjhogāhati – ‘kandamūlaphalabhojano bhavissāmī’ti. So aññadatthu vijjācaraṇasampannasseva paricārako sampajjati. Imāya kho, ambaṭṭha, anuttarāya vijjācaraṇasampadāya idaṃ dutiyaṃ apāyamukhaṃ bhavati.
已对照
“再者,阿摩昼,于此,某个沙门或婆罗门,未能达成这无上的明与行成就,也未能达成以落下的果实为食,也未能达成以块茎、树根与果实为食,便在村庄附近或市镇附近建造事火堂(agyāgāra),事奉着火而住。他终究只能成为明与行具足者的侍从。阿摩昼,这就是这无上明与行成就的第三种堕落处。
‘‘Puna caparaṃ, ambaṭṭha, idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā imañceva anuttaraṃ vijjācaraṇasampadaṃ anabhisambhuṇamāno pavattaphalabhojanatañca anabhisambhuṇamāno kandamūlaphalabhojanatañca anabhisambhuṇamāno gāmasāmantaṃ vā nigamasāmantaṃ vā agyāgāraṃ karitvā aggiṃ paricaranto acchati. So aññadatthu vijjācaraṇasampannasseva paricārako sampajjati. Imāya kho, ambaṭṭha, anuttarāya vijjācaraṇasampadāya idaṃ tatiyaṃ apāyamukhaṃ bhavati.
PTS 1.102已对照
“再者,阿摩昼,于此,某个沙门或婆罗门,未能达成这无上的明与行成就,也未能达成以落下的果实为食,也未能达成以块茎、树根与果实为食,也未能达成事奉火,便在四衢大道建造四门的屋子而住——[心想]‘凡从这四方前来的沙门或婆罗门,我将尽己所能、尽己之力恭敬供奉他。’他终究只能成为明与行具足者的侍从。阿摩昼,这就是这无上明与行成就的第四种堕落处。阿摩昼,对于这无上的明与行成就,就有这四种堕落处。
‘‘Puna caparaṃ, ambaṭṭha, idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā imaṃ ceva anuttaraṃ vijjācaraṇasampadaṃ anabhisambhuṇamāno pavattaphalabhojanatañca anabhisambhuṇamāno kandamūlaphalabhojanatañca anabhisambhuṇamāno aggipāricariyañca anabhisambhuṇamāno cātumahāpathe catudvāraṃ agāraṃ karitvā acchati – ‘yo imāhi catūhi disāhi āgamissati samaṇo vā brāhmaṇo vā, tamahaṃ yathāsatti yathābalaṃ paṭipūjessāmī’ti. So aññadatthu vijjācaraṇasampannasseva paricārako sampajjati. Imāya kho, ambaṭṭha, anuttarāya vijjācaraṇasampadāya idaṃ catutthaṃ apāyamukhaṃ bhavati. Imāya kho, ambaṭṭha, anuttarāya vijjācaraṇasampadāya imāni cattāri apāyamukhāni bhavanti.
281缅 1.96已对照
“阿摩昼,你认为如何:你和你的老师身上是否显现这无上的明与行成就?”“乔达摩尊师,确实不然。乔达摩尊师,我和我的老师算什么,无上的明与行成就又算什么?乔达摩尊师,我和我的老师远离无上的明与行成就。”
. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, ambaṭṭha, apinu tvaṃ imāya anuttarāya vijjācaraṇasampadāya sandissasi sācariyako’’ti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama’’. ‘Kocāhaṃ, bho gotama, sācariyako, kā ca anuttarā vijjācaraṇasampadā? Ārakāhaṃ, bho gotama, anuttarāya vijjācaraṇasampadāya sācariyako’’ti.
已对照
“阿摩昼,你认为如何:你和你的老师虽未能达成这无上的明与行成就,是否曾挑起[苦行者的]担具,深入林野丛林——[心想]‘我将以落下的果实为食’?”“乔达摩尊师,确实不然。”
‘‘Taṃ kiṃ maññasi, ambaṭṭha, apinu tvaṃ imañceva anuttaraṃ vijjācaraṇasampadaṃ anabhisambhuṇamāno khārividhamādāya araññavanamajjhogāhasi sācariyako – ‘pavattaphalabhojano bhavissāmī’’’ti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama’’.
已对照
“阿摩昼,你认为如何:你和你的老师虽未能达成这无上的明与行成就,也未能达成以落下的果实为食,是否曾拿起锹与筐,深入林野丛林——[心想]‘我将以块茎、树根与果实为食’?”“乔达摩尊师,确实不然。”
‘‘Taṃ kiṃ maññasi, ambaṭṭha, apinu tvaṃ imañceva anuttaraṃ vijjācaraṇasampadaṃ anabhisambhuṇamāno pavattaphalabhojanatañca anabhisambhuṇamāno kudālapiṭakaṃ ādāya araññavanamajjhogāhasi sācariyako – ‘kandamūlaphalabhojano bhavissāmī’’’ti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama’’.
PTS 1.103已对照
“阿摩昼,你认为如何:你和你的老师虽未能达成这无上的明与行成就,也未能达成以落下的果实为食,也未能达成以块茎、树根与果实为食,是否曾在村庄附近或市镇附近建造事火堂,事奉着火而住?”“乔达摩尊师,确实不然。”
‘‘Taṃ kiṃ maññasi, ambaṭṭha, apinu tvaṃ imañceva anuttaraṃ vijjācaraṇasampadaṃ anabhisambhuṇamāno pavattaphalabhojanatañca anabhisambhuṇamāno kandamūlaphalabhojanatañca anabhisambhuṇamāno gāmasāmantaṃ vā nigamasāmantaṃ vā agyāgāraṃ karitvā aggiṃ paricaranto acchasi sācariyako’’ti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama’’.
已对照
“阿摩昼,你认为如何:你和你的老师虽未能达成这无上的明与行成就,也未能达成以落下的果实为食,也未能达成以块茎、树根与果实为食,也未能达成事奉火,是否曾在四衢大道建造四门的屋子而住——[心想]‘凡从这四方前来的沙门或婆罗门,我们将尽己所能、尽己之力恭敬供奉他’?”“乔达摩尊师,确实不然。”
‘‘Taṃ kiṃ maññasi, ambaṭṭha, apinu tvaṃ imañceva anuttaraṃ vijjācaraṇasampadaṃ anabhisambhuṇamāno pavattaphalabhojanatañca anabhisambhuṇamāno kandamūlaphalabhojanatañca anabhisambhuṇamāno aggipāricariyañca anabhisambhuṇamāno cātumahāpathe catudvāraṃ agāraṃ karitvā acchasi sācariyako – ‘yo imāhi catūhi disāhi āgamissati samaṇo vā brāhmaṇo vā, taṃ mayaṃ yathāsatti yathābalaṃ paṭipūjessāmā’’’ti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama’’.
282已对照
· replacetevijja此处指精通三吠陀(与佛教“三明”同词异指)。 → tevijja此处指精通三吠陀:婆罗门之“三明”谓三吠陀(梨俱、夜柔、娑摩),与佛教三明(宿住随念、天眼、漏尽)同词异指(依审校R2补注,291段随之)。
依据:“三明”首现处补注三吠陀义
“阿摩昼,如此,你和你的老师既退失于这无上的明与行成就;凡这无上明与行成就的四种堕落处,你和你的老师也退失于此。阿摩昼,然而你的老师婆罗门沸伽罗娑罗却说过这样的话:‘那些剃光头的沙门之流、雇工、黑者、从梵天足下所生之辈算什么?与精通三吠陀的婆罗门[能]有什么共论?’——他自己连堕落处[之行]都未能圆满。阿摩昼,你看,你的老师婆罗门沸伽罗娑罗这是对你何等的过失!
. ‘‘Iti kho, ambaṭṭha, imāya ceva tvaṃ anuttarāya vijjācaraṇasampadāya parihīno sācariyako. Ye cime anuttarāya vijjācaraṇasampadāya cattāri apāyamukhāni bhavanti, tato ca tvaṃ parihīno sācariyako. Bhāsitā kho pana te esā, ambaṭṭha, ācariyena brāhmaṇena pokkharasātinā vācā – ‘ke ca muṇḍakā samaṇakā ibbhā kaṇhā bandhupādāpaccā, kā ca tevijjānaṃ brāhmaṇānaṃ sākacchā’ti attanā āpāyikopi aparipūramāno. Passa, ambaṭṭha, yāva aparaddhañca te idaṃ ācariyassa brāhmaṇassa pokkharasātissa.
考问古仙人之行Pubbakaisibhāvānuyogo
283缅 1.97已对照
· no_change依据:“接受如法呈奉的施食”句法歧解已注明“没把握”,维持,终审补核义注
“阿摩昼,婆罗门沸伽罗娑罗享用憍萨罗国王波斯匿所赐之食,但憍萨罗国王波斯匿连与他当面[相见]都不给;每当与他商议时,也是隔着布幕商议。阿摩昼,一个接受如法呈奉的施食的人,憍萨罗国王波斯匿为什么连当面[相见]都不给他呢?阿摩昼,你看,你的老师婆罗门沸伽罗娑罗这是对你何等的过失!
. ‘‘Brāhmaṇo kho pana, ambaṭṭha, pokkharasāti rañño pasenadissa kosalassa dattikaṃ bhuñjati. Tassa rājā pasenadi kosalo sammukhībhāvampi na dadāti. Yadāpi tena manteti, tirodussantena manteti. Yassa kho pana, ambaṭṭha, dhammikaṃ payātaṃ bhikkhaṃ paṭiggaṇheyya, kathaṃ tassa rājā pasenadi kosalo sammukhībhāvampi na dadeyya. Passa, ambaṭṭha, yāva aparaddhañca te idaṃ ācariyassa brāhmaṇassa pokkharasātissa.
284PTS 1.104已对照
“阿摩昼,你认为如何:于此,憍萨罗国王波斯匿或坐在象颈上,或坐在马背上,或站在车垫上,与诸高官(ugga)或王族(rājañña)商议某项谋议。假如他离开那个地方,站到一旁,然后来了一个首陀罗或首陀罗的奴仆,站在那个地方,商议同样的谋议,[说]:‘憍萨罗国王波斯匿这样说,憍萨罗国王波斯匿也这样说。’难道[仅凭]他说了国王所说的话,商议了国王所商议的,他就因此成为国王或王之大臣了吗?”“乔达摩尊师,确实不然。”
. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, ambaṭṭha, idha rājā pasenadi kosalo hatthigīvāya vā nisinno assapiṭṭhe vā nisinno rathūpatthare vā ṭhito uggehi vā rājaññehi vā kiñcideva mantanaṃ manteyya. So tamhā padesā apakkamma ekamantaṃ tiṭṭheyya. Atha āgaccheyya suddo vā suddadāso vā, tasmiṃ padese ṭhito tadeva mantanaṃ manteyya – ‘evampi rājā pasenadi kosalo āha, evampi rājā pasenadi kosalo āhā’ti. Apinu so rājabhaṇitaṃ vā bhaṇati rājamantanaṃ vā manteti? Ettāvatā so assa rājā vā rājamatto vā’’ti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama’’.
285已对照
“同样地,阿摩昼,古时婆罗门的仙人们,是圣典的创作者、圣典的传出者,他们所唱诵、宣说、汇集的古圣典句,如今的婆罗门们仍随之唱诵、随之诵说——随说其所说,随教其所教——[那些仙人]即:阿吒迦(Aṭṭhaka)、婆摩迦(Vāmaka)、婆摩提婆(Vāmadeva)、毗舍蜜多(Vessāmitta)、耶摩得祗(Yamataggi)、鸯耆罗娑(Aṅgīrasa)、婆罗堕婆阇(Bhāradvāja)、婆私吒(Vāseṭṭha)、迦叶(Kassapa)、婆求(Bhagu)。[你以为]‘我和我的老师学习他们的圣典’,就凭这样你将成为仙人或已行向仙人之位者——这是不可能的。
. ‘‘Evameva kho tvaṃ, ambaṭṭha, ye te ahesuṃ brāhmaṇānaṃ pubbakā isayo mantānaṃ kattāro mantānaṃ pavattāro, yesamidaṃ etarahi brāhmaṇā porāṇaṃ mantapadaṃ gītaṃ pavuttaṃ samihitaṃ, tadanugāyanti tadanubhāsanti bhāsitamanubhāsanti vācitamanuvācenti, seyyathidaṃ – aṭṭhako vāmako vāmadevo vessāmitto yamataggi [yamadaggi (ka.)] aṅgīraso bhāradvājo vāseṭṭho kassapo bhagu – ‘tyāhaṃ mante adhiyāmi sācariyako’ti, tāvatā tvaṃ bhavissasi isi vā isitthāya vā paṭipannoti netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
286PTS 1.105缅 1.98已对照
“阿摩昼,你认为如何:你从年长耆宿的婆罗门们、老师及老师的老师们的谈说中听到的是什么——古时婆罗门的仙人们,是圣典的创作者、圣典的传出者,他们所唱诵、宣说、汇集的古圣典句,如今的婆罗门们仍随之唱诵、随之诵说——随说其所说,随教其所教——即:阿吒迦、婆摩迦、婆摩提婆、毗舍蜜多、耶摩得祗、鸯耆罗娑、婆罗堕婆阇、婆私吒、迦叶、婆求——那些仙人是否也像你如今和你的老师这样:善沐浴、善涂香,须发修整,佩戴摩尼(maṇi)宝珠与耳环之饰,身着白衣,具备、具足五欲功德(kāmaguṇa)而恣意享乐?”“乔达摩尊师,确实不然。”
. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, ambaṭṭha, kinti te sutaṃ brāhmaṇānaṃ vuddhānaṃ mahallakānaṃ ācariyapācariyānaṃ bhāsamānānaṃ – ye te ahesuṃ brāhmaṇānaṃ pubbakā isayo mantānaṃ kattāro mantānaṃ pavattāro, yesamidaṃ etarahi brāhmaṇā porāṇaṃ mantapadaṃ gītaṃ pavuttaṃ samihitaṃ, tadanugāyanti tadanubhāsanti bhāsitamanubhāsanti vācitamanuvācenti, seyyathidaṃ – aṭṭhako vāmako vāmadevo vessāmitto yamataggi aṅgīraso bhāradvājo vāseṭṭho kassapo bhagu, evaṃ su te sunhātā suvilittā kappitakesamassū āmukkamaṇikuṇḍalābharaṇā [āmuttamālābharaṇā (sī. syā. pī.)] odātavatthavasanā pañcahi kāmaguṇehi samappitā samaṅgībhūtā paricārenti, seyyathāpi tvaṃ etarahi sācariyako’’ti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama’’.
已对照
“……乃至……那些仙人是否也像你如今和你的老师这样:食用拣除黑粒、浇以净肉汁、有多种汤汁、多种菜肴的粳米饭?”“乔达摩尊师,确实不然。”
‘‘…Pe… evaṃ su te sālīnaṃ odanaṃ sucimaṃsūpasecanaṃ vicitakāḷakaṃ anekasūpaṃ anekabyañjanaṃ paribhuñjanti, seyyathāpi tvaṃ etarahi sācariyako’’ti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama’’.
已对照
“……乃至……那些仙人是否也像你如今和你的老师这样:由腰际缠束饰带的女子们侍奉取乐?”“乔达摩尊师,确实不然。”
‘‘…Pe… evaṃ su te veṭhakanatapassāhi nārīhi paricārenti, seyyathāpi tvaṃ etarahi sācariyako’’ti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama’’.
已对照
“……乃至……那些仙人是否也像你如今和你的老师这样:乘着修饰过尾鬃的母马车,以长刺棒策打驾乘[的马],四处驱驰?”“乔达摩尊师,确实不然。”
‘‘…Pe… evaṃ su te kuttavālehi vaḷavārathehi dīghāhi patodalaṭṭhīhi vāhane vitudentā vipariyāyanti, seyyathāpi tvaṃ etarahi sācariyako’’ti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama’’.
已对照
“……乃至……那些仙人是否也像你如今和你的老师这样:在挖有壕沟、架设门闩的城塞工事中,让佩带长剑的男子们守护?”“乔达摩尊师,确实不然。”
‘‘…Pe… evaṃ su te ukkiṇṇaparikhāsu okkhittapalighāsu nagarūpakārikāsu dīghāsivudhehi [dīghāsibaddhehi (syā. pī.)] purisehi rakkhāpenti, seyyathāpi tvaṃ etarahi sācariyako’’ti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama’’.
已对照
“阿摩昼,如此,你和你的老师既不是仙人,也不是已行向仙人之位者。阿摩昼,凡对我有疑惑或困惑者,尽可以问题问我,我将以解答予以澄清。”
‘‘Iti kho, ambaṭṭha, neva tvaṃ isi na isitthāya paṭipanno sācariyako. Yassa kho pana, ambaṭṭha, mayi kaṅkhā vā vimati vā so maṃ pañhena, ahaṃ veyyākaraṇena sodhissāmī’’ti.
示现二相Dvelakkhaṇādassanaṃ
287PTS 1.106缅 1.99已对照
于是,世尊从住处出来,走上经行处经行。青年阿摩昼也从住处出来,走上经行处经行。青年阿摩昼跟随着正在经行的世尊来回经行,在世尊身上寻察三十二大丈夫相。青年阿摩昼在世尊身上见到了大部分的三十二大丈夫相,唯除两种。对于两种大丈夫相——阴藏相(kosohitavatthaguyha)与广长舌相(pahūtajivhatā)——他犹豫、疑惑,不能信解,不能净信。
. Atha kho bhagavā vihārā nikkhamma caṅkamaṃ abbhuṭṭhāsi. Ambaṭṭhopi māṇavo vihārā nikkhamma caṅkamaṃ abbhuṭṭhāsi. Atha kho ambaṭṭho māṇavo bhagavantaṃ caṅkamantaṃ anucaṅkamamāno bhagavato kāye dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇāni samannesi. Addasā kho ambaṭṭho māṇavo bhagavato kāye dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇāni yebhuyyena ṭhapetvā dve. Dvīsu mahāpurisalakkhaṇesu kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati – kosohite ca vatthaguyhe pahūtajivhatāya ca.
288已对照
那时,世尊这样想:“这位青年阿摩昼在我身上见到了大部分的三十二大丈夫相,唯除两种。对于两种大丈夫相——阴藏相与广长舌相——他犹豫、疑惑,不能信解,不能净信。”于是,世尊作出这样的神通作为(iddhābhisaṅkhāra),使青年阿摩昼得以见到世尊的阴藏相。接着,世尊伸出舌头,以舌触抚、再触抚两边耳孔,触抚、再触抚两边鼻孔,并以舌头覆盖整个额面。那时,青年阿摩昼这样想:“沙门乔达摩具足圆满而非不圆满的三十二大丈夫相。”他对世尊说:“乔达摩尊师,现在我们要告辞了,我们事务繁忙,有许多应做的事。”“阿摩昼,现在请随你认为适时[而做]吧。”于是,青年阿摩昼登上母马车离去。
. Atha kho bhagavato etadahosi – ‘‘passati kho me ayaṃ ambaṭṭho māṇavo dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇāni yebhuyyena ṭhapetvā dve. Dvīsu mahāpurisalakkhaṇesu kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati – kosohite ca vatthaguyhe pahūtajivhatāya cā’’ti. Atha kho bhagavā tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkhāsi yathā addasa ambaṭṭho māṇavo bhagavato kosohitaṃ vatthaguyhaṃ. Atha kho bhagavā jivhaṃ ninnāmetvā ubhopi kaṇṇasotāni anumasi paṭimasi, ubhopi nāsikasotāni anumasi paṭimasi, kevalampi nalāṭamaṇḍalaṃ jivhāya chādesi. Atha kho ambaṭṭhassa māṇavassa etadahosi – ‘‘samannāgato kho samaṇo gotamo dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇehi paripuṇṇehi, no aparipuṇṇehī’’ti. Bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘handa ca dāni mayaṃ, bho gotama, gacchāma, bahukiccā mayaṃ bahukaraṇīyā’’ti. ‘‘Yassadāni tvaṃ, ambaṭṭha, kālaṃ maññasī’’ti. Atha kho ambaṭṭho māṇavo vaḷavārathamāruyha pakkāmi.
289已对照
那时,婆罗门沸伽罗娑罗已从郁伽罗出来,与一大群婆罗门一起坐在自己的园林中,正等候着青年阿摩昼。当时,青年阿摩昼朝自己的园林而来。他乘车走到车所能通行之处后,便下车步行,前往婆罗门沸伽罗娑罗那里;到了之后,礼敬婆罗门沸伽罗娑罗,坐在一旁。
. Tena kho pana samayena brāhmaṇo pokkharasāti ukkaṭṭhāya nikkhamitvā mahatā brāhmaṇagaṇena saddhiṃ sake ārāme nisinno hoti ambaṭṭhaṃyeva māṇavaṃ paṭimānento. Atha kho ambaṭṭho māṇavo yena sako ārāmo tena pāyāsi. Yāvatikā yānassa bhūmi, yānena gantvā yānā paccorohitvā pattikova yena brāhmaṇo pokkharasāti tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā brāhmaṇaṃ pokkharasātiṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi.
290PTS 1.107缅 1.100已对照
婆罗门沸伽罗娑罗对坐在一旁的青年阿摩昼说:“亲爱的阿摩昼,你可见到了那位乔达摩尊师?”“尊师,我们见到了那位乔达摩尊师。”“亲爱的阿摩昼,那位乔达摩尊师是否确如所传扬的名声那样,而非不同?那位乔达摩尊师是否确实如此,而非别样?”“尊师,那位乔达摩尊师确如所传扬的名声那样,而非不同;那位乔达摩尊师确实如此,而非别样。而且那位乔达摩尊师具足圆满而非不圆满的三十二大丈夫相。”“亲爱的阿摩昼,你与沙门乔达摩之间可曾有过什么交谈?”“尊师,我与沙门乔达摩之间确曾有过一些交谈。”“亲爱的阿摩昼,你与沙门乔达摩之间是怎样交谈的?”于是,青年阿摩昼把与世尊之间的所有交谈,全部告诉了婆罗门沸伽罗娑罗。
. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho ambaṭṭhaṃ māṇavaṃ brāhmaṇo pokkharasāti etadavoca – ‘‘kacci, tāta ambaṭṭha, addasa taṃ bhavantaṃ gotama’’nti? ‘‘Addasāma kho mayaṃ, bho, taṃ bhavantaṃ gotama’’nti. ‘‘Kacci, tāta ambaṭṭha, taṃ bhavantaṃ gotamaṃ tathā santaṃyeva saddo abbhuggato no aññathā; kacci pana so bhavaṃ gotamo tādiso no aññādiso’’ti? ‘‘Tathā santaṃyeva, bho, taṃ bhavantaṃ gotamaṃ saddo abbhuggato no aññathā, tādisova so bhavaṃ gotamo no aññādiso. Samannāgato ca so bhavaṃ gotamo dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇehi paripuṇṇehi no aparipuṇṇehī’’ti. ‘‘Ahu pana te, tāta ambaṭṭha, samaṇena gotamena saddhiṃ kocideva kathāsallāpo’’ti? ‘‘Ahu kho me, bho, samaṇena gotamena saddhiṃ kocideva kathāsallāpo’’ti. ‘‘Yathā kathaṃ pana te, tāta ambaṭṭha, ahu samaṇena gotamena saddhiṃ kocideva kathāsallāpo’’ti? Atha kho ambaṭṭho māṇavo yāvatako [yāvatiko (ka. pī.)] ahosi bhagavatā saddhiṃ kathāsallāpo, taṃ sabbaṃ brāhmaṇassa pokkharasātissa ārocesi.
291已对照
· append“三明者(tevijjaka)”指通达三吠陀者:婆罗门之“三明”谓三吠陀,非佛教三明(见282段注;依审校R2补注)。
依据:291段随282段补注
如是说时,婆罗门沸伽罗娑罗对青年阿摩昼说:“咳!我们的这位‘智者’!咳!我们的这位‘多闻者’!咳!我们的这位‘三吠陀者’!诸位,据说靠这样一位‘办事人’,人在身坏命终之后,将投生于苦界、恶趣、堕处、地狱!阿摩昼,你竟这样一再地冒犯攻讦那位乔达摩尊师,而那位乔达摩尊师也就这样一再地牵连到我们来说。咳!我们的这位‘智者’!咳!我们的这位‘多闻者’!咳!我们的这位‘三吠陀者’!诸位,据说靠这样一位‘办事人’,人在身坏命终之后,将投生于苦界、恶趣、堕处、地狱!”他愤怒、不悦,当即抬脚把青年阿摩昼踢翻在地,并且想立刻就前去见世尊。
. Evaṃ vutte, brāhmaṇo pokkharasāti ambaṭṭhaṃ māṇavaṃ etadavoca – ‘‘aho vata re amhākaṃ paṇḍitaka [paṇḍitakā], aho vata re amhākaṃ bahussutaka [bahussutakā], aho vata re amhākaṃ tevijjaka [tevijjakā], evarūpena kira, bho, puriso atthacarakena kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjeyya. Yadeva kho tvaṃ, ambaṭṭha, taṃ bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ āsajja āsajja avacāsi, atha kho so bhavaṃ gotamo amhepi evaṃ upaneyya upaneyya avaca. Aho vata re amhākaṃ paṇḍitaka, aho vata re amhākaṃ bahussutaka, aho vata re amhākaṃ tevijjaka, evarūpena kira, bho, puriso atthacarakena kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjeyyā’’ti, kupito [so kupito (pī.)] anattamano ambaṭṭhaṃ māṇavaṃ padasāyeva pavattesi. Icchati ca tāvadeva bhagavantaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ.
沸伽罗娑罗往诣佛陀Pokkharasātibuddhupasaṅkamanaṃ
292PTS 1.108缅 1.101已对照
· replace在火把的持照下从伍咖他出发 → 在[众人]执持火炬下从伍咖他出发
依据:ukkāsu dhāriyamānāsu为独立处格“在火炬被执持时”,原“持照”生硬且“照”无对应词
· appendukkāsu dhāriyamānāsu为独立处格,译“在[众人]执持火炬下”(依审校R3修正)。
依据:记录修正理据
于是,那些婆罗门对婆罗门沸伽罗娑罗说:“尊师,今天去见沙门乔达摩,时间已经太晚了。明天沸伽罗娑罗尊师再去见沙门乔达摩吧。”于是,婆罗门沸伽罗娑罗令人在自己的住处准备了上妙的嚼食(khādaniya)、噉食(bhojaniya),装载上车,在[众人]执持火炬下从郁伽罗出发,朝伊车能伽罗丛林而去。他乘车走到车所能通行之处后,便下车步行,前往世尊那里;到了之后,与世尊互相问候;交换了友好、可念的问候话语之后,坐在一旁。
. Atha kho te brāhmaṇā brāhmaṇaṃ pokkharasātiṃ etadavocuṃ – ‘‘ativikālo kho, bho, ajja samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ. Svedāni [dāni sve (sī. ka.)] bhavaṃ pokkharasāti samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamissatī’’ti. Atha kho brāhmaṇo pokkharasāti sake nivesane paṇītaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ paṭiyādāpetvā yāne āropetvā ukkāsu dhāriyamānāsu ukkaṭṭhāya niyyāsi, yena icchānaṅgalavanasaṇḍo tena pāyāsi. Yāvatikā yānassa bhūmi yānena gantvā, yānā paccorohitvā pattikova yena bhagavā tenupasaṅkami. Upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi, sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi.
293已对照
· replace呼格 bho gotama 依 DN2 定稿“bho+名=某某贤者”之例译“苟答马贤者”;第三人称敬称 bhavaṃ gotamo 译“尊师苟答马”。 → 呼格 bho gotama 与第三人称敬称 bhavaṃ gotamo 均已依齐一化统一作“苟答马尊师”(名+尊师语序)。
依据:注文自相抵牾(先言“苟答马贤者”,齐一化又作“苟答马尊师”),清理防误引
坐在一旁的婆罗门沸伽罗娑罗对世尊说:“乔达摩尊师,我们的内住弟子、青年阿摩昼来过这里吗?”“婆罗门,你的内住弟子、青年阿摩昼来过这里。”“乔达摩尊师,你与青年阿摩昼之间可曾有过什么交谈?”“婆罗门,我与青年阿摩昼之间确曾有过一些交谈。”“乔达摩尊师,你与青年阿摩昼之间是怎样交谈的?”于是,世尊把与青年阿摩昼之间的所有交谈,全部告诉了婆罗门沸伽罗娑罗。如是说时,婆罗门沸伽罗娑罗对世尊说:“乔达摩尊师,青年阿摩昼愚痴,愿乔达摩尊师宽恕青年阿摩昼。”“婆罗门,愿青年阿摩昼快乐。”
. Ekamantaṃ nisinno kho brāhmaṇo pokkharasāti bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘āgamā nu kho idha, bho gotama, amhākaṃ antevāsī ambaṭṭho māṇavo’’ti? ‘‘Āgamā kho te [tedha (syā.), te idha (pī.)], brāhmaṇa, antevāsī ambaṭṭho māṇavo’’ti. ‘‘Ahu pana te, bho gotama, ambaṭṭhena māṇavena saddhiṃ kocideva kathāsallāpo’’ti? ‘‘Ahu kho me, brāhmaṇa, ambaṭṭhena māṇavena saddhiṃ kocideva kathāsallāpo’’ti. ‘‘Yathākathaṃ pana te, bho gotama, ahu ambaṭṭhena māṇavena saddhiṃ kocideva kathāsallāpo’’ti? Atha kho bhagavā yāvatako ahosi ambaṭṭhena māṇavena saddhiṃ kathāsallāpo, taṃ sabbaṃ brāhmaṇassa pokkharasātissa ārocesi. Evaṃ vutte, brāhmaṇo pokkharasāti bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘bālo, bho gotama, ambaṭṭho māṇavo, khamatu bhavaṃ gotamo ambaṭṭhassa māṇavassā’’ti. ‘‘Sukhī hotu, brāhmaṇa, ambaṭṭho māṇavo’’ti.
294PTS 1.109已对照
于是,婆罗门沸伽罗娑罗在世尊身上寻察三十二大丈夫相。婆罗门沸伽罗娑罗在世尊身上见到了大部分的三十二大丈夫相,唯除两种。对于两种大丈夫相——阴藏相与广长舌相——他犹豫、疑惑,不能信解,不能净信。
. Atha kho brāhmaṇo pokkharasāti bhagavato kāye dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇāni samannesi. Addasā kho brāhmaṇo pokkharasāti bhagavato kāye dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇāni yebhuyyena ṭhapetvā dve. Dvīsu mahāpurisalakkhaṇesu kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati – kosohite ca vatthaguyhe pahūtajivhatāya ca.
295缅 1.102已对照
· replaceiddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkhāsi 译“施作了如此的神变作为”;anumasi paṭimasi 译“来回触抚”。 → iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkhāsi 译“作出这样的神通作为”;anumasi paṭimasi 译“触抚、再触抚”(注文已与288段正文定稿同步)。
依据:注文用语与288段对齐后的正文不符,更新防后续批次按旧注改字
那时,世尊这样想:“这位婆罗门沸伽罗娑罗在我身上见到了大部分的三十二大丈夫相,唯除两种。对于两种大丈夫相——阴藏相与广长舌相——他犹豫、疑惑,不能信解,不能净信。”于是,世尊作出这样的神通作为,使婆罗门沸伽罗娑罗得以见到世尊的阴藏相。接着,世尊伸出舌头,以舌触抚、再触抚两边耳孔,触抚、再触抚两边鼻孔,并以舌头覆盖整个额面。
. Atha kho bhagavato etadahosi – ‘‘passati kho me ayaṃ brāhmaṇo pokkharasāti dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇāni yebhuyyena ṭhapetvā dve. Dvīsu mahāpurisalakkhaṇesu kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati – kosohite ca vatthaguyhe, pahūtajivhatāya cā’’ti. Atha kho bhagavā tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkhāsi yathā addasa brāhmaṇo pokkharasāti bhagavato kosohitaṃ vatthaguyhaṃ. Atha kho bhagavā jivhaṃ ninnāmetvā ubhopi kaṇṇasotāni anumasi paṭimasi, ubhopi nāsikasotāni anumasi paṭimasi, kevalampi nalāṭamaṇḍalaṃ jivhāya chādesi.
296已对照
那时,婆罗门沸伽罗娑罗这样想:“沙门乔达摩具足圆满而非不圆满的三十二大丈夫相。”他对世尊说:“愿乔达摩尊师与比丘僧团一起接受我今日的饮食。”世尊以沉默接受了。
. Atha kho brāhmaṇassa pokkharasātissa etadahosi – ‘‘samannāgato kho samaṇo gotamo dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇehi paripuṇṇehi no aparipuṇṇehī’’ti. Bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘adhivāsetu me bhavaṃ gotamo ajjatanāya bhattaṃ saddhiṃ bhikkhusaṅghenā’’ti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.
297已对照
· replace亲手以上妙的嚼食、噉食款待世尊,使他满足;青年们也[如此款待]比库僧团。 → 以上妙的嚼食、噉食亲手奉侍世尊,使之饱足满意;青年们也[如此奉侍]比库僧团。
依据:santappesi(使之饱足)与sampavāresi(劝令取足而满意)为两动词,原译只出其一;定为全藏供养模板
· replace“亲手以上妙的嚼食、噉食款待…使之满足” → “以上妙的嚼食、噉食亲手奉侍…使之饱足满意”(santappesi使之饱足、sampavāresi劝令取足而满意,两动词补足,依审校R3修正)
依据:注文与正文同步
于是,婆罗门沸伽罗娑罗知道世尊已接受,便向世尊通报时间:“乔达摩尊师,是时候了,饮食已经备好。”于是,世尊在午前时分着好下衣,取钵与衣,与比丘僧团一起前往婆罗门沸伽罗娑罗的住处;到了之后,坐在设好的座位上。于是,婆罗门沸伽罗娑罗以上妙的嚼食、噉食亲手奉侍世尊,使之饱足满意;青年们也[如此奉侍]比丘僧团。当世尊食毕,手已离钵时,婆罗门沸伽罗娑罗取了一个低座,坐在一旁。
. Atha kho brāhmaṇo pokkharasāti bhagavato adhivāsanaṃ viditvā bhagavato kālaṃ ārocesi – ‘‘kālo, bho gotama, niṭṭhitaṃ bhatta’’nti. Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya saddhiṃ bhikkhusaṅghena yena brāhmaṇassa pokkharasātissa nivesanaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Atha kho brāhmaṇo pokkharasāti bhagavantaṃ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesi sampavāresi, māṇavakāpi bhikkhusaṅghaṃ. Atha kho brāhmaṇo pokkharasāti bhagavantaṃ bhuttāviṃ onītapattapāṇiṃ aññataraṃ nīcaṃ āsanaṃ gahetvā ekamantaṃ nisīdi.
298PTS 1.110已对照
· replace次第说法(anupubbiṃ kathaṃ),即:开显施论、戒论、生天论,诸欲的过患、低劣、杂染,以及出离的功德。 → 说次第之论(anupubbiṃ kathaṃ),即施论(dānakathā)、戒论(sīlakathā)、生天论(saggakathā);开显诸欲的过患、低劣、杂染,以及出离的功德。
依据:巴利两动词分工:kathesi说三论、pakāsesi开显欲患与出离;原译以一个“开显”前置统摄三论,与原文结构不合;kathā为“论”非“法”;定为全藏模板
· replace次第说法与法眼二定型句依嘱定为全藏复用模板。 → 次第说论与法眼二定型句依嘱定为全藏复用模板:kathesi(说)领施、戒、生天三论,pakāsesi(开显)领欲患与出离,两动词分工(依审校R3修正);施论等括注仅全藏首现处标出。
依据:注文与正文同步
世尊为坐在一旁的婆罗门沸伽罗娑罗说次第之论(anupubbiṃkathaṃ),即施论(dānakathā)、戒论(sīlakathā)、生天论(saggakathā);开显诸欲的过患、低劣、杂染,以及出离的功德。当世尊知道婆罗门沸伽罗娑罗已心堪能、心柔软、心离盖、心踊跃、心净信时,便开显诸佛自所称扬的说法:苦、集、灭、道。犹如清净、离诸黑点的布能完好地接受染色;正是如此,婆罗门沸伽罗娑罗就在那个座位上生起了远尘离垢的法眼(dhammacakkhu):“凡任何集法,一切皆是灭法。”
. Ekamantaṃ nisinnassa kho brāhmaṇassa pokkharasātissa bhagavā anupubbiṃ kathaṃ kathesi, seyyathidaṃ – dānakathaṃ sīlakathaṃ saggakathaṃ; kāmānaṃ ādīnavaṃ okāraṃ saṃkilesaṃ, nekkhamme ānisaṃsaṃ pakāsesi. Yadā bhagavā aññāsi brāhmaṇaṃ pokkharasātiṃ kallacittaṃ muducittaṃ vinīvaraṇacittaṃ udaggacittaṃ pasannacittaṃ, atha yā buddhānaṃ sāmukkaṃsikā dhammadesanā, taṃ pakāsesi – dukkhaṃ samudayaṃ nirodhaṃ maggaṃ. Seyyathāpi nāma suddhaṃ vatthaṃ apagatakāḷakaṃ sammadeva rajanaṃ paṭiggaṇheyya; evameva brāhmaṇassa pokkharasātissa tasmiññeva āsane virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi – ‘‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ, sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti.
沸伽罗娑罗表明为优婆塞(upāsaka)Pokkharasātiupāsakattapaṭivedanā
299缅 1.103已对照
· replace法(dhamma)与比库僧。 → 法(dhamma)与比库僧团。
依据:bhikkhusaṅgha同词,296/297已作“比库僧团”,皈依句统一
· append【全藏统一决定】bhikkhusaṅgha一律译“比库僧团”,皈依句“法与比库僧”改“法与比库僧团”(依审校R3修正;DN2 n250皈依句同步回改,见跨经同步清单)。
依据:记录全藏统一决定及DN2同步
· no_change依据:“婆罗门,你说得很好”(Kalyāṇaṃ vuccati)维持现译并保留待审注
于是,婆罗门沸伽罗娑罗已见法、已得法、已知法、已深入法,已度疑、已离惑,获得无所畏,于导师的教法中不依他缘,对世尊说:“奇哉!乔达摩尊师,奇哉!乔达摩尊师。乔达摩尊师,犹如把倒覆的扶起,把遮蔽的揭开,为迷路者指示道路,在黑暗中持来油灯,使有眼者得见诸色。正是如此,乔达摩尊师以种种方式开显了法。乔达摩尊师,我与儿子、妻子、眷属及大臣一起,皈依(saraṇa)乔达摩尊师、法(dhamma)与比丘僧团。愿乔达摩尊师忆持我为优婆塞,从今日起,终生皈依。犹如乔达摩尊师前往郁伽罗其他的优婆塞家庭那样,愿乔达摩尊师也同样前往沸伽罗娑罗的家庭。在那里,那些青年男子或青年女子将礼敬乔达摩尊师,或起立迎接,或供给座位或水,或令心净信,这将为他们带来长久的利益与快乐。”“婆罗门,你说得很好。”
. Atha kho brāhmaṇo pokkharasāti diṭṭhadhammo pattadhammo viditadhammo pariyogāḷhadhammo tiṇṇavicikiccho vigatakathaṃkatho vesārajjappatto aparappaccayo satthusāsane bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama, abhikkantaṃ, bho gotama. Seyyathāpi, bho gotama, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya, ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti; evamevaṃ bhotā gotamena anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṃ, bho gotama, saputto sabhariyo sapariso sāmacco bhavantaṃ gotamaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca. Upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gataṃ. Yathā ca bhavaṃ gotamo ukkaṭṭhāya aññāni upāsakakulāni upasaṅkamati, evameva bhavaṃ gotamo pokkharasātikulaṃ upasaṅkamatu. Tattha ye te māṇavakā vā māṇavikā vā bhavantaṃ gotamaṃ abhivādessanti vā paccuṭṭhissanti [paccuṭṭhassanti (pī.)] vā āsanaṃ vā udakaṃ vā dassanti cittaṃ vā pasādessanti, tesaṃ taṃ bhavissati dīgharattaṃ hitāya sukhāyā’’ti. ‘‘Kalyāṇaṃ vuccati, brāhmaṇā’’ti.
已对照
第三《阿摩昼经》完。
Ambaṭṭhasuttaṃ niṭṭhitaṃ tatiyaṃ.
经末导读 · 编者所加,非经文
人物名册
世尊——游行至憍萨罗国,住伊车能伽罗密林。沸伽罗娑罗(Pokkharasāti)婆罗门——住郁伽罗,受憍萨罗国王波斯匿王封,通三吠陀的大婆罗门,阿摩昼之师。阿摩昼(Ambaṭṭha)青年——沸伽罗娑罗的内住弟子,恃学傲慢,奉师命往验世尊是否具三十二大人相。释迦族人——于迦毘罗卫集会堂中受阿摩昼斥骂者。迦那(Kaṇha)——释迦族先祖甘蔗王婢女之子,阿摩昼所属迦那衍那氏之祖,后成大仙人。金刚手夜叉(Vajirapāṇī yakkha)——持大铁锤悬于阿摩昼头上者。
地点与缘起
憍萨罗国伊车能伽罗密林。沸伽罗娑罗闻佛名声,遣弟子阿摩昼往验大人相。阿摩昼先访迦毘罗卫,受释迦族少年在集会堂嬉笑,怀恨而来,见佛后三度出言不逊,骂释迦族为"雇工之辈"。
结构脉络
全经以"种姓之慢"为轴层层剥落。阿摩昼三度以"雇工之语"骂释迦族,世尊反问其氏族,揭出阿摩昼世系:其迦那衍那氏出自释迦族先祖之婢女迦那——傲人门第者,自己的家谱先立不住。阿摩昼语塞,金刚手夜叉持锤逼答,乃两度默然后认之。世尊随即转折:迦那后成大仙人,娶得刹帝利王女——种姓不碍成就。继而以四种通婚问难证刹帝利于种姓中最胜,并引常童子梵天偈总结:"于人众中,刹帝利最胜;明与行具足者,于天人中最胜。"阿摩昼问何为明与行,世尊示以如来出世、戒定慧全程(此处原典略写,全文见《沙门果经》),并说四种堕落处——修明行不成者的四条退路(担锹入林食落果、事火、四衢建屋供养行人等),层层皆不及明行,而阿摩昼师徒连堕落处亦不及,遑论古仙人之行。阿摩昼归告其师,沸伽罗娑罗怒斥弟子,亲往谒佛,见二相释疑,施食供养;世尊为说次第之论(施论、戒论、生天论,诸欲过患与出离功德)及四圣谛,沸伽罗娑罗远尘离垢法眼生起,举家皈依为优婆塞。
中心思想
本经是佛陀对种姓制度最锋利的一次解构:不驳以理论,而先以对方最看重的"家谱"就地反证,再立"明与行"为唯一真实的贵贱标准——刹帝利胜于婆罗门尚属世俗层面,"明行具足者于天人中最胜"才是超越一切种姓的准绳。经中"四种堕落处"的设置尤可玩味:连修行失败的样态都层层分明,反衬空谈血统者之无地自处。结尾师徒对照:弟子傲慢而受挫,老师谦下而得法眼——闻法之器,不在出身,在其心。
关键术语
雇工之语(ibbhavāda):阿摩昼骂释迦族语,谓其为仆役出身之俗人。婢女之子之说(dāsiputtavāda):世尊揭阿摩昼世系之称。明与行(vijjācaraṇa):三明八明与戒定诸行,全经权衡贵贱的唯一标准。四种堕落处(cattāri apāyamukhāni):明行不成者的四条退路。次第之论(anupubbī kathā):施论、戒论、生天论而后四谛,佛陀化导在家人的定式,本经为长部首次全式出现。法眼(dhammacakkhu):"凡集法者皆是灭法"之现观。