快乐巴利palinanda.cc

中部第95经 · 旃吉经 Caṅkīsuttaṃ

本经目录五、旃吉经

422PTS 2.164缅 2.376已对照

五、旃吉经

四二二、如是我闻——一时,世尊在憍萨罗国(Kosala)游行,与大比丘僧团一同来到憍萨罗人一个名叫乌波沙陀(Opāsāda)的婆罗门村。世尊就住在乌波沙陀——乌波沙陀以北的天林(Devavana)娑罗林(sālavana)。那时,旃吉(Caṅkī)婆罗门住在乌波沙陀,[该地]人口众多,草料、薪木、水源俱全,谷物丰饶,是王家领地,为憍萨罗王波斯匿(Pasenadi)所赐的王家赏赐、梵分之地。乌波沙陀的婆罗门居士们听说:“诸位,据说沙门乔达摩——释迦子,从释迦家族出家者——在憍萨罗国游行,与大比丘僧团一起,已到达乌波沙陀,住在乌波沙陀——乌波沙陀以北的天林娑罗林。关于那位乔达摩尊师,有这样的善名声传扬:‘那位世尊亦即是阿罗汉、正等正觉者、明行具足、善逝、世间解、无上者、调御丈夫、天人导师、佛陀、世尊。’他自己以证智证知这个有诸天、魔、梵天的世间,以及有沙门、婆罗门、诸天与人的人众之后,予以宣说。他教导初善、中善、后善的,具足义理与文句的法,显示完全圆满、遍净的梵行。能够见到这样的阿罗汉,真是很好。”

422. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā kosalesu cārikaṃ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ yena opāsādaṃ nāma kosalānaṃ brāhmaṇagāmo tadavasari. Tatra sudaṃ bhagavā opāsāde viharati uttarena opāsādaṃ devavane sālavane. Tena kho pana samayena caṅkī brāhmaṇo opāsādaṃ ajjhāvasati sattussadaṃ satiṇakaṭṭhodakaṃ sadhaññaṃ rājabhoggaṃ raññā pasenadinā kosalena dinnaṃ rājadāyaṃ brahmadeyyaṃ. Assosuṃ kho opāsādakā brāhmaṇagahapatikā – ‘‘samaṇo khalu, bho, gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito kosalesu cārikaṃ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ opāsādaṃ anuppatto, opāsāde viharati uttarena opāsādaṃ devavane sālavane. Taṃ kho pana bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato – ‘itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā’ti. So imaṃ lokaṃ sadevakaṃ samārakaṃ sabrahmakaṃ sassamaṇabrāhmaṇiṃ pajaṃ sadevamanussaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedeti. So dhammaṃ deseti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ, kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāseti. Sādhu kho pana tathārūpānaṃ arahataṃ dassanaṃ hotī’’ti.
423PTS 2.165缅 2.377已对照

四二三、于是,乌波沙陀的婆罗门居士们从乌波沙陀出来,成群结队,面向北方,前往天林娑罗林。那时,旃吉婆罗门正在高楼上作日间休息。旃吉婆罗门看见乌波沙陀的婆罗门居士们从乌波沙陀出来,成群结队,面向北方,前往天林娑罗林。见了之后,他唤来侍从官(khattā),问道:“侍从官,究竟为什么乌波沙陀的婆罗门居士们从乌波沙陀出来,成群结队,面向北方,前往天林娑罗林呢?”“旃吉尊师,有沙门乔达摩——释迦子,从释迦家族出家者——在憍萨罗国游行,与大比丘僧团一起,已到达乌波沙陀,住在乌波沙陀——乌波沙陀以北的天林娑罗林。关于那位乔达摩尊师,有这样的善名声传扬:‘那位世尊亦即是阿罗汉、正等正觉者、明行具足、善逝、世间解、无上者、调御丈夫、天人导师、佛陀、世尊。’他们就是为了见那位乔达摩尊师而前往的。”“那么,侍从官,你去乌波沙陀的婆罗门居士们那里;到了之后,对乌波沙陀的婆罗门居士们这样说:‘诸位,旃吉婆罗门这样说:请诸位尊师稍候,旃吉婆罗门也将前去见沙门乔达摩。’”“是的,尊师。”那位侍从官应诺旃吉婆罗门后,前往乌波沙陀的婆罗门居士们那里;到了之后,对乌波沙陀的婆罗门居士们说:“诸位,旃吉婆罗门这样说:‘请诸位尊师稍候,旃吉婆罗门也将前去见沙门乔达摩。’”

423. Atha kho opāsādakā brāhmaṇagahapatikā opāsādā nikkhamitvā saṅghasaṅghī gaṇībhūtā uttarenamukhā gacchanti yena devavanaṃ sālavanaṃ. Tena kho pana samayena caṅkī brāhmaṇo uparipāsāde divāseyyaṃ upagato. Addasā kho caṅkī brāhmaṇo opāsādake brāhmaṇagahapatike opāsādā nikkhamitvā saṅghasaṅghī gaṇībhūte uttarena mukhaṃ yena devavanaṃ sālavanaṃ tenupasaṅkamante. Disvā khattaṃ āmantesi – ‘‘kiṃ nu kho, bho khatte, opāsādakā brāhmaṇagahapatikā opāsādā nikkhamitvā saṅghasaṅghī gaṇībhūtā uttarenamukhā gacchanti yena devavanaṃ sālavana’’nti? ‘‘Atthi, bho caṅkī, samaṇo gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito kosalesu cārikaṃ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ opāsādaṃ anuppatto, opāsāde viharati uttarena opāsādaṃ devavane sālavane. Taṃ kho pana bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato – ‘itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā’ti. Tamete bhavantaṃ gotamaṃ dassanāya gacchantī’’ti. ‘‘Tena hi, bho khatte, yena opāsādakā brāhmaṇagahapatikā tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā opāsādake brāhmaṇagahapatike evaṃ vadehi – ‘caṅkī, bho, brāhmaṇo evamāha – āgamentu kira bhonto, caṅkīpi brāhmaṇo samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamissatī’’’ti. ‘‘Evaṃ, bho’’ti kho so khatto caṅkissa brāhmaṇassa paṭissutvā yena opāsādakā brāhmaṇagahapatikā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā opāsādake brāhmaṇagahapatike etadavoca – ‘‘caṅkī, bho, brāhmaṇo evamāha – ‘āgamentu kira bhonto, caṅkīpi brāhmaṇo samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamissatī’’’ti.
424PTS 2.166缅 2.378已对照

四二四、那时,有来自种种异国的约五百位婆罗门,因某件应作之事住在乌波沙陀。那些婆罗门听说:“据说旃吉婆罗门将前去见沙门乔达摩。”于是,那些婆罗门来到旃吉婆罗门那里;到了之后,对旃吉婆罗门说:“旃吉尊师真的将前去见沙门乔达摩吗?”“诸位,我确实这样想:‘我要前去见沙门乔达摩。’”“请旃吉尊师不要前去见沙门乔达摩!旃吉尊师不应当前去见沙门乔达摩,而是沙门乔达摩才应当前来见旃吉尊师。旃吉尊师于母方与父方两方面都是善生,受胎清净,直至第七代祖父,就出身论不受摈斥、不受讥毁。正因为旃吉尊师于母方与父方两方面都是善生,受胎清净,直至第七代祖父,就出身论不受摈斥、不受讥毁——就凭这一支[理由],旃吉尊师就不应当前去见沙门乔达摩,而是沙门乔达摩才应当前来见旃吉尊师。旃吉尊师富裕,有大财富、大受用……乃至……旃吉尊师通达三吠陀,及其语汇、仪轨、音韵与语源分析,以及作为第五的古传说;通晓语句、精通文法,于顺世论及大丈夫相圆满无缺……乃至……旃吉尊师相貌俊美,令人喜见,令人净信,具足最上的容色之美,有梵天般的容色、梵天般的威光,仪表可观、见之不凡……乃至……旃吉尊师是持戒者,戒行增上,具足增上的戒行……乃至……旃吉尊师言语良善,善于言辞,具足文雅的言语——清晰流利、无有瑕疵,能令人了知义理……乃至……旃吉尊师是众多人的老师及老师的老师,教授三百位青年读诵圣典……乃至……旃吉尊师受到憍萨罗王波斯匿的恭敬、尊重、敬重、供养、礼敬……乃至……旃吉尊师受到婆罗门沸伽罗娑罗(Pokkharasāti)的恭敬、尊重、敬重、供养、礼敬……乃至……旃吉尊师住在乌波沙陀,[该地]人口众多,草料、薪木、水源俱全,谷物丰饶,是王家领地,为憍萨罗王波斯匿所赐的王家赏赐、梵分之地。正因为旃吉尊师住在乌波沙陀——[该地]人口众多,草料、薪木、水源俱全,谷物丰饶,是王家领地,为憍萨罗王波斯匿所赐的王家赏赐、梵分之地——就凭这一支[理由],旃吉尊师就不应当前去见沙门乔达摩,而是沙门乔达摩才应当前来见旃吉尊师。”

424. Tena kho pana samayena nānāverajjakānaṃ brāhmaṇānaṃ pañcamattāni brāhmaṇasatāni opāsāde paṭivasanti kenacideva karaṇīyena. Assosuṃ kho te brāhmaṇā – ‘‘caṅkī kira brāhmaṇo samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamissatī’’ti. Atha kho te brāhmaṇā yena caṅkī brāhmaṇo tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā caṅkiṃ brāhmaṇaṃ etadavocuṃ – ‘‘saccaṃ kira bhavaṃ caṅkī samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamissatī’’ti? ‘‘Evaṃ kho me, bho, hoti – ‘ahaṃ samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamissāmī’’’ti. ‘‘Mā bhavaṃ caṅkī samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkami. Na arahati bhavaṃ caṅkī samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ; samaṇotveva gotamo arahati bhavantaṃ caṅkiṃ dassanāya upasaṅkamituṃ. Bhavañhi caṅkī ubhato sujāto mātito ca pitito ca saṃsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena. Yampi bhavaṃ caṅkī ubhato sujāto mātito ca pitito ca saṃsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena, imināpaṅgena na arahati bhavaṃ caṅkī samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ; samaṇotveva gotamo arahati bhavantaṃ caṅkiṃ dassanāya upasaṅkamituṃ. Bhavañhi caṅkī aḍḍho mahaddhano mahābhogo…pe… bhavañhi caṅkī tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū sanighaṇḍukeṭubhānaṃ sākkharappabhedānaṃ itihāsapañcamānaṃ, padako, veyyākaraṇo, lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo…pe… bhavañhi caṅkī abhirūpo dassanīyo pāsādiko paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato brahmavaṇṇī brahmavacchasī [brahmavaccasī (sī. pī.)] akhuddāvakāso dassanāya…pe… bhavañhi caṅkī sīlavā vuddhasīlī vuddhasīlena samannāgato…pe… bhavañhi caṅkī kalyāṇavāco kalyāṇavākkaraṇo poriyā vācāya samannāgato vissaṭṭhāya anelagalāya atthassa viññāpaniyā…pe… bhavañhi caṅkī bahūnaṃ ācariyapācariyo, tīṇi māṇavakasatāni mante vāceti…pe… bhavañhi caṅkī rañño pasenadissa kosalassa sakkato garukato mānito pūjito apacito…pe… bhavañhi caṅkī brāhmaṇassa pokkharasātissa sakkato garukato mānito pūjito apacito…pe… bhavañhi caṅkī opāsādaṃ ajjhāvasati sattussadaṃ satiṇakaṭṭhodakaṃ sadhaññaṃ rājabhoggaṃ raññā pasenadinā kosalena dinnaṃ rājadāyaṃ brahmadeyyaṃ. Yampi bhavaṃ caṅkī opāsādaṃ ajjhāvasati sattussadaṃ satiṇakaṭṭhodakaṃ sadhaññaṃ rājabhoggaṃ raññā pasenadinā kosalena dinnaṃ rājadāyaṃ brahmadeyyaṃ, imināpaṅgena na arahati bhavaṃ caṅkī samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ; samaṇotveva gotamo arahati bhavantaṃ caṅkiṃ dassanāya upasaṅkamitu’’nti.
425PTS 2.168缅 2.380已对照

四二五、这样说时,旃吉婆罗门对那些婆罗门这样说——“那么,诸位,请你们也听我说:正是我们才应当前去见那位沙门乔达摩,而那位乔达摩尊师不应当前来见我们。诸位,沙门乔达摩于母方与父方两方面都是善生,受胎清净,直至第七代祖父,就出身论不受摈斥、不受讥毁。诸位,正因为沙门乔达摩于母方与父方两方面都是善生,受胎清净,直至第七代祖父,就出身论不受摈斥、不受讥毁——就凭这一支[理由],那位乔达摩尊师就不应当前来见我们,而正是我们才应当前去见那位乔达摩尊师。诸位,沙门乔达摩舍弃了大量的黄金钱财——埋藏在地下的与储放在楼阁上的——而出家……乃至……诸位,沙门乔达摩正当年少,是发色乌黑的青年,具足美好的青春,在人生的初期,便舍离俗家而出家,成为无家者……乃至……诸位,沙门乔达摩在父母不愿意、泪流满面地哭泣之时,剃除须发,披上袈裟衣,舍离俗家而出家,成为无家者……乃至……诸位,沙门乔达摩相貌俊美,令人喜见,令人净信,具足最上的容色之美,有梵天般的容色、梵天般的威光,仪表可观、见之不凡……乃至……诸位,沙门乔达摩是持戒者,戒行圣洁,戒行善良,具足善良的戒行……乃至……诸位,沙门乔达摩言语良善,善于言辞,具足文雅的言语——清晰流利、无有瑕疵,能令人了知义理……乃至……诸位,沙门乔达摩是众多人的老师及老师的老师……乃至……诸位,沙门乔达摩已灭尽欲贪,离于轻浮……乃至……诸位,沙门乔达摩是业论者、有作论者,对婆罗门人众不怀恶意……乃至……诸位,沙门乔达摩从高贵的家族出家,即血统未杂的刹帝利家族……乃至……诸位,沙门乔达摩从富裕的家族出家,即有大财富、大受用的家族……乃至……诸位,人们从其他国土、其他地方前来向沙门乔达摩请问……乃至……诸位,有数以千计的诸天终生皈依了沙门乔达摩……乃至……诸位,关于沙门乔达摩,有这样的善名声传扬:‘那位世尊亦即是阿罗汉、正等正觉者、明行具足、善逝、世间解、无上者、调御丈夫、天人导师、佛陀、世尊。’……乃至……诸位,沙门乔达摩具足三十二大丈夫相……乃至……诸位,摩揭陀国王洗尼耶·频婆娑罗与妻儿一起,终生皈依了沙门乔达摩……乃至……诸位,憍萨罗王波斯匿与妻儿一起,终生皈依了沙门乔达摩……乃至……诸位,婆罗门沸伽罗娑罗与妻儿一起,终生皈依了沙门乔达摩……乃至……诸位,沙门乔达摩已到达乌波沙陀,住在乌波沙陀——乌波沙陀以北的天林娑罗林。凡是来到我们村庄地界的沙门或婆罗门,都是我们的客人;对于客人,我们应当恭敬、尊重、敬重、供养。正因为沙门乔达摩已到达乌波沙陀,住在乌波沙陀——乌波沙陀以北的天林娑罗林,沙门乔达摩就是我们的客人;对于客人,我们应当恭敬、尊重、敬重、供养——就凭这一支[理由],那位乔达摩尊师就不应当前来见我们,而正是我们才应当前去见那位乔达摩尊师。诸位,我所通晓的那位乔达摩尊师的功德就只有这么多,但那位乔达摩尊师并非仅有这么多功德,因为那位乔达摩尊师的功德实是无量的。那位乔达摩尊师仅具足其中任何一支,就已不应当前来见我们,而正是我们才应当前去见那位乔达摩尊师。”[那些婆罗门说:]“那么,诸位,我们全体都前去见沙门乔达摩吧。”

425. Evaṃ vutte, caṅkī brāhmaṇo te brāhmaṇe etadavoca – ‘‘tena hi, bho, mamapi suṇātha, yathā mayameva arahāma taṃ samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ; natveva arahati so bhavaṃ gotamo amhākaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ. Samaṇo khalu, bho, gotamo ubhato sujāto mātito ca pitito ca saṃsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena. Yampi, bho, samaṇo gotamo ubhato sujāto mātito ca pitito ca saṃsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena, imināpaṅgena na arahati so bhavaṃ gotamo amhākaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ; atha kho mayameva arahāma taṃ bhavantaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ [ettha dī. ni. 1.304 aññampi guṇapadaṃ dissati]. Samaṇo khalu, bho, gotamo pahūtaṃ hiraññasuvaṇṇaṃ ohāya pabbajito bhūmigatañca vehāsaṭṭhañca…pe… samaṇo khalu, bho, gotamo daharova samāno yuvā susukāḷakeso bhadrena yobbanena samannāgato paṭhamena vayasā agārasmā anagāriyaṃ pabbajito…pe… samaṇo khalu, bho, gotamo akāmakānaṃ mātāpitūnaṃ assumukhānaṃ rudantānaṃ kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajito…pe… samaṇo khalu, bho, gotamo abhirūpo dassanīyo pāsādiko paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato brahmavaṇṇī brahmavacchasī akhuddāvakāso dassanāya…pe… samaṇo khalu, bho, gotamo sīlavā ariyasīlī kusalasīlī kusalena sīlena samannāgato…pe… samaṇo khalu, bho, gotamo kalyāṇavāco kalyāṇavākkaraṇo poriyā vācāya samannāgato vissaṭṭhāya anelagalāya atthassa viññāpaniyā…pe… samaṇo khalu, bho, gotamo bahūnaṃ ācariyapācariyo…pe… samaṇo khalu, bho, gotamo khīṇakāmarāgo vigatacāpallo…pe… samaṇo khalu, bho, gotamo kammavādī kiriyavādī apāpapurekkhāro brahmaññāya pajāya…pe… samaṇo khalu, bho, gotamo uccā kulā pabbajito asambhinnā khattiyakulā…pe… samaṇo khalu, bho, gotamo aḍḍhā kulā pabbajito mahaddhanā mahābhogā…pe… samaṇaṃ khalu, bho, gotamaṃ tiroraṭṭhā tirojanapadā saṃpucchituṃ āgacchanti…pe… samaṇaṃ khalu, bho, gotamaṃ anekāni devatāsahassāni pāṇehi saraṇaṃ gatāni…pe… samaṇaṃ khalu, bho, gotamaṃ evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato – ‘itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā’ti…pe… samaṇo khalu, bho, gotamo dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇehi samannāgato…pe… [etthāpi dī. ni. 1.304 aññānipi guṇapadānaṃ dissanti] samaṇaṃ khalu, bho, gotamaṃ rājā māgadho seniyo bimbisāro saputtadāro pāṇehi saraṇaṃ gato…pe… samaṇaṃ khalu, bho, gotamaṃ rājā pasenadi kosalo saputtadāro pāṇehi saraṇaṃ gato…pe… samaṇaṃ khalu, bho, gotamaṃ brāhmaṇo pokkharasāti saputtadāro pāṇehi saraṇaṃ gato…pe… samaṇo khalu, bho, gotamo opāsādaṃ anuppatto opāsāde viharati uttarena opāsādaṃ devavane sālavane. Ye kho te samaṇā vā brāhmaṇā vā amhākaṃ gāmakkhettaṃ āgacchanti, atithī no te honti. Atithī kho panamhehi sakkātabbā garukātabbā mānetabbā pūjetabbā. Yampi samaṇo gotamo opāsādaṃ anuppatto opāsāde viharati uttarena opāsādaṃ devavane sālavane, atithimhākaṃ samaṇo gotamo. Atithi kho panamhehi sakkātabbo garukātabbo mānetabbo pūjetabbo. Imināpaṅgena na arahati so bhavaṃ gotamo amhākaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ; atha kho mayameva arahāma taṃ bhavantaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ. Ettake kho ahaṃ, bho, tassa bhoto gotamassa vaṇṇe pariyāpuṇāmi, no ca kho so bhavaṃ gotamo ettakavaṇṇo; aparimāṇavaṇṇo hi so bhavaṃ gotamo. Ekamekenapi tena [ekamekenapi bho (sī. syā. kaṃ. pī.)] aṅgena samannāgato na arahati, so, bhavaṃ gotamo amhākaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ; atha kho mayameva arahāma taṃ bhavantaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamitunti. Tena hi, bho, sabbeva mayaṃ samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamissāmā’’ti.
426PTS 2.169缅 2.381已对照

四二六、于是,旃吉婆罗门与庞大的婆罗门群众一起,来到世尊之处;到了之后,与世尊互相问候。互相问候、交谈了一番愉快而值得忆念的话之后,坐在一旁。那时,世尊正与一位位年长的婆罗门交谈了几句值得忆念的话之后坐着。那时,有一位名叫迦波提迦(Kāpaṭika)的青年,年少,剃了发(vuttasiro),出生约十六岁,通达三吠陀,及其语汇、仪轨、音韵与语源分析,以及作为第五的古传说;通晓语句、精通文法,于顺世论及大丈夫相圆满无缺,坐在那众会中。当一位位年长的婆罗门与世尊商谈时,他在[他们的话]中间插话。于是,世尊贬斥迦波提迦青年:“具寿婆罗堕婆阇(Bhāradvāja)不要在一位位年长的婆罗门商谈时,在[他们的话]中间插话。请具寿婆罗堕婆阇等到谈话结束。”这样说时,旃吉婆罗门对世尊这样说——“请乔达摩尊师不要贬斥迦波提迦青年。迦波提迦青年是良家子,迦波提迦青年是多闻者,迦波提迦青年是智者,迦波提迦青年善于言辞,迦波提迦青年足以与乔达摩尊师就此言论进行答辩。”那时,世尊这样想:“迦波提迦青年必定会有关于三吠陀教典的谈论,因为婆罗门们这样推崇他。”那时,迦波提迦青年这样想:“当沙门乔达摩把目光转向我时,我就向沙门乔达摩请问问题。”于是,世尊以心了知迦波提迦青年心中的思虑,便把目光转向迦波提迦青年所在之处。

426. Atha kho caṅkī brāhmaṇo mahatā brāhmaṇagaṇena saddhiṃ yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Tena kho pana samayena bhagavā vuddhehi vuddhehi brāhmaṇehi saddhiṃ kiñci kiñci kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā nisinno hoti. Tena kho pana samayena kāpaṭiko [kāpaṭhiko (sī. pī.), kāpadiko (syā. kaṃ.)] nāma māṇavo daharo vuttasiro soḷasavassuddesiko jātiyā, tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū sanighaṇḍukeṭubhānaṃ sākkharappabhedānaṃ itihāsapañcamānaṃ, padako, veyyākaraṇo, lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo tassaṃ parisāyaṃ nisinno hoti. So vuddhānaṃ vuddhānaṃ brāhmaṇānaṃ bhagavatā saddhiṃ mantayamānānaṃ antarantarā kathaṃ opāteti. Atha kho bhagavā kāpaṭikaṃ māṇavaṃ apasādeti – ‘‘māyasmā bhāradvājo vuddhānaṃ vuddhānaṃ brāhmaṇānaṃ mantayamānānaṃ antarantarā kathaṃ opātetu. Kathāpariyosānaṃ āyasmā bhāradvājo āgametū’’ti. Evaṃ vutte, caṅkī brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘mā bhavaṃ gotamo kāpaṭikaṃ māṇavaṃ apasādesi. Kulaputto ca kāpaṭiko māṇavo, bahussuto ca kāpaṭiko māṇavo, paṇḍito ca kāpaṭiko māṇavo, kalyāṇavākkaraṇo ca kāpaṭiko māṇavo, pahoti ca kāpaṭiko māṇavo bhotā gotamena saddhiṃ asmiṃ vacane paṭimantetu’’nti. Atha kho bhagavato etadahosi – ‘‘addhā kho kāpaṭikassa [etadahosi ‘‘kāpaṭikassa (ka.)] māṇavassa tevijjake pāvacane kathā [kathaṃ (sī. ka.), kathaṃ (syā. kaṃ. pī.)] bhavissati. Tathā hi naṃ brāhmaṇā saṃpurekkharontī’’ti. Atha kho kāpaṭikassa māṇavassa etadahosi – ‘‘yadā me samaṇo gotamo cakkhuṃ upasaṃharissati, athāhaṃ samaṇaṃ gotamaṃ pañhaṃ pucchissāmī’’ti. Atha kho bhagavā kāpaṭikassa māṇavassa cetasā cetoparivitakkamaññāya yena kāpaṭiko māṇavo tena cakkhūni upasaṃhāsi.
427PTS 2.170已对照

四二七、那时,迦波提迦青年这样想:“沙门乔达摩在关注我。我何不向沙门乔达摩请问问题呢?”于是,迦波提迦青年对世尊这样说——“乔达摩尊师,婆罗门们的古圣典句,依‘如是如是’的辗转相传、依藏经的完备[而传来],而婆罗门们于此一向地得决定:‘唯此是真实,余者虚妄。’于此,乔达摩尊师怎么说呢?”“那么,婆罗堕婆阇,婆罗门中,是否有哪怕一位婆罗门这样说:‘我知道这个,我见到这个。唯此是真实,余者虚妄’呢?”“并没有,乔达摩尊师。”“那么,婆罗堕婆阇,婆罗门中,是否有哪怕一位老师、哪怕一位老师的老师,直到上溯七代的师承中,有谁这样说:‘我知道这个,我见到这个。唯此是真实,余者虚妄’呢?”“并没有,乔达摩尊师。”“那么,婆罗堕婆阇,婆罗门中那些古时的仙人,是圣典的创作者、圣典的传出者,他们所唱诵、宣说、汇集的古圣典句,如今的婆罗门们仍随之唱诵、随之诵说——随说其所说,随教其所教——[那些仙人]即:阿吒迦(Aṭṭhaka)、婆摩迦(Vāmaka)、婆摩提婆(Vāmadeva)、毗舍蜜多(Vessāmitta)、耶摩得祗(Yamataggi)、鸯耆罗娑(Aṅgīrasa)、婆罗堕婆阇(Bhāradvāja)、婆私吒(Vāseṭṭha)、迦叶(Kassapa)、婆求(Bhagu)——他们是否也曾这样说过:‘我们知道这个,我们见到这个。唯此是真实,余者虚妄’呢?”“并没有,乔达摩尊师。”

427. Atha kho kāpaṭikassa māṇavassa etadahosi – ‘‘samannāharati kho maṃ samaṇo gotamo. Yaṃnūnāhaṃ samaṇaṃ gotamaṃ pañhaṃ puccheyya’’nti. Atha kho kāpaṭiko māṇavo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘yadidaṃ, bho gotama, brāhmaṇānaṃ porāṇaṃ mantapadaṃ itihitihaparamparāya piṭakasampadāya, tattha ca brāhmaṇā ekaṃsena niṭṭhaṃ gacchanti – ‘idameva saccaṃ, moghamañña’nti. Idha bhavaṃ gotamo kimāhā’’ti? ‘‘Kiṃ pana, bhāradvāja, atthi koci brāhmaṇānaṃ ekabrāhmaṇopi yo evamāha – ‘ahametaṃ jānāmi, ahametaṃ passāmi. Idameva saccaṃ, moghamañña’’’nti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama’’. ‘‘Kiṃ pana, bhāradvāja, atthi koci brāhmaṇānaṃ ekācariyopi, ekācariyapācariyopi, yāva sattamā ācariyamahayugāpi, yo evamāha – ‘ahametaṃ jānāmi, ahametaṃ passāmi. Idameva saccaṃ, moghamañña’’’nti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama’’. ‘‘Kiṃ pana, bhāradvāja, yepi te brāhmaṇānaṃ pubbakā isayo mantānaṃ kattāro mantānaṃ pavattāro yesamidaṃ etarahi brāhmaṇā porāṇaṃ mantapadaṃ gītaṃ pavuttaṃ samihitaṃ tadanugāyanti tadanubhāsanti bhāsitamanubhāsanti vācitamanuvācenti seyyathidaṃ – aṭṭhako vāmako vāmadevo vessāmitto yamataggi aṅgīraso bhāradvājo vāseṭṭho kassapo bhagu, tepi evamāhaṃsu – ‘mayametaṃ jānāma, mayametaṃ passāma. Idameva saccaṃ, moghamañña’’’nti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama’’.
缅 2.382已对照

“婆罗堕婆阇,相传如此:婆罗门中,没有哪怕一位婆罗门这样说:‘我知道这个,我见到这个。唯此是真实,余者虚妄’;婆罗门中,没有哪怕一位老师、哪怕一位老师的老师,直到上溯七代的师承中,也没有谁这样说:‘我知道这个,我见到这个。唯此是真实,余者虚妄’;相传,婆罗门中那些古时的仙人,是圣典的创作者、圣典的传出者,他们所唱诵、宣说、汇集的古圣典句,如今的婆罗门们仍随之唱诵、随之诵说——随说其所说,随教其所教——[那些仙人]即:阿吒迦、婆摩迦、婆摩提婆、毗舍蜜多、耶摩得祗、鸯耆罗娑、婆罗堕婆阇、婆私吒、迦叶、婆求——他们也不曾这样说过:‘我们知道这个,我们见到这个。唯此是真实,余者虚妄。’

‘‘Iti kira, bhāradvāja, natthi koci brāhmaṇānaṃ ekabrāhmaṇopi yo evamāha – ‘ahametaṃ jānāmi, ahametaṃ passāmi. Idameva saccaṃ, moghamañña’nti; natthi koci brāhmaṇānaṃ ekācariyopi ekācariyapācariyopi, yāva sattamā ācariyamahayugāpi, yo evamāha – ‘ahametaṃ jānāmi, ahametaṃ passāmi. Idameva saccaṃ, moghamañña’nti; yepi te brāhmaṇānaṃ pubbakā isayo mantānaṃ kattāro mantānaṃ pavattāro yesamidaṃ etarahi brāhmaṇā porāṇaṃ mantapadaṃ gītaṃ pavuttaṃ samihitaṃ tadanugāyanti tadanubhāsanti bhāsitamanubhāsanti vācitamanuvācenti seyyathidaṃ – aṭṭhako vāmako vāmadevo vessāmitto yamataggi aṅgīraso bhāradvājo vāseṭṭho kassapo bhagu, tepi na evamāhaṃsu – ‘mayametaṃ jānāma, mayametaṃ passāma. Idameva saccaṃ, moghamañña’nti.
428PTS 2.171已对照

四二八、“婆罗堕婆阇,犹如一列盲人(andhaveṇi)辗转相连:最前的看不见,中间的看不见,最后的也看不见。婆罗堕婆阇,正是这样,我以为婆罗门们所说的话成了盲人行列之喻:最前的看不见,中间的看不见,最后的也看不见。婆罗堕婆阇,你认为怎样?既然如此,婆罗门们的信岂不成了无根的吗?”“乔达摩尊师,婆罗门们于此并不只是以信来亲近[圣典],婆罗门们于此也以传闻来亲近[圣典]。”“婆罗堕婆阇,你先前是依着信[而说],现在却说传闻。婆罗堕婆阇,有这五种法,于现法中有两种异熟。哪五种[法]呢?信、喜好、传闻、行相思择、对见思量后的接受——婆罗堕婆阇,这就是于现法中有两种异熟的五种法。再者,婆罗堕婆阇,[有的]虽是被善加信受的,而它却是空虚的、空洞的、虚妄的;[有的]虽不是被善加信受的,而它却是真实的、如实的、不异的。再者,婆罗堕婆阇,[有的]虽是被善加喜好的……乃至……虽是被善加传闻的……乃至……虽是被善加思择的……乃至……虽是被善加思量的,而它却是空虚的、空洞的、虚妄的;[有的]虽不是被善加思量的,而它却是真实的、如实的、不异的。婆罗堕婆阇,护持真实的有智之人,于此不宜一向地得决定:‘唯此是真实,余者虚妄。’”

428. ‘‘Seyyathāpi, bhāradvāja, andhaveṇi paramparāsaṃsattā purimopi na passati majjhimopi na passati pacchimopi na passati; evameva kho, bhāradvāja, andhaveṇūpamaṃ maññe brāhmaṇānaṃ bhāsitaṃ sampajjati – purimopi na passati majjhimopi na passati pacchimopi na passati. Taṃ kiṃ maññasi, bhāradvāja, nanu evaṃ sante brāhmaṇānaṃ amūlikā saddhā sampajjatī’’ti? ‘‘Na khvettha, bho gotama, brāhmaṇā saddhāyeva payirupāsanti, anussavāpettha brāhmaṇā payirupāsantī’’ti. ‘‘Pubbeva kho tvaṃ, bhāradvāja, saddhaṃ agamāsi, anussavaṃ idāni vadesi. Pañca kho ime, bhāradvāja, dhammā diṭṭheva dhamme dvedhā vipākā. Katame pañca? Saddhā, ruci, anussavo, ākāraparivitakko, diṭṭhinijjhānakkhanti – ime kho, bhāradvāja, pañca dhammā diṭṭheva dhamme dvedhā vipākā. Api ca, bhāradvāja, susaddahitaṃyeva hoti, tañca hoti rittaṃ tucchaṃ musā; no cepi susaddahitaṃ hoti, tañca hoti bhūtaṃ tacchaṃ anaññathā. Api ca, bhāradvāja, surucitaṃyeva hoti…pe… svānussutaṃyeva hoti…pe… suparivitakkitaṃyeva hoti…pe… sunijjhāyitaṃyeva hoti, tañca hoti rittaṃ tucchaṃ musā; no cepi sunijjhāyitaṃ hoti, tañca hoti bhūtaṃ tacchaṃ anaññathā. Saccamanurakkhatā, bhāradvāja, viññunā purisena nālamettha ekaṃsena niṭṭhaṃ gantuṃ – ‘idameva saccaṃ, moghamañña’’’nti.
429缅 2.383已对照

四二九、“乔达摩尊师,那么到什么程度有真实的护持(saccānurakkhaṇā)?到什么程度[人]护持真实?我们请问乔达摩尊师真实的护持。”“婆罗堕婆阇,若人有信,他说‘我的信是这样’,这样说的人护持真实,但还不至于一向地得决定:‘唯此是真实,余者虚妄。’婆罗堕婆阇,若人有喜好……乃至……婆罗堕婆阇,若人有传闻……乃至……婆罗堕婆阇,若人有行相思择……乃至……婆罗堕婆阇,若人有对见思量后的接受,他说‘我对见思量后的接受是这样’,这样说的人护持真实,但还不至于一向地得决定:‘唯此是真实,余者虚妄。’婆罗堕婆阇,到这个程度,有真实的护持;到这个程度,[人]护持真实;到这个程度,我们施设真实的护持。但还不是真实的随觉。”

429. ‘‘Kittāvatā pana, bho gotama, saccānurakkhaṇā hoti, kittāvatā saccamanurakkhati? Saccānurakkhaṇaṃ mayaṃ bhavantaṃ gotamaṃ pucchāmā’’ti. ‘‘Saddhā cepi, bhāradvāja, purisassa hoti; ‘evaṃ me saddhā’ti – iti vadaṃ saccamanurakkhati [evameva sijjhatīti iti vā, taṃ saccamanurakkhati (ka.)], natveva tāva ekaṃsena niṭṭhaṃ gacchati – ‘idameva saccaṃ, moghamañña’nti ( ) [(ettāvatā kho bhāradvāja saccānurakkhaṇā hoti, ettāvatā saccamanurakkhati, ettāvatā ca mayaṃ saccānurakkhaṇaṃ paññāpema, na tveva tāva saccānubodho hoti) (sī. syā. kaṃ. pī.)]. Ruci cepi, bhāradvāja, purisassa hoti…pe… anussavo cepi, bhāradvāja, purisassa hoti…pe… ākāraparivitakko cepi, bhāradvāja, purisassa hoti…pe… diṭṭhinijjhānakkhanti cepi, bhāradvāja, purisassa hoti; ‘evaṃ me diṭṭhinijjhānakkhantī’ti – iti vadaṃ saccamanurakkhati, natveva tāva ekaṃsena niṭṭhaṃ gacchati – ‘idameva saccaṃ, moghamañña’nti. Ettāvatā kho, bhāradvāja, saccānurakkhaṇā hoti, ettāvatā saccamanurakkhati, ettāvatā ca mayaṃ saccānurakkhaṇaṃ paññapema; na tveva tāva saccānubodho hotī’’ti.
430PTS 2.172缅 2.384已对照

四三〇、“乔达摩尊师,到这个程度,有真实的护持;到这个程度,[人]护持真实;到这个程度,我们也视之为真实的护持。乔达摩尊师,那么到什么程度有真实的随觉(saccānubodha)?到什么程度[人]随觉真实?我们请问乔达摩尊师真实的随觉。”“婆罗堕婆阇,在此,比丘依止某一村落或市镇而住。居士或居士子来到他那里,就三种法——能引生贪的诸法、能引生瞋的诸法、能引生痴的诸法——勘验他:‘这位具寿是否有那样的能引生贪的诸法,使他心被那些能引生贪的诸法所遍尽,而会不知而说“我知”,不见而说“我见”,或劝导他人去做那会使他人长夜不利与苦的事?’他这样勘验时便这样了知:‘这位具寿没有那样的能引生贪的诸法,使他心被那些能引生贪的诸法所遍尽,而会不知而说“我知”,不见而说“我见”,或劝导他人去做那会使他人长夜不利与苦的事。而这位具寿的身行是那样的、语行是那样的,正如不贪者的那样。而这位具寿所说的法,那法甚深、难见、难觉悟、寂静、殊胜、超越思辨之境、微妙、唯智者能体验;那法不是贪者所能善说的。’

430. ‘‘Ettāvatā, bho gotama, saccānurakkhaṇā hoti, ettāvatā saccamanurakkhati, ettāvatā ca mayaṃ saccānurakkhaṇaṃ pekkhāma. Kittāvatā pana, bho gotama, saccānubodho hoti, kittāvatā saccamanubujjhati? Saccānubodhaṃ mayaṃ bhavantaṃ gotamaṃ pucchāmā’’ti. ‘‘Idha [idha kira (syā. kaṃ. ka.)], bhāradvāja, bhikkhu aññataraṃ gāmaṃ vā nigamaṃ vā upanissāya viharati. Tamenaṃ gahapati vā gahapatiputto vā upasaṅkamitvā tīsu dhammesu samannesati – lobhanīyesu dhammesu, dosanīyesu dhammesu, mohanīyesu dhammesu. Atthi nu kho imassāyasmato tathārūpā lobhanīyā dhammā yathārūpehi lobhanīyehi dhammehi pariyādinnacitto ajānaṃ vā vadeyya – jānāmīti, apassaṃ vā vadeyya – passāmīti, paraṃ vā tadatthāya samādapeyya yaṃ paresaṃ assa dīgharattaṃ ahitāya dukkhāyāti? Tamenaṃ samannesamāno evaṃ jānāti – ‘natthi kho imassāyasmato tathārūpā lobhanīyā dhammā yathārūpehi lobhanīyehi dhammehi pariyādinnacitto ajānaṃ vā vadeyya – jānāmīti, apassaṃ vā vadeyya – passāmīti, paraṃ vā tadatthāya samādapeyya yaṃ paresaṃ assa dīgharattaṃ ahitāya dukkhāya [dukkhāyāti (sabbattha)]. Tathārūpo [tathā (sī. syā. kaṃ. pī.)] kho panimassāyasmato kāyasamācāro tathārūpo [tathā (sī. syā. kaṃ. pī.)] vacīsamācāro yathā taṃ aluddhassa. Yaṃ kho pana ayamāyasmā dhammaṃ deseti, gambhīro so dhammo duddaso duranubodho santo paṇīto atakkāvacaro nipuṇo paṇḍitavedanīyo; na so dhammo sudesiyo luddhenā’’’ti.
431已对照

四三一、“当他勘验时,见他于能引生贪的诸法已清净,他便由此更进一步就能引生瞋的诸法勘验他:‘这位具寿是否有那样的能引生瞋的诸法,使他心被那些能引生瞋的诸法所遍尽,而会不知而说“我知”,不见而说“我见”,或劝导他人去做那会使他人长夜不利与苦的事?’他这样勘验时便这样了知:‘这位具寿没有那样的能引生瞋的诸法,使他心被那些能引生瞋的诸法所遍尽,而会不知而说“我知”,不见而说“我见”,或劝导他人去做那会使他人长夜不利与苦的事。而这位具寿的身行是那样的、语行是那样的,正如不瞋者的那样。而这位具寿所说的法,那法甚深、难见、难觉悟、寂静、殊胜、超越思辨之境、微妙、唯智者能体验;那法不是瞋者所能善说的。’

431. ‘‘Yato naṃ samannesamāno visuddhaṃ lobhanīyehi dhammehi samanupassati tato naṃ uttari samannesati dosanīyesu dhammesu. Atthi nu kho imassāyasmato tathārūpā dosanīyā dhammā yathārūpehi dosanīyehi dhammehi pariyādinnacitto ajānaṃ vā vadeyya – jānāmīti, apassaṃ vā vadeyya – passāmīti, paraṃ vā tadatthāya samādapeyya yaṃ paresaṃ assa dīgharattaṃ ahitāya dukkhāyāti? Tamenaṃ samannesamāno evaṃ jānāti – ‘natthi kho imassāyasmato tathārūpā dosanīyā dhammā yathārūpehi dosanīyehi dhammehi pariyādinnacitto ajānaṃ vā vadeyya – jānāmīti, apassaṃ vā vadeyya – passāmīti, paraṃ vā tadatthāya samādapeyya yaṃ paresaṃ assa dīgharattaṃ ahitāya dukkhāya. Tathārūpo kho panimassāyasmato kāyasamācāro tathārūpo vacīsamācāro yathā taṃ aduṭṭhassa. Yaṃ kho pana ayamāyasmā dhammaṃ deseti, gambhīro so dhammo duddaso duranubodho santo paṇīto atakkāvacaro nipuṇo paṇḍitavedanīyo; na so dhammo sudesiyo duṭṭhenā’’’ti.
432PTS 2.173缅 2.385已对照

四三二、“当他勘验时,见他于能引生瞋的诸法已清净,他便由此更进一步就能引生痴的诸法勘验他:‘这位具寿是否有那样的能引生痴的诸法,使他心被那些能引生痴的诸法所遍尽,而会不知而说“我知”,不见而说“我见”,或劝导他人去做那会使他人长夜不利与苦的事?’他这样勘验时便这样了知:‘这位具寿没有那样的能引生痴的诸法,使他心被那些能引生痴的诸法所遍尽,而会不知而说“我知”,不见而说“我见”,或劝导他人去做那会使他人长夜不利与苦的事。而这位具寿的身行是那样的、语行是那样的,正如不痴者的那样。而这位具寿所说的法,那法甚深、难见、难觉悟、寂静、殊胜、超越思辨之境、微妙、唯智者能体验;那法不是痴者所能善说的。’

432. ‘‘Yato naṃ samannesamāno visuddhaṃ dosanīyehi dhammehi samanupassati, tato naṃ uttari samannesati mohanīyesu dhammesu. Atthi nu kho imassāyasmato tathārūpā mohanīyā dhammā yathārūpehi mohanīyehi dhammehi pariyādinnacitto ajānaṃ vā vadeyya – jānāmīti, apassaṃ vā vadeyya – passāmīti, paraṃ vā tadatthāya samādapeyya yaṃ paresaṃ assa dīgharattaṃ ahitāya dukkhāyāti? Tamenaṃ samannesamāno evaṃ jānāti – ‘natthi kho imassāyasmato tathārūpā mohanīyā dhammā yathārūpehi mohanīyehi dhammehi pariyādinnacitto ajānaṃ vā vadeyya – jānāmīti, apassaṃ vā vadeyya – passāmīti, paraṃ vā tadatthāya samādapeyya yaṃ paresaṃ assa dīgharattaṃ ahitāya dukkhāya. Tathārūpo kho panimassāyasmato kāyasamācāro tathārūpo vacīsamācāro yathā taṃ amūḷhassa. Yaṃ kho pana ayamāyasmā dhammaṃ deseti, gambhīro so dhammo duddaso duranubodho santo paṇīto atakkāvacaro nipuṇo paṇḍitavedanīyo; na so dhammo sudesiyo mūḷhenā’’’ti.
已对照

“当他勘验时,见他于能引生痴的诸法已清净,于是便对他安立信;生起了信者便前往,前往时便亲近,亲近时便倾耳,倾耳者便听法,听了之后便忆持法,对所忆持的诸法详察其义;详察其义者,诸法便堪于谛观;乐于谛观法时,欲便生起;生起了欲者便奋起,奋起之后便衡量,衡量之后便精勤;自策励者以身作证最上谛(paramasacca),并以慧洞察而见它。婆罗堕婆阇,到这个程度,有真实的随觉;到这个程度,[人]随觉真实;到这个程度,我们施设真实的随觉。但还不是真实的到达。”

‘‘Yato naṃ samannesamāno visuddhaṃ mohanīyehi dhammehi samanupassati; atha tamhi saddhaṃ niveseti, saddhājāto upasaṅkamati, upasaṅkamanto payirupāsati, payirupāsanto sotaṃ odahati, ohitasoto dhammaṃ suṇāti, sutvā dhammaṃ dhāreti, dhatānaṃ [dhāritānaṃ (ka.)] dhammānaṃ atthaṃ upaparikkhati, atthaṃ upaparikkhato dhammā nijjhānaṃ khamanti, dhammanijjhānakkhantiyā sati chando jāyati, chandajāto ussahati, ussahitvā tuleti, tulayitvā padahati, pahitatto samāno kāyena ceva paramasaccaṃ sacchikaroti paññāya ca naṃ ativijjha passati. Ettāvatā kho, bhāradvāja, saccānubodho hoti, ettāvatā saccamanubujjhati, ettāvatā ca mayaṃ saccānubodhaṃ paññapema; na tveva tāva saccānuppatti hotī’’ti.
433PTS 2.174已对照

四三三、“乔达摩尊师,到这个程度,有真实的随觉;到这个程度,[人]随觉真实;到这个程度,我们也视之为真实的随觉。乔达摩尊师,那么到什么程度有真实的到达(saccānuppatti)?到什么程度[人]到达真实?我们请问乔达摩尊师真实的到达。”“婆罗堕婆阇,正是那些法的串习、修习、多作,就是真实的到达。婆罗堕婆阇,到这个程度,有真实的到达;到这个程度,[人]到达真实;到这个程度,我们施设真实的到达。”

433. ‘‘Ettāvattā, bho gotama, saccānubodho hoti, ettāvatā saccamanubujjhati, ettāvatā ca mayaṃ saccānubodhaṃ pekkhāma. Kittāvatā pana, bho gotama, saccānuppatti hoti, kittāvatā saccamanupāpuṇāti? Saccānuppattiṃ mayaṃ bhavantaṃ gotamaṃ pucchāmā’’ti. ‘‘Tesaṃye, bhāradvāja, dhammānaṃ āsevanā bhāvanā bahulīkammaṃ saccānuppatti hoti. Ettāvatā kho, bhāradvāja, saccānuppatti hoti, ettāvatā saccamanupāpuṇāti, ettāvatā ca mayaṃ saccānuppattiṃ paññapemā’’ti.
434已对照

四三四、“乔达摩尊师,到这个程度,有真实的到达;到这个程度,[人]到达真实;到这个程度,我们也视之为真实的到达。乔达摩尊师,那么对真实的到达,哪一法是多所助益的?我们请问乔达摩尊师对真实的到达多所助益的法。”“婆罗堕婆阇,对真实的到达,精勤是多所助益的。若他不精勤,便不会到达这真实;而因为他精勤,所以到达真实。因此,对真实的到达,精勤是多所助益的。”

434. ‘‘Ettāvatā, bho gotama, saccānuppatti hoti, ettāvatā saccamanupāpuṇāti, ettāvatā ca mayaṃ saccānuppattiṃ pekkhāma. Saccānuppattiyā pana, bho gotama, katamo dhammo bahukāro? Saccānuppattiyā bahukāraṃ dhammaṃ mayaṃ bhavantaṃ gotamaṃ pucchāmā’’ti. ‘‘Saccānuppattiyā kho, bhāradvāja, padhānaṃ bahukāraṃ. No cetaṃ padaheyya, nayidaṃ saccamanupāpuṇeyya. Yasmā ca kho padahati tasmā saccamanupāpuṇāti. Tasmā saccānuppattiyā padhānaṃ bahukāra’’nti.
缅 2.386已对照

“乔达摩尊师,那么对精勤,哪一法是多所助益的?我们请问乔达摩尊师对精勤多所助益的法。”“婆罗堕婆阇,对精勤,衡量是多所助益的。若他不衡量,便不会精勤;而因为他衡量,所以精勤。因此,对精勤,衡量是多所助益的。”

‘‘Padhānassa pana, bho gotama, katamo dhammo bahukāro? Padhānassa bahukāraṃ dhammaṃ mayaṃ bhavantaṃ gotamaṃ pucchāmā’’ti. ‘‘Padhānassa kho, bhāradvāja, tulanā bahukārā. No cetaṃ tuleyya, nayidaṃ padaheyya. Yasmā ca kho tuleti tasmā padahati. Tasmā padhānassa tulanā bahukārā’’ti.
已对照

“乔达摩尊师,那么对衡量,哪一法是多所助益的?我们请问乔达摩尊师对衡量多所助益的法。”“婆罗堕婆阇,对衡量,奋起是多所助益的。若他不奋起,便不会衡量;而因为他奋起,所以衡量。因此,对衡量,奋起是多所助益的。”

‘‘Tulanāya pana, bho gotama, katamo dhammo bahukāro? Tulanāya bahukāraṃ dhammaṃ mayaṃ bhavantaṃ gotamaṃ pucchāmā’’ti. ‘‘Tulanāya kho, bhāradvāja, ussāho bahukāro. No cetaṃ ussaheyya, nayidaṃ tuleyya. Yasmā ca kho ussahati tasmā tuleti. Tasmā tulanāya ussāho bahukāro’’ti.
已对照

“乔达摩尊师,那么对奋起,哪一法是多所助益的?我们请问乔达摩尊师对奋起多所助益的法。”“婆罗堕婆阇,对奋起,欲是多所助益的。若欲不生起,他便不会奋起;而因为欲生起,所以他奋起。因此,对奋起,欲是多所助益的。”

‘‘Ussāhassa pana, bho gotama, katamo dhammo bahukāro? Ussāhassa bahukāraṃ dhammaṃ mayaṃ bhavantaṃ gotamaṃ pucchāmā’’ti. ‘‘Ussāhassa kho, bhāradvāja, chando bahukāro. No cetaṃ chando jāyetha, nayidaṃ ussaheyya. Yasmā ca kho chando jāyati tasmā ussahati. Tasmā ussāhassa chando bahukāro’’ti.
PTS 2.175已对照

“乔达摩尊师,那么对欲,哪一法是多所助益的?我们请问乔达摩尊师对欲多所助益的法。”“婆罗堕婆阇,对欲,乐于谛观法是多所助益的。若诸法不堪于谛观,欲便不会生起;而因为诸法堪于谛观,所以欲生起。因此,对欲,乐于谛观法是多所助益的。”

‘‘Chandassa pana, bho gotama, katamo dhammo bahukāro? Chandassa bahukāraṃ dhammaṃ mayaṃ bhavantaṃ gotamaṃ pucchāmā’’ti. ‘‘Chandassa kho, bhāradvāja, dhammanijjhānakkhanti bahukārā. No cete dhammā nijjhānaṃ khameyyuṃ, nayidaṃ chando jāyetha. Yasmā ca kho dhammā nijjhānaṃ khamanti tasmā chando jāyati. Tasmā chandassa dhammanijjhānakkhanti bahukārā’’ti.
已对照

“乔达摩尊师,那么对乐于谛观法,哪一法是多所助益的?我们请问乔达摩尊师对乐于谛观法多所助益的法。”“婆罗堕婆阇,对乐于谛观法,义的详察是多所助益的。若他不详察其义,诸法便不会堪于谛观;而因为他详察其义,所以诸法堪于谛观。因此,对乐于谛观法,义的详察是多所助益的。”

‘‘Dhammanijjhānakkhantiyā pana, bho gotama, katamo dhammo bahukāro? Dhammanijjhānakkhantiyā bahukāraṃ dhammaṃ mayaṃ bhavantaṃ gotamaṃ pucchāmā’’ti. ‘‘Dhammanijjhānakkhantiyā kho, bhāradvāja, atthūpaparikkhā bahukārā. No cetaṃ atthaṃ upaparikkheyya, nayidaṃ dhammā nijjhānaṃ khameyyuṃ. Yasmā ca kho atthaṃ upaparikkhati tasmā dhammā nijjhānaṃ khamanti. Tasmā dhammanijjhānakkhantiyā atthūpaparikkhā bahukārā’’ti.
已对照

“乔达摩尊师,那么对义的详察,哪一法是多所助益的?我们请问乔达摩尊师对义的详察多所助益的法。”“婆罗堕婆阇,对义的详察,法的忆持是多所助益的。若他不忆持法,便不会详察其义;而因为他忆持法,所以详察其义。因此,对义的详察,法的忆持是多所助益的。”

‘‘Atthūpaparikkhāya pana, bho gotama, katamo dhammo bahukāro? Atthūpaparikkhāya bahukāraṃ dhammaṃ mayaṃ bhavantaṃ gotamaṃ pucchāmā’’ti. ‘‘Atthūpaparikkhāya kho, bhāradvāja, dhammadhāraṇā bahukārā. No cetaṃ dhammaṃ dhāreyya, nayidaṃ atthaṃ upaparikkheyya. Yasmā ca kho dhammaṃ dhāreti tasmā atthaṃ upaparikkhati. Tasmā atthūpaparikkhāya dhammadhāraṇā bahukārā’’ti.
缅 2.387已对照

“乔达摩尊师,那么对法的忆持,哪一法是多所助益的?我们请问乔达摩尊师对法的忆持多所助益的法。”“婆罗堕婆阇,对法的忆持,听法是多所助益的。若他不听法,便不会忆持法;而因为他听法,所以忆持法。因此,对法的忆持,听法是多所助益的。”

‘‘Dhammadhāraṇāya pana, bho gotama, katamo dhammo bahukāro? Dhammadhāraṇāya bahukāraṃ dhammaṃ mayaṃ bhavantaṃ gotamaṃ pucchāmā’’ti. ‘‘Dhammadhāraṇāya kho, bhāradvāja, dhammassavanaṃ bahukāraṃ. No cetaṃ dhammaṃ suṇeyya, nayidaṃ dhammaṃ dhāreyya. Yasmā ca kho dhammaṃ suṇāti tasmā dhammaṃ dhāreti. Tasmā dhammadhāraṇāya dhammassavanaṃ bahukāra’’nti.
PTS 2.176已对照

“乔达摩尊师,那么对听法,哪一法是多所助益的?我们请问乔达摩尊师对听法多所助益的法。”“婆罗堕婆阇,对听法,倾耳是多所助益的。若他不倾耳,便不会听法;而因为他倾耳,所以听法。因此,对听法,倾耳是多所助益的。”

‘‘Dhammassavanassa pana, bho gotama, katamo dhammo bahukāro? Dhammassavanassa bahukāraṃ dhammaṃ mayaṃ bhavantaṃ gotamaṃ pucchāmā’’ti. ‘‘Dhammassavanassa kho, bhāradvāja, sotāvadhānaṃ bahukāraṃ. No cetaṃ sotaṃ odaheyya, nayidaṃ dhammaṃ suṇeyya. Yasmā ca kho sotaṃ odahati tasmā dhammaṃ suṇāti. Tasmā dhammassavanassa sotāvadhānaṃ bahukāra’’nti.
已对照

“乔达摩尊师,那么对倾耳,哪一法是多所助益的?我们请问乔达摩尊师对倾耳多所助益的法。”“婆罗堕婆阇,对倾耳,亲近是多所助益的。若他不亲近,便不会倾耳;而因为他亲近,所以倾耳。因此,对倾耳,亲近是多所助益的。”

‘‘Sotāvadhānassa pana, bho gotama, katamo dhammo bahukāro? Sotāvadhānassa bahukāraṃ dhammaṃ mayaṃ bhavantaṃ gotamaṃ pucchāmā’’ti. ‘‘Sotāvadhānassa kho, bhāradvāja, payirupāsanā bahukārā. No cetaṃ payirupāseyya, nayidaṃ sotaṃ odaheyya. Yasmā ca kho payirupāsati tasmā sotaṃ odahati. Tasmā sotāvadhānassa payirupāsanā bahukārā’’ti.
已对照

“乔达摩尊师,那么对亲近,哪一法是多所助益的?我们请问乔达摩尊师对亲近多所助益的法。”“婆罗堕婆阇,对亲近,前往是多所助益的。若他不前往,便不会亲近;而因为他前往,所以亲近。因此,对亲近,前往是多所助益的。”

‘‘Payirupāsanāya pana, bho gotama, katamo dhammo bahukāro? Payirupāsanāya bahukāraṃ dhammaṃ mayaṃ bhavantaṃ gotamaṃ pucchāmā’’ti. ‘‘Payirupāsanāya kho, bhāradvāja, upasaṅkamanaṃ bahukāraṃ. No cetaṃ upasaṅkameyya, nayidaṃ payirupāseyya. Yasmā ca kho upasaṅkamati tasmā payirupāsati. Tasmā payirupāsanāya upasaṅkamanaṃ bahukāra’’nti.
已对照

“乔达摩尊师,那么对前往,哪一法是多所助益的?我们请问乔达摩尊师对前往多所助益的法。”“婆罗堕婆阇,对前往,信是多所助益的。若信不生起,他便不会前往;而因为信生起,所以他前往。因此,对前往,信是多所助益的。”

‘‘Upasaṅkamanassa pana, bho gotama, katamo dhammo bahukāro? Upasaṅkamanassa bahukāraṃ dhammaṃ mayaṃ bhavantaṃ gotamaṃ pucchāmā’’ti. ‘‘Upasaṅkamanassa kho, bhāradvāja, saddhā bahukārā. No cetaṃ saddhā jāyetha, nayidaṃ upasaṅkameyya. Yasmā ca kho saddhā jāyati tasmā upasaṅkamati. Tasmā upasaṅkamanassa saddhā bahukārā’’ti.
435PTS 2.177缅 2.388已对照

四三五、“我们问了乔达摩尊师真实的护持,乔达摩尊师解答了真实的护持;而这[解答]正是我们所乐、所忍可的,我们因此心满意足。我们问了乔达摩尊师真实的随觉,乔达摩尊师解答了真实的随觉;而这[解答]正是我们所乐、所忍可的,我们因此心满意足。我们问了乔达摩尊师真实的到达,乔达摩尊师解答了真实的到达;而这[解答]正是我们所乐、所忍可的,我们因此心满意足。我们问了乔达摩尊师对真实的到达多所助益的法,乔达摩尊师解答了对真实的到达多所助益的法;而这[解答]正是我们所乐、所忍可的,我们因此心满意足。凡我们问了乔达摩尊师的,乔达摩尊师就一一解答了;而这[解答]正是我们所乐、所忍可的,我们因此心满意足。乔达摩尊师,我们从前这样认为:‘那些剃光头的沙门之流、雇工、黑者、从梵天足下所生之辈算什么?[他们]又怎会是法的了知者?’乔达摩尊师确实令我对诸沙门生起了对沙门的爱,对诸沙门生起了对沙门的净信,对诸沙门生起了对沙门的尊重。奇哉!乔达摩尊师……乃至……愿乔达摩尊师忆持我为优婆塞,从今日起,终生皈依。”

435. ‘‘Saccānurakkhaṇaṃ mayaṃ bhavantaṃ gotamaṃ apucchimha, saccānurakkhaṇaṃ bhavaṃ gotamo byākāsi; tañca panamhākaṃ ruccati ceva khamati ca tena camha attamanā. Saccānubodhaṃ mayaṃ bhavantaṃ gotamaṃ apucchimha, saccānubodhaṃ bhavaṃ gotamo byākāsi; tañca panamhākaṃ ruccati ceva khamati ca tena camha attamanā. Saccānuppattiṃ mayaṃ bhavantaṃ gotamaṃ apucchimha, saccānuppattiṃ bhavaṃ gotamo byākāsi; tañca panamhākaṃ ruccati ceva khamati ca tena camha attamanā. Saccānuppattiyā bahukāraṃ dhammaṃ mayaṃ bhavantaṃ gotamaṃ apucchimha, saccānuppattiyā bahukāraṃ dhammaṃ bhavaṃ gotamo byākāsi; tañca panamhākaṃ ruccati ceva khamati ca tena camha attamanā. Yaṃyadeva ca mayaṃ bhavantaṃ gotamaṃ apucchimha taṃtadeva bhavaṃ gotamo byākāsi; tañca panamhākaṃ ruccati ceva khamati ca tena camha attamanā. Mayañhi, bho gotama, pubbe evaṃ jānāma – ‘ke ca muṇḍakā samaṇakā ibbhā kaṇhā bandhupādāpaccā, ke ca dhammassa aññātāro’ti? Ajanesi vata me bhavaṃ gotamo samaṇesu samaṇapemaṃ, samaṇesu samaṇapasādaṃ, samaṇesu samaṇagāravaṃ. Abhikkantaṃ, bho gotama…pe… upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.
Caṅkīsuttaṃ niṭṭhitaṃ pañcamaṃ.
已对照

《旃吉经》终,[《婆罗门品》中之]第五[经]。