快乐巴利palinanda.cc

相应部 · 因缘相应·大品 7. Mahāvaggo

本经目录七、大品一、无闻经二、第二无闻经三、子肉喻经四、有贪经五、城邑经六、思择经七、芦苇束经八、憍赏弥经九、高涨经十、须深经大品第七。

已对照

七、大品

7. Mahāvaggo
已对照

一、无闻经

1. Assutavāsuttaṃ
61PTS 2.94已对照

六十一、如是我闻——一时,世尊住在舍卫城(Sāvatthī)祇树林给孤独园……乃至……“诸比丘,无闻凡夫(assutavā puthujjano)于这个四大所成(cātumahābhūtika)之身,也可能厌离,也可能离贪,也可能解脱。这是什么缘故呢?诸比丘,可以看到这个四大所成之身的积集(ācaya)、损减(apacaya)、摄取(ādāna)、舍弃(nikkhepana)。所以无闻凡夫于此也可能厌离,也可能离贪,也可能解脱。”

61. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme…pe… ‘‘assutavā, bhikkhave, puthujjano imasmiṃ cātumahābhūtikasmiṃ kāyasmiṃ nibbindeyyapi virajjeyyapi vimucceyyapi. Taṃ kissa hetu? [cātummahābhūtikasmiṃ (sī. syā. kaṃ.)] Dissati, bhikkhave [dissati hi bhikkhave (sī. syā. kaṃ.)], imassa cātumahābhūtikassa kāyassa ācayopi apacayopi ādānampi nikkhepanampi. Tasmā tatrāssutavā puthujjano nibbindeyyapi virajjeyyapi vimucceyyapi’’.
已对照

“诸比丘,而这被称为‘心’、被称为‘意’、被称为‘识’的,无闻凡夫于此不能厌离,不能离贪,不能解脱。这是什么缘故呢?诸比丘,因为这长夜以来被无闻凡夫所耽著(ajjhosita)、所执为我所(mamāyita)、所执取(parāmaṭṭha):‘这是我的、这是我、这是我的自我。’所以无闻凡夫于此不能厌离,不能离贪,不能解脱。

‘‘Yañca kho etaṃ, bhikkhave, vuccati cittaṃ itipi, mano itipi, viññāṇaṃ itipi, tatrāssutavā puthujjano nālaṃ nibbindituṃ nālaṃ virajjituṃ nālaṃ vimuccituṃ. Taṃ kissa hetu? Dīgharattañhetaṃ, bhikkhave, assutavato puthujjanassa ajjhositaṃ mamāyitaṃ parāmaṭṭhaṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’ti. Tasmā tatrāssutavā puthujjano nālaṃ nibbindituṃ nālaṃ virajjituṃ nālaṃ vimuccituṃ.
PTS 2.95缅 1.320已对照

“诸比丘,宁可无闻凡夫把这个四大所成之身趋近为自我(attato upagaccheyya),而决不[把]心[趋近为自我]。这是什么缘故呢?诸比丘,可以看到这四大所成之身存续一年,存续两年,存续三年,存续四年,存续五年,存续十年,存续二十年,存续三十年,存续四十年,存续五十年,存续一百年,甚至更久地存续。

‘‘Varaṃ, bhikkhave, assutavā puthujjano imaṃ cātumahābhūtikaṃ kāyaṃ attato upagaccheyya, na tveva cittaṃ. Taṃ kissa hetu? Dissatāyaṃ, bhikkhave, cātumahābhūtiko kāyo ekampi vassaṃ tiṭṭhamāno dvepi vassāni tiṭṭhamāno tīṇipi vassāni tiṭṭhamāno cattāripi vassāni tiṭṭhamāno pañcapi vassāni tiṭṭhamāno dasapi vassāni tiṭṭhamāno vīsatipi vassāni tiṭṭhamāno tiṃsampi vassāni tiṭṭhamāno cattārīsampi vassāni tiṭṭhamāno paññāsampi vassāni tiṭṭhamāno vassasatampi tiṭṭhamāno, bhiyyopi tiṭṭhamāno.
已对照

“诸比丘,而这被称为‘心’、被称为‘意’、被称为‘识’的,它在夜里与白天,正是另一个生起,另一个灭去。诸比丘,譬如猕猴(makkaṭa)在林野、大林(pavana)中游行,抓住树枝;放开它,又抓住另一[枝];放开它,又抓住另一[枝]。同样地,诸比丘,这被称为‘心’、被称为‘意’、被称为‘识’的,它在夜里与白天,正是另一个生起,另一个灭去。

‘‘Yañca kho etaṃ, bhikkhave, vuccati cittaṃ itipi, mano itipi, viññāṇaṃ itipi, taṃ rattiyā ca divasassa ca aññadeva uppajjati aññaṃ nirujjhati. Seyyathāpi, bhikkhave, makkaṭo araññe pavane caramāno sākhaṃ gaṇhati, taṃ muñcitvā aññaṃ gaṇhati, taṃ muñcitvā aññaṃ gaṇhati; evameva kho, bhikkhave, yamidaṃ vuccati cittaṃ itipi, mano itipi, viññāṇaṃ itipi, taṃ rattiyā ca divasassa ca aññadeva uppajjati aññaṃ nirujjhati.
已对照

“诸比丘,于此,有闻的圣弟子(sutavā ariyasāvako)正对缘起(paṭiccasamuppāda)好好地如理作意:‘如是,此[缘]存在时此[果]便有,由此[缘]的生起此[果]便生起;此[缘]不存在时此[果]便不有,由此[缘]之灭此[果]便灭,即:以无明为缘而有行;以行为缘而有识……乃至……这样,这整个苦蕴就集起了。正由无明的无余离贪、灭,而有行之灭;以行之灭而有识之灭……乃至……这样,这整个苦蕴就灭了。’”

‘‘Tatra, bhikkhave, sutavā ariyasāvako paṭiccasamuppādaṃyeva sādhukaṃ yoniso manasi karoti – ‘iti imasmiṃ sati idaṃ hoti, imassuppādā idaṃ uppajjati; imasmiṃ asati idaṃ na hoti, imassa nirodhā idaṃ nirujjhati – yadidaṃ avijjāpaccayā saṅkhārā; saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ…pe… evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti. Avijjāya tveva asesavirāganirodhā saṅkhāranirodho; saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho…pe… evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī’’’ti.
已对照

“诸比丘,这样见时,有闻的圣弟子便于色厌离,于受厌离,于想厌离,于诸行厌离,于识厌离;由厌离而离贪,由离贪而解脱,于解脱便有‘已解脱’之智。他了知:‘生已尽,梵行已立,应作已作,再无后有。’”第一[经]。

‘‘Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako rūpasmimpi nibbindati, vedanāyapi nibbindati, saññāyapi nibbindati, saṅkhāresupi nibbindati, viññāṇasmimpi nibbindati; nibbindaṃ virajjati, virāgā vimuccati, vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānātī’’ti. Paṭhamaṃ.
已对照

二、第二无闻经

2. Dutiyaassutavāsuttaṃ
62PTS 2.96缅 1.321已对照

六十二、住在舍卫城……乃至……“诸比丘,无闻凡夫于这个四大所成之身,也可能厌离,也可能离贪,也可能解脱。这是什么缘故呢?诸比丘,可以看到这个四大所成之身的积集、损减、摄取、舍弃。所以无闻凡夫于此也可能厌离,也可能离贪,也可能解脱。诸比丘,而这被称为‘心’、被称为‘意’、被称为‘识’的,无闻凡夫于此不能厌离,不能离贪,不能解脱。这是什么缘故呢?诸比丘,因为这长夜以来被无闻凡夫所耽著、所执为我所、所执取:‘这是我的、这是我、这是我的自我。’所以无闻凡夫于此不能厌离,不能离贪,不能解脱。”

62. Sāvatthiyaṃ viharati…pe… ‘‘assutavā, bhikkhave, puthujjano imasmiṃ cātumahābhūtikasmiṃ kāyasmiṃ nibbindeyyapi virajjeyyapi vimucceyyapi. Taṃ kissa hetu? Dissati, bhikkhave, imassa cātumahābhūtikassa kāyassa ācayopi apacayopi ādānampi nikkhepanampi. Tasmā tatrāssutavā puthujjano nibbindeyyapi virajjeyyapi vimucceyyapi. Yañca kho etaṃ, bhikkhave, vuccati cittaṃ itipi, mano itipi, viññāṇaṃ itipi, tatrāssutavā puthujjano nālaṃ nibbindituṃ nālaṃ virajjituṃ nālaṃ vimuccituṃ. Taṃ kissa hetu? Dīgharattañhetaṃ, bhikkhave, assutavato puthujjanassa ajjhositaṃ mamāyitaṃ parāmaṭṭhaṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’ti. Tasmā tatrāssutavā puthujjano nālaṃ nibbindituṃ nālaṃ virajjituṃ nālaṃ vimuccituṃ’’.
已对照

“诸比丘,宁可无闻凡夫把这个四大所成之身趋近为自我,而决不[把]心[趋近为自我]。这是什么缘故呢?诸比丘,可以看到这四大所成之身存续一年,存续两年,存续三年,存续四年,存续五年,存续十年,存续二十年,存续三十年,存续四十年,存续五十年,存续一百年,甚至更久地存续。诸比丘,而这被称为‘心’、被称为‘意’、被称为‘识’的,它在夜里与白天,正是另一个生起,另一个灭去。

‘‘Varaṃ, bhikkhave, assutavā puthujjano imaṃ cātumahābhūtikaṃ kāyaṃ attato upagaccheyya, na tveva cittaṃ. Taṃ kissa hetu? Dissatāyaṃ, bhikkhave, cātumahābhūtiko kāyo ekampi vassaṃ tiṭṭhamāno dvepi vassāni tiṭṭhamāno tīṇipi vassāni tiṭṭhamāno cattāripi vassāni tiṭṭhamāno pañcapi vassāni tiṭṭhamāno dasapi vassāni tiṭṭhamāno vīsatipi vassāni tiṭṭhamāno tiṃsampi vassāni tiṭṭhamāno cattārīsampi vassāni tiṭṭhamāno paññāsampi vassāni tiṭṭhamāno vassasatampi tiṭṭhamāno, bhiyyopi tiṭṭhamāno. Yañca kho etaṃ, bhikkhave, vuccati cittaṃ itipi, mano itipi, viññāṇaṃ itipi, taṃ rattiyā ca divasassa ca aññadeva uppajjati aññaṃ nirujjhati.
PTS 2.97已对照

“诸比丘,于此,有闻的圣弟子正对缘起好好地如理作意:‘如是,此[缘]存在时此[果]便有,由此[缘]的生起此[果]便生起;此[缘]不存在时此[果]便不有,由此[缘]之灭此[果]便灭。’诸比丘,缘于能感受乐的(sukhavedaniya)触,乐受生起。由那能感受乐的触之灭,凡与之相应的(tajja)所感受——缘于能感受乐的触而生起的乐受——它灭,它寂止。诸比丘,缘于能感受苦的触,苦受生起。由那能感受苦的触之灭,凡与之相应的所感受——缘于能感受苦的触而生起的苦受——它灭,它寂止。诸比丘,缘于能感受不苦不乐的触,不苦不乐受生起。由那能感受不苦不乐的触之灭,凡与之相应的所感受——缘于能感受不苦不乐的触而生起的不苦不乐受——它灭,它寂止。

‘‘Tatra, bhikkhave, sutavā ariyasāvako paṭiccasamuppādaṃyeva sādhukaṃ yoniso manasi karoti – ‘iti imasmiṃ sati idaṃ hoti, imassuppādā idaṃ uppajjati; imasmiṃ asati idaṃ na hoti, imassa nirodhā idaṃ nirujjhatī’ti. Sukhavedaniyaṃ, bhikkhave, phassaṃ paṭicca uppajjati sukhavedanā. Tasseva sukhavedaniyassa phassassa nirodhā yaṃ tajjaṃ vedayitaṃ sukhavedaniyaṃ phassaṃ paṭicca uppannā sukhavedanā sā nirujjhati sā vūpasammati. Dukkhavedaniyaṃ, bhikkhave, phassaṃ paṭicca uppajjati dukkhavedanā. Tasseva dukkhavedaniyassa phassassa nirodhā yaṃ tajjaṃ vedayitaṃ dukkhavedaniyaṃ phassaṃ paṭicca uppannā dukkhavedanā sā nirujjhati sā vūpasammati. Adukkhamasukhavedaniyaṃ, bhikkhave, phassaṃ paṭicca uppajjati adukkhamasukhavedanā. Tasseva adukkhamasukhavedaniyassa phassassa nirodhā yaṃ tajjaṃ vedayitaṃ adukkhamasukhavedaniyaṃ phassaṃ paṭicca uppannā adukkhamasukhavedanā sā nirujjhati sā vūpasammati.
缅 1.322已对照

“诸比丘,譬如由两根木柴的相擦、结合,热生起,火产生;由那两根木柴的分开、分离,凡与之相应的热,它灭,它寂止。同样地,诸比丘,缘于能感受乐的触,乐受生起。由那能感受乐的触之灭,凡与之相应的所感受——缘于能感受乐的触而生起的乐受——它灭,它寂止。……乃至……缘于能感受不苦不乐的触,不苦不乐受生起。由那能感受不苦不乐的触之灭,凡与之相应的所感受——缘于能感受不苦不乐的触而生起的不苦不乐受——它灭,它寂止。

‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, dvinnaṃ kaṭṭhānaṃ saṅghaṭṭanasamodhānā usmā jāyati tejo abhinibbattati. Tesaṃyeva dvinnaṃ kaṭṭhānaṃ nānākatavinibbhogā [nānābhāvāvinikkhepā (sī. pī.) ma. ni. 3.357] yā tajjā usmā sā nirujjhati sā vūpasammati; evameva kho, bhikkhave, sukhavedaniyaṃ phassaṃ paṭicca uppajjati sukhavedanā. Tasseva sukhavedaniyassa phassassa nirodhā yaṃ tajjaṃ vedayitaṃ sukhavedaniyaṃ phassaṃ paṭicca uppannā sukhavedanā sā nirujjhati sā vūpasammati…pe… adukkhamasukhavedaniyaṃ phassaṃ paṭicca uppajjati adukkhamasukhavedanā. Tasseva adukkhamasukhavedaniyassa phassassa nirodhā yaṃ tajjaṃ vedayitaṃ adukkhamasukhavedaniyaṃ phassaṃ paṭicca uppannā adukkhamasukhavedanā sā nirujjhati sā vūpasammati.
已对照

“诸比丘,这样见时,有闻的圣弟子便于触厌离,于受厌离,于想厌离,于诸行厌离,于识厌离;由厌离而离贪,由离贪而解脱,于解脱便有‘已解脱’之智。他了知:‘生已尽,梵行已立,应作已作,再无后有。’”第二[经]。

‘‘Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako phassepi nibbindati, vedanāyapi nibbindati, saññāyapi nibbindati, saṅkhāresupi nibbindati, viññāṇasmimpi nibbindati; nibbindaṃ virajjati, virāgā vimuccati, vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānātī’’ti. Dutiyaṃ.
已对照

三、子肉喻经

3. Puttamaṃsūpamasuttaṃ
63PTS 2.98缅 1.323已对照

六十三、在舍卫城……乃至……“诸比丘,有这四种食(āhāra),为已生(bhūta)的众生之存续,或为求生者(sambhavesī)之资益。是哪四[种]呢?段食(kabaḷīkāra āhāra)——粗的或细的,触为第二,意思(manosañcetanā)为第三,识为第四。诸比丘,这些就是四种食,为已生的众生之存续,或为求生者之资益。”

“诸比丘,段食应如何见呢?诸比丘,譬如有夫妇二人,带着少许行粮,走上旷野之路。他们有一个可爱、可意的独子。诸比丘,那时,那走入旷野的夫妇二人的那少许行粮,会耗尽、用完,而他们还有剩余的旷野未渡过。诸比丘,于是那夫妇二人会这样想:‘我们那少许行粮已耗尽、用完了,而这剩余的旷野还未渡出。让我们杀了这可爱、可意的独子,作成干肉与串肉,吃着子肉,这样渡出那剩余的旷野吧,免得我们三人全都丧命。’诸比丘,于是那夫妇二人杀了那可爱、可意的独子,作成干肉与串肉,吃着子肉,这样渡出那剩余的旷野。他们一面吃着子肉,一面捶胸:‘独子啊,你在哪里?独子啊,你在哪里?’

“诸比丘,你们认为怎样?他们会是为嬉游而食用食物吗?会是为骄慢而食用食物吗?会是为装饰而食用食物吗?会是为庄严而食用食物吗?”“不是的,尊者。”“诸比丘,他们岂不唯是为了渡出旷野而食用食物吗?”“是的,尊者。”“诸比丘,正是这样,我说:‘段食应这样见。’诸比丘,段食被遍知时,五欲功德之贪便被遍知;五欲功德之贪被遍知时,便没有那使圣弟子为其所系缚而再来此世间的结(saṃyojana)了。

“诸比丘,触食应如何见呢?诸比丘,譬如一头剥了皮的母牛,若依靠墙而立,那些依墙而住的生物便会咬食它;若依靠树而立,那些依树而住的生物便会咬食它;若依靠水而立,那些依水而住的生物便会咬食它;若依靠虚空而立,那些依虚空而住的生物便会咬食它。诸比丘,那剥了皮的母牛无论依靠什么而立,依那[处]而住的生物便会咬食它。诸比丘,正是这样,我说:‘触食应这样见。’诸比丘,触食被遍知时,三受便被遍知;三受被遍知时,我说圣弟子便没有任何更应作的了。

“诸比丘,意思食应如何见呢?诸比丘,犹如有一个炭火坑,深过一人身量,满是无焰无烟的炭火。这时来了一个想活、不想死、想乐、厌苦的人。两个强力之人抓住他的两臂,把他拖向那炭火坑。诸比丘,那时那人的思(cetanā)会远离,希求会远离,愿求会远离。这是什么缘故呢?诸比丘,因为那人这样想:‘我若跌入这炭火坑,便会因此遭遇死亡,或近于死亡之苦。’诸比丘,正是这样,我说:‘意思食应这样见。’诸比丘,意思食被遍知时,三渴爱便被遍知;三渴爱被遍知时,我说圣弟子便没有任何更应作的了。

“诸比丘,识食应如何见呢?诸比丘,譬如[人们]捉住一个造罪的盗贼,带去给国王看:‘陛下,这是您的造罪的盗贼;您想给他什么刑罚,就施加那[刑罚]吧。’国王便这样说:‘去吧,诸位,上午时分以百矛击这人。’他们便在上午时分以百矛击他。于是国王在中午时分这样说:‘喂,那人怎样了?’‘陛下,他仍那样活着。’国王便这样说:‘去吧,诸位,中午时分以百矛击那人。’他们便在中午时分以百矛击他。于是国王在傍晚时分这样说:‘喂,那人怎样了?’‘陛下,他仍那样活着。’国王便这样说:‘去吧,诸位,傍晚时分以百矛击那人。’他们便在傍晚时分以百矛击他。诸比丘,你们认为怎样?那人一日之中被三百矛所击,会因此感受苦、忧吗?”“尊者,即使被一支矛所击,也会因此感受苦、忧,何况被三百矛所击呢!”“诸比丘,正是这样,我说:‘识食应这样见。’诸比丘,识食被遍知时,名色便被遍知;名色被遍知时,我说圣弟子便没有任何更应作的了。”第三[经]。

63. Sāvatthiyaṃ …pe… ‘‘cattārome, bhikkhave, āhārā bhūtānaṃ vā sattānaṃ ṭhitiyā sambhavesīnaṃ vā anuggahāya. Katame cattāro? Kabaḷīkāro āhāro oḷāriko vā sukhumo vā, phasso dutiyo, manosañcetanā tatiyā, viññāṇaṃ catutthaṃ. Ime kho, bhikkhave, cattāro āhārā bhūtānaṃ vā sattānaṃ ṭhitiyā sambhavesīnaṃ vā anuggahāya’’.
‘‘Kathañca, bhikkhave, kabaḷīkāro āhāro daṭṭhabbo? Seyyathāpi, bhikkhave, dve jāyampatikā [jayampatikā (sī. pī.) ṭīkā oloketabbā] parittaṃ sambalaṃ ādāya kantāramaggaṃ paṭipajjeyyuṃ. Tesamassa ekaputtako piyo manāpo. Atha kho tesaṃ, bhikkhave, dvinnaṃ jāyampatikānaṃ kantāragatānaṃ yā parittā sambalamattā, sā parikkhayaṃ pariyādānaṃ gaccheyya. Siyā ca nesaṃ kantārāvaseso anatiṇṇo. Atha kho tesaṃ, bhikkhave, dvinnaṃ jāyampatikānaṃ evamassa – ‘amhākaṃ kho yā parittā sambalamattā sā parikkhīṇā pariyādiṇṇā [pariyādinnā (syā. kaṃ.)]. Atthi cāyaṃ kantārāvaseso anittiṇṇo [anitthiṇṇo (syā. kaṃ.), anatiṇṇo (ka.)]. Yaṃnūna mayaṃ imaṃ ekaputtakaṃ piyaṃ manāpaṃ vadhitvā vallūrañca soṇḍikañca karitvā puttamaṃsāni khādantā evaṃ taṃ kantārāvasesaṃ nitthareyyāma, mā sabbeva tayo vinassimhā’ti. Atha kho te, bhikkhave, dve jāyampatikā taṃ ekaputtakaṃ piyaṃ manāpaṃ vadhitvā vallūrañca soṇḍikañca karitvā puttamaṃsāni khādantā evaṃ taṃ kantārāvasesaṃ nitthareyyuṃ. Te puttamaṃsāni ceva khādeyyuṃ, ure ca paṭipiseyyuṃ – ‘kahaṃ, ekaputtaka, kahaṃ, ekaputtakā’ti.
‘‘Taṃ kiṃ maññatha, bhikkhave, api nu te davāya vā āhāraṃ āhāreyyuṃ, madāya vā āhāraṃ āhāreyyuṃ, maṇḍanāya vā āhāraṃ āhāreyyuṃ, vibhūsanāya vā āhāraṃ āhāreyyu’’nti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Nanu te, bhikkhave, yāvadeva kantārassa nittharaṇatthāya āhāraṃ āhāreyyu’’nti? ‘‘Evaṃ, bhante’’. ‘‘Evameva khvāhaṃ, bhikkhave, kabaḷīkāro āhāro daṭṭhabbo’’ti vadāmi. Kabaḷīkāre, bhikkhave, āhāre pariññāte pañcakāmaguṇiko rāgo pariññāto hoti. Pañcakāmaguṇike rāge pariññāte natthi taṃ saṃyojanaṃ yena saṃyojanena saṃyutto ariyasāvako puna imaṃ lokaṃ āgaccheyya.
‘‘Kathañca, bhikkhave, phassāhāro daṭṭhabbo? Seyyathāpi, bhikkhave, gāvī niccammā kuṭṭaṃ ce [kuḍḍañce (sī. syā. kaṃ. pī.)] nissāya tiṭṭheyya. Ye kuṭṭanissitā pāṇā te naṃ khādeyyuṃ. Rukkhaṃ ce nissāya tiṭṭheyya, ye rukkhanissitā pāṇā te naṃ khādeyyuṃ. Udakaṃ ce nissāya tiṭṭheyya, ye udakanissitā pāṇā te naṃ khādeyyuṃ. Ākāsaṃ ce nissāya tiṭṭheyya, ye ākāsanissitā pāṇā te naṃ khādeyyuṃ. Yaṃ yadeva hi sā, bhikkhave, gāvī niccammā nissāya tiṭṭheyya, ye tannissitā [ye tannissitā tannissitā (sī. syā. kaṃ. pī.)] pāṇā te naṃ khādeyyuṃ. Evameva khvāhaṃ, bhikkhave, ‘‘phassāhāro daṭṭhabbo’’ti vadāmi. Phasse, bhikkhave, āhāre pariññāte tisso vedanā pariññātā honti. Tīsu vedanāsu pariññātāsu ariyasāvakassa natthi kiñci uttarikaraṇīyanti [uttariṃkaraṇīyanti (sī. pī.)] vadāmi.
‘‘Kathañca, bhikkhave, manosañcetanāhāro daṭṭhabbo? Seyyathāpi, bhikkhave, aṅgārakāsu sādhikaporisā puṇṇā aṅgārānaṃ vītaccikānaṃ vītadhūmānaṃ. Atha puriso āgaccheyya jīvitukāmo amaritukāmo sukhakāmo dukkhappaṭikūlo. Tamenaṃ dve balavanto purisā nānābāhāsu gahetvā taṃ aṅgārakāsuṃ upakaḍḍheyyuṃ. Atha kho, bhikkhave, tassa purisassa ārakāvassa cetanā ārakā patthanā ārakā paṇidhi. Taṃ kissa hetu? Evañhi, bhikkhave, tassa purisassa hoti – ‘imaṃ cāhaṃ aṅgārakāsuṃ papatissāmi, tatonidānaṃ maraṇaṃ vā nigacchāmi maraṇamattaṃ vā dukkha’nti. Evameva khvāhaṃ, bhikkhave, ‘manosañcetanāhāro daṭṭhabbo’ti vadāmi. Manosañcetanāya, bhikkhave, āhāre pariññāte tisso taṇhā pariññātā honti. Tīsu taṇhāsu pariññātāsu ariyasāvakassa natthi kiñci uttarikaraṇīyanti vadāmi.
‘‘Kathañca, bhikkhave, viññāṇāhāro daṭṭhabbo? Seyyathāpi, bhikkhave, coraṃ āgucāriṃ gahetvā rañño dasseyyuṃ – ‘ayaṃ te, deva, coro āgucārī, imassa yaṃ icchasi taṃ daṇḍaṃ paṇehī’ti. Tamenaṃ rājā evaṃ vadeyya – ‘gacchatha, bho, imaṃ purisaṃ pubbaṇhasamayaṃ sattisatena hanathā’ti. Tamenaṃ pubbaṇhasamayaṃ sattisatena haneyyuṃ. Atha rājā majjhanhikasamayaṃ evaṃ vadeyya – ‘ambho, kathaṃ so puriso’ti? ‘Tatheva, deva, jīvatī’ti. Tamenaṃ rājā evaṃ vadeyya – ‘gacchatha, bho, taṃ purisaṃ majjhanhikasamayaṃ sattisatena hanathā’ti. Tamenaṃ majjhanhikasamayaṃ sattisatena haneyyuṃ. Atha rājā sāyanhasamayaṃ evaṃ vadeyya – ‘ambho, kathaṃ so puriso’ti? ‘Tatheva, deva, jīvatī’ti. Tamenaṃ rājā evaṃ vadeyya – ‘gacchatha, bho, taṃ purisaṃ sāyanhasamayaṃ sattisatena hanathā’ti. Tamenaṃ sāyanhasamayaṃ sattisatena haneyyuṃ. Taṃ kiṃ maññatha, bhikkhave, api nu so puriso divasaṃ tīhi sattisatehi haññamāno tatonidānaṃ dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvediyethā’’ti? ‘‘Ekissāpi, bhante, sattiyā haññamāno tatonidānaṃ dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvediyetha; ko pana vādo tīhi sattisatehi haññamāno’’ti! ‘‘Evameva khvāhaṃ, bhikkhave, viññāṇāhāro daṭṭhabboti vadāmi. Viññāṇe, bhikkhave, āhāre pariññāte nāmarūpaṃ pariññātaṃ hoti, nāmarūpe pariññāte ariyasāvakassa natthi kiñci uttarikaraṇīyanti vadāmī’’ti. Tatiyaṃ.
已对照

四、有贪经

4. Atthirāgasuttaṃ
64PTS 2.101缅 1.325已对照

六十四、住在舍卫城……乃至……“诸比丘,有这四种食,为已生的众生之存续,或为求生者之资益。是哪四[种]呢?段食——粗的或细的,触为第二,意思为第三,识为第四。诸比丘,这些就是四种食,为已生的众生之存续,或为求生者之资益。”

64. Sāvatthiyaṃ viharati…pe… ‘‘cattārome, bhikkhave, āhārā bhūtānaṃ vā sattānaṃ ṭhitiyā sambhavesīnaṃ vā anuggahāya. Katame cattāro? Kabaḷīkāro āhāro oḷāriko vā sukhumo vā, phasso dutiyo, manosañcetanā tatiyā, viññāṇaṃ catutthaṃ. Ime kho, bhikkhave, cattāro āhārā bhūtānaṃ vā sattānaṃ ṭhitiyā sambhavesīnaṃ vā anuggahāya’’.
已对照

“诸比丘,若于段食有贪、有欢喜、有渴爱,识便于彼住立、增广。凡于何处识住立、增广,于彼便有名色的降入。凡于何处有名色的降入,于彼便有诸行的增长。凡于何处有诸行的增长,于彼便有未来的再有之生起。凡于何处有未来的再有之生起,于彼便有未来的生、老死。凡于何处有未来的生、老死,诸比丘,我说那是有愁、有热恼、有恼的。

‘‘Kabaḷīkāre ce, bhikkhave, āhāre atthi rāgo atthi nandī atthi taṇhā, patiṭṭhitaṃ tattha viññāṇaṃ virūḷhaṃ. Yattha patiṭṭhitaṃ viññāṇaṃ virūḷhaṃ, atthi tattha nāmarūpassa avakkanti. Yattha atthi nāmarūpassa avakkanti, atthi tattha saṅkhārānaṃ vuddhi. Yattha atthi saṅkhārānaṃ vuddhi, atthi tattha āyatiṃ punabbhavābhinibbatti. Yattha atthi āyatiṃ punabbhavābhinibbatti, atthi tattha āyatiṃ jātijarāmaraṇaṃ. Yattha atthi āyatiṃ jātijarāmaraṇaṃ, sasokaṃ taṃ, bhikkhave, sadaraṃ saupāyāsanti vadāmi.
已对照

“诸比丘,若于触食……乃至……诸比丘,若于意思食……诸比丘,若于识食有贪、有欢喜、有渴爱,识便于彼住立、增广。凡于何处识住立、增广,于彼便有名色的降入。凡于何处有名色的降入,于彼便有诸行的增长。凡于何处有诸行的增长,于彼便有未来的再有之生起。凡于何处有未来的再有之生起,于彼便有未来的生、老死。凡于何处有未来的生、老死,诸比丘,我说那是有愁、有热恼、有恼的。

‘‘Phasse ce, bhikkhave, āhāre…pe… manosañcetanāya ce, bhikkhave, āhāre… viññāṇe ce, bhikkhave, āhāre atthi rāgo atthi nandī atthi taṇhā, patiṭṭhitaṃ tattha viññāṇaṃ virūḷhaṃ. Yattha patiṭṭhitaṃ viññāṇaṃ virūḷhaṃ, atthi tattha nāmarūpassa avakkanti. Yattha atthi nāmarūpassa avakkanti, atthi tattha saṅkhārānaṃ vuddhi. Yattha atthi saṅkhārānaṃ vuddhi, atthi tattha āyatiṃ punabbhavābhinibbatti. Yattha atthi āyatiṃ punabbhavābhinibbatti, atthi tattha āyatiṃ jātijarāmaraṇaṃ. Yattha atthi āyatiṃ jātijarāmaraṇaṃ, sasokaṃ taṃ, bhikkhave, sadaraṃ saupāyāsanti vadāmi.
PTS 2.102缅 1.326已对照

“诸比丘,犹如染工或画师,在有染料、或紫胶、或姜黄、或靛青、或茜草时,在磨得很光滑的木板上、或墙壁上、或布幅上,画出具足一切大小肢体的女人像或男人像;同样地,诸比丘,若于段食有贪、有欢喜、有渴爱,识便于彼住立、增广。凡于何处识住立、增广,于彼便有名色的降入。凡于何处有名色的降入,于彼便有诸行的增长。凡于何处有诸行的增长,于彼便有未来的再有之生起。凡于何处有未来的再有之生起,于彼便有未来的生、老死。凡于何处有未来的生、老死,诸比丘,我说那是有愁、有热恼、有恼的。

‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, rajako vā cittakārako vā sati rajanāya vā lākhāya vā haliddiyā vā nīliyā vā mañjiṭṭhāya vā suparimaṭṭhe vā phalake bhittiyā vā dussapaṭṭe vā itthirūpaṃ vā purisarūpaṃ vā abhinimmineyya sabbaṅgapaccaṅgaṃ; evameva kho, bhikkhave, kabaḷīkāre ce āhāre atthi rāgo atthi nandī atthi taṇhā, patiṭṭhitaṃ tattha viññāṇaṃ virūḷhaṃ. Yattha patiṭṭhitaṃ viññāṇaṃ virūḷhaṃ, atthi tattha nāmarūpassa avakkanti. Yattha atthi nāmarūpassa avakkanti, atthi tattha saṅkhārānaṃ vuddhi. Yattha atthi saṅkhārānaṃ vuddhi, atthi tattha āyatiṃ punabbhavābhinibbatti. Yattha atthi āyatiṃ punabbhavābhinibbatti, atthi tattha āyatiṃ jātijarāmaraṇaṃ. Yattha atthi āyatiṃ jātijarāmaraṇaṃ, sasokaṃ taṃ, bhikkhave, sadaraṃ saupāyāsanti vadāmi.
已对照

“诸比丘,若于触食……乃至……诸比丘,若于意思食……诸比丘,若于识食有贪、有欢喜、有渴爱,识便于彼住立、增广。凡于何处识住立、增广,于彼便有名色的降入。凡于何处有名色的降入,于彼便有诸行的增长。凡于何处有诸行的增长,于彼便有未来的再有之生起。凡于何处有未来的再有之生起,于彼便有未来的生、老死。凡于何处有未来的生、老死,诸比丘,我说那是有愁、有热恼、有恼的。

‘‘Phasse ce, bhikkhave, āhāre…pe… manosañcetanāya ce, bhikkhave, āhāre… viññāṇe ce, bhikkhave, āhāre atthi rāgo atthi nandī atthi taṇhā, patiṭṭhitaṃ tattha viññāṇaṃ virūḷhaṃ. Yattha patiṭṭhitaṃ viññāṇaṃ virūḷhaṃ, atthi tattha nāmarūpassa avakkanti. Yattha atthi nāmarūpassa avakkanti, atthi tattha saṅkhārānaṃ vuddhi. Yattha atthi saṅkhārānaṃ vuddhi, atthi tattha āyatiṃ punabbhavābhinibbatti. Yattha atthi āyatiṃ punabbhavābhinibbatti, atthi tattha āyatiṃ jātijarāmaraṇaṃ. Yattha atthi āyatiṃ jātijarāmaraṇaṃ, sasokaṃ taṃ, bhikkhave, sadaraṃ saupāyāsanti vadāmi.
已对照

“诸比丘,若于段食无贪、无欢喜、无渴爱,识便于彼不住立、不增广。凡于何处识不住立、不增广,于彼便无名色的降入。凡于何处无名色的降入,于彼便无诸行的增长。凡于何处无诸行的增长,于彼便无未来的再有之生起。凡于何处无未来的再有之生起,于彼便无未来的生、老死。凡于何处无未来的生、老死,诸比丘,我说那是无愁、无热恼、无恼的。

‘‘Kabaḷīkāre ce, bhikkhave, āhāre natthi rāgo natthi nandī natthi taṇhā, appatiṭṭhitaṃ tattha viññāṇaṃ avirūḷhaṃ. Yattha appatiṭṭhitaṃ viññāṇaṃ avirūḷhaṃ, natthi tattha nāmarūpassa avakkanti. Yattha natthi nāmarūpassa avakkanti, natthi tattha saṅkhārānaṃ vuddhi. Yattha natthi saṅkhārānaṃ vuddhi, natthi tattha āyatiṃ punabbhavābhinibbatti. Yattha natthi āyatiṃ punabbhavābhinibbatti, natthi tattha āyatiṃ jātijarāmaraṇaṃ. Yattha natthi āyatiṃ jātijarāmaraṇaṃ, asokaṃ taṃ, bhikkhave, adaraṃ anupāyāsanti vadāmi.
PTS 2.103已对照

“诸比丘,若于触食……乃至……诸比丘,若于意思食……诸比丘,若于识食无贪、无欢喜、无渴爱,识便于彼不住立、不增广。凡于何处识不住立、不增广,于彼便无名色的降入。凡于何处无名色的降入,于彼便无诸行的增长。凡于何处无诸行的增长,于彼便无未来的再有之生起。凡于何处无未来的再有之生起,于彼便无未来的生、老死。凡于何处无未来的生、老死,诸比丘,我说那是无愁、无热恼、无恼的。

‘‘Phasse ce, bhikkhave, āhāre…pe… manosañcetanāya ce, bhikkhave, āhāre… viññāṇe ce, bhikkhave, āhāre natthi rāgo natthi nandī natthi taṇhā, appatiṭṭhitaṃ tattha viññāṇaṃ avirūḷhaṃ. Yattha appatiṭṭhitaṃ viññāṇaṃ avirūḷhaṃ, natthi tattha nāmarūpassa avakkanti. Yattha natthi nāmarūpassa avakkanti, natthi tattha saṅkhārānaṃ vuddhi. Yattha natthi saṅkhārānaṃ vuddhi, natthi tattha āyatiṃ punabbhavābhinibbatti. Yattha natthi āyatiṃ punabbhavābhinibbatti, natthi tattha āyatiṃ jātijarāmaraṇaṃ. Yattha natthi āyatiṃ jātijarāmaraṇaṃ, asokaṃ taṃ, bhikkhave, adaraṃ anupāyāsanti vadāmi.
缅 1.327已对照

“诸比丘,犹如一座尖顶屋或一座重阁讲堂,有北方、或南方、或东方的窗户,当太阳升起时,光线从窗户射入,会住立于何处?”“尊者,于西面的墙上。”“诸比丘,若没有西面的墙,会住立于何处?”“尊者,于地上。”“诸比丘,若没有地,会住立于何处?”“尊者,于水中。”“诸比丘,若没有水,会住立于何处?”“尊者,[它]不住立。”“诸比丘,同样地,若于段食无贪、无欢喜、无渴爱……乃至……

‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, kūṭāgāraṃ vā kūṭāgārasālaṃ vā uttarāya vā dakkhiṇāya vā pācīnāya vā vātapānā sūriye uggacchante vātapānena rasmi pavisitvā kvāssa patiṭṭhitā’’ [kattha patiṭṭhitā (ka.)] ti? ‘‘Pacchimāyaṃ, bhante, bhittiya’’nti. ‘‘Pacchimā ce, bhikkhave, bhitti nāssa kvāssa patiṭṭhitā’’ti? ‘‘Pathaviyaṃ, bhante’’ti. ‘‘Pathavī ce, bhikkhave, nāssa kvāssa patiṭṭhitā’’ti? ‘‘Āpasmiṃ, bhante’’ti. ‘‘Āpo ce, bhikkhave, nāssa kvāssa patiṭṭhitā’’ti? ‘‘Appatiṭṭhitā, bhante’’ti. ‘‘Evameva kho, bhikkhave, kabaḷīkāre ce āhāre natthi rāgo natthi nandī natthi taṇhā…pe….
PTS 2.104已对照

“诸比丘,若于触食……诸比丘,若于意思食……诸比丘,若于识食无贪、无欢喜、无渴爱,识便于彼不住立、不增广。凡于何处识不住立、不增广,于彼便无名色的降入。凡于何处无名色的降入,于彼便无诸行的增长。凡于何处无诸行的增长,于彼便无未来的再有之生起。凡于何处无未来的再有之生起,于彼便无未来的生、老死。凡于何处无未来的生、老死,诸比丘,我说那是无愁、无热恼、无恼的。”第四[经]。

‘‘Phasse ce, bhikkhave, āhāre… manosañcetanāya ce, bhikkhave, āhāre… viññāṇe ce, bhikkhave, āhāre natthi rāgo natthi nandī natthi taṇhā, appatiṭṭhitaṃ tattha viññāṇaṃ avirūḷhaṃ. Yattha appatiṭṭhitaṃ viññāṇaṃ avirūḷhaṃ, natthi tattha nāmarūpassa avakkanti. Yattha natthi nāmarūpassa avakkanti, natthi tattha saṅkhārānaṃ vuddhi. Yattha natthi saṅkhārānaṃ vuddhi, natthi tattha āyatiṃ punabbhavābhinibbatti. Yattha natthi āyatiṃ punabbhavābhinibbatti, natthi tattha āyatiṃ jātijarāmaraṇaṃ. Yattha natthi āyatiṃ jātijarāmaraṇaṃ asokaṃ taṃ, bhikkhave, adaraṃ anupāyāsanti vadāmī’’ti. Catutthaṃ.
已对照

五、城邑经

5. Nagarasuttaṃ
65已对照

六十五、住在舍卫城……乃至……“诸比丘,我在正觉之前,还是未成正觉的菩萨时,这样想:‘这世间实在陷入了苦:生、老、死,又死没、又受生;然而对于这苦——[即]老死——却不了知出离。究竟何时才能了知这苦——[即]老死——的出离呢?’诸比丘,我这样想:‘有什么时才有老死?以什么为缘而有老死?’诸比丘,我由如理作意而有慧的现观:‘有生时才有老死,以生为缘而有老死。’”

65. Sāvatthiyaṃ viharati…pe… ‘‘pubbe me, bhikkhave, sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato etadahosi – ‘kicchā vatāyaṃ loko āpanno jāyati ca jīyati ca mīyati ca cavati ca upapajjati ca. Atha ca panimassa dukkhassa nissaraṇaṃ nappajānāti jarāmaraṇassa. Kudāssu nāma imassa dukkhassa nissaraṇaṃ paññāyissati jarāmaraṇassā’ti? Tassa mayhaṃ, bhikkhave, etadahosi – ‘kimhi nu kho sati jarāmaraṇaṃ hoti, kiṃpaccayā jarāmaraṇa’nti? Tassa mayhaṃ, bhikkhave, yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘jātiyā kho sati jarāmaraṇaṃ hoti, jātipaccayā jarāmaraṇa’’’nti.
已对照

“诸比丘,我这样想:‘有什么时才有生……乃至……才有有……才有取……才有爱……才有受……才有触……才有六处……才有名色?以什么为缘而有名色?’诸比丘,我由如理作意而有慧的现观:‘有识时才有名色,以识为缘而有名色。’诸比丘,我这样想:‘有什么时才有识?以什么为缘而有识?’诸比丘,我由如理作意而有慧的现观:‘有名色时才有识,以名色为缘而有识。’”

‘‘Tassa mayhaṃ, bhikkhave, etadahosi – ‘kimhi nu kho sati jāti hoti…pe… bhavo hoti… upādānaṃ hoti… taṇhā hoti… vedanā hoti… phasso hoti… saḷāyatanaṃ hoti… nāmarūpaṃ hoti… kiṃpaccayā nāmarūpa’nti? Tassa mayhaṃ, bhikkhave, yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘viññāṇe kho sati nāmarūpaṃ hoti, viññāṇapaccayā nāmarūpa’nti. Tassa mayhaṃ, bhikkhave, etadahosi – ‘kimhi nu kho sati viññāṇaṃ hoti, kiṃpaccayā viññāṇa’nti? Tassa mayhaṃ, bhikkhave, yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘nāmarūpe kho sati viññāṇaṃ hoti, nāmarūpapaccayā viññāṇa’’’nti.
PTS 2.105缅 1.328已对照

“诸比丘,我这样想:这识从名色折返,不再往前去。到此为止而有生、有老、有死、有死没、有受生,即:以名色为缘而有识;以识为缘而有名色;以名色为缘而有六处;以六处为缘而有触……乃至……这样,这整个苦蕴就集起了。诸比丘,‘集起、集起’——我于前所未闻之法生起了眼,生起了智,生起了慧,生起了明,生起了光。

‘‘Tassa mayhaṃ, bhikkhave, etadahosi – paccudāvattati kho idaṃ viññāṇaṃ nāmarūpamhā na paraṃ gacchati. Ettāvatā jāyetha vā jīyetha vā mīyetha vā cavetha vā upapajjetha vā, yadidaṃ nāmarūpapaccayā viññāṇaṃ; viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ; nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ; saḷāyatanapaccayā phasso…pe… evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti. ‘Samudayo, samudayo’ti kho me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi ñāṇaṃ udapādi paññā udapādi vijjā udapādi āloko udapādi.
已对照

“诸比丘,我这样想:‘没有什么时就没有老死?以什么之灭而有老死之灭?’诸比丘,我由如理作意而有慧的现观:‘没有生时就没有老死,以生之灭而有老死之灭。’诸比丘,我这样想:‘没有什么时就没有生……乃至……就没有有……就没有取……就没有爱……就没有受……就没有触……就没有六处……就没有名色?以什么之灭而有名色之灭?’诸比丘,我由如理作意而有慧的现观:‘没有识时就没有名色,以识之灭而有名色之灭。’”

‘‘Tassa mayhaṃ, bhikkhave, etadahosi – ‘kimhi nu kho asati, jarāmaraṇaṃ na hoti; kissa nirodhā jarāmaraṇanirodho’ti? Tassa mayhaṃ, bhikkhave, yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘jātiyā kho asati, jarāmaraṇaṃ na hoti; jātinirodhā jarāmaraṇanirodho’ti. Tassa mayhaṃ, bhikkhave, etadahosi – ‘kimhi nu kho asati jāti na hoti…pe… bhavo na hoti… upādānaṃ na hoti… taṇhā na hoti… vedanā na hoti… phasso na hoti… saḷāyatanaṃ na hoti… nāmarūpaṃ na hoti. Kissa nirodhā nāmarūpanirodho’ti? Tassa mayhaṃ, bhikkhave, yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘viññāṇe kho asati, nāmarūpaṃ na hoti; viññāṇanirodhā nāmarūpanirodho’’’ti.
已对照

“诸比丘,我这样想:‘没有什么时就没有识?以什么之灭而有识之灭?’诸比丘,我由如理作意而有慧的现观:‘没有名色时就没有识,以名色之灭而有识之灭。’”

‘‘Tassa mayhaṃ, bhikkhave, etadahosi – ‘kimhi nu kho asati viññāṇaṃ na hoti; kissa nirodhā viññāṇanirodho’ti? Tassa mayhaṃ, bhikkhave, yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘nāmarūpe kho asati, viññāṇaṃ na hoti; nāmarūpanirodhā viññāṇanirodho’’’ti.
已对照

“诸比丘,我这样想:我已证得这条通向正觉之道,即:以名色之灭而有识之灭;以识之灭而有名色之灭;以名色之灭而有六处之灭;以六处之灭而有触之灭……乃至……这样,这整个苦蕴就灭了。诸比丘,‘灭、灭’——我于前所未闻之法生起了眼,生起了智,生起了慧,生起了明,生起了光。

‘‘Tassa mayhaṃ, bhikkhave, etadahosi – adhigato kho myāyaṃ maggo bodhāya yadidaṃ – nāmarūpanirodhā viññāṇanirodho; viññāṇanirodhā nāmarūpanirodho; nāmarūpanirodhā saḷāyatananirodho; saḷāyatananirodhā phassanirodho…pe… evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti. ‘Nirodho, nirodho’ti kho me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi ñāṇaṃ udapādi paññā udapādi vijjā udapādi āloko udapādi.
PTS 2.106缅 1.329已对照

“诸比丘,犹如有人在林野、密林中游行,会看见一条古道、古径,为往昔的人们所行走过。他会随它而行。随它而行时,会看见一座古城、古王都,为往昔的人们所居住,具足园林、具足树林、具足莲池,有城基,可爱。诸比丘,于是那人会告诉国王或王之大臣:‘大人,您应当知道:我在林野、密林中游行时,看见了一条古道、古径,为往昔的人们所行走过,我随它而行了。随它而行时,我看见了一座古城、古王都,为往昔的人们所居住,具足园林、具足树林、具足莲池,有城基,可爱。大人,请您营建那座城。’诸比丘,于是那国王或王之大臣便会营建那座城。后来,那座城便会兴盛、繁荣、为众人所知、人烟稠密,达到增长与广大。诸比丘,同样地,我看见了一条古道、古径,为往昔的诸正等正觉者所行走过。

‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, puriso araññe pavane caramāno passeyya purāṇaṃ maggaṃ purāṇañjasaṃ pubbakehi manussehi anuyātaṃ. So tamanugaccheyya. Tamanugacchanto passeyya purāṇaṃ nagaraṃ purāṇaṃ rājadhāniṃ pubbakehi manussehi ajjhāvuṭṭhaṃ [ajjhāvutthaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] ārāmasampannaṃ vanasampannaṃ pokkharaṇīsampannaṃ uddhāpavantaṃ [uddāpavantaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] ramaṇīyaṃ. Atha kho so, bhikkhave, puriso rañño vā rājamahāmattassa vā āroceyya – ‘yagghe, bhante, jāneyyāsi – ahaṃ addasaṃ araññe pavane caramāno purāṇaṃ maggaṃ purāṇañjasaṃ pubbakehi manussehi anuyātaṃ tamanugacchiṃ. Tamanugacchanto addasaṃ purāṇaṃ nagaraṃ purāṇaṃ rājadhāniṃ pubbakehi manussehi ajjhāvuṭṭhaṃ ārāmasampannaṃ vanasampannaṃ pokkharaṇīsampannaṃ uddhāpavantaṃ ramaṇīyaṃ. Taṃ, bhante, nagaraṃ māpehī’ti. Atha kho so, bhikkhave, rājā vā rājamahāmatto vā taṃ nagaraṃ māpeyya. Tadassa nagaraṃ aparena samayena iddhañceva phītañca bāhujaññaṃ ākiṇṇamanussaṃ vuddhivepullappattaṃ. Evameva khvāhaṃ, bhikkhave, addasaṃ purāṇaṃ maggaṃ purāṇañjasaṃ pubbakehi sammāsambuddhehi anuyātaṃ.
PTS 2.107已对照

“诸比丘,而那为往昔的诸正等正觉者所行走过的古道、古径是什么呢?正是这八支圣道,即:正见……乃至……正定。诸比丘,这就是那为往昔的诸正等正觉者所行走过的古道、古径;我随它而行;随它而行时,我证知了老死,证知了老死之集起,证知了老死之灭,证知了导至老死灭之道。我随它而行;随它而行时,我证知了生……乃至……证知了有……证知了取……证知了爱……证知了受……证知了触……证知了六处……证知了名色……证知了识。我随它而行;随它而行时,我证知了诸行,证知了行之集起,证知了行之灭,证知了导至行灭之道。证知了它之后,我告诉了比丘、比丘尼、优婆塞、优婆夷。诸比丘,这梵行兴盛、繁荣、广布、为众人所知、遍布各处,直至在天与人之中已被善加宣说。”第五[经]。

‘‘Katamo ca so, bhikkhave, purāṇamaggo purāṇañjaso pubbakehi sammāsambuddhehi anuyāto? Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi…pe… sammāsamādhi. Ayaṃ kho so, bhikkhave, purāṇamaggo purāṇañjaso pubbakehi sammāsambuddhehi anuyāto, tamanugacchiṃ; tamanugacchanto jarāmaraṇaṃ abbhaññāsiṃ; jarāmaraṇasamudayaṃ abbhaññāsiṃ; jarāmaraṇanirodhaṃ abbhaññāsiṃ; jarāmaraṇanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ abbhaññāsiṃ. Tamanugacchiṃ; tamanugacchanto jātiṃ abbhaññāsiṃ…pe… bhavaṃ abbhaññāsiṃ… upādānaṃ abbhaññāsiṃ… taṇhaṃ abbhaññāsiṃ… vedanaṃ abbhaññāsiṃ… phassaṃ abbhaññāsiṃ… saḷāyatanaṃ abbhaññāsiṃ… nāmarūpaṃ abbhaññāsiṃ… viññāṇaṃ abbhaññāsiṃ. Tamanugacchiṃ; tamanugacchanto saṅkhāre abbhaññāsiṃ; saṅkhārasamudayaṃ abbhaññāsiṃ; saṅkhāranirodhaṃ abbhaññāsiṃ; saṅkhāranirodhagāminiṃ paṭipadaṃ abbhaññāsiṃ. Tadabhiññā ācikkhiṃ bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ. Tayidaṃ, bhikkhave, brahmacariyaṃ iddhañceva phītañca vitthārikaṃ bāhujaññaṃ puthubhūtaṃ yāva devamanussehi suppakāsita’’nti. Pañcamaṃ.
已对照

六、思择经

6. Sammasasuttaṃ
66缅 1.330已对照

六十六、如是我闻——一时,世尊住在拘楼国(Kuru),[有]一座名叫剑磨瑟昙(Kammāsadhamma)的拘楼人市镇。在那里,世尊召唤诸比丘:“诸比丘。”“尊者。”那些比丘应诺世尊。世尊这样说:“诸比丘,你们作内在的思择(antaraṃ sammasaṃ)吗?”这样说时,某位比丘对世尊这样说:“尊者,我作内在的思择。”“比丘,那么你是如何作内在的思择的?”于是那位比丘作了解答。那位比丘如何解答,那位比丘[却]未能令世尊之心满意。

66. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā kurūsu viharati kammāsadhammaṃ nāma kurūnaṃ nigamo. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca – ‘‘sammasatha no tumhe, bhikkhave, antaraṃ sammasa’’nti [antarā sammasananti (sī.)]. Evaṃ vutte, aññataro bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ahaṃ kho, bhante, sammasāmi antaraṃ sammasa’’nti. ‘‘Yathā kathaṃ pana tvaṃ, bhikkhu, sammasasi antaraṃ sammasa’’nti? Atha kho so bhikkhu byākāsi. Yathā so bhikkhu byākāsi na so bhikkhu bhagavato cittaṃ ārādhesi.
已对照

这样说时,具寿阿难对世尊这样说:“世尊,这正是时候;善逝,这正是时候——愿世尊宣说内在的思择。听了世尊[所说],比丘们将会受持。”“那么,阿难,你们要谛听,好好作意,我要说了。”“是的,尊者。”那些比丘应诺世尊。世尊这样说——

Evaṃ vutte, āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘etassa, bhagavā, kālo; etassa, sugata, kālo; yaṃ bhagavā antaraṃ sammasaṃ bhāseyya. Bhagavato sutvā bhikkhū dhāressantī’’ti. ‘‘Tenahānanda, suṇātha, sādhukaṃ manasi karotha; bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
PTS 2.108已对照

“诸比丘,在此,比丘思择时,作内在的思择:‘凡这在世间生起的多种、种种样的苦——老死,这苦以何为因缘?以何为集起?以何为生?以何为根源?于什么存在时老死便有?于什么不存在时老死便不有?’他思择时这样了知:‘凡这在世间生起的多种、种种样的苦——老死,这苦以依(upadhi)为因缘,以依为集起,以依为生,以依为根源;于依存在时老死便有,于依不存在时老死便不有。’他了知老死,了知老死之集起,了知老死之灭,也了知那与老死之灭相合宜而导至的行道;他是如是行道者,也是随法而行者。诸比丘,这称为完全为了正确地灭尽苦、为了老死之灭而行道的比丘。

‘‘Idha, bhikkhave, bhikkhu sammasamāno sammasati antaraṃ sammasaṃ [sammasanaṃ (sī.)] – ‘yaṃ kho idaṃ anekavidhaṃ nānappakārakaṃ dukkhaṃ loke uppajjati jarāmaraṇaṃ. Idaṃ kho dukkhaṃ kiṃnidānaṃ kiṃsamudayaṃ kiṃjātikaṃ kiṃpabhavaṃ, kismiṃ sati jarāmaraṇaṃ hoti, kismiṃ asati jarāmaraṇaṃ na hotī’ti? So sammasamāno evaṃ jānāti – ‘yaṃ kho idaṃ anekavidhaṃ nānappakārakaṃ dukkhaṃ loke uppajjati jarāmaraṇaṃ. Idaṃ kho dukkhaṃ upadhinidānaṃ upadhisamudayaṃ upadhijātikaṃ upadhipabhavaṃ, upadhismiṃ sati jarāmaraṇaṃ hoti, upadhismiṃ asati jarāmaraṇaṃ na hotī’ti. So jarāmaraṇañca pajānāti jarāmaraṇasamudayañca pajānāti jarāmaraṇanirodhañca pajānāti yā ca jarāmaraṇanirodhasāruppagāminī paṭipadā tañca pajānāti. Tathāpaṭipanno ca hoti anudhammacārī. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, bhikkhu sabbaso sammā dukkhakkhayāya paṭipanno jarāmaraṇanirodhāya.
缅 1.331已对照

“再者,他思择时,作内在的思择:‘而这依以何为因缘?以何为集起?以何为生?以何为根源?于什么存在时依便有?于什么不存在时依便不有?’他思择时这样了知:‘依以渴爱为因缘,以渴爱为集起,以渴爱为生,以渴爱为根源;于渴爱存在时依便有,于渴爱不存在时依便不有。’他了知依,了知依之集起,了知依之灭,也了知那与依之灭相合宜而导至的行道;他是如是行道者,也是随法而行者。诸比丘,这称为完全为了正确地灭尽苦、为了依之灭而行道的比丘。

‘‘Athāparaṃ sammasamāno sammasati antaraṃ sammasaṃ – ‘upadhi panāyaṃ kiṃnidāno kiṃsamudayo kiṃjātiko kiṃpabhavo, kismiṃ sati upadhi hoti, kismiṃ asati upadhi na hotī’ti? So sammasamāno evaṃ jānāti – ‘upadhi taṇhānidāno taṇhāsamudayo taṇhājātiko taṇhāpabhavo, taṇhāya sati upadhi hoti, taṇhāya asati upadhi na hotī’ti. So upadhiñca pajānāti upadhisamudayañca pajānāti upadhinirodhañca pajānāti yā ca upadhinirodhasāruppagāminī paṭipadā tañca pajānāti. Tathā paṭipanno ca hoti anudhammacārī. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, bhikkhu sabbaso sammā dukkhakkhayāya paṭipanno upadhinirodhāya.
PTS 2.109已对照

“再者,他思择时,作内在的思择:‘而这渴爱生起时于何处生起?安住时于何处安住?’他思择时这样了知:凡世间是可爱的、可意的,这渴爱生起时即于此生起,安住时即于此安住。世间什么是可爱的、可意的呢?眼在世间是可爱的、可意的——这渴爱生起时即于此生起,安住时即于此安住。耳在世间是可爱的、可意的……乃至……鼻在世间是可爱的、可意的……舌在世间是可爱的、可意的……身在世间是可爱的、可意的……意在世间是可爱的、可意的——这渴爱生起时即于此生起,安住时即于此安住。

‘‘Athāparaṃ sammasamāno sammasati antaraṃ sammasaṃ – ‘taṇhā panāyaṃ kattha uppajjamānā uppajjati, kattha nivisamānā nivisatī’ti? So sammasamāno evaṃ jānāti – yaṃ kho loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati. Kiñca loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ? Cakkhuṃ loke piyarūpaṃ, sātarūpaṃ. Etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati. Sotaṃ loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ…pe… ghānaṃ loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ… jivhā loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ… kāyo loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ… mano loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati ettha nivisamānā nivisati.
已对照

“诸比丘,凡于过去时的任何沙门或婆罗门,把世间凡是可爱的、可意的[事物]见为常、见为乐、见为我、见为无病、见为安稳,他们增长了渴爱;凡增长了渴爱者,他们增长了依;凡增长了依者,他们增长了苦;凡增长了苦者,他们未从生、老、死、愁、悲、苦、忧、恼中解脱——我说:他们未从苦中解脱。

‘‘Ye hi keci, bhikkhave, atītamaddhānaṃ samaṇā vā brāhmaṇā vā yaṃ loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ taṃ niccato addakkhuṃ sukhato addakkhuṃ attato addakkhuṃ ārogyato addakkhuṃ khemato addakkhuṃ. Te taṇhaṃ vaḍḍhesuṃ. Ye taṇhaṃ vaḍḍhesuṃ te upadhiṃ vaḍḍhesuṃ. Ye upadhiṃ vaḍḍhesuṃ te dukkhaṃ vaḍḍhesuṃ. Ye dukkhaṃ vaḍḍhesuṃ te na parimucciṃsu jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi, na parimucciṃsu dukkhasmāti vadāmi.
已对照

“诸比丘,又凡于未来时的任何沙门或婆罗门,将把世间凡是可爱的、可意的[事物]见为常、将见为乐、将见为我、将见为无病、将见为安稳,他们将增长渴爱;凡将增长渴爱者,他们将增长依;凡将增长依者,他们将增长苦;凡将增长苦者,他们将不从生、老、死、愁、悲、苦、忧、恼中解脱——我说:他们将不从苦中解脱。

‘‘Yepi hi keci, bhikkhave, anāgatamaddhānaṃ samaṇā vā brāhmaṇā vā yaṃ loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ taṃ niccato dakkhissanti [dakkhinti (sī.)] sukhato dakkhissanti attato dakkhissanti ārogyato dakkhissanti khemato dakkhissanti. Te taṇhaṃ vaḍḍhissanti. Ye taṇhaṃ vaḍḍhissanti te upadhiṃ vaḍḍhissanti. Ye upadhiṃ vaḍḍhissanti te dukkhaṃ vaḍḍhissanti. Ye dukkhaṃ vaḍḍhissanti te na parimuccissanti jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi, na parimuccissanti dukkhasmāti vadāmi.
缅 1.332已对照

“诸比丘,又凡于现在的任何沙门或婆罗门,把世间凡是可爱的、可意的[事物]见为常、见为乐、见为我、见为无病、见为安稳,他们增长渴爱;凡增长渴爱者,他们增长依;凡增长依者,他们增长苦;凡增长苦者,他们不从生、老、死、愁、悲、苦、忧、恼中解脱——我说:他们不从苦中解脱。

‘‘Yepi hi keci, bhikkhave, etarahi samaṇā vā brāhmaṇā vā yaṃ loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ taṃ niccato passanti sukhato passanti attato passanti ārogyato passanti khemato passanti. Te taṇhaṃ vaḍḍhenti. Ye taṇhaṃ vaḍḍhenti te upadhiṃ vaḍḍhenti. Ye upadhiṃ vaḍḍhenti te dukkhaṃ vaḍḍhenti. Ye dukkhaṃ vaḍḍhenti te na parimuccanti jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi, na parimuccanti dukkhasmāti vadāmi.
PTS 2.110已对照

“诸比丘,犹如有一只色具足、香具足、味具足的饮料杯(āpānīyakaṃsa),而它却与毒相混。这时来了一个人,为暑热所炙、为暑热所迫,疲乏、焦渴、干渴。[人们]对他这样说:‘喂,人啊,这是给你的色具足、香具足、味具足的饮料杯,而它却与毒相混。你若想要,就喝吧。你喝时,它以色、以香、以味确会适意;而喝了之后,你将因此而遭死亡,或受近于死亡之苦。’他贸然不加省思便喝了那饮料杯,不舍弃它。他因此而遭死亡,或受近于死亡之苦。诸比丘,同样地,凡于过去时的任何沙门或婆罗门,把世间凡是可爱的……乃至……于未来时……乃至……凡于现在的任何沙门或婆罗门,把世间凡是可爱的、可意的[事物]见为常、见为乐、见为我、见为无病、见为安稳,他们增长渴爱;凡增长渴爱者,他们增长依;凡增长依者,他们增长苦;凡增长苦者,他们不从生、老、死、愁、悲、苦、忧、恼中解脱——我说:他们不从苦中解脱。

‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, āpānīyakaṃso vaṇṇasampanno gandhasampanno rasasampanno. So ca kho visena saṃsaṭṭho. Atha puriso āgaccheyya ghammābhitatto ghammapareto kilanto tasito pipāsito. Tamenaṃ evaṃ vadeyyuṃ – ‘ayaṃ te, ambho purisa, āpānīyakaṃso vaṇṇasampanno gandhasampanno rasasampanno; so ca kho visena saṃsaṭṭho. Sace ākaṅkhasi piva. Pivato hi kho taṃ chādessati vaṇṇenapi gandhenapi rasenapi, pivitvā ca pana tatonidānaṃ maraṇaṃ vā nigacchasi maraṇamattaṃ vā dukkha’nti. So taṃ āpānīyakaṃsaṃ sahasā appaṭisaṅkhā piveyya, nappaṭinissajjeyya. So tatonidānaṃ maraṇaṃ vā nigaccheyya maraṇamattaṃ vā dukkhaṃ. Evameva kho, bhikkhave, ye hi keci atītamaddhānaṃ samaṇā vā brāhmaṇā vā yaṃ loke piyarūpaṃ…pe… anāgatamaddhānaṃ…pe… etarahi samaṇā vā brāhmaṇā vā yaṃ loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ taṃ niccato passanti sukhato passanti attato passanti ārogyato passanti khemato passanti, te taṇhaṃ vaḍḍhenti. Ye taṇhaṃ vaḍḍhenti te upadhiṃ vaḍḍhenti. Ye upadhiṃ vaḍḍhenti te dukkhaṃ vaḍḍhenti. Ye dukkhaṃ vaḍḍhenti te na parimuccanti jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi, na parimuccanti dukkhasmāti vadāmi.
已对照

“诸比丘,而凡于过去时的任何沙门或婆罗门,把世间凡是可爱的、可意的[事物]见为无常、见为苦、见为无我、见为病、见为怖畏,他们舍断了渴爱;凡舍断了渴爱者,他们舍断了依;凡舍断了依者,他们舍断了苦;凡舍断了苦者,他们从生、老、死、愁、悲、苦、忧、恼中解脱了——我说:他们从苦中解脱了。

‘‘Ye ca kho keci, bhikkhave, atītamaddhānaṃ samaṇā vā brāhmaṇā vā yaṃ loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ taṃ aniccato addakkhuṃ dukkhato addakkhuṃ anattato addakkhuṃ rogato addakkhuṃ bhayato addakkhuṃ, te taṇhaṃ pajahiṃsu. Ye taṇhaṃ pajahiṃsu te upadhiṃ pajahiṃsu. Ye upadhiṃ pajahiṃsu te dukkhaṃ pajahiṃsu. Ye dukkhaṃ pajahiṃsu te parimucciṃsu jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi, parimucciṃsu dukkhasmāti vadāmi.
PTS 2.111缅 1.333已对照

“诸比丘,又凡于未来时的任何沙门或婆罗门,将把世间凡是可爱的、可意的[事物]见为无常、将见为苦、将见为无我、将见为病、将见为怖畏,他们将舍断渴爱;凡将舍断渴爱者……乃至……我说:他们将从苦中解脱。

‘‘Yepi hi keci, bhikkhave, anāgatamaddhānaṃ samaṇā vā brāhmaṇā vā yaṃ loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ taṃ aniccato dakkhissanti dukkhato dakkhissanti anattato dakkhissanti rogato dakkhissanti bhayato dakkhissanti, te taṇhaṃ pajahissanti. Ye taṇhaṃ pajahissanti…pe… parimuccissanti dukkhasmāti vadāmi.
已对照

“诸比丘,又凡于现在的任何沙门或婆罗门,把世间凡是可爱的、可意的[事物]见为无常、见为苦、见为无我、见为病、见为怖畏,他们舍断渴爱;凡舍断渴爱者,他们舍断依;凡舍断依者,他们舍断苦;凡舍断苦者,他们从生、老、死、愁、悲、苦、忧、恼中解脱——我说:他们从苦中解脱。

‘‘Yepi hi keci, bhikkhave, etarahi samaṇā vā brāhmaṇā vā yaṃ loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ taṃ aniccato passanti dukkhato passanti anattato passanti rogato passanti bhayato passanti, te taṇhaṃ pajahanti. Ye taṇhaṃ pajahanti te upadhiṃ pajahanti. Ye upadhiṃ pajahanti te dukkhaṃ pajahanti. Ye dukkhaṃ pajahanti te parimuccanti jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi, parimuccanti dukkhasmāti vadāmi.
PTS 2.112已对照

“诸比丘,犹如有一只色具足、香具足、味具足的饮料杯,而它却与毒相混。这时来了一个人,为暑热所炙、为暑热所迫,疲乏、焦渴、干渴。[人们]对他这样说:‘喂,人啊,这是给你的色具足、香具足、味具足的饮料杯,而它却与毒相混。你若想要,就喝吧。你喝时,它以色、以香、以味确会适意;而喝了之后,你将因此而遭死亡,或受近于死亡之苦。’诸比丘,这时那人会这样想:‘我这对酒的渴,可以用水来解除,或用酪浆来解除,或用炒盐饮来解除,或用咸酸醋来解除;但我绝不喝那[杯]——这将长夜为我带来利益与安乐。’他省思之后不喝那饮料杯,舍弃它。他不会因此而遭死亡,或受近于死亡之苦。诸比丘,同样地,凡于过去时的任何沙门或婆罗门,把世间凡是可爱的、可意的[事物]见为无常、见为苦、见为无我、见为病、见为怖畏,他们舍断了渴爱;凡舍断了渴爱者,他们舍断了依;凡舍断了依者,他们舍断了苦;凡舍断了苦者,他们从生、老、死、愁、悲、苦、忧、恼中解脱了——我说:他们从苦中解脱了。

‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, āpānīyakaṃso vaṇṇasampanno gandhasampanno rasasampanno. So ca kho visena saṃsaṭṭho. Atha puriso āgaccheyya ghammābhitatto ghammapareto kilanto tasito pipāsito. Tamenaṃ evaṃ vadeyyuṃ – ‘ayaṃ te, ambho purisa, āpānīyakaṃso vaṇṇasampanno gandhasampanno rasasampanno so ca kho visena saṃsaṭṭho. Sace ākaṅkhasi piva. Pivato hi kho taṃ chādessati vaṇṇenapi gandhenapi rasenapi; pivitvā ca pana tatonidānaṃ maraṇaṃ vā nigacchasi maraṇamattaṃ vā dukkha’nti. Atha kho, bhikkhave, tassa purisassa evamassa – ‘sakkā kho me ayaṃ surāpipāsitā [surāpipāsā (?)] pānīyena vā vinetuṃ dadhimaṇḍakena vā vinetuṃ bhaṭṭhaloṇikāya [maṭṭhaloṇikāya (sī. syā. kaṃ. pī.)] vā vinetuṃ loṇasovīrakena vā vinetuṃ, na tvevāhaṃ taṃ piveyyaṃ, yaṃ mama assa dīgharattaṃ hitāya sukhāyā’ti. So taṃ āpānīyakaṃsaṃ paṭisaṅkhā na piveyya, paṭinissajjeyya. So tatonidānaṃ na maraṇaṃ vā nigaccheyya maraṇamattaṃ vā dukkhaṃ. Evameva kho, bhikkhave, ye hi keci atītamaddhānaṃ samaṇā vā brāhmaṇā vā yaṃ loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ taṃ aniccato addakkhuṃ dukkhato addakkhuṃ anattato addakkhuṃ rogato addakkhuṃ bhayato addakkhuṃ, te taṇhaṃ pajahiṃsu. Ye taṇhaṃ pajahiṃsu te upadhiṃ pajahiṃsu. Ye upadhiṃ pajahiṃsu te dukkhaṃ pajahiṃsu. Ye dukkhaṃ pajahiṃsu te parimucciṃsu jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi, parimucciṃsu dukkhasmāti vadāmi.
缅 1.334已对照

“诸比丘,又凡于未来时……乃至……凡于现在的任何沙门或婆罗门,把世间凡是可爱的、可意的[事物]见为无常、见为苦、见为无我、见为病、见为怖畏,他们舍断渴爱;凡舍断渴爱者,他们舍断依;凡舍断依者,他们舍断苦;凡舍断苦者,他们从生、老、死、愁、悲、苦、忧、恼中解脱——我说:他们从苦中解脱。”第六[经]。

‘‘Yepi hi keci, bhikkhave, anāgatamaddhānaṃ…pe… etarahi samaṇā vā brāhmaṇā vā yaṃ loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ taṃ aniccato passanti dukkhato passanti anattato passanti rogato passanti bhayato passanti, te taṇhaṃ pajahanti. Ye taṇhaṃ pajahanti te upadhiṃ pajahanti. Ye upadhiṃ pajahanti te dukkhaṃ pajahanti. Ye dukkhaṃ pajahanti te parimuccanti jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi, parimuccanti dukkhasmāti vadāmī’’ti. Chaṭṭhaṃ.
已对照

七、芦苇束经

7. Naḷakalāpīsuttaṃ
67PTS 2.113已对照

六十七、一时,具寿舍利弗与具寿大拘絺罗(Mahākoṭṭhika)住在波罗奈仙人堕处鹿野苑。那时,具寿大拘絺罗于傍晚时分从静坐起身,来到具寿舍利弗之处;到了之后,与具寿舍利弗互相问候;互相问候、交谈了一番愉快而值得忆念的话之后,坐在一旁。坐在一旁的具寿大拘絺罗对具寿舍利弗这样说:“贤友舍利弗,究竟老死是自作的,是他作的,是自作且他作的,还是非自作非他作而无因而生的?”“贤友拘絺罗,老死不是自作的,不是他作的,不是自作且他作的,也不是非自作非他作而无因而生的;而是以生为缘而有老死。”

67. Ekaṃ samayaṃ āyasmā ca sāriputto āyasmā ca mahākoṭṭhiko [mahākoṭṭhito (sī. syā. kaṃ. pī.)] bārāṇasiyaṃ viharanti isipatane migadāye. Atha kho āyasmā mahākoṭṭhiko sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā sāriputtena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā mahākoṭṭhiko āyasmantaṃ sāriputtaṃ etadavoca – ‘‘kiṃ nu kho, āvuso sāriputta, sayaṃkataṃ jarāmaraṇaṃ, paraṃkataṃ jarāmaraṇaṃ, sayaṃkatañca paraṃkatañca jarāmaraṇaṃ, udāhu asayaṃkāraṃ aparaṃkāraṃ adhiccasamuppannaṃ jarāmaraṇa’’nti? ‘‘Na kho, āvuso koṭṭhika, sayaṃkataṃ jarāmaraṇaṃ, na paraṃkataṃ jarāmaraṇaṃ, na sayaṃkatañca paraṃkatañca jarāmaraṇaṃ, nāpi asayaṃkāraṃ aparaṃkāraṃ adhiccasamuppannaṃ jarāmaraṇaṃ. Api ca, jātipaccayā jarāmaraṇa’’nti.
已对照

“贤友舍利弗,究竟生是自作的,是他作的,是自作且他作的,还是非自作非他作而无因而生的?”“贤友拘絺罗,生不是自作的,不是他作的,不是自作且他作的,也不是非自作非他作而无因而生的;而是以有为缘而有生。”

‘‘Kiṃ nu kho, āvuso sāriputta, sayaṃkatā jāti, paraṃkatā jāti, sayaṃkatā ca paraṃkatā ca jāti, udāhu asayaṃkārā aparaṃkārā adhiccasamuppannā jātī’’ti? ‘‘Na kho, āvuso koṭṭhika, sayaṃkatā jāti, na paraṃkatā jāti, na sayaṃkatā ca paraṃkatā ca jāti, nāpi asayaṃkārā aparaṃkārā adhiccasamuppannā jāti. Api ca, bhavapaccayā jātī’’ti.
缅 1.335已对照

“贤友舍利弗,究竟有是自作的……乃至……取是自作的……爱是自作的……受是自作的……触是自作的……六处是自作的……名色是自作的,是他作的,是自作且他作的,还是非自作非他作而无因而生的?”“贤友拘絺罗,名色不是自作的,不是他作的,不是自作且他作的,也不是非自作非他作而无因而生的;而是以识为缘而有名色。”

‘‘Kiṃ nu kho, āvuso sāriputta, sayaṃkato bhavo…pe… sayaṃkataṃ upādānaṃ… sayaṃkatā taṇhā… sayaṃkatā vedanā… sayaṃkato phasso… sayaṃkataṃ saḷāyatanaṃ… sayaṃkataṃ nāmarūpaṃ, paraṃkataṃ nāmarūpaṃ, sayaṃkatañca paraṃkatañca nāmarūpaṃ, udāhu asayaṃkāraṃ aparaṃkāraṃ adhiccasamuppannaṃ nāmarūpa’’nti? ‘‘Na kho, āvuso koṭṭhika, sayaṃkataṃ nāmarūpaṃ, na paraṃkataṃ nāmarūpaṃ, na sayaṃkatañca paraṃkatañca nāmarūpaṃ, nāpi asayaṃkāraṃ aparaṃkāraṃ, adhiccasamuppannaṃ nāmarūpaṃ. Api ca, viññāṇapaccayā nāmarūpa’’nti.
已对照

“贤友舍利弗,究竟识是自作的,是他作的,是自作且他作的,还是非自作非他作而无因而生的?”“贤友拘絺罗,识不是自作的,不是他作的,不是自作且他作的,也不是非自作非他作而无因而生的;而是以名色为缘而有识。”

‘‘Kiṃ nu kho, āvuso sāriputta, sayaṅkataṃ viññāṇaṃ, paraṅkataṃ viññāṇaṃ, sayaṃkatañca paraṃkatañca viññāṇaṃ, udāhu asayaṃkāraṃ aparaṃkāraṃ adhiccasamuppannaṃ viññāṇa’’nti? ‘‘Na kho, āvuso koṭṭhika, sayaṃkataṃ viññāṇaṃ, na paraṃkataṃ viññāṇaṃ na sayaṃkatañca paraṃkatañca viññāṇaṃ, nāpi asayaṃkāraṃ aparaṃkāraṃ adhiccasamuppannaṃ viññāṇaṃ. Api ca, nāmarūpapaccayā viññāṇa’’nti.
PTS 2.114已对照

“我们刚才这样了知具寿舍利弗所说:‘贤友拘絺罗,名色不是自作的,不是他作的,不是自作且他作的,也不是非自作非他作而无因而生的;而是以识为缘而有名色。’”

‘‘Idāneva kho mayaṃ āyasmato sāriputtassa bhāsitaṃ evaṃ ājānāma – ‘na khvāvuso koṭṭhika, sayaṃkataṃ nāmarūpaṃ, na paraṃkataṃ nāmarūpaṃ, na sayaṃkatañca paraṃkatañca nāmarūpaṃ, nāpi asayaṃkāraṃ aparaṃkāraṃ adhiccasamuppannaṃ nāmarūpaṃ. Api ca, viññāṇapaccayā nāmarūpa’’’nti.
已对照

“而我们刚才也这样了知具寿舍利弗所说:‘贤友拘絺罗,识不是自作的,不是他作的,不是自作且他作的,也不是非自作非他作而无因而生的;而是以名色为缘而有识。’”

‘‘Idāneva ca pana mayaṃ āyasmato sāriputtassa bhāsitaṃ evaṃ ājānāma – ‘na khvāvuso koṭṭhika, sayaṃkataṃ viññāṇaṃ, na paraṃkataṃ viññāṇaṃ, na sayaṃkatañca paraṃkatañca viññāṇaṃ, nāpi asayaṃkāraṃ aparaṃkāraṃ adhiccasamuppannaṃ viññāṇaṃ. Api ca, nāmarūpapaccayā viññāṇa’’’nti.
PTS 2.115缅 1.336已对照

“那么,贤友舍利弗,这所说之义应当如何理解?”“那么贤友,我为你作一譬喻;有些有智之人也正是依譬喻而领会所说之义的。贤友,犹如两捆芦苇(naḷakalāpī)互相依靠而立。贤友,正是这样:以名色为缘而有识;以识为缘而有名色;以名色为缘而有六处;以六处为缘而有触……乃至……这样,这整个苦蕴就集起了。贤友,若拉开那两捆芦苇中的一捆,另一捆便会倒下;若拉开那另一捆,[这]一捆便会倒下。贤友,正是这样:以名色之灭而有识之灭;以识之灭而有名色之灭;以名色之灭而有六处之灭;以六处之灭而有触之灭……乃至……这样,这整个苦蕴就灭了。”“稀有啊,贤友舍利弗!未曾有啊,贤友舍利弗!具寿舍利弗所说的这[话],是何等善说!而我们以这三十六事随喜具寿舍利弗的这所说:‘贤友,若比丘为了对老死的厌离、离贪、灭而说法,便足以称[他]为“说法者比丘”。贤友,若比丘为了对老死的厌离、离贪、灭而行道,便足以称[他]为“法随法行的比丘”。贤友,若比丘由对老死的厌离、离贪、灭,以不执取而解脱,便足以称[他]为“已达现法涅槃的比丘”。若对生……若对有……若对取……若对爱……若对受……若对触……若对六处……若对名色……若对识……若对诸行……贤友,若比丘为了对无明的厌离、离贪、灭而说法,便足以称[他]为“说法者比丘”。贤友,若比丘为了对无明的厌离、离贪、灭而行道,便足以称[他]为“法随法行的比丘”。贤友,若比丘由对无明的厌离、离贪、灭,以不执取而解脱,便足以称[他]为“已达现法涅槃的比丘”。’”第七[经]。

‘‘Yathā kathaṃ panāvuso sāriputta, imassa bhāsitassa attho daṭṭhabbo’’ti? ‘‘Tenahāvuso, upamaṃ te karissāmi. Upamāyapidhekacce viññū purisā bhāsitassa atthaṃ jānanti. Seyyathāpi, āvuso, dve naḷakalāpiyo aññamaññaṃ nissāya tiṭṭheyyuṃ. Evameva kho, āvuso, nāmarūpapaccayā viññāṇaṃ; viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ; nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ; saḷāyatanapaccayā phasso…pe… evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti. Tāsaṃ ce, āvuso, naḷakalāpīnaṃ ekaṃ ākaḍḍheyya, ekā papateyya; aparaṃ ce ākaḍḍheyya, aparā papateyya. Evameva kho, āvuso, nāmarūpanirodhā viññāṇanirodho; viññāṇanirodhā nāmarūpanirodho; nāmarūpanirodhā saḷāyatananirodho; saḷāyatananirodhā phassanirodho…pe… evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī’’ti. ‘‘Acchariyaṃ, āvuso sāriputta; abbhutaṃ, āvuso sāriputta! Yāvasubhāsitaṃ cidaṃ āyasmatā sāriputtena. Idañca pana mayaṃ āyasmato sāriputtassa bhāsitaṃ imehi chattiṃsāya vatthūhi anumodāma – ‘jarāmaraṇassa ce, āvuso, bhikkhu nibbidāya virāgāya nirodhāya dhammaṃ deseti, dhammakathiko bhikkhūti alaṃ vacanāya. Jarāmaraṇassa ce, āvuso, bhikkhu nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti, dhammānudhammappaṭipanno bhikkhūti alaṃ vacanāya. Jarāmaraṇassa ce, āvuso, bhikkhu nibbidā virāgā nirodhā anupādā vimutto hoti, diṭṭhadhammanibbānappatto bhikkhūti alaṃ vacanāya. Jātiyā ce… bhavassa ce… upādānassa ce… taṇhāya ce… vedanāya ce… phassassa ce… saḷāyatanassa ce… nāmarūpassa ce… viññāṇassa ce… saṅkhārānaṃ ce… avijjāya ce, āvuso, bhikkhu nibbidāya virāgāya nirodhāya dhammaṃ deseti, dhammakathiko bhikkhūti alaṃ vacanāya. Avijjāya ce, āvuso, bhikkhu nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti, dhammānudhammappaṭipanno bhikkhūti alaṃ vacanāya. Avijjāya ce, āvuso, bhikkhu nibbidā virāgā nirodhā anupādā vimutto hoti, diṭṭhadhammanibbānappatto bhikkhūti alaṃ vacanāyā’’’ti. Sattamaṃ.
已对照

八、憍赏弥经

8. Kosambisuttaṃ
68PTS 2.116缅 1.337已对照

六十八、一时,具寿茂师罗(Musila)、具寿波毗陀(Paviṭṭha)、具寿那罗陀(Nārada)与具寿阿难住在憍赏弥瞿师罗园。那时,具寿波毗陀对具寿茂师罗这样说:“贤友茂师罗,除信之外、除喜好之外、除传闻之外、除行相思择之外、除对见思量后的接受之外,具寿茂师罗是否确有自内之智:‘以生为缘而有老死’?”“贤友波毗陀,除信之外、除喜好之外、除传闻之外、除行相思择之外、除对见思量后的接受之外,我知道此,我见到此:‘以生为缘而有老死’。”

“贤友茂师罗,除信之外、除喜好之外、除传闻之外、除行相思择之外、除对见思量后的接受之外,具寿茂师罗是否确有自内之智:‘以有为缘而有生’……乃至……‘以取为缘而有有’……‘以爱为缘而有取’……‘以受为缘而有爱’……‘以触为缘而有受’……‘以六处为缘而有触’……‘以名色为缘而有六处’……‘以识为缘而有名色’……‘以行为缘而有识’……‘以无明为缘而有行’?”“贤友波毗陀,除信之外、除喜好之外、除传闻之外、除行相思择之外、除对见思量后的接受之外,我知道此,我见到此:‘以无明为缘而有行’。”

“贤友茂师罗,除信之外、除喜好之外、除传闻之外、除行相思择之外、除对见思量后的接受之外,具寿茂师罗是否确有自内之智:‘以生之灭而有老死之灭’?”“贤友波毗陀,除信之外、除喜好之外、除传闻之外、除行相思择之外、除对见思量后的接受之外,我知道此,我见到此:‘以生之灭而有老死之灭’。”

“贤友茂师罗,除信之外、除喜好之外、除传闻之外、除行相思择之外、除对见思量后的接受之外,具寿茂师罗是否确有自内之智:‘以有之灭而有生之灭’……乃至……‘以取之灭而有有之灭’……‘以爱之灭而有取之灭’……‘以受之灭而有爱之灭’……‘以触之灭而有受之灭’……‘以六处之灭而有触之灭’……‘以名色之灭而有六处之灭’……‘以识之灭而有名色之灭’……‘以行之灭而有识之灭’……‘以无明之灭而有行之灭’?”“贤友波毗陀,除信之外、除喜好之外、除传闻之外、除行相思择之外、除对见思量后的接受之外,我知道此,我见到此:‘以无明之灭而有行之灭’。”

“贤友茂师罗,除信之外、除喜好之外、除传闻之外、除行相思择之外、除对见思量后的接受之外,具寿茂师罗是否确有自内之智:‘有之灭即是涅槃’?”“贤友波毗陀,除信之外、除喜好之外、除传闻之外、除行相思择之外、除对见思量后的接受之外,我知道此,我见到此:‘有之灭即是涅槃’。”

“那么,具寿茂师罗就是阿罗汉、漏尽者了?”这样说时,具寿茂师罗保持沉默。那时,具寿那罗陀对具寿波毗陀这样说:“善哉,贤友波毗陀,愿我得到这个问题。请以这个问题问我。我将为你解答这个问题。”“愿具寿那罗陀得到这个问题。我以这个问题问具寿那罗陀。愿具寿那罗陀为我解答这个问题。”

“贤友那罗陀,除信之外、除喜好之外、除传闻之外、除行相思择之外、除对见思量后的接受之外,具寿那罗陀是否确有自内之智:‘以生为缘而有老死’?”“贤友波毗陀,除信之外、除喜好之外、除传闻之外、除行相思择之外、除对见思量后的接受之外,我知道此,我见到此:‘以生为缘而有老死’。”

“贤友那罗陀,除信之外、除喜好之外、除传闻之外、除行相思择之外、除对见思量后的接受之外,具寿那罗陀是否确有自内之智:以有为缘而有生……乃至……以无明为缘而有行?”“贤友波毗陀,除信之外、除喜好之外、除传闻之外、除行相思择之外、除对见思量后的接受之外,我知道此,我见到此:‘以无明为缘而有行’。”

“贤友那罗陀,除信之外、除喜好之外、除传闻之外、除行相思择之外、除对见思量后的接受之外,具寿那罗陀是否确有自内之智:‘以生之灭而有老死之灭’?”“贤友波毗陀,除信之外、除喜好之外、除传闻之外、除行相思择之外、除对见思量后的接受之外,我知道此,我见到此:‘以生之灭而有老死之灭’。”

“贤友那罗陀,除信之外、除喜好之外、除传闻之外、除行相思择之外、除对见思量后的接受之外,具寿那罗陀是否确有自内之智:‘以有之灭而有生之灭……乃至……以无明之灭而有行之灭’?”“贤友波毗陀,除信之外、除喜好之外、除传闻之外、除行相思择之外、除对见思量后的接受之外,我知道此,我见到此:‘以无明之灭而有行之灭’。”

“贤友那罗陀,除信之外、除喜好之外、除传闻之外、除行相思择之外、除对见思量后的接受之外,具寿那罗陀是否确有自内之智:‘有之灭即是涅槃’?”“贤友波毗陀,除信之外、除喜好之外、除传闻之外、除行相思择之外、除对见思量后的接受之外,我知道此,我见到此:‘有之灭即是涅槃’。”

“那么,具寿那罗陀就是阿罗汉、漏尽者了?”“贤友,‘有之灭即是涅槃’——我已如实以正慧善见这[一点],但我不是阿罗汉、漏尽者。贤友,犹如在荒漠路上有一口井,那里既没有绳子,也没有汲水桶。这时来了一个人,为暑热所炙、为暑热所迫,疲乏、焦渴、干渴;他往那口井里望去。他确会有‘水’之智,却不能以身触及而住。贤友,正是这样,‘有之灭即是涅槃’——我已如实以正慧善见这[一点],但我不是阿罗汉、漏尽者。”

这样说时,具寿阿难对具寿波毗陀这样说:“贤友波毗陀,作如是说的你,对具寿那罗陀要说什么?”“贤友阿难,对作如是说的具寿那罗陀,我除了好的、除了善的之外,不说任何[话]。”第八[经]。

68. Ekaṃ samayaṃ āyasmā ca musilo [mūsilo (sī.), musīlo (pī.)] āyasmā ca paviṭṭho [saviṭṭho (sī. pī.)] āyasmā ca nārado āyasmā ca ānando kosambiyaṃ viharanti ghositārāme. Atha kho āyasmā paviṭṭho āyasmantaṃ musilaṃ etadavoca – ‘‘aññatreva, āvuso musila, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā atthāyasmato musilassa paccattameva ñāṇaṃ – ‘jātipaccayā jarāmaraṇa’’’nti? ‘‘Aññatreva, āvuso paviṭṭha, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā ahametaṃ jānāmi ahametaṃ passāmi – ‘jātipaccayā jarāmaraṇa’’’nti.
‘‘Aññatreva, āvuso musila, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā atthāyasmato musilassa paccattameva ñāṇaṃ – ‘bhavapaccayā jātīti…pe… upādānapaccayā bhavoti… taṇhāpaccayā upādānanti… vedanāpaccayā taṇhāti… phassapaccayā vedanāti… saḷāyatanapaccayā phassoti… nāmarūpapaccayā saḷāyatananti… viññāṇapaccayā nāmarūpanti… saṅkhārapaccayā viññāṇanti… avijjāpaccayā saṅkhārā’’’ti? ‘‘Aññatreva, āvuso paviṭṭha, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā ahametaṃ jānāmi ahametaṃ passāmi – ‘avijjāpaccayā saṅkhārā’’’ti.
‘‘Aññatreva, āvuso musila, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā atthāyasmato musilassa paccattameva ñāṇaṃ – ‘jātinirodhā jarāmaraṇanirodho’’’ti? ‘‘Aññatreva, āvuso paviṭṭha, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā ahametaṃ jānāmi ahametaṃ passāmi – ‘jātinirodhā jarāmaraṇanirodho’’’ti.
‘‘Aññatreva, āvuso musila, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā atthāyasmato musilassa paccattameva ñāṇaṃ – ‘bhavanirodhā jātinirodhoti…pe… upādānanirodhā bhavanirodhoti… taṇhānirodhā upādānanirodhoti… vedanānirodhā taṇhānirodhoti… phassanirodhā vedanānirodhoti… saḷāyatananirodhā phassanirodhoti… nāmarūpanirodhā saḷāyatananirodhoti… viññāṇanirodhā nāmarūpanirodhoti … saṅkhāranirodhā viññāṇanirodhoti… avijjānirodhā saṅkhāranirodho’’’ti? ‘‘Aññatreva, āvuso paviṭṭha, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā ahametaṃ jānāmi ahametaṃ passāmi – ‘avijjānirodhā saṅkhāranirodho’’’ti.
‘‘Aññatreva, āvuso musila, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā atthāyasmato musilassa paccattameva ñāṇaṃ – ‘bhavanirodho nibbāna’’’nti? ‘‘Aññatreva, āvuso paviṭṭha, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā ahametaṃ jānāmi ahametaṃ passāmi – ‘bhavanirodho nibbāna’’’nti.
‘‘Tenahāyasmā musilo arahaṃ khīṇāsavo’’ti? Evaṃ vutte, āyasmā musilo tuṇhī ahosi. Atha kho āyasmā nārado āyasmantaṃ paviṭṭhaṃ etadavoca – ‘‘sādhāvuso paviṭṭha, ahaṃ etaṃ pañhaṃ labheyyaṃ. Maṃ etaṃ pañhaṃ puccha. Ahaṃ te etaṃ pañhaṃ byākarissāmī’’ti. ‘‘Labhatāyasmā nārado etaṃ pañhaṃ. Pucchāmahaṃ āyasmantaṃ nāradaṃ etaṃ pañhaṃ. Byākarotu ca me āyasmā nārado etaṃ pañhaṃ’’.
‘‘Aññatreva, āvuso nārada, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā atthāyasmato nāradassa paccattameva ñāṇaṃ – ‘jātipaccayā jarāmaraṇa’’’nti? ‘‘Aññatreva, āvuso paviṭṭha, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā ahametaṃ jānāmi ahametaṃ passāmi – ‘jātipaccayā jarāmaraṇa’’’nti.
‘‘Aññatreva, āvuso nārada, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā atthāyasmato nāradassa paccattameva ñāṇaṃ – bhavapaccayā jāti…pe… avijjāpaccayā saṅkhārā’’ti? ‘‘Aññatreva, āvuso paviṭṭha, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā ahametaṃ jānāmi ahametaṃ passāmi – ‘avijjāpaccayā saṅkhārā’’’ti.
‘‘Aññatreva, āvuso nārada, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā atthāyasmato nāradassa paccattameva ñāṇaṃ – ‘jātinirodhā jarāmaraṇanirodho’’’ti? ‘‘Aññatreva, āvuso paviṭṭha, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā ahametaṃ jānāmi ahametaṃ passāmi – ‘jātinirodhā jarāmaraṇanirodho’’’ti.
‘‘Aññatreva, āvuso nārada, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā atthāyasmato nāradassa paccattameva ñāṇaṃ – ‘bhavanirodhā jātinirodhoti…pe… avijjānirodhā saṅkhāranirodho’’’ti? ‘‘Aññatreva, āvuso paviṭṭha, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā ahametaṃ jānāmi ahametaṃ passāmi – ‘avijjānirodhā saṅkhāranirodho’’’ti.
‘‘Aññatreva, āvuso nārada, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā atthāyasmato nāradassa paccattameva ñāṇaṃ – ‘bhavanirodho nibbāna’’’nti? ‘‘Aññatreva, āvuso paviṭṭha, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā ahametaṃ jānāmi ahametaṃ passāmi – ‘bhavanirodho nibbāna’’’nti.
‘‘Tenahāyasmā nārado arahaṃ khīṇāsavo’’ti? ‘‘‘Bhavanirodho nibbāna’nti kho me, āvuso, yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭhaṃ, na camhi arahaṃ khīṇāsavo. Seyyathāpi, āvuso, kantāramagge udapāno. Tatra nevassa rajju na udakavārako. Atha puriso āgaccheyya ghammābhitatto ghammapareto kilanto tasito pipāsito, so taṃ udapānaṃ olokeyya. Tassa ‘udaka’nti hi kho ñāṇaṃ assa, na ca kāyena phusitvā vihareyya. Evameva kho, āvuso, ‘bhavanirodho nibbāna’nti yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭhaṃ, na camhi arahaṃ khīṇāsavo’’ti.
Evaṃ vutte, āyasmā ānando āyasmantaṃ paviṭṭhaṃ etadavoca – ‘‘evaṃvādī [evaṃvādiṃ (?)] tvaṃ, āvuso paviṭṭha, āyasmantaṃ nāradaṃ kiṃ vadesī’’ti? ‘‘Evaṃvādāhaṃ, āvuso ānanda, āyasmantaṃ nāradaṃ na kiñci vadāmi aññatra kalyāṇā aññatra kusalā’’ti. Aṭṭhamaṃ.
已对照

九、高涨经

9. Upayantisuttaṃ
69PTS 2.119缅 1.340已对照

六十九、如是我闻——一时,世尊住在舍卫城祇树林给孤独园。在那里……乃至……“诸比丘,大海高涨时,使诸大河高涨;诸大河高涨时,使诸小河高涨;诸小河高涨时,使诸大坑高涨;诸大坑高涨时,使诸小坑高涨。诸比丘,正是这样,无明高涨时,使行高涨;行高涨时,使识高涨;识高涨时,使名色高涨;名色高涨时,使六处高涨;六处高涨时,使触高涨;触高涨时,使受高涨;受高涨时,使爱高涨;爱高涨时,使取高涨;取高涨时,使有高涨;有高涨时,使生高涨;生高涨时,使老死高涨。

69. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho…pe… ‘‘mahāsamuddo, bhikkhave, upayanto mahānadiyo upayāpeti, mahānadiyo upayantiyo kunnadiyo upayāpenti, kunnadiyo upayantiyo mahāsobbhe upayāpenti, mahāsobbhā upayantā kusobbhe upayāpenti. Evameva kho, bhikkhave, avijjā upayantī saṅkhāre upayāpeti, saṅkhārā upayantā viññāṇaṃ upayāpenti, viññāṇaṃ upayantaṃ nāmarūpaṃ upayāpeti, nāmarūpaṃ upayantaṃ saḷāyatanaṃ upayāpeti, saḷāyatanaṃ upayantaṃ phassaṃ upayāpeti, phasso upayanto vedanaṃ upayāpeti, vedanā upayantī taṇhaṃ upayāpeti, taṇhā upayantī upādānaṃ upayāpeti, upādānaṃ upayantaṃ bhavaṃ upayāpeti, bhavo upayanto jātiṃ upayāpeti, jāti upayantī jarāmaraṇaṃ upayāpeti.
已对照

“诸比丘,大海消退时,使诸大河消退;诸大河消退时,使诸小河消退;诸小河消退时,使诸大坑消退;诸大坑消退时,使诸小坑消退。诸比丘,正是这样,无明消退时,使行消退;行消退时,使识消退;识消退时,使名色消退;名色消退时,使六处消退;六处消退时,使触消退;触消退时,使受消退;受消退时,使爱消退;爱消退时,使取消退;取消退时,使有消退;有消退时,使生消退;生消退时,使老死消退。”第九[经]。

‘‘Mahāsamuddo, bhikkhave, apayanto mahānadiyo apayāpeti, mahānadiyo apayantiyo kunnadiyo apayāpenti, kunnadiyo apayantiyo mahāsobbhe apayāpenti, mahāsobbhā apayantā kusobbhe apayāpenti. Evameva kho, bhikkhave, avijjā apayantī saṅkhāre apayāpeti, saṅkhārā apayantā viññāṇaṃ apayāpenti, viññāṇaṃ apayantaṃ nāmarūpaṃ apayāpeti, nāmarūpaṃ apayantaṃ saḷāyatanaṃ apayāpeti, saḷāyatanaṃ apayantaṃ phassaṃ apayāpeti, phasso apayanto vedanaṃ apayāpeti, vedanā apayantī taṇhaṃ apayāpeti, taṇhā apayantī upādānaṃ apayāpeti, upādānaṃ apayantaṃ bhavaṃ apayāpeti, bhavo apayanto jātiṃ apayāpeti, jāti apayantī jarāmaraṇaṃ apayāpetī’’ti. Navamaṃ.
已对照

十、须深经

10. Susimasuttaṃ
70已对照

七十、如是我闻——一时,世尊住在王舍城竹林迦兰陀园。那时,世尊受恭敬、尊重、敬重、供养、礼敬,得衣、钵食、坐卧处、病者所需的医药资具。比丘僧团也受恭敬、尊重、敬重、供养、礼敬,得衣、钵食、坐卧处、病者所需的医药资具。然而其他外道的游方者们不受恭敬、不受尊重、不受敬重、不受供养、不受礼敬,不得衣、钵食、坐卧处、病者所需的医药资具。

70. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Tena kho pana samayena bhagavā sakkato hoti garukato mānito pūjito apacito lābhī cīvara-piṇḍapāta-senāsana-gilānappaccaya-bhesajjaparikkhārānaṃ. Bhikkhusaṅghopi sakkato hoti garukato mānito pūjito apacito lābhī cīvara-piṇḍapāta-senāsanagilānappaccaya-bhesajjaparikkhārānaṃ. Aññatitthiyā pana paribbājakā asakkatā honti agarukatā amānitā apūjitā anapacitā, na lābhino cīvara-piṇḍapāta-senāsanagilānappaccaya-bhesajjaparikkhārānaṃ.
PTS 2.120缅 1.341已对照

那时,游方者须深与一大群游方者众一起住在王舍城。于是游方者须深的众对游方者须深这样说:“须深贤友,你来吧,在沙门乔达摩[座下]修梵行。你学得法之后,可以教给我们;我们学得那法之后,将为在家人宣说。这样,我们也将受恭敬、尊重、敬重、供养、礼敬,得衣、钵食、坐卧处、病者所需的医药资具。”“是的,贤友们。”游方者须深应诺了自己的众,便来到具寿阿难那里;到了之后,与具寿阿难互相问候;交换了友好、可念的问候话语之后,坐在一旁。坐在一旁的游方者须深对具寿阿难这样说:“阿难贤友,我想在这法与律中修梵行。”

Tena kho pana samayena susimo [susīmo (sī. ka.)] paribbājako rājagahe paṭivasati mahatiyā paribbājakaparisāya saddhiṃ. Atha kho susimassa paribbājakassa parisā susimaṃ paribbājakaṃ etadavocuṃ – ‘‘ehi tvaṃ, āvuso susima, samaṇe gotame brahmacariyaṃ cara. Tvaṃ dhammaṃ pariyāpuṇitvā amhe vāceyyāsi [vācessasi (pī. ka.)]. Taṃ mayaṃ dhammaṃ pariyāpuṇitvā gihīnaṃ bhāsissāma. Evaṃ mayampi sakkatā bhavissāma garukatā mānitā pūjitā apacitā lābhino cīvara-piṇḍapātasenāsana-gilānappaccaya-bhesajjaparikkhārāna’’nti. ‘‘Evamāvuso’’ti kho susimo paribbājako sakāya parisāya paṭissuṇitvā yenāyasmā ānando tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā ānandena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho susimo paribbājako āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca – ‘‘icchāmahaṃ, āvuso ānanda, imasmiṃ dhammavinaye brahmacariyaṃ caritu’’nti.
已对照

于是具寿阿难带着游方者须深来到世尊那里;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的具寿阿难对世尊这样说:“尊者,这位游方者须深这样说:‘阿难贤友,我想在这法与律中修梵行。’”“那么,阿难,你们让须深出家吧。”游方者须深便在世尊座下得了出家,得了具足戒。

Atha kho āyasmā ānando susimaṃ paribbājakaṃ ādāya yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ayaṃ, bhante, susimo paribbājako evamāha – ‘icchāmahaṃ, āvuso ānanda, imasmiṃ dhammavinaye brahmacariyaṃ caritu’’nti. ‘‘Tenahānanda, susimaṃ pabbājethā’’ti. Alattha kho susimo paribbājako bhagavato santike pabbajjaṃ, alattha upasampadaṃ.
PTS 2.121缅 1.342已对照

那时,众多比丘在世尊座下记说了究竟智:“我们了知:生已尽,梵行已立,应作已作,再无后有。”具寿须深听说:“据说众多比丘在世尊座下记说了究竟智:‘我们了知:生已尽,梵行已立,应作已作,再无后有。’”于是具寿须深来到那些比丘那里;到了之后,与那些比丘互相问候;交换了友好、可念的问候话语之后,坐在一旁。坐在一旁的具寿须深对那些比丘这样说:“据说诸位具寿在世尊座下记说了究竟智:‘我们了知:生已尽,梵行已立,应作已作,再无后有。’是真的吗?”“是的,贤友。”

Tena kho pana samayena sambahulehi bhikkhūhi bhagavato santike aññā byākatā hoti – ‘‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyāti pajānāmā’’ti. Assosi kho āyasmā susimo – ‘‘sambahulehi kira bhikkhūhi bhagavato santike aññā byākatā – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmā’’ti. Atha kho āyasmā susimo yena te bhikkhū tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā tehi bhikkhūhi saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā susimo te bhikkhū etadavoca – ‘‘saccaṃ kirāyasmantehi bhagavato santike aññā byākatā – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmā’’ti? ‘‘Evamāvuso’’ti.
已对照

“那么,诸位具寿这样知、这样见,是否体验多种神变——一身变成多身,多身合成一身;或显现,或隐没;穿越墙壁、垣墙、山岳,无所障碍,犹如在虚空中;出没于大地之中,犹如在水中;在水上行走而不沉没,犹如在地上;在虚空中结跏趺坐而行,犹如有翼之鸟;甚至以手触摸、抚摸这有如此大神力、如此大威德的日月;以身自在通行,直到梵天界?”“不是的,贤友。”

‘‘Api pana [api nu (sī. syā. kaṃ.) evamuparipi] tumhe āyasmanto evaṃ jānantā evaṃ passantā anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhotha – ekopi hutvā bahudhā hotha, bahudhāpi hutvā eko hotha; āvibhāvaṃ, tirobhāvaṃ, tirokuṭṭaṃ tiropākāraṃ tiropabbataṃ asajjamānā gacchatha, seyyathāpi ākāse; pathaviyāpi ummujjanimujjaṃ karotha, seyyathāpi udake; udakepi abhijjamāne gacchatha, seyyathāpi pathaviyaṃ; ākāsepi pallaṅkena kamatha, seyyathāpi pakkhī sakuṇo; imepi candimasūriye evaṃmahiddhike evaṃmahānubhāve pāṇinā parimasatha parimajjatha, yāva brahmalokāpi kāyena vasaṃ vattethā’’ti? ‘‘No hetaṃ, āvuso’’.
已对照

“那么,诸位具寿这样知、这样见,是否以清净、超人的天耳界,听见天的与人的两种声音,无论远的还是近的?”“不是的,贤友。”

‘‘Api pana tumhe āyasmanto evaṃ jānantā evaṃ passantā dibbāya sotadhātuyā visuddhāya atikkantamānusikāya ubho sadde suṇātha dibbe ca mānuse ca ye dūre santike cā’’ti? ‘‘No hetaṃ, āvuso’’.
PTS 2.122缅 1.343已对照

“那么,诸位具寿这样知、这样见,是否以自己的心遍知其他众生、其他人的心——有贪的心,了知为‘有贪的心’;离贪的心,了知为‘离贪的心’;有瞋的心,了知为‘有瞋的心’;离瞋的心,了知为‘离瞋的心’;有痴的心,了知为‘有痴的心’;离痴的心,了知为‘离痴的心’;萎缩的心,了知为‘萎缩的心’;散乱的心,了知为‘散乱的心’;广大的心,了知为‘广大的心’;不广大的心,了知为‘不广大的心’;有上的心,了知为‘有上的心’;无上的心,了知为‘无上的心’;得定的心,了知为‘得定的心’;无定的心,了知为‘无定的心’;解脱的心,了知为‘解脱的心’;未解脱的心,了知为‘未解脱的心’?”“不是的,贤友。”

‘‘Api pana tumhe āyasmanto evaṃ jānantā evaṃ passantā parasattānaṃ parapuggalānaṃ cetasā ceto paricca pajānātha – sarāgaṃ vā cittaṃ sarāgaṃ cittanti pajānātha; vītarāgaṃ vā cittaṃ vītarāgaṃ cittanti pajānātha; sadosaṃ vā cittaṃ sadosaṃ cittanti pajānātha; vītadosaṃ vā cittaṃ vītadosaṃ cittanti pajānātha; samohaṃ vā cittaṃ samohaṃ cittanti pajānātha; vītamohaṃ vā cittaṃ vītamohaṃ cittanti pajānātha; saṃkhittaṃ vā cittaṃ saṃkhittaṃ cittanti pajānātha; vikkhittaṃ vā cittaṃ vikkhittaṃ cittanti pajānātha; mahaggataṃ vā cittaṃ mahaggataṃ cittanti pajānātha; amahaggataṃ vā cittaṃ amahaggataṃ cittanti pajānātha; sauttaraṃ vā cittaṃ sauttaraṃ cittanti pajānātha; anuttaraṃ vā cittaṃ anuttaraṃ cittanti pajānātha; samāhitaṃ vā cittaṃ samāhitaṃ cittanti pajānātha; asamāhitaṃ vā cittaṃ asamāhitaṃ cittanti pajānātha; vimuttaṃ vā cittaṃ vimuttaṃ cittanti pajānātha; avimuttaṃ vā cittaṃ avimuttaṃ cittanti pajānāthā’’ti? ‘‘No hetaṃ, āvuso’’.
已对照

“那么,诸位具寿这样知、这样见,是否回忆起多种宿住,即:一生、二生、三生、四生、五生、十生、二十生、三十生、四十生、五十生、一百生、一千生、十万生、许多坏劫、许多成劫、许多坏成劫——‘我在那里有如此的名字、如此的种姓、如此的容貌、如此的食物,经历如此的苦乐,有如此的寿量;从那里死后,投生到那里;在那里又有如此的名字、如此的种姓、如此的容貌、如此的食物,经历如此的苦乐,有如此的寿量;从那里死后,投生到这里。’如此,回忆起具有行相、具有细节的多种宿住?”“不是的,贤友。”

‘‘Api pana tumhe āyasmanto evaṃ jānantā evaṃ passantā anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussaratha, seyyathidaṃ – ekampi jātiṃ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṃsampi jātiyo cattārīsampi jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi, anekepi saṃvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṃvaṭṭavivaṭṭakappe – ‘amutrāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhapaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṃ; tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhapaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapanno’ti. Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarathā’’ti? ‘‘No hetaṃ, āvuso’’.
PTS 2.123已对照

“那么,诸位具寿这样知、这样见,是否以清净、超人的天眼,看见众生的死亡与投生:或低贱或高贵,或美丽或丑陋,或善趣或恶趣,了知众生随业而去——‘这些众生确实具足身恶行、具足语恶行、具足意恶行,诽谤圣者,持邪见,受持邪见之业;他们身坏命终之后,投生于苦界、恶趣、堕处、地狱。而这些众生具足身善行、具足语善行、具足意善行,不诽谤圣者,持正见,受持正见之业;他们身坏命终之后,投生于善趣、天界。’如此,以清净、超人的天眼,看见众生的死亡与投生:或低贱或高贵,或美丽或丑陋,或善趣或恶趣,了知众生随业而去?”“不是的,贤友。”

‘‘Api pana tumhe āyasmanto evaṃ jānantā evaṃ passantā dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passatha cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe, sugate duggate yathākammūpage satte pajānātha – ‘ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā, ariyānaṃ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā, te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā; ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā, ariyānaṃ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapannā’ti, iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passatha cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe, sugate duggate yathākammūpage satte pajānāthā’’ti? ‘‘No hetaṃ, āvuso’’.
已对照

“那么,诸位具寿这样知、这样见,是否以身触证那些寂静的解脱——超越诸色而属无色者——而住?”“不是的,贤友。”

‘‘Api pana tumhe āyasmanto evaṃ jānantā evaṃ passantā ye te santā vimokkhā atikkamma rūpe āruppā, te kāyena phusitvā viharathā’’ti? ‘‘No hetaṃ, āvuso’’.
缅 1.344已对照

“诸位具寿,这里既有这[番]解答,又未证入这些法——贤友们,这究竟是怎么回事呢?”“须深贤友,我们是慧解脱者。”

‘‘Ettha dāni āyasmanto idañca veyyākaraṇaṃ imesañca dhammānaṃ asamāpatti; idaṃ no, āvuso, katha’’nti? ‘‘Paññāvimuttā kho mayaṃ, āvuso susimā’’ti.
PTS 2.124已对照

“对诸位具寿这简略所说的,我不能详细了知其义。愿诸位具寿为我这样说,使我能详细了知诸位具寿这简略所说之义。”“须深贤友,无论你了知也好,不了知也好,总之我们是慧解脱者。”

‘‘Na khvāhaṃ imassa āyasmantānaṃ saṃkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṃ ājānāmi. Sādhu me āyasmanto tathā bhāsantu yathāhaṃ imassa āyasmantānaṃ saṃkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṃ ājāneyya’’nti. ‘‘Ājāneyyāsi vā tvaṃ, āvuso susima, na vā tvaṃ ājāneyyāsi atha kho paññāvimuttā maya’’nti.
已对照

于是具寿须深从座起,来到世尊那里;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的具寿须深把与那些比丘之间所有的交谈,全都告知了世尊。“须深,先是法住智,其后是于涅槃之智。”

Atha kho āyasmā susimo uṭṭhāyāsanā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā susimo yāvatako tehi bhikkhūhi saddhiṃ ahosi kathāsallāpo taṃ sabbaṃ bhagavato ārocesi. ‘‘Pubbe kho, susima, dhammaṭṭhitiñāṇaṃ, pacchā nibbāne ñāṇa’’nti.
已对照

“尊者,对世尊这简略所说的,我不能详细了知其义。尊者,愿世尊为我这样说,使我能详细了知世尊这简略所说之义。”“须深,无论你了知也好,不了知也好,总之法住智在先,其后是于涅槃之智。”

‘‘Na khvāhaṃ, bhante, imassa bhagavatā [bhagavato (pī.)] saṃkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṃ ājānāmi. Sādhu me, bhante, bhagavā tathā bhāsatu yathāhaṃ imassa bhagavatā saṃkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṃ ājāneyya’’nti. ‘‘Ājāneyyāsi vā tvaṃ, susima, na vā tvaṃ ājāneyyāsi, atha kho dhammaṭṭhitiñāṇaṃ pubbe, pacchā nibbāne ñāṇaṃ’’.
PTS 2.125缅 1.345已对照

“须深,你认为怎样,色是常还是无常?”“无常,尊者。”“而那无常的,是苦还是乐?”“是苦,尊者。”“而那无常、苦、变易之法的,适宜这样观它——‘这是我的、这是我、这是我的自我’——吗?”“不适宜,尊者。”“受是常还是无常?”“无常,尊者。”“而那无常的,是苦还是乐?”“是苦,尊者。”“而那无常、苦、变易之法的,适宜这样观它——‘这是我的、这是我、这是我的自我’——吗?”“不适宜,尊者。”“想是常还是无常?”“无常,尊者。”……乃至……“诸行是常还是无常?”“无常,尊者。”“而那无常的,是苦还是乐?”“是苦,尊者。”“而那无常、苦、变易之法的,适宜这样观它——‘这是我的、这是我、这是我的自我’——吗?”“不适宜,尊者。”“识是常还是无常?”“无常,尊者。”“而那无常的,是苦还是乐?”“是苦,尊者。”“而那无常、苦、变易之法的,适宜这样观它——‘这是我的、这是我、这是我的自我’——吗?”“不适宜,尊者。”

‘‘Taṃ kiṃ maññasi, susima, rūpaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti? ‘‘Aniccaṃ, bhante’’. ‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti? ‘‘Dukkhaṃ, bhante’’. ‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Vedanā niccā vā aniccā vā’’ti? ‘‘Aniccā, bhante’’. ‘‘Yaṃ panāniccaṃ, dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti? ‘‘Dukkhaṃ, bhante’’. ‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Saññā niccā vā aniccā vā’’ti? ‘‘Aniccā, bhante’’…pe… ‘‘saṅkhārā niccā vā aniccā vā’’ti? ‘‘Aniccā, bhante’’. ‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti? ‘‘Dukkhaṃ, bhante’’. ‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Viññāṇaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti? ‘‘Aniccaṃ, bhante’’. ‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti? ‘‘Dukkhaṃ, bhante’’. ‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.
已对照

“因此,须深,凡任何色,无论过去、未来、现在,内或外,粗或细,劣或胜,远或近,一切色都是‘这不是我的、这不是我、这不是我的自我’——应当以正慧如实这样见它。凡任何受,无论过去、未来、现在,内或外,粗或细,劣或胜,远或近,一切受都是‘这不是我的、这不是我、这不是我的自我’——应当以正慧如实这样见它。凡任何想……乃至……凡任何诸行,无论过去、未来、现在,内或外,粗或细,劣或胜,远或近,一切诸行都是‘这不是我的、这不是我、这不是我的自我’——应当以正慧如实这样见它。凡任何识,无论过去、未来、现在,内或外,粗或细,劣或胜,远或近,一切识都是‘这不是我的、这不是我、这不是我的自我’——应当以正慧如实这样见它。

‘‘Tasmātiha, susima, yaṃ kiñci rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā, sabbaṃ rūpaṃ netaṃ mama nesohamasmi na meso attāti; evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ. Yā kāci vedanā atītānāgatapaccuppannā ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikā vā sukhumā vā hīnā vā paṇītā vā yā dūre santike vā, sabbā vedanā netaṃ mama nesohamasmi na meso attāti; evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ. Yā kāci saññā…pe… ye keci saṅkhārā atītānāgatapaccuppannā ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikā vā sukhumā vā hīnā vā paṇītā vā ye dūre santike vā, sabbe saṅkhārā netaṃ mama nesohamasmi na meso attāti; evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ. Yaṃ kiñci viññāṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā, sabbaṃ viññāṇaṃ netaṃ mama nesohamasmi na meso attāti; evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ.
已对照

“须深,这样见时,有闻的圣弟子于色也厌离,于受也厌离,于想也厌离,于诸行也厌离,于识也厌离;由厌离而离贪,由离贪而解脱,于解脱便有‘已解脱’之智。他了知:‘生已尽,梵行已立,应作已作,再无后有。’

‘‘Evaṃ passaṃ, susima, sutavā ariyasāvako rūpasmimpi nibbindati, vedanāyapi nibbindati, saññāyapi nibbindati, saṅkhāresupi nibbindati, viññāṇasmimpi nibbindati. Nibbindaṃ virajjati, virāgā vimuccati, vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāti.
PTS 2.126已对照

“须深,你见‘以生为缘而有老死’吗?”“是的,尊者。”“须深,你见‘以有为缘而有生’吗?”“是的,尊者。”“须深,你见‘以取为缘而有有’吗?”“是的,尊者。”“须深,你见‘以爱为缘而有取’吗?”“是的,尊者。”“须深,你见‘以受为缘而有爱’……‘以触为缘而有受’……‘以六处为缘而有触’……‘以名色为缘而有六处’……‘以识为缘而有名色’……‘以行为缘而有识’……‘以无明为缘而有行’吗?”“是的,尊者。”

‘‘‘Jātipaccayā jarāmaraṇa’nti, susima, passasī’’ti? ‘‘Evaṃ, bhante’’. ‘‘‘Bhavapaccayā jātī’ti, susima, passasī’’ti? ‘‘Evaṃ, bhante’’. ‘‘‘Upādānapaccayā bhavo’ti, susima, passasī’’ti? ‘‘Evaṃ, bhante’’. ‘‘‘Taṇhāpaccayā upādāna’nti, susima, passasī’’ti? ‘‘Evaṃ, bhante’’. ‘‘Vedanāpaccayā taṇhāti… phassapaccayā vedanāti… saḷāyatanapaccayā phassoti… nāmarūpapaccayā saḷāyatananti… viññāṇapaccayā nāmarūpanti… saṅkhārapaccayā viññāṇanti… avijjāpaccayā saṅkhārāti, susima, passasī’’ti? ‘‘Evaṃ, bhante’’.
缅 1.346已对照

“须深,你见‘以生之灭而有老死之灭’吗?”“是的,尊者。”“须深,你见‘以有之灭而有生之灭’吗?”“是的,尊者。”“须深,你见‘以取之灭而有有之灭’……‘以爱之灭而有取之灭’……‘以受之灭而有爱之灭’……‘以触之灭而有受之灭’……‘以六处之灭而有触之灭’……‘以名色之灭而有六处之灭’……‘以识之灭而有名色之灭’……‘以行之灭而有识之灭’……‘以无明之灭而有行之灭’吗?”“是的,尊者。”

‘‘‘Jātinirodhā jarāmaraṇanirodho’ti, susima, passasī’’ti? ‘‘Evaṃ, bhante’’. ‘‘‘Bhavanirodhā jātinirodho’ti susima, passasī’’ti? ‘‘Evaṃ, bhante’’. ‘‘Upādānanirodhā bhavanirodhoti… taṇhānirodhā upādānanirodhoti… vedanānirodhā taṇhānirodhoti… phassanirodhā vedanānirodhoti… saḷāyatananirodhā phassanirodhoti… nāmarūpanirodhā saḷāyatananirodhoti… viññāṇanirodhā nāmarūpanirodhoti… saṅkhāranirodhā viññāṇanirodhoti… avijjānirodhā saṅkhāranirodhoti, susima, passasī’’ti? ‘‘Evaṃ, bhante’’.
已对照

“那么,须深,你这样知、这样见,是否体验多种神变——一身变成多身,多身合成一身;或显现,或隐没;穿越墙壁、垣墙、山岳,无所障碍,犹如在虚空中;出没于大地之中,犹如在水中;在水上行走而不沉没,犹如在地上;在虚空中结跏趺坐而行,犹如有翼之鸟;甚至以手触摸、抚摸这有如此大神力、如此大威德的日月;以身自在通行,直到梵天界?”“不是的,尊者。”

‘‘Api pana tvaṃ, susima, evaṃ jānanto evaṃ passanto anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhosi – ekopi hutvā bahudhā hosi, bahudhāpi hutvā eko hosi; āvibhāvaṃ, tirobhāvaṃ, tirokuṭṭaṃ tiropākāraṃ tiropabbataṃ asajjamāno gacchasi, seyyathāpi ākāse; pathaviyāpi ummujjanimujjaṃ karosi, seyyathāpi udake; udakepi abhijjamāno gacchasi, seyyathāpi pathaviyaṃ; ākāsepi pallaṅkena kamasi, seyyathāpi pakkhī sakuṇo; imepi candimasūriye evaṃmahiddhike evaṃmahānubhāve pāṇinā parimasasi parimajjasi, yāva brahmalokāpi kāyena vasaṃ vattesī’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.
PTS 2.127已对照

“那么,须深,你这样知、这样见,是否以清净、超人的天耳界,听见天的与人的两种声音,无论远的还是近的?”“不是的,尊者。”

‘‘Api pana tvaṃ, susima, evaṃ jānanto evaṃ passanto dibbāya sotadhātuyā visuddhāya atikkantamānusikāya ubho sadde suṇasi dibbe ca mānuse ca ye dūre santike cā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.
已对照

“那么,须深,你这样知、这样见,是否以自己的心遍知其他众生、其他人的心——有贪的心,了知为‘有贪的心’……乃至……解脱的心,了知为‘解脱的心’?”“不是的,尊者。”

‘‘Api pana tvaṃ, susima, evaṃ jānanto evaṃ passanto parasattānaṃ parapuggalānaṃ cetasā ceto paricca pajānāsi – sarāgaṃ vā cittaṃ sarāgaṃ cittanti pajānāsi…pe… vimuttaṃ vā cittaṃ vimuttaṃ cittanti pajānāsī’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.
已对照

“那么,须深,你这样知、这样见,是否回忆起多种宿住,即:一生……乃至……如此,回忆起具有行相、具有细节的多种宿住?”“不是的,尊者。”

‘‘Api pana tvaṃ, susima, evaṃ jānanto evaṃ passanto anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarasi, seyyathidaṃ – ekampi jātiṃ…pe… iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarasī’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.
已对照

“那么,须深,你这样知、这样见,是否以清净、超人的天眼,看见众生的死亡……乃至……了知众生随业而去?”“不是的,尊者。”

‘‘Api pana tvaṃ, susima, evaṃ jānanto evaṃ passanto dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passasi cavamāne…pe… yathākammūpage satte pajānāsī’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.
缅 1.347已对照

“那么,须深,你这样知、这样见,是否以身触证那些寂静的解脱——超越诸色而属无色者——而住?”“不是的,尊者。”

‘‘Api pana tvaṃ, susima, evaṃ jānanto evaṃ passanto ye te santā vimokkhā atikkamma rūpe, āruppā te kāyena phusitvā viharasī’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.
已对照

“须深,这里既有这[番]解答,又未证入这些法——须深,这究竟是怎么回事呢?”

‘‘Ettha dāni, susima, idañca veyyākaraṇaṃ imesañca dhammānaṃ asamāpatti, idaṃ no, susima, katha’’nti?
已对照

于是具寿须深以头伏于世尊足下,对世尊这样说:“尊者,罪过战胜了我,如愚者、如痴者、如不善者——我竟在这样善说的法与律中作为盗法者而出家。尊者,愿世尊接受我的罪过为罪过,以便在将来防护。”

Atha kho āyasmā susimo bhagavato pādesu sirasā nipatitvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘accayo maṃ, bhante, accagamā yathābālaṃ yathāmūḷhaṃ yathāakusalaṃ, yvāhaṃ evaṃ svākkhāte dhammavinaye dhammatthenako pabbajito. Tassa me, bhante, bhagavā accayaṃ accayato paṭiggaṇhātu āyatiṃ saṃvarāyā’’ti.
PTS 2.128已对照

“确实,须深,罪过战胜了你,如愚者、如痴者、如不善者——你竟在这样善说的法与律中作为盗法者而出家。须深,譬如人们捉住一个作恶的盗贼,带去给国王看:‘陛下,这是[交给]您的作恶的盗贼,凡您想对他施的刑罚,请下令施予。’国王对他们这样说:‘诸位,去吧,用坚固的绳索把这人双臂反剪、紧紧捆绑,用剃刀剃成光头,以声音刺耳的小鼓[开道],从街道到街道、从十字路口到十字路口牵着游行,从南门带出,在城南砍下他的头。’国王的人们便用坚固的绳索把他双臂反剪、紧紧捆绑,用剃刀剃成光头,以声音刺耳的小鼓[开道],从街道到街道、从十字路口到十字路口牵着游行,从南门带出,在城南砍下他的头。须深,你认为怎样,那人会因此而感受苦与忧吗?”“是的,尊者。”

‘‘Taggha tvaṃ, susima, accayo accagamā yathābālaṃ yathāmūḷhaṃ yathāakusalaṃ, yo tvaṃ evaṃ svākkhāte dhammavinaye dhammatthenako pabbajito. Seyyathāpi, susima, coraṃ āgucāriṃ gahetvā rañño dasseyyuṃ – ‘ayaṃ te, deva, coro āgucārī, imassa yaṃ icchasi taṃ daṇḍaṃ paṇehī’ti. Tamenaṃ rājā evaṃ vadeyya – ‘gacchatha, bho, imaṃ purisaṃ daḷhāya rajjuyā pacchābāhaṃ gāḷhabandhanaṃ bandhitvā khuramuṇḍaṃ karitvā kharassarena paṇavena rathiyāya rathiyaṃ siṅghāṭakena siṅghāṭakaṃ parinetvā dakkhiṇena dvārena nikkhāmetvā dakkhiṇato nagarassa sīsaṃ chindathā’ti. Tamenaṃ rañño purisā daḷhāya rajjuyā pacchābāhaṃ gāḷhabandhanaṃ bandhitvā khuramuṇḍaṃ karitvā kharassarena paṇavena rathiyāya rathiyaṃ siṅghāṭakena siṅghāṭakaṃ parinetvā dakkhiṇena dvārena nikkhāmetvā dakkhiṇato nagarassa sīsaṃ chindeyyuṃ. Taṃ kiṃ maññasi, susima, api nu so puriso tatonidānaṃ dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvediyethā’’ti? ‘‘Evaṃ, bhante’’.
缅 1.348已对照

“须深,那人会因此而感受苦与忧;而凡在这样善说的法与律中作为盗法者的出家,这比那[苦与忧]更有苦的异熟、更有辛辣的异熟,而且导向堕处。须深,而由于你见罪过为罪过而如法悔改,我们接受你的[悔过]。须深,凡是见罪过为罪过而如法悔改、于将来防护者,这在圣者之律中就是增长。”第十[经]。

‘‘Yaṃ kho so, susima, puriso tatonidānaṃ dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvediyetha [paṭisaṃvediyetha vā, na vā paṭisaṃvediyetha (ka.)]. Yā evaṃ svākkhāte dhammavinaye dhammatthenakassa pabbajjā, ayaṃ tato dukkhavipākatarā ca kaṭukavipākatarā ca, api ca vinipātāya saṃvattati. Yato ca kho tvaṃ, susima, accayaṃ accayato disvā yathādhammaṃ paṭikarosi taṃ te mayaṃ paṭiggaṇhāma. Vuddhi hesā, susima, ariyassa vinaye yo accayaṃ accayato disvā yathādhammaṃ paṭikaroti, āyatiñca [āyatiṃ (syā. kaṃ.)] saṃvaraṃ āpajjatī’’ti. Dasamaṃ.
已对照

大品第七。

Mahāvaggo sattamo.
已对照

其摄颂——

说无闻者的两[经],又一[经]以子肉;

有贪与城邑,思择、芦苇束;

憍赏弥与高涨,以须深为第十。

Tassuddānaṃ –
Dve assutavatā vuttā, puttamaṃsena cāparaṃ;
Atthirāgo ca nagaraṃ, sammasaṃ naḷakalāpiyaṃ;
Kosambī upayanti ca, dasamo susimena cāti [dasamo vutto susīmenāti (sī.)].