快乐巴利palinanda.cc

相应部 · 憍萨罗相应 Kosalasaṃyuttaṃ

本经目录三、憍萨罗相应一、第一品一、年少经二、人经三、老死经四、可爱经五、自护经六、少数经七、断事处经八、末利经九、祭祀经十、系缚经第一品。二、第二品一、七结发者经二、五王经三、一斗饭经四、第一战阵经五、第二战阵经六、末利经七、不放逸经八、善友经九、第一无子经十、第二无子经第二品。三、第三品一、补特伽罗经二、祖母经三、世间经四、射术经五、山喻经第三品。《憍萨罗相应》完毕。

已对照

三、憍萨罗相应

3. Kosalasaṃyuttaṃ
已对照

一、第一品

1. Paṭhamavaggo
已对照

一、年少经

1. Daharasuttaṃ
112PTS 1.68缅 1.68已对照

一百一十二、如是我闻——一时,世尊住在舍卫城祇树林给孤独园。那时,憍萨罗(Kosala)王波斯匿(Pasenadi)来到世尊之处;到了之后,与世尊互相问候。互相问候、交谈了一番愉快而值得忆念的话之后,坐在一旁。坐在一旁的憍萨罗王波斯匿对世尊这样说——“乔达摩尊师也自称‘已现正觉无上正等正觉’吗?”“大王,凡若有人正确地说‘[他]已现正觉无上正等正觉’——正确地说时,那正是指我而说。大王,因为我已现正觉无上正等正觉。”

112. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho rājā pasenadi kosalo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘bhavampi no gotamo anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddhoti paṭijānātī’’ti? ‘‘Yañhi taṃ, mahārāja, sammā vadamāno vadeyya ‘anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho’ti, mameva [mamaṃ (sabbattha)] taṃ sammā vadamāno vadeyya. Ahañhi, mahārāja, anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho’’ti.
已对照

“乔达摩尊师,那些拥有僧团、拥有会众、是会众之师、知名而有声誉、是一派的宗师(titthakara)、受众人敬重的沙门婆罗门们,就是:富兰那·迦叶(Pūraṇa Kassapa)、末伽梨·拘舍梨(Makkhali Gosāla)、尼乾陀·若提子(Nigaṇṭha Nāṭaputta)、删阇耶·毘罗胝子(Sañcaya Belaṭṭhaputta)、婆浮陀·迦旃延(Pakudha Kaccāyana)、阿耆多·翅舍钦婆罗(Ajita Kesakambala)——他们也被我问到‘你们自称已现正觉无上正等正觉吗’时,[却]不自称已现正觉无上正等正觉。那么乔达摩尊师论生年既是年少,论出家又是新学,[又]怎么[能自称]呢?”

‘‘Yepi te, bho gotama, samaṇabrāhmaṇā saṅghino gaṇino gaṇācariyā ñātā yasassino titthakarā sādhusammatā bahujanassa, seyyathidaṃ – pūraṇo kassapo, makkhali gosālo, nigaṇṭho nāṭaputto, sañcayo belaṭṭhaputto, pakudho kaccāyano, ajito kesakambalo; tepi mayā ‘anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddhoti paṭijānāthā’ti puṭṭhā samānā anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddhoti na paṭijānanti. Kiṃ pana bhavaṃ gotamo daharo ceva jātiyā navo ca pabbajjāyā’’ti?
PTS 1.69已对照

“大王,有这四[者],[虽]年少,不应轻视;[虽]年少,不应轻蔑。哪四[者]呢?大王,刹帝利[虽]年少,不应轻视;[虽]年少,不应轻蔑。大王,蛇[虽]年少,不应轻视;[虽]年少,不应轻蔑。大王,火[虽]年少,不应轻视;[虽]年少,不应轻蔑。大王,比丘[虽]年少,不应轻视;[虽]年少,不应轻蔑。大王,这就是那四[者],[虽]年少,不应轻视;[虽]年少,不应轻蔑。”

‘‘Cattāro kho me, mahārāja, daharāti na uññātabbā, daharāti na paribhotabbā. Katame cattāro? Khattiyo kho, mahārāja, daharoti na uññātabbo, daharoti na paribhotabbo. Urago kho, mahārāja, daharoti na uññātabbo, daharoti na paribhotabbo. Aggi kho, mahārāja, daharoti na uññātabbo, daharoti na paribhotabbo. Bhikkhu, kho, mahārāja, daharoti na uññātabbo, daharoti na paribhotabbo. Ime kho, mahārāja, cattāro daharāti na uññātabbā, daharāti na paribhotabbā’’ti.
缅 1.69已对照

世尊说了这[番话]。善逝说了这[番话]之后,导师又接着这样说:

Idamavoca bhagavā. Idaṃ vatvāna sugato athāparaṃ etadavoca satthā –
已对照

“出身具足的刹帝利,胜族所生、有名望;

‘‘Khattiyaṃ jātisampannaṃ, abhijātaṃ yasassinaṃ;
已对照

[虽]年少,不应轻慢,人不应对之轻蔑。

Daharoti nāvajāneyya, na naṃ paribhave naro.
已对照

“因为有[这]可能:那人中之主,刹帝利得了王位之后,

‘‘Ṭhānañhi so manujindo, rajjaṃ laddhāna khattiyo;
已对照

他发怒时,以王的刑罚,对那[人]猛烈施加[手段];

So kuddho rājadaṇḍena, tasmiṃ pakkamate bhusaṃ;
已对照

所以应远避之,护持自己的生命。

Tasmā taṃ parivajjeyya, rakkhaṃ jīvitamattano.
已对照

“无论在村中或在林野,凡在何处见到蛇(bhujaṅgama),

‘‘Gāme vā yadi vā raññe, yattha passe bhujaṅgamaṃ;
已对照

[虽]年少,不应轻慢,人不应对之轻蔑。

Daharoti nāvajāneyya, na naṃ paribhave naro.
已对照

“以高低种种形相,具威力的蛇游行;

‘‘Uccāvacehi vaṇṇehi, urago carati tejasī [tejasā (sī. ka.), tejasi (pī. ka.)];
已对照

它触及之后,会咬那愚人——男人与女人,[总]有一时;

So āsajja ḍaṃse bālaṃ, naraṃ nāriñca ekadā;
已对照

所以应远避之,护持自己的生命。

Tasmā taṃ parivajjeyya, rakkhaṃ jīvitamattano.
已对照

“食量丰多、具火焰,行迹黝黑的火;

‘‘Pahūtabhakkhaṃ jālinaṃ, pāvakaṃ kaṇhavattaniṃ;
已对照

[虽]年少,不应轻慢,人不应对之轻蔑。

Daharoti nāvajāneyya, na naṃ paribhave naro.
已对照

“因为那火得了燃料,变成广大之后,

‘‘Laddhā hi so upādānaṃ, mahā hutvāna pāvako;
已对照

它触及之后,会烧那愚人——男人与女人,[总]有一时;

So āsajja ḍahe [dahe] bālaṃ, naraṃ nāriñca ekadā;
已对照

所以应远避之,护持自己的生命。

Tasmā taṃ parivajjeyya, rakkhaṃ jīvitamattano.
已对照

“若火焚烧树林,那行迹黝黑的火,

‘‘Vanaṃ yadaggi ḍahati [dahati (ka.)], pāvako kaṇhavattanī;
已对照

那里会生出再生之苗,在诸昼夜过去之后。

Jāyanti tattha pārohā, ahorattānamaccaye.
已对照

“而凡戒具足的比丘以威力所烧者,

‘‘Yañca kho sīlasampanno, bhikkhu ḍahati tejasā;
已对照

他既无子女、牲畜,继承人也得不到财产;

Na tassa puttā pasavo, dāyādā vindare dhanaṃ;
已对照

无后嗣、无继承人,他们成为多罗树桩。

Anapaccā adāyādā, tālāvatthū bhavanti te.
PTS 1.70已对照

“故有智之人观见自己的利益,

‘‘Tasmā hi paṇḍito poso, sampassaṃ atthamattano;
已对照

对蛇与火,以及有名望的刹帝利,

Bhujaṅgamaṃ pāvakañca, khattiyañca yasassinaṃ;
已对照

以及戒具足的比丘,应完全正确地对待。”

Bhikkhuñca sīlasampannaṃ, sammadeva samācare’’ti.
缅 1.70已对照

这样说时,憍萨罗王波斯匿对世尊这样说——“奇哉!尊者,奇哉!尊者。尊者,犹如把倒覆的扶起,把遮蔽的揭开,为迷路者指示道路,在黑暗中持来油灯,使有眼者得见诸色。正是如此,世尊以种种方式开显了法。尊者,我皈依世尊、法与比丘僧团。尊者,愿世尊忆持我为优婆塞,从今日起,终生皈依。”

Evaṃ vutte, rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bhante, abhikkantaṃ, bhante! Seyyathāpi bhante, nikkujjitaṃ [nikujjitaṃ (?)] vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya – ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti; evamevaṃ bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṃ, bhante, bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca. Upāsakaṃ maṃ, bhante, bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.
已对照

二、人经

2. Purisasuttaṃ
113已对照

一百一十三、因缘在舍卫城。那时,憍萨罗王波斯匿来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的憍萨罗王波斯匿对世尊这样说——“尊者,人有多少法,于内生起时,是为了不利、为了苦、为了不安乐住而生起的呢?”

113. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho rājā pasenadi kosalo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kati nu kho, bhante, purisassa dhammā ajjhattaṃ uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāyā’’ti?
已对照

“大王,人有三法,于内生起时,是为了不利、为了苦、为了不安乐住而生起的。哪三[法]呢?大王,贪是人的[一]法,于内生起时,是为了不利、为了苦、为了不安乐住而生起的。大王,瞋是人的[一]法,于内生起时,是为了不利、为了苦、为了不安乐住而生起的。大王,痴是人的[一]法,于内生起时,是为了不利、为了苦、为了不安乐住而生起的。大王,这就是人的三法,于内生起时,是为了不利、为了苦、为了不安乐住而生起的。”[世尊]说了这[番话]……乃至……

‘‘Tayo kho, mahārāja, purisassa dhammā ajjhattaṃ uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya. Katame tayo? Lobho kho, mahārāja, purisassa dhammo ajjhattaṃ uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya. Doso kho, mahārāja, purisassa dhammo ajjhattaṃ uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya. Moho kho, mahārāja, purisassa dhammo ajjhattaṃ uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya. Ime kho, mahārāja, tayo purisassa dhammā ajjhattaṃ uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāyā’’ti. Idamavoca…pe…
已对照

“贪、瞋与痴,对心意邪恶之人,

‘‘Lobho doso ca moho ca, purisaṃ pāpacetasaṃ;
已对照

生于自身,便加害[他],如自结之果[加害]以皮为心材者。”

Hiṃsanti attasambhūtā, tacasāraṃva samphala’’nti [sapphalanti (syā. kaṃ.)].
已对照

三、老死经

3. Jarāmaraṇasuttaṃ
114PTS 1.71缅 1.71已对照

一百一十四、因缘在舍卫城。坐在一旁的憍萨罗王波斯匿对世尊这样说——“尊者,已生者有离于老死的吗?”“大王,已生者没有离于老死的。大王,就是那些富裕、有大财富、大受用、有丰厚的金银、丰厚的钱财资具、丰厚的钱财谷物的大富刹帝利(khattiyamahāsāla),他们已生者也没有离于老死的。大王,就是那些大富婆罗门……乃至……大富居士,富裕、有大财富、大受用、有丰厚的金银、丰厚的钱财资具、丰厚的钱财谷物,他们已生者也没有离于老死的。大王,就是那些已是阿罗汉、诸漏已尽、[梵行]已立、所作已办、重担已卸、己利已达、有结已尽、以正智解脱的比丘,他们的这个身也是破坏之法、舍弃之法。”[世尊]说了这[番话]……乃至……

“华美的王车确实会衰老,

身体也同样趋向衰老;

而善人之法不趋向衰老,

诸善人确实与善人们宣说。”

114. Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘atthi nu kho, bhante, jātassa aññatra jarāmaraṇā’’ti? ‘‘Natthi kho, mahārāja, jātassa aññatra jarāmaraṇā. Yepi te, mahārāja, khattiyamahāsālā aḍḍhā mahaddhanā mahābhogā pahūtajātarūparajatā pahūtavittūpakaraṇā pahūtadhanadhaññā, tesampi jātānaṃ natthi aññatra jarāmaraṇā. Yepi te, mahārāja, brāhmaṇamahāsālā…pe… gahapatimahāsālā aḍḍhā mahaddhanā mahābhogā pahūtajātarūparajatā pahūtavittūpakaraṇā pahūtadhanadhaññā, tesampi jātānaṃ natthi aññatra jarāmaraṇā. Yepi te, mahārāja, bhikkhū arahanto khīṇāsavā vusitavanto katakaraṇīyā ohitabhārā anuppattasadatthā parikkhīṇabhavasaṃyojanā sammadaññāvimuttā, tesaṃ pāyaṃ kāyo bhedanadhammo nikkhepanadhammo’’ti. Idamavoca…pe…
‘‘Jīranti ve rājarathā sucittā,
Atho sarīrampi jaraṃ upeti;
Satañca dhammo na jaraṃ upeti,
Santo have sabbhi pavedayantī’’ti.
已对照

四、可爱经

4. Piyasuttaṃ
115PTS 1.72已对照

一百一十五、因缘在舍卫城。坐在一旁的憍萨罗王波斯匿对世尊这样说——“尊者,我在此独处静坐时,心中生起了这样的思虑:‘对哪些人来说自己是可爱的,对哪些人来说自己是不可爱的?’尊者,我这样想:‘凡是以身行恶行、以语行恶行、以意行恶行的人,对他们来说自己是不可爱的。’即使他们会这样说:‘我们自己是可爱的’,然而对他们来说自己是不可爱的。这是什么缘故呢?因为凡是不可爱者会对不可爱者所作的,他们自己就对自己作了;所以对他们来说自己是不可爱的。凡是以身行善行、以语行善行、以意行善行的人,对他们来说自己是可爱的。即使他们会这样说:‘我们自己是不可爱的’,然而对他们来说自己是可爱的。这是什么缘故呢?因为凡是可爱者会对可爱者所作的,他们自己就对自己作了;所以对他们来说自己是可爱的。”

115. Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘idha mayhaṃ, bhante, rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘kesaṃ nu kho piyo attā, kesaṃ appiyo attā’ti? Tassa mayhaṃ, bhante, etadahosi – ‘ye ca kho keci kāyena duccaritaṃ caranti, vācāya duccaritaṃ caranti, manasā duccaritaṃ caranti; tesaṃ appiyo attā’. Kiñcāpi te evaṃ vadeyyuṃ – ‘piyo no attā’ti, atha kho tesaṃ appiyo attā. Taṃ kissa hetu? Yañhi appiyo appiyassa kareyya, taṃ te attanāva attano karonti; tasmā tesaṃ appiyo attā. Ye ca kho keci kāyena sucaritaṃ caranti, vācāya sucaritaṃ caranti, manasā sucaritaṃ caranti; tesaṃ piyo attā. Kiñcāpi te evaṃ vadeyyuṃ – ‘appiyo no attā’ti; atha kho tesaṃ piyo attā. Taṃ kissa hetu? Yañhi piyo piyassa kareyya, taṃ te attanāva attano karonti; tasmā tesaṃ piyo attā’’ti.
缅 1.72已对照

“正是这样,大王,正是这样,大王!大王,凡是以身行恶行、以语行恶行、以意行恶行的人,对他们来说自己是不可爱的。即使他们会这样说:‘我们自己是可爱的’,然而对他们来说自己是不可爱的。这是什么缘故呢?大王,因为凡是不可爱者会对不可爱者所作的,他们自己就对自己作了;所以对他们来说自己是不可爱的。大王,凡是以身行善行、以语行善行、以意行善行的人,对他们来说自己是可爱的。即使他们会这样说:‘我们自己是不可爱的’,然而对他们来说自己是可爱的。这是什么缘故呢?大王,因为凡是可爱者会对可爱者所作的,他们自己就对自己作了;所以对他们来说自己是可爱的。”[世尊]说了这[番话]……乃至……

‘‘Evametaṃ, mahārāja, evametaṃ, mahārāja! Ye hi keci, mahārāja, kāyena duccaritaṃ caranti, vācāya duccaritaṃ caranti, manasā duccaritaṃ caranti; tesaṃ appiyo attā. Kiñcāpi te evaṃ vadeyyuṃ – ‘piyo no attā’ti, atha kho tesaṃ appiyo attā. Taṃ kissa hetu? Yañhi, mahārāja, appiyo appiyassa kareyya, taṃ te attanāva attano karonti; tasmā tesaṃ appiyo attā. Ye ca kho keci, mahārāja, kāyena sucaritaṃ caranti, vācāya sucaritaṃ caranti, manasā sucaritaṃ caranti; tesaṃ piyo attā. Kiñcāpi te evaṃ vadeyyuṃ – ‘appiyo no attā’ti; atha kho tesaṃ piyo attā. Taṃ kissa hetu? Yañhi mahārāja, piyo piyassa kareyya, taṃ te attanāva attano karonti; tasmā tesaṃ piyo attā’’ti. Idamavoca…pe…
已对照

“若知自己是可爱的,就不应以恶[业]系缚它;

‘‘Attānañce piyaṃ jaññā, na naṃ pāpena saṃyuje;
已对照

因为作恶者,不易得到快乐。

Na hi taṃ sulabhaṃ hoti, sukhaṃ dukkaṭakārinā.
已对照

“对被终结者(antaka)所制服、舍弃人间之有者,

‘‘Antakenādhipannassa, jahato mānusaṃ bhavaṃ;
已对照

什么才是他自己的?他带着什么而去?

Kiñhi tassa sakaṃ hoti, kiñca ādāya gacchati;
已对照

什么是随行于他的,如影不离?

Kiñcassa anugaṃ hoti, chāyāva anapāyinī [anupāyinī (syā. kaṃ. ka.)].
已对照

“凡人在此所作的福与恶二者,

‘‘Ubho puññañca pāpañca, yaṃ macco kurute idha;
已对照

那才是他自己的,他带着那个而去;

Tañhi tassa sakaṃ hoti, tañca [taṃva (?)] ādāya gacchati;
已对照

那是随行于他的,如影不离。

Tañcassa [taṃvassa (?)] anugaṃ hoti, chāyāva anapāyinī.
已对照

“因此应当行善,[作]来世的积聚;

‘‘Tasmā kareyya kalyāṇaṃ, nicayaṃ samparāyikaṃ;
已对照

诸福在他世,是众生的依止处。”

Puññāni paralokasmiṃ, patiṭṭhā honti pāṇina’’nti.
已对照

五、自护经

5. Attarakkhitasuttaṃ
116PTS 1.73缅 1.73已对照

一百一十六、因缘在舍卫城。坐在一旁的憍萨罗王波斯匿对世尊这样说——“尊者,我在此独处静坐时,心中生起了这样的思虑:‘对哪些人来说自己是被守护的,对哪些人来说自己是未被守护的?’尊者,我这样想:‘凡是以身行恶行、以语行恶行、以意行恶行的人,对他们来说自己是未被守护的。即使象军守护他们,或马军守护,或车军守护,或步军守护,然而对他们来说自己是未被守护的。这是什么缘故呢?因为这守护是外在的,这守护不是内在的;所以对他们来说自己是未被守护的。凡是以身行善行、以语行善行、以意行善行的人,对他们来说自己是被守护的。即使既没有象军守护他们,也没有马军守护,也没有车军守护,也没有步军守护,然而对他们来说自己是被守护的。这是什么缘故呢?因为这守护是内在的,这守护不是外在的;所以对他们来说自己是被守护的。’”

116. Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘idha mayhaṃ, bhante, rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘kesaṃ nu kho rakkhito attā, kesaṃ arakkhito attā’ti? Tassa mayhaṃ, bhante, etadahosi – ‘ye kho keci kāyena duccaritaṃ caranti, vācāya duccaritaṃ caranti, manasā duccaritaṃ caranti; tesaṃ arakkhito attā. Kiñcāpi te hatthikāyo vā rakkheyya, assakāyo vā rakkheyya, rathakāyo vā rakkheyya, pattikāyo vā rakkheyya; atha kho tesaṃ arakkhito attā. Taṃ kissa hetu? Bāhirā hesā rakkhā, nesā rakkhā ajjhattikā; tasmā tesaṃ arakkhito attā. Ye ca kho keci kāyena sucaritaṃ caranti, vācāya sucaritaṃ caranti, manasā sucaritaṃ caranti; tesaṃ rakkhito attā. Kiñcāpi te neva hatthikāyo rakkheyya, na assakāyo rakkheyya, na rathakāyo rakkheyya, na pattikāyo rakkheyya; atha kho tesaṃ rakkhito attā. Taṃ kissa hetu? Ajjhattikā hesā rakkhā, nesā rakkhā bāhirā; tasmā tesaṃ rakkhito attā’’’ti.
已对照

“正是这样,大王,正是这样,大王!大王,凡是以身行恶行……乃至……对他们来说自己是未被守护的。这是什么缘故呢?大王,因为这守护是外在的,这守护不是内在的;所以对他们来说自己是未被守护的。大王,凡是以身行善行、以语行善行、以意行善行的人,对他们来说自己是被守护的。即使既没有象军守护他们,也没有马军守护,也没有车军守护,也没有步军守护,然而对他们来说自己是被守护的。这是什么缘故呢?大王,因为这守护是内在的,这守护不是外在的;所以对他们来说自己是被守护的。”[世尊]说了这[番话]……乃至……

‘‘Evametaṃ, mahārāja, evametaṃ, mahārāja! Ye hi keci, mahārāja, kāyena duccaritaṃ caranti…pe… tesaṃ arakkhito attā. Taṃ kissa hetu? Bāhirā hesā, mahārāja, rakkhā, nesā rakkhā ajjhattikā; tasmā tesaṃ arakkhito attā. Ye ca kho keci, mahārāja, kāyena sucaritaṃ caranti, vācāya sucaritaṃ caranti, manasā sucaritaṃ caranti; tesaṃ rakkhito attā. Kiñcāpi te neva hatthikāyo rakkheyya, na assakāyo rakkheyya, na rathakāyo rakkheyya, na pattikāyo rakkheyya; atha kho tesaṃ rakkhito attā. Taṃ kissa hetu? Ajjhattikā hesā, mahārāja, rakkhā, nesā rakkhā bāhirā; tasmā tesaṃ rakkhito attā’’ti. Idamavoca…pe…
已对照

“以身防护为善,以语防护为善;

‘‘Kāyena saṃvaro sādhu, sādhu vācāya saṃvaro;
已对照

以意防护为善,于一切处防护为善;

Manasā saṃvaro sādhu, sādhu sabbattha saṃvaro;
已对照

于一切处已防护的知耻者,被称为已守护者。”

Sabbattha saṃvuto lajjī, rakkhitoti pavuccatī’’ti.
已对照

六、少数经

6. Appakasuttaṃ
117PTS 1.74已对照

一百一十七、因缘在舍卫城。坐在一旁的憍萨罗王波斯匿对世尊这样说——“尊者,我在此独处静坐时,心中生起了这样的思虑:‘世间中,那些获得了种种广大的财货之后,既不迷醉,也不放逸,也不陷入对诸欲的贪求,也不对众生行邪行的众生,是少数;而世间中,那些获得了种种广大的财货之后,既迷醉又放逸,陷入对诸欲的贪求,对众生行邪行的众生,正是更多的。’”

117. Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘idha mayhaṃ, bhante, rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘appakā te sattā lokasmiṃ ye uḷāre uḷāre bhoge labhitvā na ceva majjanti, na ca pamajjanti, na ca kāmesu gedhaṃ āpajjanti, na ca sattesu vippaṭipajjanti. Atha kho eteva bahutarā sattā lokasmiṃ ye uḷāre uḷāre bhoge labhitvā majjanti ceva pamajjanti, ca kāmesu ca gedhaṃ āpajjanti, sattesu ca vippaṭipajjantī’’’ti.
缅 1.74已对照

“正是这样,大王,正是这样,大王!大王,世间中,那些获得了种种广大的财货之后,既不迷醉,也不放逸,也不陷入对诸欲的贪求,也不对众生行邪行的众生,是少数;而世间中,那些获得了种种广大的财货之后,既迷醉又放逸,陷入对诸欲的贪求,对众生行邪行的众生,正是更多的。”[世尊]说了这[番话]……乃至……

‘‘Evametaṃ, mahārāja, evametaṃ, mahārāja! Appakā te, mahārāja, sattā lokasmiṃ, ye uḷāre uḷāre bhoge labhitvā na ceva majjanti, na ca pamajjanti, na ca kāmesu gedhaṃ āpajjanti, na ca sattesu vippaṭipajjanti. Atha kho eteva bahutarā sattā lokasmiṃ, ye uḷāre uḷāre bhoge labhitvā majjanti ceva pamajjanti ca kāmesu ca gedhaṃ āpajjanti, sattesu ca vippaṭipajjantī’’ti. Idamavoca…pe…
已对照

“染着于欲的受用,贪求诸欲而迷恋;

‘‘Sārattā kāmabhogesu, giddhā kāmesu mucchitā;
已对照

不觉察越界,犹如鹿[不觉]所设的陷阱;

Atisāraṃ na bujjhanti, migā kūṭaṃva oḍḍitaṃ;
已对照

后来对他们是苦涩的,因为它的异熟是恶的。”

Pacchāsaṃ kaṭukaṃ hoti, vipāko hissa pāpako’’ti.
已对照

七、断事处经

7. Aḍḍakaraṇasuttaṃ
118已对照

一百一十八、因缘在舍卫城。坐在一旁的憍萨罗王波斯匿对世尊这样说——“尊者,我在此坐于断事处(aḍḍakaraṇa)时,看见富裕、有大财富、大受用、有丰厚的金银、丰厚的钱财资具、丰厚的钱财谷物的大富刹帝利、大富婆罗门、大富居士,以欲为因、以欲为因缘、以欲为缘由,明知而说妄语。尊者,我这样想:‘如今我不必再[坐]断事处了,如今贤面者(bhadramukha)将以断事处而著称。’”

118. Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘idhāhaṃ, bhante, aḍḍakaraṇe [atthakaraṇe (sī. syā. kaṃ. pī.)] nisinno passāmi khattiyamahāsālepi brāhmaṇamahāsālepi gahapatimahāsālepi aḍḍhe mahaddhane mahābhoge pahūtajātarūparajate pahūtavittūpakaraṇe pahūtadhanadhaññe kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ sampajānamusā bhāsante. Tassa mayhaṃ, bhante, etadahosi – ‘alaṃ dāni me aḍḍakaraṇena, bhadramukho dāni aḍḍakaraṇena paññāyissatī’’’ti.
已对照

“(正是这样,大王,正是这样,大王!)大王,就是那些富裕、有大财富、大受用、有丰厚的金银、丰厚的钱财资具、丰厚的钱财谷物的大富刹帝利、大富婆罗门、大富居士,以欲为因、以欲为因缘、以欲为缘由,明知而说妄语;那将使他们长久不利、[长久]受苦。”[世尊]说了这[番话]……乃至……

‘‘(Evametaṃ, mahārāja, evametaṃ mahārāja!) [( ) sī. pī. potthakesu natthi] Yepi te, mahārāja, khattiyamahāsālā brāhmaṇamahāsālā gahapatimahāsālā aḍḍhā mahaddhanā mahābhogā pahūtajātarūparajatā pahūtavittūpakaraṇā pahūtadhanadhaññā kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ sampajānamusā bhāsanti; tesaṃ taṃ bhavissati dīgharattaṃ ahitāya dukkhāyā’’ti. Idamavoca…pe…
已对照

“染着于欲的受用,贪求诸欲而迷恋;

‘‘Sārattā kāmabhogesu, giddhā kāmesu mucchitā;
已对照

不觉察越界,犹如鱼[不觉]所设的鱼笱;

Atisāraṃ na bujjhanti, macchā khippaṃva oḍḍitaṃ;
已对照

后来对他们是苦涩的,因为它的异熟是恶的。”

Pacchāsaṃ kaṭukaṃ hoti, vipāko hissa pāpako’’ti.
已对照

八、末利经

8. Mallikāsuttaṃ
119PTS 1.75缅 1.75已对照

一百一十九、因缘在舍卫城。那时,憍萨罗王波斯匿与末利王后(Mallikā)一起在殊胜宫殿的上层。于是,憍萨罗王波斯匿对末利王后这样说——“末利,你有没有什么别的[人]比自己更可爱的?”“大王,我没有什么别的[人]比自己更可爱的。大王,那么你有没有什么别的[人]比自己更可爱的?”“末利,我也没有什么别的[人]比自己更可爱的。”

于是,憍萨罗王波斯匿从宫殿下来,来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的憍萨罗王波斯匿对世尊这样说——“尊者,我在此与末利王后一起在殊胜宫殿的上层时,对末利王后这样说:‘末利,你有没有什么别的[人]比自己更可爱的?’尊者,这样说时,末利王后对我这样说:‘大王,我没有什么别的[人]比自己更可爱的。大王,那么你有没有什么别的[人]比自己更可爱的?’尊者,被这样说时,我对末利王后这样说:‘末利,我也没有什么别的[人]比自己更可爱的。’”

于是,世尊了知这件事之后,在那时说了这首偈——

“以心周遍巡历一切方位,

任何地方都找不到比自己更可爱的;

同样,对他人来说,各自的自己都是可爱的,

因此,爱自己者不应伤害他人。”

119. Sāvatthinidānaṃ. Tena kho pana samayena rājā pasenadi kosalo mallikāya deviyā saddhiṃ uparipāsādavaragato hoti. Atha kho rājā pasenadi kosalo mallikaṃ deviṃ etadavoca – ‘‘atthi nu kho te, mallike, kocañño attanā piyataro’’ti? ‘‘Natthi kho me, mahārāja, kocañño attanā piyataro. Tuyhaṃ pana, mahārāja, atthañño koci attanā piyataro’’ti? ‘‘Mayhampi kho, mallike, natthañño koci attanā piyataro’’ti.
Atha kho rājā pasenadi kosalo pāsādā orohitvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘idhāhaṃ, bhante, mallikāya deviyā saddhiṃ uparipāsādavaragato mallikaṃ deviṃ etadavocaṃ – ‘atthi nu kho te, mallike, kocañño attanā piyataro’ti? Evaṃ vutte, bhante, mallikā devī maṃ etadavoca – ‘natthi kho me, mahārāja, kocañño attanā piyataro. Tuyhaṃ pana, mahārāja, atthañño koci attanā piyataro’ti? Evaṃ vuttāhaṃ, bhante, mallikaṃ deviṃ etadavocaṃ – ‘mayhampi kho, mallike, natthañño koci attanā piyataro’’ti.
Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ gāthaṃ abhāsi –
‘‘Sabbā disā anuparigamma cetasā,
Nevajjhagā piyataramattanā kvaci;
Evaṃ piyo puthu attā paresaṃ,
Tasmā na hiṃse paramattakāmo’’ti.
已对照

九、祭祀经

9. Yaññasuttaṃ
120PTS 1.76缅 1.76已对照

一百二十、因缘在舍卫城。那时,憍萨罗王波斯匿的大祭祀已经备办:五百头公牛、五百头小公牛、五百头小母牛、五百头山羊与五百头公绵羊都已被牵至祭柱,以供祭祀。凡他那些称为奴仆、仆役或佣工的人们,他们也受刑杖胁迫、受怖畏胁迫,泪流满面地哭泣着做准备工作。

那时,众多比丘在午前穿好[下]衣,取钵与衣,为乞食而入舍卫城。在舍卫城乞食之后,于食后从乞食[处]返回,来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的那些比丘对世尊这样说——“尊者,在此,憍萨罗王波斯匿的大祭祀已经备办:五百头公牛、五百头小公牛、五百头小母牛、五百头山羊与五百头公绵羊都已被牵至祭柱,以供祭祀。凡他那些称为奴仆、仆役或佣工的人们,他们也受刑杖胁迫、受怖畏胁迫,泪流满面地哭泣着做准备工作。”

于是,世尊了知这件事之后,在那时说了这些偈——

“马祭(assamedha)、人祭(purisamedha),掷栓祭(sammāpāsa)、饮力祭(vājapeyya)、无闩祭(niraggaḷa);

这些大祭祀是大营作的,它们没有大果报。

“山羊、绵羊与牛,种种[生类]在那里被宰杀,

正行的诸大仙(mahesi)不趋近那样的祭祀。

“而凡无营作的诸祭祀,[人们]恒常随家而祭祀的,

山羊、绵羊与牛,种种[生类]在这里不被宰杀,

正行的诸大仙趋近这样的祭祀。

“有慧者应当祭祀这[祭祀],这祭祀有大果报;

因为对祭祀这[祭祀]者,是更好而不是更坏;

祭祀也会广大,诸天神也会净信。”

120. Sāvatthinidānaṃ. Tena kho pana samayena rañño pasenadissa kosalassa mahāyañño paccupaṭṭhito hoti, pañca ca usabhasatāni pañca ca vacchatarasatāni pañca ca vacchatarisatāni pañca ca ajasatāni pañca ca urabbhasatāni thūṇūpanītāni honti yaññatthāya. Yepissa te honti dāsāti vā pessāti vā kammakarāti vā, tepi daṇḍatajjitā bhayatajjitā assumukhā rudamānā parikammāni karonti.
Atha kho sambahulā bhikkhū pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṃ piṇḍāya pavisiṃsu. Sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinno kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘idha, bhante, rañño pasenadissa kosalassa mahāyañño paccupaṭṭhito hoti, pañca ca usabhasatāni pañca ca vacchatarasatāni pañca ca vacchatarisatāni pañca ca ajasatāni pañca ca urabbhasatāni thūṇūpanītāni honti yaññatthāya. Yepissa te honti dāsāti vā pessāti vā kammakarāti vā, tepi daṇḍatajjitā bhayatajjitā assumukhā rudamānā parikammāni karontī’’ti.
Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imā gāthāyo abhāsi –
‘‘Assamedhaṃ purisamedhaṃ, sammāpāsaṃ vājapeyyaṃ niraggaḷhaṃ;
Mahāyaññā mahārambhā [vājapeyyuṃ; niraggaḷaṃ mahārambhā (ka.)], na te honti mahapphalā.
‘‘Ajeḷakā ca gāvo ca, vividhā yattha haññare;
Na taṃ sammaggatā yaññaṃ, upayanti mahesino.
‘‘Ye ca yaññā nirārambhā, yajanti anukulaṃ sadā;
Ajeḷakā ca gāvo ca, vividhā nettha haññare;
Etaṃ sammaggatā yaññaṃ, upayanti mahesino.
‘‘Etaṃ yajetha medhāvī, eso yañño mahapphalo;
Etañhi yajamānassa, seyyo hoti na pāpiyo;
Yañño ca vipulo hoti, pasīdanti ca devatā’’ti.
已对照

十、系缚经

10. Bandhanasuttaṃ
121PTS 1.77缅 1.77已对照

一百二十一、那时,憍萨罗王波斯匿(Pasenadi Kosala)令[人]把一大群人捆绑起来,有些用绳索,有些用脚镣,有些用锁链。

那时,众多比丘在上午穿好[下衣],取了钵与衣,进入舍卫城乞食。在舍卫城乞食之后,饭后从乞食处回来,来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的那些比丘对世尊这样说——“尊者,在此,憍萨罗王波斯匿令[人]把一大群人捆绑起来,有些用绳索,有些用脚镣,有些用锁链。”

于是,世尊了知此义,在那时说了这些偈——

“坚固者们不说那是牢固的系缚(bandhana)——

凡铁所成的、木所成的与波罗婆草(pabbaja)所成的;

对摩尼、耳环染著而贪恋,

对子女与妻子的顾恋。

“坚固者们说这才是牢固的系缚,

下拽的、松缓的、难以解脱的;

断了这[系缚]之后,他们便出家游行,

无所顾恋,舍断了欲乐。”

121. Tena kho pana samayena raññā pasenadinā kosalena mahājanakāyo bandhāpito hoti, appekacce rajjūhi appekacce andūhi appekacce saṅkhalikāhi.
Atha kho sambahulā bhikkhū pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṃ piṇḍāya pavisiṃsu. Sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘idha, bhante, raññā pasenadinā kosalena mahājanakāyo bandhāpito, appekacce rajjūhi appekacce andūhi appekacce saṅkhalikāhī’’ti.
Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imā gāthāyo abhāsi –
‘‘Na taṃ daḷhaṃ bandhanamāhu dhīrā,
Yadāyasaṃ dārujaṃ pabbajañca;
Sārattarattā maṇikuṇḍalesu,
Puttesu dāresu ca yā apekkhā.
‘‘Etaṃ daḷhaṃ bandhanamāhu dhīrā,
Ohārinaṃ sithilaṃ duppamuñcaṃ;
Etampi chetvāna paribbajanti,
Anapekkhino kāmasukhaṃ pahāyā’’ti.
已对照

第一品。

Paṭhamo vaggo.
已对照

其摄颂——

年少、人、老死,可爱、自护;

少数、断事处,末利、祭祀、系缚。

Tassuddānaṃ –
Daharo puriso jarā, piyaṃ attānarakkhito;
Appakā aḍḍakaraṇaṃ, mallikā yaññabandhananti.
已对照

二、第二品

2. Dutiyavaggo
已对照

一、七结发者经

1. Sattajaṭilasuttaṃ
122PTS 1.78缅 1.78已对照

一百二十二、一时,世尊住在舍卫城东园鹿子母讲堂(Pubbārāma Migāramātupāsāda)。那时,世尊在傍晚时分从静坐中起身,坐在门屋外。于是,憍萨罗王波斯匿来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。

那时,七位结发者(jaṭila)、七位尼乾陀、七位裸行者、七位一衣者(ekasāṭaka)、七位游方者,腋毛、指甲、体毛长长,带着种种担具,从世尊不远处走过。于是,憍萨罗王波斯匿从座而起,把上衣偏袒一肩,把右膝轮放在地上,向那七位结发者、七位尼乾陀、七位裸行者、七位一衣者、七位游方者合掌,三次报出名号——“尊者,我是憍萨罗王波斯匿……乃至……尊者,我是憍萨罗王波斯匿。”

于是,在那七位结发者、七位尼乾陀、七位裸行者、七位一衣者、七位游方者离去不久,憍萨罗王波斯匿来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的憍萨罗王波斯匿对世尊这样说——“尊者,世间凡是阿罗汉或已入阿罗汉道者,这些[人]是他们当中的一些。”

“大王,对你这位在家者、受用诸欲者、住于儿女拥挤之床者、享用迦尸旃檀者、佩戴花鬘、香、涂香者、领受金银者而言,这是难以了知的——‘这些是阿罗汉,或者这些已入阿罗汉道。’”

“大王,以共住而应知戒,而且是以长时间,不是以短暂;是由作意者,不是由不作意者;是由有慧者,不是由劣慧者。大王,以言说而应知清净,而且是以长时间,不是以短暂;是由作意者,不是由不作意者;是由有慧者,不是由劣慧者。大王,于灾难中而应知力量,而且是以长时间,不是以短暂;是由作意者,不是由不作意者;是由有慧者,不是由劣慧者。大王,以论议而应知慧,而且是以长时间,不是以短暂;是由作意者,不是由不作意者;是由有慧者,不是由劣慧者。”

“稀有啊,尊者!未曾有啊,尊者!尊者,世尊所说的这[话]是何等善说——‘大王,对你这位在家者、受用诸欲者、住于儿女拥挤之床者、享用迦尸旃檀者、佩戴花鬘、香、涂香者、领受金银者而言,这是难以了知的——这些是阿罗汉,或者这些已入阿罗汉道。’大王,以共住而应知戒,而且是以长时间,不是以短暂;是由作意者,不是由不作意者;是由有慧者,不是由劣慧者。大王,以言说而应知清净,而且是以长时间,不是以短暂;是由作意者,不是由不作意者;是由有慧者,不是由劣慧者。大王,于灾难中而应知力量,而且是以长时间,不是以短暂;是由作意者,不是由不作意者;是由有慧者,不是由劣慧者。大王,以论议而应知慧,而且是以长时间,不是以短暂;是由作意者,不是由不作意者;是由有慧者,不是由劣慧者。”

“尊者,这些是我的人,是密探、潜探,他们探察地方之后回来。先由他们探察,之后我再加以裁定。尊者,现在他们将洗去那尘垢,善沐浴、善涂香,须发修整,身着白衣,具足、具备五欲功德而嬉游。”

于是,世尊了知此义,在那时说了这些偈——

“人不易以容色形貌而被善知,

不可以短暂一见而信任;

因为以善自制者的装具,

不自制者们行于这世间。

“犹如仿造的泥耳环,

又如包金的铜半摩沙迦(lohaḍḍhamāsa);

有些人以随从遮掩而行于世间,

内里不净,外表光鲜。”

122. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati pubbārāme migāramātupāsāde. Tena kho pana samayena bhagavā sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito bahidvārakoṭṭhake nisinno hoti. Atha kho rājā pasenadi kosalo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi.
Tena kho pana samayena satta ca jaṭilā satta ca nigaṇṭhā satta ca acelakā satta ca ekasāṭakā satta ca paribbājakā parūḷhakacchanakhalomā khārivividhamādāya [khārividhaṃ ādāya (pī.) dī. ni. 1.280 tadaṭṭhakathāpi oloketabbā] bhagavato avidūre atikkamanti. Atha kho rājā pasenadi kosalo uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā dakkhiṇajāṇumaṇḍalaṃ pathaviyaṃ nihantvā yena te satta ca jaṭilā satta ca nigaṇṭhā satta ca acelakā satta ca ekasāṭakā satta ca paribbājakā tenañjaliṃ paṇāmetvā tikkhattuṃ nāmaṃ sāvesi – ‘‘rājāhaṃ, bhante, pasenadi kosalo…pe… rājāhaṃ, bhante, pasenadi kosalo’’ti.
Atha kho rājā pasenadi kosalo acirapakkantesu tesu sattasu ca jaṭilesu sattasu ca nigaṇṭhesu sattasu ca acelakesu sattasu ca ekasāṭakesu sattasu ca paribbājakesu yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ye te, bhante, loke arahanto vā arahattamaggaṃ vā samāpannā ete tesaṃ aññatarā’’ti.
‘‘Dujjānaṃ kho etaṃ, mahārāja, tayā gihinā kāmabhoginā puttasambādhasayanaṃ ajjhāvasantena kāsikacandanaṃ paccanubhontena mālāgandhavilepanaṃ dhārayantena jātarūparajataṃ sādiyantena – ‘ime vā arahanto, ime vā arahattamaggaṃ samāpannā’’’ti.
‘‘Saṃvāsena kho, mahārāja, sīlaṃ veditabbaṃ. Tañca kho dīghena addhunā, na ittaraṃ; manasikarotā, no amanasikarotā; paññavatā, no duppaññena. Saṃvohārena kho, mahārāja, soceyyaṃ veditabbaṃ. Tañca kho dīghena addhunā, na ittaraṃ; manasikarotā, no amanasikarotā; paññavatā, no duppaññena. Āpadāsu kho, mahārāja, thāmo veditabbo. So ca kho dīghena addhunā, na ittaraṃ; manasikarotā, no amanasikarotā; paññavatā, no duppaññena. Sākacchāya, kho, mahārāja, paññā veditabbā. Sā ca kho dīghena addhunā, na ittaraṃ; manasikarotā, no amanasikarotā; paññavatā, no duppaññenā’’ti.
‘‘Acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ bhante! Yāva subhāsitamidaṃ, bhante, bhagavatā – ‘dujjānaṃ kho etaṃ, mahārāja, tayā gihinā kāmabhoginā puttasambādhasayanaṃ ajjhāvasantena kāsikacandanaṃ paccanubhontena mālāgandhavilepanaṃ dhārayantena jātarūparajataṃ sādiyantena – ime vā arahanto, ime vā arahattamaggaṃ samāpannā’ti. Saṃvāsena kho, mahārāja, sīlaṃ veditabbaṃ. Tañca kho dīghena addhunā, na ittaraṃ; manasikarotā, no amanasikarotā; paññavatā, no duppaññena. Saṃvohārena kho mahārāja, soceyyaṃ veditabbaṃ. Tañca kho dīghena addhunā, na ittaraṃ; manasikarotā, no amanasikarotā; paññavatā, no duppaññena. Āpadāsu kho, mahārāja, thāmo veditabbo. So ca kho dīghena addhunā, na ittaraṃ; manasikarotā, no amanasikarotā; paññavatā, no duppaññena. Sākacchāya kho, mahārāja, paññā veditabbā. Sā ca kho dīghena addhunā, na ittaraṃ; manasikarotā, no amanasikarotā; paññavatā, no duppaññenā’’ti.
‘‘Ete, bhante, mama purisā carā ocarakā janapadaṃ ocaritvā āgacchanti. Tehi paṭhamaṃ ociṇṇaṃ ahaṃ pacchā osāpayissāmi [oyāyissāmi (sī.), ohayissāmi (syā. kaṃ.)]. Idāni te, bhante, taṃ rajojallaṃ pavāhetvā sunhātā suvilittā kappitakesamassū odātavatthā [odātavatthavasanā (sī.)] pañcahi kāmaguṇehi samappitā samaṅgībhūtā paricāressantī’’ti.
Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imā gāthāyo abhāsi –
‘‘Na vaṇṇarūpena naro sujāno,
Na vissase ittaradassanena;
Susaññatānañhi viyañjanena,
Asaññatā lokamimaṃ caranti.
‘‘Patirūpako mattikākuṇḍalova,
Lohaḍḍhamāsova suvaṇṇachanno;
Caranti loke [eke (sī. pī.)] parivārachannā,
Anto asuddhā bahi sobhamānā’’ti.
已对照

二、五王经

2. Pañcarājasuttaṃ
123PTS 1.80缅 1.80已对照

一百二十三、因缘在舍卫城。那时,以波斯匿为首、具足、具备五欲功德而嬉游的五位国王之间,生起了这样的谈论:“究竟什么是诸欲之中的最上?”对此,有些人这样说:“色是诸欲之中的最上。”有些人这样说:“声是诸欲之中的最上。”有些人这样说:“香是诸欲之中的最上。”有些人这样说:“味是诸欲之中的最上。”有些人这样说:“触是诸欲之中的最上。”当那些国王未能彼此说服之时,

于是,憍萨罗王波斯匿对那些国王这样说——“来吧,尊驾们,我们去世尊之处;去了之后,就此义请问世尊。世尊怎样为我们解答,我们就那样受持它。”“是的,尊驾。”那些国王应诺憍萨罗王波斯匿。

于是,以波斯匿为首的那五位国王来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的憍萨罗王波斯匿对世尊这样说——“尊者,在此,我们五位具足、具备五欲功德而嬉游的国王之间,生起了这样的谈论:‘究竟什么是诸欲之中的最上?’有些人这样说:‘色是诸欲之中的最上。’有些人这样说:‘声是诸欲之中的最上。’有些人这样说:‘香是诸欲之中的最上。’有些人这样说:‘味是诸欲之中的最上。’有些人这样说:‘触是诸欲之中的最上。’尊者,究竟什么是诸欲之中的最上?”

“大王,我说:在五欲功德之中,以可意为极限者为最上。大王,那些色正是对某人是可意的,那些色正是对某人是不可意的。凡人因某些色而心悦、意愿圆满,他便不希求比那些色更上或更殊胜的其他色。那些色对他是最高的;那些色对他是无上的。

“大王,那些声正是对某人是可意的,那些声正是对某人是不可意的。凡人因某些声而心悦、意愿圆满,他便不希求比那些声更上或更殊胜的其他声。那些声对他是最高的;那些声对他是无上的。

“大王,那些香正是对某人是可意的,那些香正是对某人是不可意的。凡人因某些香而心悦、意愿圆满,他便不希求比那些香更上或更殊胜的其他香。那些香对他是最高的;那些香对他是无上的。

“大王,那些味正是对某人是可意的,那些味正是对某人是不可意的。凡人因某些味而心悦、意愿圆满,他便不希求比那些味更上或更殊胜的其他味。那些味对他是最高的;那些味对他是无上的。

“大王,那些触正是对某人是可意的,那些触正是对某人是不可意的。凡人因某些触而心悦、意愿圆满,他便不希求比那些触更上或更殊胜的其他触。那些触对他是最高的;那些触对他是无上的。”

那时,旃檀庵伽利迦(Candanaṅgalika)优婆塞正坐在那会众中。于是,旃檀庵伽利迦优婆塞从座而起,把上衣偏袒一肩,向世尊合掌,对世尊这样说——“世尊,我心中现起[一些话];善逝,我心中现起[一些话]。”“旃檀庵伽利迦,就让它现起吧。”世尊说。

于是,旃檀庵伽利迦优婆塞在世尊面前以相应的偈赞叹——

“犹如芬芳的莲花——红莲(kokanada),

清晨时会开放,香气未散;

请看光辉照耀的鸯耆罗娑(aṅgīrasa),

犹如空中炽热的太阳。”

于是,那五位国王以五件上衣披覆旃檀庵伽利迦优婆塞。于是,旃檀庵伽利迦优婆塞以那五件上衣披覆世尊。

123. Sāvatthinidānaṃ. Tena kho pana samayena pañcannaṃ rājūnaṃ pasenadipamukhānaṃ pañcahi kāmaguṇehi samappitānaṃ samaṅgībhūtānaṃ paricārayamānānaṃ ayamantarākathā udapādi – ‘‘kiṃ nu kho kāmānaṃ agga’’nti? Tatrekacce [tatreke (sī. pī.)] evamāhaṃsu – ‘‘rūpā kāmānaṃ agga’’nti. Ekacce evamāhaṃsu – ‘‘saddā kāmānaṃ agga’’nti. Ekacce evamāhaṃsu – ‘‘gandhā kāmānaṃ agga’’nti. Ekacce evamāhaṃsu – ‘‘rasā kāmānaṃ agga’’nti. Ekacce evamāhaṃsu – ‘‘phoṭṭhabbā kāmānaṃ agga’’nti. Yato kho te rājāno nāsakkhiṃsu aññamaññaṃ saññāpetuṃ.
Atha kho rājā pasenadi kosalo te rājāno etadavoca – ‘‘āyāma, mārisā, yena bhagavā tenupasaṅkamissāma; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etamatthaṃ paṭipucchissāma. Yathā no bhagavā byākarissati tathā naṃ dhāressāmā’’ti [dhāreyyāmāti (sī. syā. kaṃ. pī.)]. ‘‘Evaṃ, mārisā’’ti kho te rājāno rañño pasenadissa kosalassa paccassosuṃ.
Atha kho te pañca rājāno pasenadipamukhā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘idha, bhante, amhākaṃ pañcannaṃ rājūnaṃ pañcahi kāmaguṇehi samappitānaṃ samaṅgībhūtānaṃ paricārayamānānaṃ ayamantarākathā udapādi – ‘kiṃ nu kho kāmānaṃ agga’nti? Ekacce evamāhaṃsu – ‘rūpā kāmānaṃ agga’nti. Ekacce evamāhaṃsu – ‘saddā kāmānaṃ agga’nti. Ekacce evamāhaṃsu – ‘gandhā kāmānaṃ agga’nti. Ekacce evamāhaṃsu – ‘rasā kāmānaṃ agga’nti. Ekacce evamāhaṃsu – ‘phoṭṭhabbā kāmānaṃ agga’nti. Kiṃ nu kho, bhante, kāmānaṃ agga’’nti?
‘‘Manāpapariyantaṃ khvāhaṃ, mahārāja, pañcasu kāmaguṇesu agganti vadāmi. Teva [te ca (sī. pī. ka.), ye ca (syā. kaṃ.)], mahārāja, rūpā ekaccassa manāpā honti, teva [te ca (sī. pī. ka.)] rūpā ekaccassa amanāpā honti. Yehi ca yo rūpehi attamano hoti paripuṇṇasaṅkappo, so tehi rūpehi aññaṃ rūpaṃ uttaritaraṃ vā paṇītataraṃ vā na pattheti. Te tassa rūpā paramā honti. Te tassa rūpā anuttarā honti.
‘‘Teva, mahārāja, saddā ekaccassa manāpā honti, teva saddā ekaccassa amanāpā honti. Yehi ca yo saddehi attamano hoti paripuṇṇasaṅkappo, so tehi saddehi aññaṃ saddaṃ uttaritaraṃ vā paṇītataraṃ vā na pattheti. Te tassa saddā paramā honti. Te tassa saddā anuttarā honti.
‘‘Teva, mahārāja, gandhā ekaccassa manāpā honti, teva gandhā ekaccassa amanāpā honti. Yehi ca yo gandhehi attamano hoti paripuṇṇasaṅkappo, so tehi gandhehi aññaṃ gandhaṃ uttaritaraṃ vā paṇītataraṃ vā na pattheti. Te tassa gandhā paramā honti. Te tassa gandhā anuttarā honti.
‘‘Teva, mahārāja, rasā ekaccassa manāpā honti, teva rasā ekaccassa amanāpā honti. Yehi ca yo rasehi attamano hoti paripuṇṇasaṅkappo, so tehi rasehi aññaṃ rasaṃ uttaritaraṃ vā paṇītataraṃ vā na pattheti. Te tassa rasā paramā honti. Te tassa rasā anuttarā honti.
‘‘Teva, mahārāja, phoṭṭhabbā ekaccassa manāpā honti, teva phoṭṭhabbā ekaccassa amanāpā honti. Yehi ca yo phoṭṭhabbehi attamano hoti paripuṇṇasaṅkappo, so tehi phoṭṭhabbehi aññaṃ phoṭṭhabbaṃ uttaritaraṃ vā paṇītataraṃ vā na pattheti. Te tassa phoṭṭhabbā paramā honti. Te tassa phoṭṭhabbā anuttarā hontī’’ti.
Tena kho pana samayena candanaṅgaliko upāsako tassaṃ parisāyaṃ nisinno hoti. Atha kho candanaṅgaliko upāsako uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘paṭibhāti maṃ bhagavā, paṭibhāti maṃ sugatā’’ti. ‘‘Paṭibhātu taṃ candanaṅgalikā’’ti bhagavā avoca.
Atha kho candanaṅgaliko upāsako bhagavato sammukhā tadanurūpāya gāthāya abhitthavi –
‘‘Padumaṃ yathā kokanadaṃ sugandhaṃ,
Pāto siyā phullamavītagandhaṃ;
Aṅgīrasaṃ passa virocamānaṃ,
Tapantamādiccamivantalikkhe’’ti.
Atha kho te pañca rājāno candanaṅgalikaṃ upāsakaṃ pañcahi uttarāsaṅgehi acchādesuṃ. Atha kho candanaṅgaliko upāsako tehi pañcahi uttarāsaṅgehi bhagavantaṃ acchādesīti.
已对照

三、一斗饭经

3. Doṇapākasuttaṃ
124PTS 1.82缅 1.83已对照

一百二十四、因缘在舍卫城。那时,憍萨罗王波斯匿正在食用一斗[米]所煮的饭(doṇapākakura)。于是,憍萨罗王波斯匿食毕、大口喘息,来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。

于是,世尊知道憍萨罗王波斯匿食毕、大口喘息,在那时说了这首偈——

“对常具念的人,

于所得之食知量者,

诸受便微薄,

[食]徐徐消化,护持寿命。”

那时,善见学童(Sudassana māṇava)站在憍萨罗王波斯匿的身后。于是,憍萨罗王波斯匿召唤善见学童:“来吧,善见孩子,你在世尊面前学会这首偈,在我每次进食时念诵。我将每天[给]你一百、一百迦利沙槃(kahāpaṇa),[作为]常施。”“是的,陛下。”善见学童应诺憍萨罗王波斯匿之后,在世尊面前学会了这首偈,在憍萨罗王波斯匿进食时念诵——

“对常具念的人,

于所得之食知量者,

诸受便微薄,

[食]徐徐消化,护持寿命。”

于是,憍萨罗王波斯匿渐次止于以一升饭为最多[的食量]。于是,憍萨罗王波斯匿后来肢体已善为削瘦,以手摩挲肢体,在那时说出这段感兴语——“那位世尊确实以两种利益悲悯了我——以现法的利益,也以来世的利益。”

124. Sāvatthinidānaṃ. Tena kho pana samayena rājā pasenadi kosalo doṇapākakuraṃ [doṇapākasudaṃ (sī.), doṇapākaṃ sudaṃ (pī.)] bhuñjati. Atha kho rājā pasenadi kosalo bhuttāvī mahassāsī yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi.
Atha kho bhagavā rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ bhuttāviṃ mahassāsiṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ gāthaṃ abhāsi –
‘‘Manujassa sadā satīmato,
Mattaṃ jānato laddhabhojane;
Tanukassa [tanu tassa (sī. pī.)] bhavanti vedanā,
Saṇikaṃ jīrati āyupālaya’’nti.
Tena kho pana samayena sudassano māṇavo rañño pasenadissa kosalassa piṭṭhito ṭhito hoti. Atha kho rājā pasenadi kosalo sudassanaṃ māṇavaṃ āmantesi – ‘‘ehi tvaṃ, tāta sudassana, bhagavato santike imaṃ gāthaṃ pariyāpuṇitvā mama bhattābhihāre (bhattābhihāre) [( ) sī. syā. kaṃ. pī. potthakesu natthi] bhāsa. Ahañca te devasikaṃ kahāpaṇasataṃ (kahāpaṇasataṃ) [( ) sī. syā. kaṃ. potthakesu natthi] niccaṃ bhikkhaṃ pavattayissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ devā’’ti kho sudassano māṇavo rañño pasenadissa kosalassa paṭissutvā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ pariyāpuṇitvā rañño pasenadissa kosalassa bhattābhihāre sudaṃ bhāsati –
‘‘Manujassa sadā satīmato,
Mattaṃ jānato laddhabhojane;
Tanukassa bhavanti vedanā,
Saṇikaṃ jīrati āyupālaya’’nti.
Atha kho rājā pasenadi kosalo anupubbena nāḷikodanaparamatāya [nāḷikodanamattāya (ka.)] saṇṭhāsi. Atha kho rājā pasenadi kosalo aparena samayena susallikhitagatto pāṇinā gattāni anumajjanto tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi – ‘‘ubhayena vata maṃ so bhagavā atthena anukampi – diṭṭhadhammikena ceva atthena samparāyikena cā’’ti.
已对照

四、第一战阵经

4. Paṭhamasaṅgāmasuttaṃ
125PTS 1.83已对照

一百二十五、因缘在舍卫城。那时,摩揭陀王阿阇世·韦提希子(Ajātasattu Vedehiputta)武装了四支军队,向迦尸(Kāsi)进军,攻打憍萨罗王波斯匿。憍萨罗王波斯匿听说:“据说摩揭陀王阿阇世·韦提希子武装了四支军队,向迦尸进军来攻打我。”于是,憍萨罗王波斯匿武装了四支军队,向迦尸进军,迎击摩揭陀王阿阇世·韦提希子。于是,摩揭陀王阿阇世·韦提希子与憍萨罗王波斯匿交战。在那场战阵中,摩揭陀王阿阇世·韦提希子打败了憍萨罗王波斯匿。战败的憍萨罗王波斯匿退回自己的王都舍卫城。

125. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho rājā māgadho ajātasattu vedehiputto caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ abbhuyyāsi yena kāsi. Assosi kho rājā pasenadi kosalo – ‘‘rājā kira māgadho ajātasattu vedehiputto caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā mamaṃ abbhuyyāto yena kāsī’’ti. Atha kho rājā pasenadi kosalo caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā rājānaṃ māgadhaṃ ajātasattuṃ vedehiputtaṃ paccuyyāsi yena kāsi. Atha kho rājā ca māgadho ajātasattu vedehiputto rājā ca pasenadi kosalo saṅgāmesuṃ. Tasmiṃ kho pana saṅgāme rājā māgadho ajātasattu vedehiputto rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ parājesi. Parājito ca rājā pasenadi kosalo sakameva [saṅgāmā (ka.)] rājadhāniṃ sāvatthiṃ paccuyyāsi [pāyāsi (sī. pī.)].
已对照

那时,众多比丘在上午穿好[下衣],取了钵与衣,进入舍卫城乞食。在舍卫城乞食之后,饭后从乞食处回来,来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的那些比丘对世尊这样说——

Atha kho sambahulā bhikkhū pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṃ piṇḍāya pavisiṃsu. Sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ –
缅 1.84已对照

“尊者,在此,摩揭陀王阿阇世·韦提希子武装了四支军队,向迦尸进军,攻打憍萨罗王波斯匿。尊者,憍萨罗王波斯匿听说:‘据说摩揭陀王阿阇世·韦提希子武装了四支军队,向迦尸进军来攻打我。’于是,尊者,憍萨罗王波斯匿武装了四支军队,向迦尸进军,迎击摩揭陀王阿阇世·韦提希子。于是,尊者,摩揭陀王阿阇世·韦提希子与憍萨罗王波斯匿交战。尊者,在那场战阵中,摩揭陀王阿阇世·韦提希子打败了憍萨罗王波斯匿。尊者,战败的憍萨罗王波斯匿退回自己的王都舍卫城。”

‘‘Idha, bhante, rājā māgadho ajātasattu vedehiputto caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ abbhuyyāsi yena kāsi. Assosi kho, bhante, rājā pasenadi kosalo – ‘rājā kira māgadho ajātasattu vedehiputto caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā mamaṃ abbhuyyāto yena kāsī’ti. Atha kho, bhante, rājā pasenadi kosalo caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā rājānaṃ māgadhaṃ ajātasattuṃ vedehiputtaṃ paccuyyāsi yena kāsi. Atha kho, bhante, rājā ca māgadho ajātasattu vedehiputto rājā ca pasenadi kosalo saṅgāmesuṃ. Tasmiṃ kho pana, bhante, saṅgāme rājā māgadho ajātasattu vedehiputto rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ parājesi. Parājito ca, bhante, rājā pasenadi kosalo sakameva rājadhāniṃ sāvatthiṃ paccuyyāsī’’ti.
已对照

“诸比丘,摩揭陀王阿阇世·韦提希子是恶友者、恶伴者、恶随从者;诸比丘,而憍萨罗王波斯匿是善友者、善伴者、善随从者。诸比丘,憍萨罗王波斯匿就在今天这一夜战败而卧苦。”[世尊]说了这[番话]……乃至……

‘‘Rājā, bhikkhave, māgadho ajātasattu vedehiputto pāpamitto pāpasahāyo pāpasampavaṅko; rājā ca kho, bhikkhave, pasenadi kosalo kalyāṇamitto kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅko. Ajjeva [ajjatañca (sī. pī.), ajjevaṃ (syā. kaṃ.)], bhikkhave, rājā pasenadi kosalo imaṃ rattiṃ dukkhaṃ seti parājito’’ti. Idamavoca…pe…
已对照

“得胜者生出怨恨,战败者卧苦;

‘‘Jayaṃ veraṃ pasavati, dukkhaṃ seti parājito;
已对照

寂静者卧安,舍弃了胜与败。”

Upasanto sukhaṃ seti, hitvā jayaparājaya’’nti.
已对照

五、第二战阵经

5. Dutiyasaṅgāmasuttaṃ
126PTS 1.84缅 1.85已对照

一百二十六、那时,摩揭陀王阿阇世·韦提希子(Ajātasattu Vedehiputta)武装了四支军队,向迦尸(Kāsi)进军,攻打憍萨罗王波斯匿。憍萨罗王波斯匿听说:“据说摩揭陀王阿阇世·韦提希子武装了四支军队,向迦尸进军来攻打我。”于是,憍萨罗王波斯匿武装了四支军队,向迦尸进军,迎击摩揭陀王阿阇世·韦提希子。于是,摩揭陀王阿阇世·韦提希子与憍萨罗王波斯匿交战。在那场战阵中,憍萨罗王波斯匿击败了摩揭陀王阿阇世·韦提希子,并将他生擒。那时,憍萨罗王波斯匿这样想:“虽然这摩揭陀王阿阇世·韦提希子对不加害[他]的我加害,然而他却是我的外甥。我何不尽取(pariyādiyitvā)摩揭陀王阿阇世·韦提希子的全部象军、尽取全部马军、尽取全部车军、尽取全部步军之后,就让他活着而放走他呢?”

126. [ettha ‘‘atha kho rājā pasenadi kosalo caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā rājānaṃ māgadhaṃ ajātasattuṃ vedehiputtaṃ abbhuyyāsī’’ti ādinā pāṭhena bhavitabbaṃ. aṭṭhakathāyaṃ hi ‘‘abbhuyyāsīti parājaye garahappatto…pe… vuttajayakāraṇaṃ sutvā abhiuyyāsī’’ti vuttaṃ] Atha kho rājā māgadho ajātasattu vedehiputto caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ abbhuyyāsi yena kāsi. Assosi kho rājā pasenadi kosalo – ‘‘rājā kira māgadho ajātasattu vedehiputto caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā mamaṃ abbhuyyāto yena kāsī’’ti. Atha kho rājā pasenadi kosalo caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā rājānaṃ māgadhaṃ ajātasattuṃ vedehiputtaṃ paccuyyāsi yena kāsi. Atha kho rājā ca māgadho ajātasattu vedehiputto rājā ca pasenadi kosalo saṅgāmesuṃ. Tasmiṃ kho pana saṅgāme rājā pasenadi kosalo rājānaṃ māgadhaṃ ajātasattuṃ vedehiputtaṃ parājesi, jīvaggāhañca naṃ aggahesi. Atha kho rañño pasenadissa kosalassa etadahosi – ‘‘kiñcāpi kho myāyaṃ rājā māgadho ajātasattu vedehiputto adubbhantassa dubbhati, atha ca pana me bhāgineyyo hoti. Yaṃnūnāhaṃ rañño māgadhassa ajātasattuno vedehiputtassa sabbaṃ hatthikāyaṃ pariyādiyitvā sabbaṃ assakāyaṃ pariyādiyitvā sabbaṃ rathakāyaṃ pariyādiyitvā sabbaṃ pattikāyaṃ pariyādiyitvā jīvantameva naṃ osajjeyya’’nti [ossajjeyyanti (sī. syā. kaṃ. pī.)].
已对照

于是,憍萨罗王波斯匿尽取了摩揭陀王阿阇世·韦提希子的全部象军、尽取了全部马军、尽取了全部车军、尽取了全部步军之后,就让他活着而放走了他。

Atha kho rājā pasenadi kosalo rañño māgadhassa ajātasattuno vedehiputtassa sabbaṃ hatthikāyaṃ pariyādiyitvā sabbaṃ assakāyaṃ pariyādiyitvā sabbaṃ rathakāyaṃ pariyādiyitvā sabbaṃ pattikāyaṃ pariyādiyitvā jīvantameva naṃ osajji [ossaji (sī.), ossajji (syā. kaṃ. pī.)].
已对照

那时,众多比丘于上午着衣持钵与衣,为行乞而入舍卫城。在舍卫城行乞、食后从行乞归来,来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的那些比丘对世尊这样说——

Atha kho sambahulā bhikkhū pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṃ piṇḍāya pavisiṃsu. Sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ –
PTS 1.85已对照

“尊者,在此,摩揭陀王阿阇世·韦提希子武装了四支军队,向迦尸进军,攻打憍萨罗王波斯匿。尊者,憍萨罗王波斯匿听说:‘据说摩揭陀王阿阇世·韦提希子武装了四支军队,向迦尸进军来攻打我。’于是,尊者,憍萨罗王波斯匿武装了四支军队,向迦尸进军,迎击摩揭陀王阿阇世·韦提希子。于是,尊者,摩揭陀王阿阇世·韦提希子与憍萨罗王波斯匿交战。尊者,在那场战阵中,憍萨罗王波斯匿击败了摩揭陀王阿阇世·韦提希子,并将他生擒。尊者,那时,憍萨罗王波斯匿这样想:‘虽然这摩揭陀王阿阇世·韦提希子对不加害[他]的我加害,然而他却是我的外甥。我何不尽取摩揭陀王阿阇世·韦提希子的全部象军,以及全部马军、全部车军、全部步军,尽取之后,就让他活着而放走他呢?’”

‘‘Idha, bhante, rājā māgadho ajātasattu vedehiputto caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ abbhuyyāsi yena kāsi. Assosi kho, bhante, rājā pasenadi kosalo – ‘rājā kira māgadho ajātasattu vedehiputto caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā mamaṃ abbhuyyāto yena kāsī’ti. Atha kho, bhante, rājā pasenadi kosalo caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā rājānaṃ māgadhaṃ ajātasattuṃ vedehiputtaṃ paccuyyāsi yena kāsi. Atha kho, bhante, rājā ca māgadho ajātasattu vedehiputto rājā ca pasenadi kosalo saṅgāmesuṃ. Tasmiṃ kho pana, bhante, saṅgāme rājā pasenadi kosalo rājānaṃ māgadhaṃ ajātasattuṃ vedehiputtaṃ parājesi, jīvaggāhañca naṃ aggahesi. Atha kho, bhante, rañño pasenadissa kosalassa etadahosi – ‘kiñcāpi kho myāyaṃ rājā māgadho ajātasattu vedehiputto adubbhantassa dubbhati, atha ca pana me bhāgineyyo hoti. Yaṃnūnāhaṃ rañño māgadhassa ajātasattuno vedehiputtassa sabbaṃ hatthikāyaṃ pariyādiyitvā sabbaṃ assakāyaṃ sabbaṃ rathakāyaṃ sabbaṃ pattikāyaṃ pariyādiyitvā jīvantameva naṃ osajjeyya’’’nti.
缅 1.86已对照

“尊者,于是,憍萨罗王波斯匿尽取了摩揭陀王阿阇世·韦提希子的全部象军、尽取了全部马军、尽取了全部车军、尽取了全部步军之后,就让他活着而放走了他。”于是,世尊了知此事之后,在那时说了这些偈——

‘‘Atha kho, bhante, rājā pasenadi kosalo rañño māgadhassa ajātasattuno vedehiputtassa sabbaṃ hatthikāyaṃ pariyādiyitvā sabbaṃ assakāyaṃ pariyādiyitvā sabbaṃ rathakāyaṃ pariyādiyitvā sabbaṃ pattikāyaṃ pariyādiyitvā jīvantameva naṃ osajjī’’ti. Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imā gāthāyo abhāsi –
已对照

“人便一味掠夺,只要于他可行;

‘‘Vilumpateva puriso, yāvassa upakappati;
已对照

而当别人[来]掠夺时,那掠夺者便被掠夺。

Yadā caññe vilumpanti, so vilutto viluppati [vilumpati (sī. pī. ka.)].
已对照

“愚人以为[这]是有理的,只要恶[业]尚未成熟;

‘‘Ṭhānañhi maññati bālo, yāva pāpaṃ na paccati;
已对照

而当恶[业]成熟时,他便遭受苦。

Yadā ca paccati pāpaṃ, atha dukkhaṃ nigacchati.
已对照

“杀人者遇到杀[他]者,得胜者遇到胜[他]者;

‘‘Hantā labhati [labhati hantā (sī. syā. kaṃ.)] hantāraṃ, jetāraṃ labhate jayaṃ;
已对照

辱骂者得辱骂,激怒者遇到激怒[他]者;

Akkosako ca akkosaṃ, rosetārañca rosako;
已对照

于是由于业的回转,那掠夺者便被掠夺。”

Atha kammavivaṭṭena, so vilutto viluppatī’’ti.
已对照

六、末利经

6. Mallikāsuttaṃ
127PTS 1.86已对照

一百二十七、因缘在舍卫城。那时,憍萨罗王波斯匿来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。那时,有某人来到憍萨罗王波斯匿之处;到了之后,在憍萨罗王波斯匿耳边禀告:“陛下,末利王后(Mallikā devī)生了一个女儿。”这样说时,憍萨罗王波斯匿不悦。

127. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho rājā pasenadi kosalo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Atha kho aññataro puriso yena rājā pasenadi kosalo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā rañño pasenadissa kosalassa upakaṇṇake ārocesi – ‘‘mallikā, deva, devī dhītaraṃ vijātā’’ti. Evaṃ vutte, rājā pasenadi kosalo anattamano ahosi.
已对照

于是,世尊了知憍萨罗王波斯匿不悦之后,在那时说了这些偈——

Atha kho bhagavā rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ anattamanataṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imā gāthāyo abhāsi –
已对照

“有些女人也确实比男人更好,人主啊;

‘‘Itthīpi hi ekacciyā, seyyā posa janādhipa;
已对照

聪敏、具戒,敬婆婆如天神、忠于丈夫。

Medhāvinī sīlavatī, sassudevā patibbatā.
已对照

“她所生的男儿,成为勇士、诸方之主(disampati);

‘‘Tassā yo jāyati poso, sūro hoti disampati;
已对照

如此贤妻的儿子,也能治理王国。”

Tādisā subhagiyā [subhariyāputto (ka.)] putto, rajjampi anusāsatī’’ti.
已对照

七、不放逸经

7. Appamādasuttaṃ
128缅 1.87已对照

一百二十八、因缘在舍卫城。[憍萨罗王波斯匿]坐在一旁。坐在一旁的憍萨罗王波斯匿对世尊这样说——“尊者,是否有一法,能摄取两种利益而住立——现法的利益与来世的[利益]?”

128. Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘atthi nu kho, bhante, eko dhammo yo ubho atthe samadhiggayha tiṭṭhati – diṭṭhadhammikañceva atthaṃ samparāyikañcā’’ti?
已对照

“大王,确实有一法,能摄取两种利益而住立——现法的利益与来世的[利益]。”

‘‘Atthi kho, mahārāja, eko dhammo yo ubho atthe samadhiggayha tiṭṭhati – diṭṭhadhammikañceva atthaṃ samparāyikañcā’’ti.
已对照

“尊者,那么哪一法,能摄取两种利益而住立——现法的利益与来世的[利益]呢?”

‘‘Katamo pana, bhante, eko dhammo, yo ubho atthe samadhiggayha tiṭṭhati – diṭṭhadhammikañceva atthaṃ samparāyikañcā’’ti?
PTS 1.87已对照

“大王,不放逸就是一法,能摄取两种利益而住立——现法的利益与来世的[利益]。大王,犹如凡陆行众生的诸种足迹,那一切都归入象足迹之中;象足迹被称为它们之中最上的,即依其广大。大王,正是这样,不放逸是一法,能摄取两种利益而住立——现法的利益与来世的[利益]。”[世尊]说了这[番话]……乃至……

‘‘Appamādo kho, mahārāja, eko dhammo, yo ubho atthe samadhiggayha tiṭṭhati – diṭṭhadhammikañceva atthaṃ samparāyikañcāti. Seyyathāpi, mahārāja, yāni kānici jaṅgalānaṃ [jaṅgamānaṃ (sī. pī.)] pāṇānaṃ padajātāni, sabbāni tāni hatthipade samodhānaṃ gacchanti, hatthipadaṃ tesaṃ aggamakkhāyati – yadidaṃ mahantattena; evameva kho, mahārāja, appamādo eko dhammo, yo ubho atthe samadhiggayha tiṭṭhati – diṭṭhadhammikañceva atthaṃ samparāyikañcā’’ti. Idamavoca…pe…
已对照

“寿命、无病、容色,天界、高贵的家世,

‘‘Āyuṃ arogiyaṃ vaṇṇaṃ, saggaṃ uccākulīnataṃ;
已对照

对希求[这些]与广大、接连不断之诸欢乐者,

Ratiyo patthayantena, uḷārā aparāparā.
已对照

“智者们赞叹不放逸,于诸福业之中;

‘‘Appamādaṃ pasaṃsanti, puññakiriyāsu paṇḍitā;
已对照

不放逸的智者,获取两种利益。

Appamatto ubho atthe, adhiggaṇhāti paṇḍito.
已对照

“凡现法中的利益,与来世的利益;

‘‘Diṭṭhe dhamme ca yo attho, yo cattho samparāyiko;
已对照

由于利益之现证,坚固者被称为智者。”

Atthābhisamayā dhīro, paṇḍitoti pavuccatī’’ti.
已对照

八、善友经

8. Kalyāṇamittasuttaṃ
129已对照

一百二十九、因缘在舍卫城。坐在一旁的憍萨罗王波斯匿对世尊这样说——“尊者,我在此独处静坐时,心中生起了这样的思虑:‘法是世尊所善说的,而它是对善友者、善伴者、善随从者[而言]的,不是对恶友者、恶伴者、恶随从者[而言]的。’”

129. Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘idha mayhaṃ, bhante, rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘svākkhāto bhagavatā dhammo, so ca kho kalyāṇamittassa kalyāṇasahāyassa kalyāṇasampavaṅkassa, no pāpamittassa no pāpasahāyassa no pāpasampavaṅkassā’’’ti.
缅 1.88已对照

“大王,正是这样;大王,正是这样!大王,法是我所善说的,而它是对善友者、善伴者、善随从者[而言]的,不是对恶友者、恶伴者、恶随从者[而言]的。

‘‘Evametaṃ, mahārāja, evametaṃ, mahārāja! Svākkhāto, mahārāja, mayā dhammo. So ca kho kalyāṇamittassa kalyāṇasahāyassa kalyāṇasampavaṅkassa, no pāpamittassa no pāpasahāyassa no pāpasampavaṅkassāti.
已对照

“大王,有一次,我住在释迦[国]——释迦人名为那伽罗迦(Nagaraka)的市镇。大王,那时,阿难比丘来到我之处;到了之后,礼敬我,坐在一旁。大王,坐在一旁的阿难比丘对我这样说:‘尊者,这是梵行的一半,即:善友性、善伴性、善随从性。’”

‘‘Ekamidāhaṃ, mahārāja, samayaṃ sakkesu viharāmi nagarakaṃ nāma sakyānaṃ nigamo. Atha kho, mahārāja, ānando bhikkhu yenāhaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho, mahārāja, ānando bhikkhu maṃ etadavoca – ‘upaḍḍhamidaṃ, bhante, brahmacariyassa – yadidaṃ kalyāṇamittatā kalyāṇasahāyatā kalyāṇasampavaṅkatā’’’ti.
PTS 1.88已对照

“大王,被这样说时,我对阿难比丘这样说:‘阿难,不要这样[说]!阿难,不要这样[说]!阿难,因为这正是梵行的全部,即:善友性、善伴性、善随从性。阿难,对身为善友者、善伴者、善随从者的比丘,这是可期待的:他将修习八支圣道,将多作八支圣道。’”

‘‘Evaṃ vuttāhaṃ, mahārāja, ānandaṃ bhikkhuṃ etadavocaṃ – ‘mā hevaṃ, ānanda, mā hevaṃ, ānanda! Sakalameva hidaṃ, ānanda, brahmacariyaṃ – yadidaṃ kalyāṇamittatā kalyāṇasahāyatā kalyāṇasampavaṅkatā. Kalyāṇamittassetaṃ, ānanda, bhikkhuno pāṭikaṅkhaṃ kalyāṇasahāyassa kalyāṇasampavaṅkassa ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bhāvessati ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bahulīkarissati’’’.
已对照

“阿难,身为善友者、善伴者、善随从者的比丘,如何修习八支圣道、多作八支圣道呢?阿难,在此,比丘修习依远离、依离贪、依灭、成熟于舍遣的正见,修习正思惟……乃至……修习正语……乃至……修习正业……乃至……修习正命……乃至……修习正精进……乃至……修习正念……乃至……修习依远离、依离贪、依灭、成熟于舍遣的正定。阿难,身为善友者、善伴者、善随从者的比丘,就是这样修习八支圣道、多作八支圣道。阿难,也应当由这一方式了知这[事]:这正是梵行的全部,即:善友性、善伴性、善随从性。”

‘‘Kathañca, ānanda, bhikkhu kalyāṇamitto kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅko ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bhāveti, ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bahulīkaroti? Idhānanda, bhikkhu sammādiṭṭhiṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ, sammāsaṅkappaṃ bhāveti…pe… sammāvācaṃ bhāveti…pe… sammākammantaṃ bhāveti…pe… sammāājīvaṃ bhāveti…pe… sammāvāyāmaṃ bhāveti…pe… sammāsatiṃ bhāveti…pe… sammāsamādhiṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ. Evaṃ kho, ānanda, bhikkhu kalyāṇamitto kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅko ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bhāveti, ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bahulīkaroti. Tadamināpetaṃ, ānanda, pariyāyena veditabbaṃ yathā sakalamevidaṃ brahmacariyaṃ – yadidaṃ kalyāṇamittatā kalyāṇasahāyatā kalyāṇasampavaṅkatā’’ti.
缅 1.89已对照

“阿难,因为依于我这善友,有生之法的众生便从生中解脱,有老之法的众生便从老中解脱,有病之法的众生便从病中解脱,有死之法的众生便从死中解脱,有愁、悲、苦、忧、恼之法的众生便从愁、悲、苦、忧、恼中解脱。阿难,应当由这一方式了知这[事]:这正是梵行的全部,即:善友性、善伴性、善随从性。”

‘‘Mamañhi, ānanda, kalyāṇamittaṃ āgamma jātidhammā sattā jātiyā parimuccanti, jarādhammā sattā jarāya parimuccanti, byādhidhammā sattā byādhito parimuccanti, maraṇadhammā sattā maraṇena parimuccanti, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadhammā sattā sokaparidevadukkhadomanassupāyāsehi parimuccanti. Iminā kho etaṃ, ānanda, pariyāyena veditabbaṃ yathā sakalamevidaṃ brahmacariyaṃ – yadidaṃ kalyāṇamittatā kalyāṇasahāyatā kalyāṇasampavaṅkatā’’ti.
已对照

“因此,大王,你应当这样修学:‘我要成为善友者、善伴者、善随从者。’大王,你应当这样修学。

‘‘Tasmātiha te, mahārāja, evaṃ sikkhitabbaṃ – ‘kalyāṇamitto bhavissāmi kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅko’ti. Evañhi te, mahārāja, sikkhitabbaṃ.
PTS 1.89已对照

“大王,对身为善友者、善伴者、善随从者的你,应当依止这一法而住,即:于诸善法不放逸。

‘‘Kalyāṇamittassa te, mahārāja, kalyāṇasahāyassa kalyāṇasampavaṅkassa ayaṃ eko dhammo upanissāya vihātabbo – appamādo kusalesu dhammesu.
已对照

“大王,当你不放逸地住、依止不放逸时,随从[你]的后宫会这样[想]:‘国王不放逸地住,依止不放逸。来吧,我们也不放逸地住,依止不放逸。’”

‘‘Appamattassa te, mahārāja, viharato appamādaṃ upanissāya, itthāgārassa anuyantassa evaṃ bhavissati – ‘rājā kho appamatto viharati, appamādaṃ upanissāya. Handa, mayampi appamattā viharāma, appamādaṃ upanissāyā’’’ti.
已对照

“大王,当你不放逸地住、依止不放逸时,随从[你]的刹帝利们也会这样[想]:‘国王不放逸地住,依止不放逸。来吧,我们也不放逸地住,依止不放逸。’”

‘‘Appamattassa te, mahārāja, viharato appamādaṃ upanissāya, khattiyānampi anuyantānaṃ evaṃ bhavissati – ‘rājā kho appamatto viharati appamādaṃ upanissāya. Handa, mayampi appamattā viharāma, appamādaṃ upanissāyā’’’ti.
已对照

“大王,当你不放逸地住、依止不放逸时,军队也会这样[想]:‘国王不放逸地住,依止不放逸。来吧,我们也不放逸地住,依止不放逸。’”

‘‘Appamattassa te, mahārāja, viharato appamādaṃ upanissāya, balakāyassapi evaṃ bhavissati – ‘rājā kho appamatto viharati appamādaṃ upanissāya. Handa, mayampi appamattā viharāma, appamādaṃ upanissāyā’’’ti.
已对照

“大王,当你不放逸地住、依止不放逸时,市镇与地方的人们也会这样[想]:‘国王不放逸地住,依止不放逸。来吧,我们也不放逸地住,依止不放逸。’”

‘‘Appamattassa te, mahārāja, viharato appamādaṃ upanissāya, negamajānapadassapi evaṃ bhavissati – ‘rājā kho appamatto viharati, appamādaṃ upanissāya. Handa, mayampi appamattā viharāma, appamādaṃ upanissāyā’’’ti?
已对照

“大王,当你不放逸地住、依止不放逸时,你自己也将受守护、受保护,后宫也将受守护、受保护,库藏与仓廪也将受守护、受保护。”[世尊]说了这[番话]……乃至……

‘‘Appamattassa te, mahārāja, viharato appamādaṃ upanissāya, attāpi gutto rakkhito bhavissati – itthāgārampi guttaṃ rakkhitaṃ bhavissati, kosakoṭṭhāgārampi guttaṃ rakkhitaṃ bhavissatī’’ti. Idamavoca…pe…
已对照

“对希求广大、接连不断之财货者,

‘‘Bhoge patthayamānena, uḷāre aparāpare;
已对照

智者们赞叹不放逸,于诸福业之中。

Appamādaṃ pasaṃsanti, puññakiriyāsu paṇḍitā.
已对照

“不放逸的智者,获取两种利益;

‘‘Appamatto ubho atthe, adhiggaṇhāti paṇḍito;
缅 1.90已对照

凡现法中的利益,与来世的利益;

Diṭṭhe dhamme ca yo attho, yo cattho samparāyiko;
已对照

由于利益之现证,坚固者被称为智者。”

Atthābhisamayā dhīro, paṇḍitoti pavuccatī’’ti.
已对照

九、第一无子经

9. Paṭhamaaputtakasuttaṃ
130PTS 1.90缅 1.91已对照

一百三十、因缘在舍卫城。那时,憍萨罗王波斯匿(Pasenadi Kosala)在日中时分来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。世尊对坐在一旁的憍萨罗王波斯匿这样说——“喂,大王,你这是从哪里来,在这日中时分?”

“尊者,此处舍卫城有一位长者居士(seṭṭhi gahapati)命终了。我把他无子[继承]的财产运入王宫之后才来的。尊者,单是金就有八百万,更何况银呢!尊者,而那位长者居士的食之受用是这样的——吃碎米饭,以酸粥为配。衣之受用是这样的——穿麻布,[着]三片[缝成]的衣。乘之受用是这样的——乘破旧的小车而行,撑着叶子做的伞。”

“大王,正是这样!大王,正是这样!大王,非善士(asappurisa)得到广大的财货后,既不使自己快乐、满足,也不使父母快乐、满足,不使妻儿快乐、满足,不使奴仆、佣工、仆从快乐、满足,不使朋友同僚快乐、满足,也不于诸沙门婆罗门确立向上[增益]的、有生天之益的、有安乐果报的、导向天界的供施。他的那些财货这样不被正当受用,便被诸王夺去,或被盗贼夺去,或被火烧,或被水冲,或被不亲爱的诸嗣夺去。大王,他的那些财货这样不被正当受用,便趋于耗尽,不趋于受用。

“大王,譬如在无人之处有一个莲池,水清、水凉、水甘、水净,[岸]善为渡处、令人喜乐。人们既不取那[水],也不饮,也不沐浴,也不随所需而用。大王,这样,那水不被正当受用,便会趋于耗尽,不趋于受用。大王,同样地,非善士得到广大的财货后,既不使自己快乐、满足,也不使父母快乐、满足,不使妻儿快乐、满足,不使奴仆、佣工、仆从快乐、满足,不使朋友同僚快乐、满足,也不于诸沙门婆罗门确立向上[增益]的、有生天之益的、有安乐果报的、导向天界的供施。他的那些财货这样不被正当受用,便被诸王夺去,或被盗贼夺去,或被火烧,或被水冲,或被不亲爱的诸嗣夺去。大王,他的那些财货这样不被正当受用,便趋于耗尽,不趋于受用。

“大王,而善士(sappurisa)得到广大的财货后,使自己快乐、满足,使父母快乐、满足,使妻儿快乐、满足,使奴仆、佣工、仆从快乐、满足,使朋友同僚快乐、满足,于诸沙门婆罗门确立向上[增益]的、有生天之益的、有安乐果报的、导向天界的供施。他的那些财货这样被正当受用,既不被诸王夺去,也不被盗贼夺去,不被火烧,不被水冲,不被不亲爱的诸嗣夺去。大王,他的那些财货这样被正当受用,便趋于受用,不趋于耗尽。

“大王,譬如在村或市镇不远处有一个莲池,水清、水凉、水甘、水净,[岸]善为渡处、令人喜乐。人们既取那水,也饮,也沐浴,也随所需而用。大王,这样,那水被正当受用,便会趋于受用,不趋于耗尽。大王,同样地,善士得到广大的财货后,使自己快乐、满足,使父母快乐、满足,使妻儿快乐、满足,使奴仆、佣工、仆从快乐、满足,使朋友同僚快乐、满足,于诸沙门婆罗门确立向上[增益]的、有生天之益的、有安乐果报的、导向天界的供施。他的那些财货这样被正当受用,既不被诸王夺去,也不被盗贼夺去,不被火烧,不被水冲,不被不亲爱的诸嗣夺去。大王,他的那些财货这样被正当受用,便趋于受用,不趋于耗尽。”

“犹如无人之处的清凉之水,

那不被饮用的[水]便会枯竭;

同样,卑劣的人(kāpurisa)得到了财,

既不自己受用,也不施与。

而坚固者(dhīra)、有识者获得财货后,

他既受用,也成为作[应作]事者;

那最上牛(nisabha)[般的人]养育了亲族众之后,

[他]便不受呵责而往生天界之处。”

130. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho rājā pasenadi kosalo divā divassa yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ bhagavā etadavoca – ‘‘handa, kuto nu tvaṃ, mahārāja, āgacchasi divā divassā’’ti?
‘‘Idha, bhante, sāvatthiyaṃ seṭṭhi gahapati kālaṅkato. Tamahaṃ aputtakaṃ sāpateyyaṃ rājantepuraṃ atiharitvā āgacchāmi. Asīti, bhante, satasahassāni hiraññasseva, ko pana vādo rūpiyassa! Tassa kho pana, bhante, seṭṭhissa gahapatissa evarūpo bhattabhogo ahosi – kaṇājakaṃ bhuñjati bilaṅgadutiyaṃ. Evarūpo vatthabhogo ahosi – sāṇaṃ dhāreti tipakkhavasanaṃ. Evarūpo yānabhogo ahosi – jajjararathakena yāti paṇṇachattakena dhāriyamānenā’’ti.
‘‘Evametaṃ, mahārāja, evametaṃ, mahārāja! Asappuriso kho, mahārāja, uḷāre bhoge labhitvā nevattānaṃ sukheti pīṇeti, na mātāpitaro sukheti pīṇeti, na puttadāraṃ sukheti pīṇeti, na dāsakammakaraporise sukheti pīṇeti, na mittāmacce sukheti pīṇeti, na samaṇabrāhmaṇesu uddhaggikaṃ dakkhiṇaṃ patiṭṭhāpeti sovaggikaṃ sukhavipākaṃ saggasaṃvattanikaṃ. Tassa te bhoge evaṃ sammā aparibhuñjiyamāne [aparibhuñjamāno (sabbattha)] rājāno vā haranti corā vā haranti aggi vā ḍahati udakaṃ vā vahati appiyā vā dāyādā haranti. Evaṃsa te [evaṃ sante (sī. pī.)], mahārāja, bhogā sammā aparibhuñjiyamānā parikkhayaṃ gacchanti, no paribhogaṃ.
‘‘Seyyathāpi, mahārāja, amanussaṭṭhāne pokkharaṇī acchodakā sītodakā sātodakā setodakā supatitthā ramaṇīyā. Taṃ jano neva hareyya na piveyya na nahāyeyya na yathāpaccayaṃ vā kareyya. Evañhi taṃ, mahārāja, udakaṃ sammā aparibhuñjiyamānaṃ [aparibhuñjamānaṃ (syā. kaṃ.)] parikkhayaṃ gaccheyya, no paribhogaṃ. Evameva kho, mahārāja, asappuriso uḷāre bhoge labhitvā nevattānaṃ sukheti pīṇeti, na mātāpitaro sukheti pīṇeti, na puttadāraṃ sukheti pīṇeti, na dāsakammakaraporise sukheti pīṇeti, na mittāmacce sukheti pīṇeti, na samaṇabrāhmaṇesu uddhaggikaṃ dakkhiṇaṃ patiṭṭhāpeti sovaggikaṃ sukhavipākaṃ saggasaṃvattanikaṃ. Tassa te bhoge evaṃ sammā aparibhuñjiyamāne rājāno vā haranti corā vā haranti aggi vā ḍahati udakaṃ vā vahati appiyā vā dāyādā haranti. Evaṃsa te [evaṃ sante (sī. pī.)], mahārāja, bhogā sammā aparibhuñjiyamānā parikkhayaṃ gacchanti, no paribhogaṃ.
‘‘Sappuriso ca kho, mahārāja, uḷāre bhoge labhitvā attānaṃ sukheti pīṇeti, mātāpitaro sukheti pīṇeti, puttadāraṃ sukheti pīṇeti, dāsakammakaraporise sukheti pīṇeti, mittāmacce sukheti pīṇeti, samaṇabrāhmaṇesu uddhaggikaṃ dakkhiṇaṃ patiṭṭhāpeti sovaggikaṃ sukhavipākaṃ saggasaṃvattanikaṃ. Tassa te bhoge evaṃ sammā paribhuñjiyamāne neva rājāno haranti, na corā haranti, na aggi ḍahati, na udakaṃ vahati, na appiyā dāyādā haranti. Evaṃsa te, mahārāja, bhogā sammā paribhuñjiyamānā paribhogaṃ gacchanti, no parikkhayaṃ.
‘‘Seyyathāpi, mahārāja, gāmassa vā nigamassa vā avidūre pokkharaṇī acchodakā sītodakā sātodakā setodakā supatitthā ramaṇīyā. Tañca udakaṃ jano hareyyapi piveyyapi nahāyeyyapi yathāpaccayampi kareyya. Evañhi taṃ, mahārāja, udakaṃ sammā paribhuñjiyamānaṃ paribhogaṃ gaccheyya, no parikkhayaṃ. Evameva kho, mahārāja, sappuriso uḷāre bhoge labhitvā attānaṃ sukheti pīṇeti, mātāpitaro sukheti pīṇeti, puttadāraṃ sukheti pīṇeti, dāsakammakaraporise sukheti pīṇeti, mittāmacce sukheti pīṇeti, samaṇabrāhmaṇesu uddhaggikaṃ dakkhiṇaṃ patiṭṭhāpeti sovaggikaṃ sukhavipākaṃ saggasaṃvattanikaṃ. Tassa te bhoge evaṃ sammā paribhuñjiyamāne neva rājāno haranti, na corā haranti, na aggi ḍahati, na udakaṃ vahati, na appiyā dāyādā haranti. Evaṃsa te, mahārāja, bhogā sammā paribhuñjiyamānā paribhogaṃ gacchanti, no parikkhaya’’nti.
‘‘Amanussaṭṭhāne udakaṃva sītaṃ,
Tadapeyyamānaṃ parisosameti;
Evaṃ dhanaṃ kāpuriso labhitvā,
Nevattanā bhuñjati no dadāti.
Dhīro ca viññū adhigamma bhoge,
So bhuñjati kiccakaro ca hoti;
So ñātisaṅghaṃ nisabho bharitvā,
Anindito saggamupeti ṭhāna’’nti.
已对照

十、第二无子经

10. Dutiyaaputtakasuttaṃ
131已对照

一百三十一、那时,憍萨罗王波斯匿在日中时分来到世尊之处;到了之后,世尊对坐在一旁的憍萨罗王波斯匿这样说——“喂,大王,你这是从哪里来,在这日中时分?”

131. Atha kho rājā pasenadi kosalo divā divassa yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekamantaṃ nisinnaṃ kho rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ bhagavā etadavoca – ‘‘handa, kuto nu tvaṃ, mahārāja, āgacchasi divā divassā’’ti?
PTS 1.92已对照

“尊者,此处舍卫城有一位长者居士命终了。我把他无子[继承]的财产运入王宫之后才来的。尊者,单是金就有一千万,更何况银呢!尊者,而那位长者居士的食之受用是这样的——吃碎米饭,以酸粥为配。衣之受用是这样的——穿麻布,[着]三片[缝成]的衣。乘之受用是这样的——乘破旧的小车而行,撑着叶子做的伞。”

‘‘Idha, bhante, sāvatthiyaṃ seṭṭhi gahapati kālaṅkato. Tamahaṃ aputtakaṃ sāpateyyaṃ rājantepuraṃ atiharitvā āgacchāmi. Sataṃ, bhante, satasahassāni hiraññasseva, ko pana vādo rūpiyassa! Tassa kho pana, bhante, seṭṭhissa gahapatissa evarūpo bhattabhogo ahosi – kaṇājakaṃ bhuñjati bilaṅgadutiyaṃ. Evarūpo vatthabhogo ahosi – sāṇaṃ dhāreti tipakkhavasanaṃ. Evarūpo yānabhogo ahosi – jajjararathakena yāti paṇṇachattakena dhāriyamānenā’’ti.
已对照

“大王,正是这样!大王,正是这样!大王,从前那位长者居士曾以钵食供养名叫多伽罗尸弃(Taggarasikhī)的独觉佛(paccekasambuddha)。他说了‘给沙门[一份]食’之后,便从座而起离去。而施与之后,他后来追悔了——‘倒不如让奴仆或佣工吃这钵食’。并且,他为了财产的缘故,夺去了兄弟的独子的性命。

‘‘Evametaṃ, mahārāja, evametaṃ, mahārāja! Bhūtapubbaṃ so, mahārāja, seṭṭhi gahapati taggarasikhiṃ nāma paccekasambuddhaṃ piṇḍapātena paṭipādesi. ‘Detha samaṇassa piṇḍa’nti vatvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. Datvā ca pana pacchā vippaṭisārī ahosi – ‘varametaṃ piṇḍapātaṃ dāsā vā kammakarā vā bhuñjeyyu’nti. Bhātu ca pana ekaputtakaṃ sāpateyyassa kāraṇā jīvitā voropesi.
PTS 1.93缅 1.93已对照

“大王,那位长者居士以钵食供养多伽罗尸弃独觉佛,由那业的异熟,七次投生于善趣、天界。由那业的异熟之余,就在这舍卫城七次执掌长者之位。大王,那位长者居士施与之后,后来追悔了——‘倒不如让奴仆或佣工吃这钵食’,由那业的异熟,他的心不倾向于殊胜的食之受用,心不倾向于殊胜的衣之受用,心不倾向于殊胜的乘之受用,心不倾向于殊胜的五欲功德之受用。大王,那位长者居士为了财产的缘故夺去了兄弟的独子的性命,由那业的异熟,他在地狱中煎熬了许多年、许多百年、许多千年、许多十万年。由那业的异熟之余,这是第七次[他]无子[继承]的财产被送入王库。大王,那位长者居士旧的福已耗尽,新的福未积集。大王,而今天那位长者居士正在大号叫地狱(mahāroruva)中煎熬。”“尊者,那位长者居士就这样投生于大号叫地狱了。”“大王,那位长者居士就这样投生于大号叫地狱了。”[世尊]说了这[番话]……乃至……

‘‘Yaṃ kho so, mahārāja, seṭṭhi gahapati taggarasikhiṃ paccekasambuddhaṃ piṇḍapātena paṭipādesi, tassa kammassa vipākena sattakkhattuṃ sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajji. Tasseva kammassa vipākāvasesena imissāyeva sāvatthiyā sattakkhattuṃ seṭṭhittaṃ kāresi. Yaṃ kho so, mahārāja, seṭṭhi gahapati datvā pacchā vippaṭisārī ahosi – ‘varametaṃ piṇḍapātaṃ dāsā vā kammakarā vā bhuñjeyyu’nti, tassa kammassa vipākena nāssuḷārāya bhattabhogāya cittaṃ namati, nāssuḷārāya vatthabhogāya cittaṃ namati, nāssuḷārāya yānabhogāya cittaṃ namati, nāssuḷārānaṃ pañcannaṃ kāmaguṇānaṃ bhogāya cittaṃ namati. Yaṃ kho so, mahārāja, seṭṭhi gahapati bhātu ca pana ekaputtakaṃ sāpateyyassa kāraṇā jīvitā voropesi, tassa kammassa vipākena bahūni vassāni bahūni vassasatāni bahūni vassasahassāni bahūni vassasatasahassāni niraye paccittha. Tasseva kammassa vipākāvasesena idaṃ sattamaṃ aputtakaṃ sāpateyyaṃ rājakosaṃ paveseti. Tassa kho, mahārāja, seṭṭhissa gahapatissa purāṇañca puññaṃ parikkhīṇaṃ, navañca puññaṃ anupacitaṃ. Ajja pana, mahārāja, seṭṭhi gahapati mahāroruve niraye paccatī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante, seṭṭhi gahapati mahāroruvaṃ nirayaṃ upapanno’’ti. ‘‘Evaṃ, mahārāja, seṭṭhi gahapati mahāroruvaṃ nirayaṃ upapanno’’ti. Idamavoca…pe….
已对照

“谷、财、银、金,或是任何所有的执持之物;

‘‘Dhaññaṃ dhanaṃ rajataṃ jātarūpaṃ, pariggahaṃ vāpi yadatthi kiñci;
已对照

奴仆、佣工、仆役,以及那些依他而活的人——

Dāsā kammakarā pessā, ye cassa anujīvino.
已对照

“一切都不能带走而去,一切都是要舍下而去的;

‘‘Sabbaṃ nādāya gantabbaṃ, sabbaṃ nikkhippagāminaṃ [nikkhīpagāminaṃ (syā. kaṃ. ka.)];
已对照

而[人]以身、以语或以意所作的——

Yañca karoti kāyena, vācāya uda cetasā.
已对照

“那才是他自己的,他带着那个而去;

‘‘Tañhi tassa sakaṃ hoti, tañca ādāya gacchati;
已对照

那是随行于他的,如影不离。

Tañcassa anugaṃ hoti, chāyāva anapāyinī.
已对照

“因此应当行善,[作]来世的积聚;

‘‘Tasmā kareyya kalyāṇaṃ, nicayaṃ samparāyikaṃ;
已对照

诸福在他世,是众生的依止处。”

Puññāni paralokasmiṃ, patiṭṭhā honti pāṇina’’nti.
已对照

第二品。

Dutiyo vaggo.
已对照

其摄颂——

结发者、五王,以及一斗饭;

以战阵说了两[经],末利,以及以不放逸[说了]两[经];

以无子说了两[经],此品即由此而称说。

Tassuddānaṃ –
Jaṭilā pañca rājāno, doṇapākakurena ca;
Saṅgāmena dve vuttāni, mallikā [dhītarā (bahūsu)] dve appamādena ca;
Aputtakena dve vuttā, vaggo tena pavuccatīti.
已对照

三、第三品

3. Tatiyavaggo
已对照

一、补特伽罗经

1. Puggalasuttaṃ
132缅 1.94已对照

一百三十二、因缘在舍卫城。那时,憍萨罗王波斯匿来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。世尊对坐在一旁的憍萨罗王波斯匿这样说——“大王,世间有这四种人存在、可得。哪四种呢?暗而趣暗者(tamotamaparāyana)、暗而趣明者、明而趣暗者、明而趣明者。”

132. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho rājā pasenadi kosalo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ bhagavā etadavoca – ‘‘cattārome, mahārāja, puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ. Katame cattāro? Tamotamaparāyano, tamojotiparāyano, jotitamaparāyano, jotijotiparāyano’’.
PTS 1.94已对照

“大王,怎样的人是暗而趣暗者呢?大王,此处有一类人生于卑下的家族——旃陀罗(caṇḍāla)家、竹匠家、猎师家、车匠家或补羯娑(pukkusa)家——贫穷、饮食匮乏、生计艰难,在那里衣食难以得到。而且他丑陋、难看、矮小、多病,或瞎眼、或跛手、或跛脚、或半身不遂,得不到食、饮、衣、乘、花鬘、香、涂香、卧具、住处、灯明。他以身行恶行,以语行恶行,以意行恶行。他以身行恶行、以语行恶行、以意行恶行了,身坏命终之后,投生于苦界、恶趣、堕处、地狱。

‘‘Kathañca, mahārāja puggalo tamotamaparāyano hoti? Idha, mahārāja, ekacco puggalo nīce kule paccājāto hoti, caṇḍālakule vā venakule [veṇakule (sī. syā. kaṃ. pī.)] vā nesādakule vā rathakārakule vā pukkusakule vā dalidde appannapānabhojane kasiravuttike, yattha kasirena ghāsacchādo labbhati. So ca hoti dubbaṇṇo duddasiko okoṭimako bavhābādho [bahvābādho (ka.)] kāṇo vā kuṇī vā khañjo vā pakkhahato vā, na lābhī annassa pānassa vatthassa yānassa mālāgandhavilepanassa seyyāvasathapadīpeyyassa. So kāyena duccaritaṃ carati, vācāya duccaritaṃ carati, manasā duccaritaṃ carati. So kāyena duccaritaṃ caritvā vācāya duccaritaṃ caritvā manasā duccaritaṃ caritvā, kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati.
已对照

“大王,譬如有人从黑暗到黑暗,或从暗到暗,或从血垢到血垢。大王,我说这个人与此相似。大王,人就是这样成为暗而趣暗者。

‘‘Seyyathāpi, mahārāja, puriso andhakārā vā andhakāraṃ gaccheyya, tamā vā tamaṃ gaccheyya, lohitamalā vā lohitamalaṃ gaccheyya. Tathūpamāhaṃ, mahārāja, imaṃ puggalaṃ vadāmi. Evaṃ kho, mahārāja, puggalo tamotamaparāyano hoti.
缅 1.95已对照

“大王,怎样的人是暗而趣明者呢?大王,此处有一类人生于卑下的家族——旃陀罗家、竹匠家、猎师家、车匠家或补羯娑家——贫穷、饮食匮乏、生计艰难,在那里衣食难以得到。而且他丑陋、难看、矮小、多病,或瞎眼、或跛手、或跛脚、或半身不遂,得不到食、饮、衣、乘、花鬘、香、涂香、卧具、住处、灯明。他以身行善行,以语行善行,以意行善行。他以身行善行、以语行善行、以意行善行了,身坏命终之后,投生于善趣、天界。

‘‘Kathañca, mahārāja, puggalo tamojotiparāyano hoti? Idha, mahārāja, ekacco puggalo nīce kule paccājāto hoti, caṇḍālakule vā venakule vā nesādakule vā rathakārakule vā pukkusakule vā dalidde appannapānabhojane kasiravuttike, yattha kasirena ghāsacchādo labbhati. So ca kho hoti dubbaṇṇo duddasiko okoṭimako bavhābādho, kāṇo vā kuṇī vā khañjo vā pakkhahato vā, na lābhī annassa pānassa vatthassa yānassa mālāgandhavilepanassa seyyāvasathapadīpeyyassa. So kāyena sucaritaṃ carati, vācāya sucaritaṃ carati, manasā sucaritaṃ carati. So kāyena sucaritaṃ caritvā vācāya sucaritaṃ caritvā manasā sucaritaṃ caritvā, kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati.
已对照

“大王,譬如有人从地上登上床座,或从床座登上马背,或从马背登上象背,或从象背登上殿堂。大王,我说这个人与此相似。大王,人就是这样成为暗而趣明者。

‘‘Seyyathāpi, mahārāja, puriso pathaviyā vā pallaṅkaṃ āroheyya, pallaṅkā vā assapiṭṭhiṃ āroheyya, assapiṭṭhiyā vā hatthikkhandhaṃ āroheyya, hatthikkhandhā vā pāsādaṃ āroheyya. Tathūpamāhaṃ, mahārāja, imaṃ puggalaṃ vadāmi. Evaṃ kho, mahārāja, puggalo tamojotiparāyano hoti.
PTS 1.95已对照

“大王,怎样的人是明而趣暗者呢?大王,此处有一类人生于高贵的家族——刹帝利大富家、婆罗门大富家或居士大富家——富裕、有大财富、有大财货、有丰厚的金银、有丰厚的钱财资具、有丰厚的钱财谷物。而且他端正、可观、令人净信,具足最上的肤色之妙,得到食、饮、衣、乘、花鬘、香、涂香、卧具、住处、灯明。他以身行恶行,以语行恶行,以意行恶行。他以身行恶行、以语行恶行、以意行恶行了,身坏命终之后,投生于苦界、恶趣、堕处、地狱。

‘‘Kathañca, mahārāja, puggalo jotitamaparāyano hoti? Idha, mahārāja, ekacco puggalo ucce kule paccājāto hoti, khattiyamahāsālakule vā brāhmaṇamahāsālakule vā gahapatimahāsālakule vā, aḍḍhe mahaddhane mahābhoge pahūtajātarūparajate pahūtavittūpakaraṇe pahūtadhanadhaññe. So ca hoti abhirūpo dassanīyo pāsādiko, paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato, lābhī annassa pānassa vatthassa yānassa mālāgandhavilepanassa seyyāvasathapadīpeyyassa. So kāyena duccaritaṃ carati, vācāya duccaritaṃ carati, manasā duccaritaṃ carati. So kāyena duccaritaṃ caritvā vācāya duccaritaṃ caritvā manasā duccaritaṃ caritvā, kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati.
已对照

“大王,譬如有人从殿堂下到象背,或从象背下到马背,或从马背下到床座,或从床座下到地上,或从地上进入黑暗。大王,我说这个人与此相似。大王,人就是这样成为明而趣暗者。

‘‘Seyyathāpi, mahārāja, puriso pāsādā vā hatthikkhandhaṃ oroheyya, hatthikkhandhā vā assapiṭṭhiṃ oroheyya, assapiṭṭhiyā vā pallaṅkaṃ oroheyya, pallaṅkā vā pathaviṃ oroheyya, pathaviyā vā andhakāraṃ paviseyya. Tathūpamāhaṃ, mahārāja, imaṃ puggalaṃ vadāmi. Evaṃ kho, mahārāja, puggalo jotitamaparāyano hoti.
缅 1.96已对照

“大王,怎样的人是明而趣明者呢?大王,此处有一类人生于高贵的家族——刹帝利大富家、婆罗门大富家或居士大富家——富裕、有大财富、有大财货、有丰厚的金银、有丰厚的钱财资具、有丰厚的钱财谷物。而且他端正、可观、令人净信,具足最上的肤色之妙,得到食、饮、衣、乘、花鬘、香、涂香、卧具、住处、灯明。他以身行善行,以语行善行,以意行善行。他以身行善行、以语行善行、以意行善行了,身坏命终之后,投生于善趣、天界。

‘‘Kathañca, mahārāja, puggalo jotijotiparāyano hoti? Idha, mahārāja, ekacco puggalo ucce kule paccājāto hoti, khattiyamahāsālakule vā brāhmaṇamahāsālakule vā gahapatimahāsālakule vā, aḍḍhe mahaddhane mahābhoge pahūtajātarūparajate pahūtavittūpakaraṇe pahūtadhanadhaññe. So ca hoti abhirūpo dassanīyo pāsādiko, paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato, lābhī annassa pānassa vatthassa yānassa mālāgandhavilepanassa seyyāvasathapadīpeyyassa. So kāyena sucaritaṃ carati, vācāya sucaritaṃ carati, manasā sucaritaṃ carati. So kāyena sucaritaṃ caritvā vācāya sucaritaṃ caritvā manasā sucaritaṃ caritvā, kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati.
PTS 1.96已对照

“大王,譬如有人从床座移到床座,或从马背移到马背,或从象背移到象背,或从殿堂移到殿堂。大王,我说这个人与此相似。大王,人就是这样成为明而趣明者。大王,世间有这四种人存在、可得。”[世尊]说了这[番话]……乃至……

‘‘Seyyathāpi, mahārāja, puriso pallaṅkā vā pallaṅkaṃ saṅkameyya, assapiṭṭhiyā vā assapiṭṭhiṃ saṅkameyya, hatthikkhandhā vā hatthikkhandhaṃ saṅkameyya, pāsādā vā pāsādaṃ saṅkameyya. Tathūpamāhaṃ, mahārāja, imaṃ puggalaṃ vadāmi. Evaṃ kho, mahārāja, puggalo jotijotiparāyano hoti. Ime kho, mahārāja, cattāro puggalā santo saṃvijjamānā lokasmi’’nti. Idamavoca…pe…
已对照

“贫穷的人,王,是无信、悭吝的;

‘‘Daliddo puriso rāja, assaddho hoti maccharī;
已对照

悭啬、有恶思惟,邪见、不恭敬。

Kadariyo pāpasaṅkappo, micchādiṭṭhi anādaro.
已对照

“对沙门或婆罗门,或对其他游乞者,

‘‘Samaṇe brāhmaṇe vāpi, aññe vāpi vanibbake;
已对照

他辱骂、诽谤,是虚无论者(natthika)、触恼者。

Akkosati paribhāsati, natthiko hoti rosako.
已对照

“他阻止那给予乞求者食物的施与者;

‘‘Dadamānaṃ nivāreti, yācamānāna bhojanaṃ;
已对照

王,这样的人,人主,在临死之时,

Tādiso puriso rāja, mīyamāno janādhipa;
已对照

趣往可怖的地狱,是暗而趣暗者。

Upeti nirayaṃ ghoraṃ, tamotamaparāyano.
已对照

“贫穷的人,王,是有信、不悭吝的;

‘‘Daliddo puriso rāja, saddho hoti amaccharī;
已对照

他施与,有最胜的思惟,是心不散乱的人。

Dadāti seṭṭhasaṅkappo, abyaggamanaso naro.
已对照

“对沙门或婆罗门,或对其他游乞者,

‘‘Samaṇe brāhmaṇe vāpi, aññe vāpi vanibbake;
已对照

他起身礼敬,学习平正之行。

Uṭṭhāya abhivādeti, samacariyāya sikkhati.
已对照

“他不阻止那给予乞求者食物的施与者;

‘‘Dadamānaṃ na vāreti [na nivāreti (sī.)], yācamānāna bhojanaṃ;
已对照

王,这样的人,人主,在临死之时,

Tādiso puriso rāja, mīyamāno janādhipa;
已对照

趣往三十三天(tidiva)之处,是暗而趣明者。

Upeti tidivaṃ ṭhānaṃ, tamojotiparāyano.
缅 1.97已对照

“若富裕的人,王,是无信、悭吝的;

‘‘Aḍḍho ce [aḍḍho ve (pī. ka.)] puriso rāja, assaddho hoti maccharī;
已对照

悭啬、有恶思惟,邪见、不恭敬。

Kadariyo pāpasaṅkappo, micchādiṭṭhi anādaro.
已对照

“对沙门或婆罗门,或对其他游乞者,

‘‘Samaṇe brāhmaṇe vāpi, aññe vāpi vanibbake;
已对照

他辱骂、诽谤,是虚无论者(natthika)、触恼者。

Akkosati paribhāsati, natthiko hoti rosako.
已对照

“他阻止那给予乞求者食物的施与者;

‘‘Dadamānaṃ nivāreti, yācamānāna bhojanaṃ;
已对照

王,这样的人,人主,在临死之时,

Tādiso puriso rāja, mīyamāno janādhipa;
已对照

趣往可怖的地狱,是明而趣暗者。

Upeti nirayaṃ ghoraṃ, jotitamaparāyano.
已对照

“若富裕的人,王,是有信、不悭吝的;

‘‘Aḍḍho ce puriso rāja, saddho hoti amaccharī;
已对照

他施与,有最胜的思惟,是心不散乱的人。

Dadāti seṭṭhasaṅkappo, abyaggamanaso naro.
已对照

“对沙门或婆罗门,或对其他游乞者,

‘‘Samaṇe brāhmaṇe vāpi, aññe vāpi vanibbake;
已对照

他起身礼敬,学习平正之行。

Uṭṭhāya abhivādeti, samacariyāya sikkhati.
已对照

“他不阻止那给予乞求者食物的施与者;

‘‘Dadamānaṃ na vāreti, yācamānāna bhojanaṃ;
已对照

王,这样的人,人主,在临死之时,

Tādiso puriso rāja, mīyamāno janādhipa;
已对照

趣往三十三天之处,是明而趣明者。”

Upeti tidivaṃ ṭhānaṃ, jotijotiparāyano’’ti.
已对照

二、祖母经

2. Ayyikāsuttaṃ
133PTS 1.97已对照

一百三十三、因缘在舍卫城。世尊对坐在一旁的憍萨罗王波斯匿这样说——“喂,大王,你这是从哪里来,在这日中时分?”

133. Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ bhagavā etadavoca – ‘‘handa, kuto nu tvaṃ, mahārāja, āgacchasi divādivassā’’ti?
缅 1.98已对照

“尊者,我的祖母命终了,[她]衰老、年迈、耆宿、历时已久、到了[晚]年,生来一百二十岁。尊者,而祖母是我所可爱、可意的。尊者,假如我能以象宝换得‘愿我的祖母不要死’,我也会给出象宝——‘愿我的祖母不要死’。尊者,假如我能以马宝换得‘愿我的祖母不要死’,我也会给出马宝——‘愿我的祖母不要死’。尊者,假如我能以上等村落换得‘愿我的祖母不要死’,我也会给出上等村落——‘愿我的祖母不要死’。尊者,假如我能以国土的一方换得‘愿我的祖母不要死’,我也会给出国土的一方——‘愿我的祖母不要死’。‘大王,一切众生都是有死之法的、以死为终结的、不超越死的。’‘稀有啊,尊者!未曾有啊,尊者!尊者,世尊把这说得多么好啊——一切众生都是有死之法的、以死为终结的、不超越死的。’”

‘‘Ayyikā me, bhante, kālaṅkatā jiṇṇā vuḍḍhā mahallikā addhagatā vayoanuppattā vīsavassasatikā jātiyā. Ayyikā kho pana me, bhante, piyā hoti manāpā. Hatthiratanena cepāhaṃ, bhante, labheyyaṃ ‘mā me ayyikā kālamakāsī’ti, hatthiratanampāhaṃ dadeyyaṃ – ‘mā me ayyikā kālamakāsī’ti. Assaratanena cepāhaṃ, bhante, labheyyaṃ ‘mā me ayyikā kālamakāsī’ti, assaratanampāhaṃ dadeyyaṃ – ‘mā me ayyikā kālamakāsī’ti. Gāmavarena cepāhaṃ bhante, labheyyaṃ ‘mā me ayyikā kālamakāsī’ti, gāmavarampāhaṃ dadeyyaṃ – ‘mā me ayyikā kālamakāsī’ti. Janapadapadesena [janapadena (sī. syā. pī.)] cepāhaṃ, bhante, labheyyaṃ ‘mā me ayyikā kālamakāsī’ti, janapadapadesampāhaṃ dadeyyaṃ – ‘mā me ayyikā kālamakāsī’ti. ‘Sabbe sattā, mahārāja, maraṇadhammā maraṇapariyosānā maraṇaṃ anatītā’ti. ‘Acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhante! Yāvasubhāsitamidaṃ, bhante, bhagavatā – sabbe sattā maraṇadhammā maraṇapariyosānā maraṇaṃ anatītā’’’ti.
已对照

“大王,正是这样!大王,正是这样!一切众生都是有死之法的、以死为终结的、不超越死的。大王,譬如凡是任何陶工的器皿,无论是生坯的还是烧熟的,它们全都是有破坏之法的、以破坏为终结的、不超越破坏的;大王,同样地,一切众生都是有死之法的、以死为终结的、不超越死的。”[世尊]说了这[番话]……乃至……

‘‘Evametaṃ, mahārāja, evametaṃ, mahārāja! Sabbe sattā maraṇadhammā maraṇapariyosānā maraṇaṃ anatītā. Seyyathāpi, mahārāja, yāni kānici kumbhakārabhājanāni āmakāni ceva pakkāni ca sabbāni tāni bhedanadhammāni bhedanapariyosānāni bhedanaṃ anatītāni; evameva kho, mahārāja, sabbe sattā maraṇadhammā maraṇapariyosānā maraṇaṃ anatītā’’ti. Idamavoca…pe…
已对照

“一切众生都将死去,因为生命以死为终;

‘‘Sabbe sattā marissanti, maraṇantañhi jīvitaṃ;
已对照

他们将随业而去,趋近福与恶之果;

Yathākammaṃ gamissanti, puññapāpaphalūpagā;
已对照

恶业者[往]地狱,福业者[往]善趣。

Nirayaṃ pāpakammantā, puññakammā ca suggatiṃ.
已对照

“因此应当行善,[作]来世的积聚;

‘‘Tasmā kareyya kalyāṇaṃ, nicayaṃ samparāyikaṃ;
已对照

诸福在他世,是众生的依止处。”

Puññāni paralokasmiṃ, patiṭṭhā honti pāṇina’’nti.
已对照

三、世间经

3. Lokasuttaṃ
134PTS 1.98已对照

一百三十四、因缘在舍卫城。坐在一旁的憍萨罗王波斯匿对世尊这样说——“尊者,世间有几种法生起时,是为不利益、为苦、为不安乐住而生起的?”“大王,世间有三种法生起时,是为不利益、为苦、为不安乐住而生起的。哪三种呢?大王,贪是世间的法,生起时,是为不利益、为苦、为不安乐住而生起的。大王,瞋是世间的法,生起时,是为不利益、为苦、为不安乐住而生起的。大王,痴是世间的法,生起时,是为不利益、为苦、为不安乐住而生起的。大王,世间的这三种法生起时,是为不利益、为苦、为不安乐住而生起的。”[世尊]说了这[番话]……乃至……

134. Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kati nu kho, bhante, lokassa dhammā uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāyā’’ti? ‘‘Tayo kho, mahārāja, lokassa dhammā uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya. Katame tayo? Lobho kho, mahārāja, lokassa dhammo, uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya. Doso kho, mahārāja, lokassa dhammo, uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya. Moho kho, mahārāja, lokassa dhammo, uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya. Ime kho, mahārāja, tayo lokassa dhammā uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāyā’’ti. Idamavoca…pe…
缅 1.99已对照

“贪、瞋与痴,对心意邪恶之人,

‘‘Lobho doso ca moho ca, purisaṃ pāpacetasaṃ;
已对照

生于自身,便加害[他],如自结之果[加害]以皮为心材者。”

Hiṃsanti attasambhūtā, tacasāraṃva samphala’’nti.
已对照

四、射术经

4. Issattasuttaṃ
135PTS 1.99已对照

一百三十五、因缘在舍卫城。坐在一旁的憍萨罗王波斯匿对世尊这样说——“尊者,布施应施与何处?”“大王,心于何处净信,[就施与]那里。”“那么,尊者,施与何处有大果?”“大王,‘布施应施与何处’是一回事,而‘施与何处有大果’是另一回事。大王,施与持戒者有大果,施与破戒者则不然。那么,大王,关于这点我就反问你,你认为怎样合适,就怎样回答。大王,你认为怎样?在此,若你有战事临头、战阵摆开。那时来了一位刹帝利童子,未受学、手未练熟、未作练习、未习射,怯懦、僵怖、惊恐、会逃跑。你会养那个人吗?你需要那样的人吗?”“尊者,我不会养那个人,我也不需要那样的人。”“那时来了一位婆罗门童子,未受学……乃至……那时来了一位吠舍童子,未受学……乃至……那时来了一位首陀罗童子,未受学……乃至……我也不需要那样的人。”

135. Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kattha nu kho, bhante, dānaṃ dātabba’’nti? ‘‘Yattha kho, mahārāja, cittaṃ pasīdatī’’ti. ‘‘Kattha pana, bhante, dinnaṃ mahapphala’’nti? ‘‘Aññaṃ kho etaṃ, mahārāja, kattha dānaṃ dātabbaṃ, aññaṃ panetaṃ kattha dinnaṃ mahapphalanti? Sīlavato kho, mahārāja, dinnaṃ mahapphalaṃ, no tathā dussīle. Tena hi, mahārāja, taññevettha paṭipucchissāmi. Yathā, te khameyya, tathā naṃ byākareyyāsi. Taṃ kiṃ maññasi, mahārāja, idha tyassa yuddhaṃ paccupaṭṭhitaṃ saṅgāmo samupabyūḷho [samūpabbūḷho (sī.), samupabbuḷho (pī.)]. Atha āgaccheyya khattiyakumāro asikkhito akatahattho akatayoggo akatūpāsano bhīru chambhī utrāsī palāyī. Bhareyyāsi taṃ purisaṃ, attho ca te tādisena purisenā’’ti? ‘‘Nāhaṃ, bhante, bhareyyaṃ taṃ purisaṃ, na ca me attho tādisena purisenā’’ti. ‘‘Atha āgaccheyya brāhmaṇakumāro asikkhito…pe… atha āgaccheyya vessakumāro asikkhito…pe… atha āgaccheyya suddakumāro asikkhito…pe… na ca me attho tādisena purisenā’’ti.
已对照

“大王,你认为怎样?在此,若你有战事临头、战阵摆开。那时来了一位刹帝利童子,善受学、手已练熟、已作练习、已习射,不怯懦、不僵怖、不惊恐、不会逃跑。你会养那个人吗?你需要那样的人吗?”“尊者,我会养那个人,我需要那样的人。”“那时来了一位婆罗门童子……乃至……那时来了一位吠舍童子……乃至……那时来了一位首陀罗童子,善受学、手已练熟、已作练习、已习射,不怯懦、不僵怖、不惊恐、不会逃跑。你会养那个人吗?你需要那样的人吗?”“尊者,我会养那个人,我需要那样的人。”

‘‘Taṃ kiṃ maññasi, mahārāja, idha tyassa yuddhaṃ paccupaṭṭhitaṃ saṅgāmo samupabyūḷho. Atha āgaccheyya khattiyakumāro susikkhito katahattho katayoggo katūpāsano abhīru acchambhī anutrāsī apalāyī. Bhareyyāsi taṃ purisaṃ, attho ca te tādisena purisenā’’ti? ‘‘Bhareyyāhaṃ, bhante, taṃ purisaṃ, attho ca me tādisena purisenā’’ti. ‘‘Atha āgaccheyya brāhmaṇakumāro…pe… atha āgaccheyya vessakumāro…pe… atha āgaccheyya suddakumāro susikkhito katahattho katayoggo katūpāsano abhīru acchambhī anutrāsī apalāyī. Bhareyyāsi taṃ purisaṃ, attho ca te tādisena purisenā’’ti? ‘‘Bhareyyāhaṃ, bhante, taṃ purisaṃ, attho ca me tādisena purisenā’’ti.
PTS 1.100缅 1.100已对照

“同样,大王,无论他从哪一个家族从家出家而为无家者,而他舍离五支、具足五支,施与他就有大果。哪五支已断?欲欲已断,瞋恚已断,昏沉睡眠已断,掉举追悔已断,疑已断——这五支已断。具足哪五支?具足无学的戒蕴,具足无学的定蕴,具足无学的慧蕴,具足无学的解脱蕴,具足无学的解脱知见蕴——具足这五支。如是,施与舍离五支、具足五支者,有大果。”世尊说了这[番话]……乃至……导师[又接着这样说]:

‘‘Evameva kho, mahārāja, yasmā kasmā cepi [yasmā cepi (sī. syā. kaṃ. ka.)] kulā agārasmā anagāriyaṃ pabbajito hoti, so ca hoti pañcaṅgavippahīno pañcaṅgasamannāgato, tasmiṃ dinnaṃ mahapphalaṃ hoti. Katamāni pañcaṅgāni pahīnāni honti? Kāmacchando pahīno hoti, byāpādo pahīno hoti, thinamiddhaṃ pahīnaṃ hoti, uddhaccakukkuccaṃ pahīnaṃ hoti, vicikicchā pahīnā hoti. Imāni pañcaṅgāni pahīnāni honti. Katamehi pañcahaṅgehi samannāgato hoti? Asekkhena sīlakkhandhena samannāgato hoti, asekkhena samādhikkhandhena samannāgato hoti, asekkhena paññākkhandhena samannāgato hoti, asekkhena vimuttikkhandhena samannāgato hoti, asekkhena vimuttiñāṇadassanakkhandhena samannāgato hoti. Imehi pañcahaṅgehi samannāgato hoti. Iti pañcaṅgavippahīne pañcaṅgasamannāgate dinnaṃ mahapphala’’nti. Idamavoca bhagavā…pe… satthā –
已对照

“凡在哪位青年身上可见射术以及力与精进,

‘‘Issattaṃ [issatthaṃ (sī. syā. kaṃ.)] balavīriyañca [balaviriyañca (sī. syā. kaṃ. pī.)], yasmiṃ vijjetha māṇave;
已对照

为战事之故,国王应养他,而不以出身为由[养]不勇者。

Taṃ yuddhattho bhare rājā, nāsūraṃ jātipaccayā.
已对照

“同样,忍与柔和——[这二]法住立在谁身上,

‘‘Tatheva khantisoraccaṃ, dhammā yasmiṃ patiṭṭhitā;
已对照

那具圣行、有智慧的人,即使出身卑劣,也应供养。

Ariyavuttiṃ medhāviṃ, hīnajaccampi pūjaye.
已对照

“应建造可爱乐的静修处(assama),令多闻者住于其中;

‘‘Kāraye assame ramme, vāsayettha bahussute;
已对照

并应在荒野中造水亭(papā),在险处[造]桥道。

Papañca vivane kayirā, dugge saṅkamanāni ca.
已对照

“饮食、汤饮、嚼食,以及衣服与坐卧处,

‘‘Annaṃ pānaṃ khādanīyaṃ, vatthasenāsanāni ca;
已对照

以极净信之心,施与正直者。

Dadeyya ujubhūtesu, vippasannena cetasā.
已对照

“犹如雷鸣的云,戴着电光之鬘、有百峰,

‘‘Yathā hi megho thanayaṃ, vijjumālī satakkaku;
已对照

降雨于大地,注满高地与低地。

Thalaṃ ninnañca pūreti, abhivassaṃ vasundharaṃ.
已对照

“同样,有信、多闻者备办了食物,

‘‘Tatheva saddho sutavā, abhisaṅkhacca bhojanaṃ;
已对照

这智者以饮食、汤饮令诸乞食者(vanibbaka)满足。

Vanibbake tappayati, annapānena paṇḍito.
已对照

“他欢喜地散施,说着‘给吧,给吧’;

‘‘Āmodamāno pakireti, detha dethāti bhāsati;
已对照

那就是他的雷鸣,如天降雨时[的雷鸣];

Taṃ hissa gajjitaṃ hoti, devasseva pavassato;
已对照

那广大的福流,降注于施者。”

Sā puññadhārā vipulā, dātāraṃ abhivassatī’’ti.
已对照

五、山喻经

5. Pabbatūpamasuttaṃ
136缅 1.101已对照

一百三十六、因缘在舍卫城。世尊对坐在一旁的憍萨罗王波斯匿这样说——“那么,大王,你在这大白天从哪里来呢?”“尊者,凡是那些受灌顶的、醉于权势之醉的、被对欲的贪求所缠的、于国土得安定的、征服了广大的大地疆域而居住的刹帝利诸王所有的王务,在那些[事]上,我现在正汲汲营求。”

136. Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ bhagavā etadavoca – ‘‘handa, kuto nu tvaṃ, mahārāja, āgacchasi divā divassā’’ti? ‘‘Yāni tāni, bhante, raññaṃ khattiyānaṃ muddhāvasittānaṃ issariyamadamattānaṃ kāmagedhapariyuṭṭhitānaṃ janapadatthāvariyappattānaṃ mahantaṃ pathavimaṇḍalaṃ abhivijiya ajjhāvasantānaṃ rājakaraṇīyāni bhavanti, tesu khvāhaṃ, etarahi ussukkamāpanno’’ti.
PTS 1.101已对照

“大王,你认为怎样?在此,若有一个可信的、可信赖的人从东方来到你这里,他走近你之后这样说:‘大王,你当知道,我从东方来。我在那里看见一座与云齐的大山,碾压着一切生类而来。大王,你该做什么,就做吧。’那时,第二个人从西方来……乃至……那时,第三个人从北方来……乃至……那时,第四个人从南方来,[他]是可信的、可信赖的,他走近你之后这样说:‘大王,你当知道,我从南方来。我在那里看见一座与云齐的大山,碾压着一切生类而来。大王,你该做什么,就做吧。’大王,当这样的大怖畏生起、可怕的人类毁灭[到来]、人身难得之时,你还有什么该做的呢?”

‘‘Taṃ kiṃ maññasi, mahārāja, idha te puriso āgaccheyya puratthimāya disāya saddhāyiko paccayiko. So taṃ upasaṅkamitvā evaṃ vadeyya – ‘yagghe, mahārāja, jāneyyāsi, ahaṃ āgacchāmi puratthimāya disāya. Tatthaddasaṃ mahantaṃ pabbataṃ abbhasamaṃ sabbe pāṇe nippothento āgacchati. Yaṃ te, mahārāja, karaṇīyaṃ, taṃ karohī’ti. Atha dutiyo puriso āgaccheyya pacchimāya disāya…pe… atha tatiyo puriso āgaccheyya uttarāya disāya…pe… atha catuttho puriso āgaccheyya dakkhiṇāya disāya saddhāyiko paccayiko. So taṃ upasaṅkamitvā evaṃ vadeyya – ‘yagghe mahārāja, jāneyyāsi, ahaṃ āgacchāmi dakkhiṇāya disāya. Tatthaddasaṃ mahantaṃ pabbataṃ abbhasamaṃ sabbe pāṇe nippothento āgacchati. Yaṃ te, mahārāja, karaṇīyaṃ taṃ karohī’ti. Evarūpe te, mahārāja, mahati mahabbhaye samuppanne dāruṇe manussakkhaye [manussakāye (ka.)] dullabhe manussatte kimassa karaṇīya’’nti?
已对照

“尊者,当这样的大怖畏生起、可怕的人类毁灭[到来]、人身难得之时,除了法行、除了正行、除了作善、除了作福之外,我还有什么该做的呢?”

‘‘Evarūpe me, bhante, mahati mahabbhaye samuppanne dāruṇe manussakkhaye dullabhe manussatte kimassa karaṇīyaṃ aññatra dhammacariyāya aññatra samacariyāya aññatra kusalakiriyāya aññatra puññakiriyāyā’’ti?
PTS 1.102缅 1.102已对照

“大王,我告诉你;大王,我让你知道:大王,老死正压向你。大王,当老死压向你时,你还有什么该做的呢?”“尊者,当老死压向我时,除了法行、正行、作善、作福之外,我还有什么该做的呢?尊者,凡是那些受灌顶的、醉于权势之醉的、被对欲的贪求所缠的、于国土得安定的、征服了广大的大地疆域而居住的刹帝利诸王所有的象战;尊者,当老死压来时,那些象战也没有成效,没有施展之地。尊者,凡是那些受灌顶的……乃至……征服了广大的大地疆域而居住的刹帝利诸王所有的马战……乃至……车战……乃至……步战;尊者,当老死压来时,那些步战也没有成效,没有施展之地。尊者,在这王家中有擅于谋略的大臣,他们能以谋略离间来犯的敌人;尊者,当老死压来时,那些谋略战也没有成效,没有施展之地。尊者,在这王家中也有大量的金银,埋在地下的和置于空中的,我们凭它能以财笼络来犯的敌人;尊者,当老死压来时,那些财战也没有成效,没有施展之地。尊者,当老死压向我时,除了法行、正行、作善、作福之外,我还有什么该做的呢?”

‘‘Ārocemi kho te, mahārāja, paṭivedemi kho te, mahārāja, adhivattati kho taṃ, mahārāja, jarāmaraṇaṃ. Adhivattamāne ce te, mahārāja, jarāmaraṇe kimassa karaṇīya’’nti? ‘‘Adhivattamāne ca me, bhante, jarāmaraṇe kimassa karaṇīyaṃ aññatra dhammacariyāya samacariyāya kusalakiriyāya puññakiriyāya? Yāni tāni, bhante, raññaṃ khattiyānaṃ muddhāvasittānaṃ issariyamadamattānaṃ kāmagedhapariyuṭṭhitānaṃ janapadatthāvariyappattānaṃ mahantaṃ pathavimaṇḍalaṃ abhivijiya ajjhāvasantānaṃ hatthiyuddhāni bhavanti; tesampi, bhante, hatthiyuddhānaṃ natthi gati natthi visayo adhivattamāne jarāmaraṇe. Yānipi tāni, bhante, raññaṃ khattiyānaṃ muddhāvasittānaṃ…pe… ajjhāvasantānaṃ assayuddhāni bhavanti…pe… rathayuddhāni bhavanti …pe… pattiyuddhāni bhavanti; tesampi, bhante, pattiyuddhānaṃ natthi gati natthi visayo adhivattamāne jarāmaraṇe. Santi kho pana, bhante, imasmiṃ rājakule mantino mahāmattā, ye pahonti [yesaṃ honti (ka.)] āgate paccatthike mantehi bhedayituṃ. Tesampi, bhante, mantayuddhānaṃ natthi gati natthi visayo adhivattamāne jarāmaraṇe. Saṃvijjati kho pana, bhante, imasmiṃ rājakule pahūtaṃ hiraññasuvaṇṇaṃ bhūmigatañceva vehāsaṭṭhañca, yena mayaṃ pahoma āgate paccatthike dhanena upalāpetuṃ. Tesampi, bhante, dhanayuddhānaṃ natthi gati natthi visayo adhivattamāne jarāmaraṇe. Adhivattamāne ca me, bhante, jarāmaraṇe kimassa karaṇīyaṃ aññatra dhammacariyāya samacariyāya kusalakiriyāya puññakiriyāyā’’ti?
已对照

“正是如此,大王!正是如此,大王!当老死压来时,除了法行、正行、作善、作福之外,还有什么该做的呢?”世尊说了这[番话]……乃至……导师[又接着这样说]:

‘‘Evametaṃ, mahārāja, evametaṃ, mahārāja! Adhivattamāne jarāmaraṇe kimassa karaṇīyaṃ aññatra dhammacariyāya samacariyāya kusalakiriyāya puññakiriyāyā’’ti? Idamavoca bhagavā…pe… satthā –
已对照

“犹如广大的岩石之山,触及天空,

‘‘Yathāpi selā vipulā, nabhaṃ āhacca pabbatā;
已对照

从四周合围而来,碾压着四方。

Samantānupariyāyeyyuṃ, nippothento catuddisā.
已对照

“同样,衰老与死压向诸生类——

‘‘Evaṃ jarā ca maccu ca, adhivattanti pāṇine [pāṇino (sī. syā. kaṃ. pī.)];
已对照

刹帝利、婆罗门、吠舍,首陀罗、旃陀罗、补羯娑;

Khattiye brāhmaṇe vesse, sudde caṇḍālapukkuse;
已对照

无所放过,一切尽皆碾碎。

Na kiñci [na kañci (?)] parivajjeti, sabbamevābhimaddati.
已对照

“在那里,象没有[用武之]地,车与步兵也没有;

‘‘Na tattha hatthīnaṃ bhūmi, na rathānaṃ na pattiyā;
已对照

也不能以谋略战,或以财而战胜。

Na cāpi mantayuddhena, sakkā jetuṃ dhanena vā.
已对照

“故有智之人观见自己的利益,

‘‘Tasmā hi paṇḍito poso, sampassaṃ atthamattano;
已对照

坚固者应于佛、法与僧确立信。

Buddhe dhamme ca saṅghe ca, dhīro saddhaṃ nivesaye.
缅 1.103已对照

“凡以身、语或意行法者,

‘‘Yo dhammaṃ cari [dhammacārī (sī. syā. kaṃ. pī.)] kāyena, vācāya uda cetasā;
已对照

人们就在此世称赞他,死后[他]在天界欢喜。”

Idheva naṃ pasaṃsanti, pecca sagge pamodatī’’ti.
已对照

第三品。

Tatiyo vaggo.
已对照

其摄颂——

补特伽罗、祖母、世间,射术、山喻;

最胜佛陀所开示的,这憍萨罗五[经]。

Tassuddānaṃ –
Puggalo ayyikā loko, issattaṃ [issatthaṃ (sī. syā. kaṃ.)] pabbatūpamā;
Desitaṃ buddhaseṭṭhena, imaṃ kosalapañcakanti.
已对照

《憍萨罗相应》完毕。

Kosalasaṃyuttaṃ samattaṃ.