快乐巴利palinanda.cc

相应部 · 魔相应 Mārasaṃyuttaṃ

本经目录四、魔相应一、第一品一、苦行经二、象王之形经三、美丽经四、第一魔之罥索经五、第二魔之罥索经六、蛇经七、睡眠经八、欢喜经九、第一寿命经十、第二寿命经第一品。二、第二品一、岩石经二、为何如狮子经三、石片经四、相称经五、意经六、钵经七、六触处经八、团食经九、农夫经十、治国经第二品。三、第三品一、众多[比丘]经二、三弥提经三、瞿低迦经四、七年随逐经五、魔女经第三品。《魔相应》完毕。

已对照

四、魔相应

4. Mārasaṃyuttaṃ
已对照

一、第一品

1. Paṭhamavaggo
已对照

一、苦行经

1. Tapokammasuttaṃ
137PTS 1.103缅 1.104已对照

一百三十七、如是我闻——一时,世尊住在优楼频螺尼连禅河岸边的牧羊人尼拘陀树下,初现正觉。那时,世尊独处静坐时,心中生起了这样的思虑:“我确已从那难行中解脱了。善哉,我确已从那无益的难行中解脱了。善哉,我确已解脱,证得了菩提。”

137. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā uruvelāyaṃ viharati najjā nerañjarāya tīre ajapālanigrodhamūle paṭhamābhisambuddho. Atha kho bhagavato rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘‘mutto vatamhi tāya dukkarakārikāya. Sādhu mutto vatamhi tāya anatthasaṃhitāya dukkarakārikāya. Sādhu vatamhi mutto bodhiṃ samajjhaga’’nti [sādhu ṭhito sato bodhiṃ samajjheganti (sī. pī.), sādhu vatamhi satto bodhisamajjhagūti (syā. kaṃ.)].
已对照

那时,魔波旬以心了知世尊心中的思虑,来到世尊之处;到了之后,以偈对世尊说——

Atha kho māro pāpimā bhagavato cetasā cetoparivitakkamaññāya yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
已对照

“你离开了苦行——青年们由此不得清净;

‘‘Tapokammā apakkamma, yena na sujjhanti māṇavā;
已对照

你不清净却以为清净,已偏离了清净之道。”

Asuddho maññasi suddho, suddhimaggā aparaddho’’ [suddhimaggamaparaddho (sī. syā. kaṃ. pī.)] ti.
已对照

那时,世尊知道了“这是魔波旬”之后,以诸偈对魔波旬说——

Atha kho bhagavā ‘‘māro ayaṃ pāpimā’’ iti viditvā māraṃ pāpimantaṃ gāthāhi ajjhabhāsi –
已对照

“我了知任何不死的苦行都是无益的,

‘‘Anatthasaṃhitaṃ ñatvā, yaṃ kiñci amaraṃ tapaṃ [aparaṃ tapaṃ (ka.)];
已对照

一切都不带来利益,如沙漠中的桨与篙。

Sabbaṃ natthāvahaṃ hoti, phiyārittaṃva dhammani [vammani (sī.), dhammaniṃ (pī.), jammaniṃ (ka.) etthāyaṃ dhammasaddo sakkate dhanvanaṃ-saddena sadiso maruvācakoti veditabbo, yathā daḷhadhammātipadaṃ].
已对照

“戒、定与慧——为觉而修习道,

‘‘Sīlaṃ samādhi paññañca, maggaṃ bodhāya bhāvayaṃ;
已对照

我已达到最上的清净,终结者,你已被击败。”

Pattosmi paramaṃ suddhiṃ, nihato tvamasi antakā’’ti.
已对照

那时,魔波旬[想]:“世尊知道我了,善逝知道我了。”——痛苦、忧恼,就在那里隐没了。

Atha kho māro pāpimā ‘‘jānāti maṃ bhagavā, jānāti maṃ sugato’’ti, dukkhī dummano tatthevantaradhāyīti.
已对照

二、象王之形经

2. Hatthirājavaṇṇasuttaṃ
138PTS 1.104缅 1.105已对照

一百三十八、如是我闻——一时,世尊住在优楼频螺尼连禅河岸边的牧羊人尼拘陀树下,初现正觉。那时,世尊在夜晚令人目盲的黑暗中坐在露地,天也一点一滴地下着雨。那时,魔波旬想要令世尊生起怖畏、惊愕、身毛竖立,化现巨大的象王之形,来到世尊之处。犹如巨大的黑摩尼,它的头就是那样;犹如纯净的银,它的牙就是那样;犹如巨大的犁辕,它的鼻就是那样。那时,世尊知道了“这是魔波旬”之后,以偈对魔波旬说——

138. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā uruvelāyaṃ viharati najjā nerañjarāya tīre ajapālanigrodhamūle paṭhamābhisambuddho. Tena kho pana samayena bhagavā rattandhakāratimisāyaṃ abbhokāse nisinno hoti, devo ca ekamekaṃ phusāyati. Atha kho māro pāpimā bhagavato bhayaṃ chambhitattaṃ lomahaṃsaṃ uppādetukāmo mahantaṃ hatthirājavaṇṇaṃ abhinimminitvā yena bhagavā tenupasaṅkami. Seyyathāpi nāma mahāariṭṭhako maṇi, evamassa sīsaṃ hoti. Seyyathāpi nāma suddhaṃ rūpiyaṃ, evamassa dantā honti. Seyyathāpi nāma mahatī naṅgalīsā [naṅgalasīsā (pī. ka.)], evamassa soṇḍo hoti. Atha kho bhagavā ‘‘māro ayaṃ pāpimā’’ iti viditvā māraṃ pāpimantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
已对照

“[你]长久流转,作出美丽与不美丽之形;

‘‘Saṃsaraṃ dīghamaddhānaṃ, vaṇṇaṃ katvā subhāsubhaṃ;
已对照

波旬,你那已够了;终结者,你已被击败。”

Alaṃ te tena pāpima, nihato tvamasi antakā’’ti.
已对照

那时,魔波旬[想]:“世尊知道我了,善逝知道我了。”——痛苦、忧恼,就在那里隐没了。

Atha kho māro pāpimā ‘‘jānāti maṃ bhagavā, jānāti maṃ sugato’’ti dukkhī dummano tatthevantaradhāyīti.
已对照

三、美丽经

3. Subhasuttaṃ
139缅 1.106已对照

一百三十九、如是我闻——一时,世尊住在优楼频螺尼连禅河岸边的牧羊人尼拘陀树下,初现正觉。那时,世尊在夜晚令人目盲的黑暗中坐在露地,天也一点一滴地下着雨。那时,魔波旬想要令世尊生起怖畏、惊愕、身毛竖立,来到世尊之处;到了之后,在世尊不远处显现种种高下的容光,有美丽的,也有不美丽的。那时,世尊知道了“这是魔波旬”之后,以诸偈对魔波旬说——

“[你]长久流转,作出美丽与不美丽之形;

波旬,你那已够了;终结者,你已被击败。

“凡是以身、语与意善加防护者,

他们不随顺魔的支配,他们不是魔的附随者。”

那时,魔……乃至……就在那里隐没了。

139. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā uruvelāyaṃ viharati najjā nerañjarāya tīre ajapālanigrodhamūle paṭhamābhisambuddho. Tena kho pana samayena bhagavā rattandhakāratimisāyaṃ abbhokāse nisinno hoti, devo ca ekamekaṃ phusāyati. Atha kho māro pāpimā, bhagavato bhayaṃ chambhitattaṃ lomahaṃsaṃ uppādetukāmo, yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavato avidūre uccāvacā vaṇṇanibhā upadaṃseti, subhā ceva asubhā ca. Atha kho bhagavā ‘‘māro ayaṃ pāpimā’’ iti viditvā māraṃ pāpimantaṃ gāthāhi ajjhabhāsi –
‘‘Saṃsaraṃ dīghamaddhānaṃ, vaṇṇaṃ katvā subhāsubhaṃ;
Alaṃ te tena pāpima, nihato tvamasi antaka.
‘‘Ye ca kāyena vācāya, manasā ca susaṃvutā;
Na te māravasānugā, na te mārassa baddhagū’’ [baddhabhū (ka.), paccagū (sī. syā. kaṃ. pī.)] ti.
Atha kho māro…pe… tatthevantaradhāyīti.
已对照

四、第一魔之罥索经

4. Paṭhamamārapāsasuttaṃ
140PTS 1.105已对照

一百四十、如是我闻——一时,世尊住在波罗奈仙人堕处鹿野苑。在那里,世尊召唤诸比丘:“诸比丘。”“尊者。”那些比丘应诺世尊。世尊这样说——

“诸比丘,我由如理作意、由如理正勤,达到了无上解脱,作证了无上解脱。诸比丘,你们也要由如理作意、由如理正勤,达到无上解脱,作证无上解脱。”那时,魔波旬来到世尊之处;到了之后,以偈对世尊说——

“你被魔之罥索所缚——凡天上的、人间的[罥索];

你被魔缚所缚,沙门,你逃不出我。”

“我已从魔之罥索解脱——凡天上的、人间的[罥索];

我已从魔缚解脱,终结者,你已被击败。”

那时,魔波旬……乃至……就在那里隐没了。

140. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā bārāṇasiyaṃ viharati isipatane migadāye. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
‘‘Mayhaṃ kho, bhikkhave, yoniso manasikārā yoniso sammappadhānā anuttarā vimutti anuppattā, anuttarā vimutti sacchikatā. Tumhepi, bhikkhave, yoniso manasikārā yoniso sammappadhānā anuttaraṃ vimuttiṃ anupāpuṇātha, anuttaraṃ vimuttiṃ sacchikarothā’’ti. Atha kho māro pāpimā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
‘‘Baddhosi mārapāsena, ye dibbā ye ca mānusā;
Mārabandhanabaddhosi, na me samaṇa mokkhasī’’ti.
‘‘Muttāhaṃ [muttohaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] mārapāsena, ye dibbā ye ca mānusā;
Mārabandhanamuttomhi, nihato tvamasi antakā’’ti.
Atha kho māro pāpimā…pe… tatthevantaradhāyīti.
已对照

五、第二魔之罥索经

5. Dutiyamārapāsasuttaṃ
141PTS 1.106缅 1.107已对照

一百四十一、一时,世尊住在波罗奈仙人堕处鹿野苑。在那里,世尊召唤诸比丘:“诸比丘。”“尊者。”那些比丘应诺世尊。世尊这样说——

“诸比丘,我已从一切罥索解脱——凡天上的、人间的[罥索]。诸比丘,你们也已从一切罥索解脱——凡天上的、人间的[罥索]。诸比丘,你们游行去吧,为众人的利益,为众人的安乐,出于对世间的悲愍,为诸天与人的义利、利益与安乐;不要两人同行一路。诸比丘,你们要教导初善、中善、后善,有义、有文的法,宣说全然圆满遍净的梵行。有少尘垢性的众生,因不闻法而衰退;[若得闻法,]他们将成为法的了知者。诸比丘,我也要前往优楼频螺的军村说法。”那时,魔波旬来到世尊之处;到了之后,以偈对世尊说——

“你被一切罥索所缚——凡天上的、人间的[罥索];

你被大缚所缚,沙门,你逃不出我。”

“我已从一切罥索解脱——凡天上的、人间的[罥索];

我已从大缚解脱,终结者,你已被击败。”

那时,魔波旬……乃至……就在那里隐没了。

141. Ekaṃ samayaṃ bhagavā bārāṇasiyaṃ viharati isipatane migadāye. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
‘‘Muttāhaṃ, bhikkhave, sabbapāsehi ye dibbā ye ca mānusā. Tumhepi, bhikkhave, muttā sabbapāsehi ye dibbā ye ca mānusā. Caratha, bhikkhave, cārikaṃ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Mā ekena dve agamittha. Desetha, bhikkhave, dhammaṃ ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāsetha. Santi sattā apparajakkhajātikā, assavanatā dhammassa parihāyanti. Bhavissanti dhammassa aññātāro. Ahampi, bhikkhave, yena uruvelā senānigamo tenupasaṅkamissāmi dhammadesanāyā’’ti. Atha kho māro pāpimā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
‘‘Baddhosi sabbapāsehi, ye dibbā ye ca mānusā;
Mahābandhanabaddhosi, na me samaṇa mokkhasī’’ti.
‘‘Muttāhaṃ sabbapāsehi, ye dibbā ye ca mānusā;
Mahābandhanamuttomhi, nihato tvamasi antakā’’ti.
Atha kho māro pāpimā…pe… tatthevantaradhāyīti.
已对照

六、蛇经

6. Sappasuttaṃ
142PTS 1.107缅 1.108已对照

一百四十二、如是我闻——一时,世尊住在王舍城竹林迦兰陀园。那时,世尊在夜晚令人目盲的黑暗中坐在露地,天也一点一滴地下着雨。

那时,魔波旬想要令世尊生起怖畏、惊愕、身毛竖立,化现巨大的蛇王之形,来到世尊之处。犹如巨大的独木舟,它的身就是那样;犹如巨大的酿酒者的席,它的颈冠就是那样;犹如巨大的憍萨罗[王]的铜盘,它的眼就是那样;犹如天雷鸣时闪电迸出,它的舌从口中迸出就是那样;犹如鼓动铁匠的风箱时有声音,它的出入息之声就是那样。

那时,世尊知道了“这是魔波旬”之后,以诸偈对魔波旬说——

“凡亲近诸空舍者,

为了卧息——那自身制御的牟尼;

他应在那里放舍而行,

因为那对如此者是相称的。

“游行者多,可怖者多,

又有虻与爬虫众多;

他在那里连一根毛也不动,

那入于空屋的大牟尼。

“纵使天空裂开、大地震动,

或一切众生都惊怖;

纵使[有人]把箭抵向胸膛,

诸佛不于诸所依中作庇护。”

那时,魔波旬[想]:“世尊知道我了,善逝知道我了。”——痛苦、忧恼,就在那里隐没了。

142. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Tena kho pana samayena bhagavā rattandhakāratimisāyaṃ abbhokāse nisinno hoti, devo ca ekamekaṃ phusāyati.
Atha kho māro pāpimā bhagavato bhayaṃ chambhitattaṃ lomahaṃsaṃ uppādetukāmo mahantaṃ sapparājavaṇṇaṃ abhinimminitvā yena bhagavā tenupasaṅkami. Seyyathāpi nāma mahatī ekarukkhikā nāvā, evamassa kāyo hoti. Seyyathāpi nāma mahantaṃ soṇḍikākiḷañjaṃ, evamassa phaṇo hoti. Seyyathāpi nāma mahatī kosalikā kaṃsapāti, evamassa akkhīni bhavanti. Seyyathāpi nāma deve gaḷagaḷāyante vijjullatā niccharanti, evamassa mukhato jivhā niccharati. Seyyathāpi nāma kammāragaggariyā dhamamānāya saddo hoti, evamassa assāsapassāsānaṃ saddo hoti.
Atha kho bhagavā ‘‘māro ayaṃ pāpimā’’ iti viditvā māraṃ pāpimantaṃ gāthāhi ajjhabhāsi –
‘‘Yo suññagehāni sevati,
Seyyo so muni attasaññato;
Vossajja careyya tattha so,
Patirūpañhi tathāvidhassa taṃ.
‘‘Carakā bahū bheravā bahū,
Atho ḍaṃsasarīsapā [ḍaṃsa siriṃsapā (sī. syā. kaṃ. pī.)] bahū;
Lomampi na tattha iñjaye,
Suññāgāragato mahāmuni.
‘‘Nabhaṃ phaleyya pathavī caleyya,
Sabbepi pāṇā uda santaseyyuṃ;
Sallampi ce urasi pakappayeyyuṃ,
Upadhīsu tāṇaṃ na karonti buddhā’’ti.
Atha kho māro pāpimā ‘‘jānāti maṃ bhagavā, jānāti maṃ sugato’’ti dukkhī dummano tatthevantaradhāyīti.
已对照

七、睡眠经

7. Supatisuttaṃ
143已对照

一百四十三、一时,世尊住在王舍城竹林迦兰陀园。那时,世尊在露地经行了大半夜,在夜的破晓时分洗了脚,进入住处,以右胁作狮子卧,足足相叠,具念、正知,作意起身之想。那时,魔波旬来到世尊之处;到了之后,以偈对世尊说——

“你睡什么?你为何睡呢?

你为何这样睡,如失福者一般;

你以为‘[得了]空屋’而睡,

太阳已升起,你为何这样睡?”

“凡罗网般的、贪着的

渴爱——引往任何处的——已不存在者,

由于一切所依已尽灭,[那]佛陀

睡了——魔啊,这与你何干?”

那时,魔波旬……乃至……就在那里隐没了。

143. Ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Atha kho bhagavā bahudevarattiṃ abbhokāse caṅkamitvā rattiyā paccūsasamayaṃ pāde pakkhāletvā vihāraṃ pavisitvā dakkhiṇena passena sīhaseyyaṃ kappesi pāde pādaṃ accādhāya sato sampajāno uṭṭhānasaññaṃ manasi karitvā. Atha kho māro pāpimā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
‘‘Kiṃ soppasi kiṃ nu soppasi,
Kimidaṃ soppasi dubbhago [dubbhato (syā. kaṃ.), dubbhayo (pī.)] viya;
Suññamagāranti soppasi,
Kimidaṃ soppasi sūriye uggate’’ti.
‘‘Yassa jālinī visattikā,
Taṇhā natthi kuhiñci netave;
Sabbūpadhiparikkhayā buddho,
Soppati kiṃ tavettha mārā’’ti.
Atha kho māro pāpimā…pe… tatthevantaradhāyīti.
已对照

八、欢喜经

8. Nandatisuttaṃ
144缅 1.109已对照

一百四十四、如是我闻——一时,世尊住在舍卫城祇树林给孤独园。那时,魔波旬来到世尊之处;到了之后,在世尊面前说了这首偈——

144. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho māro pāpimā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –
已对照

“有子者因诸子而欢喜,有牛者也同样因诸牛而欢喜;

‘‘Nandati puttehi puttimā, gomā gobhi tatheva nandati;
PTS 1.108已对照

诸所依(upadhi)是人的欢喜[处],无所依者则不欢喜。”

Upadhīhi narassa nandanā, na hi so nandati yo nirūpadhī’’ti.
已对照

“有子者因诸子而忧愁,有牛者也同样因诸牛而忧愁;

‘‘Socati puttehi puttimā, gomā gobhi tatheva socati;
已对照

诸所依是人的忧愁[处],无所依者则不忧愁。”

Upadhīhi narassa socanā, na hi so socati yo nirūpadhī’’ti.
已对照

那时,魔波旬[想]:“世尊知道我了,善逝知道我了。”——痛苦、忧恼,就在那里隐没了。

Atha kho māro pāpimā ‘‘jānāti maṃ bhagavā, jānāti maṃ sugato’’ti dukkhī dummano tatthevantaradhāyīti.
已对照

九、第一寿命经

9. Paṭhamaāyusuttaṃ
145已对照

一百四十五、如是我闻——一时,世尊住在王舍城竹林迦兰陀园。在那里,世尊召唤诸比丘:“诸比丘。”“尊者。”那些比丘应诺世尊。世尊这样说——

“诸比丘,人的寿命是短少的。来世是必去的,应当作善,应当行梵行。已生者没有不死的。诸比丘,凡长寿者,[也只活]一百年,或稍多一点。”

那时,魔波旬来到世尊之处;到了之后,以偈对世尊说——

“人的寿命是长的,善人不应轻视它;

应如饮饱了奶的[婴儿]一般而行,死不会到来。”

“人的寿命是短的,善人应轻视它;

应如头上着火者一般而行,没有死不来的。”

那时,魔……乃至……就在那里隐没了。

145. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
‘‘Appamidaṃ, bhikkhave, manussānaṃ āyu. Gamanīyo samparāyo, kattabbaṃ kusalaṃ, caritabbaṃ brahmacariyaṃ. Natthi jātassa amaraṇaṃ. Yo, bhikkhave, ciraṃ jīvati, so vassasataṃ appaṃ vā bhiyyo’’ti.
Atha kho māro pāpimā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
‘‘Dīghamāyu manussānaṃ, na naṃ hīḷe suporiso;
Careyya khīramattova, natthi maccussa āgamo’’ti.
‘‘Appamāyu manussānaṃ, hīḷeyya naṃ suporiso;
Careyyādittasīsova, natthi maccussa nāgamo’’ti.
Atha kho māro…pe… tatthevantaradhāyīti.
已对照

十、第二寿命经

10. Dutiyaāyusuttaṃ
146缅 1.110已对照

一百四十六、如是我闻——一时,世尊住在王舍城竹林迦兰陀园。在那里,世尊……乃至……这样说——

146. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Tatra kho bhagavā…pe… etadavoca –
已对照

“诸比丘,人的寿命是短少的。来世是必去的,应当作善,应当行梵行。已生者没有不死的。诸比丘,凡长寿者,[也只活]一百年,或稍多一点。”

‘‘Appamidaṃ, bhikkhave, manussānaṃ āyu. Gamanīyo samparāyo, kattabbaṃ kusalaṃ, caritabbaṃ brahmacariyaṃ. Natthi jātassa amaraṇaṃ. Yo, bhikkhave, ciraṃ jīvati, so vassasataṃ appaṃ vā bhiyyo’’ti.
已对照

那时,魔波旬来到世尊之处;到了之后,以偈对世尊说——

Atha kho māro pāpimā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
PTS 1.109已对照

“昼夜不流逝,命不止息;

‘‘Nāccayanti ahorattā, jīvitaṃ nūparujjhati;
已对照

有死者的寿命随之旋转,如轮辋[随]车辕。”

Āyu anupariyāyati, maccānaṃ nemīva rathakubbara’’nti.
已对照

“昼夜在流逝,命在止息;

‘‘Accayanti ahorattā, jīvitaṃ uparujjhati;
已对照

有死者的寿命耗尽,如小河之水。”

Āyu khīyati maccānaṃ, kunnadīnaṃva odaka’’nti.
已对照

那时,魔波旬[想]:“世尊知道我了,善逝知道我了。”——痛苦、忧恼,就在那里隐没了。

Atha kho māro pāpimā ‘‘jānāti maṃ bhagavā, jānāti maṃ sugato’’ti dukkhī dummano tatthevantaradhāyīti.
已对照

第一品。

Paṭhamo vaggo.
已对照

其摄颂——

苦行与象王之形,美丽,以魔之罥索[说了]那两[经];

蛇、睡眠、欢喜,以寿命[说了]另两[经]。

Tassuddānaṃ –
Tapokammañca nāgo ca, subhaṃ pāsena te duve;
Sappo supati nandanaṃ, āyunā apare duveti.
已对照

二、第二品

2. Dutiyavaggo
已对照

一、岩石经

1. Pāsāṇasuttaṃ
147缅 1.111已对照

一百四十七、一时,世尊住在王舍城灵鹫山。那时,世尊在夜晚令人目盲的黑暗中坐在露地,天也一点一滴地下着雨。那时,魔波旬想要令世尊生起怖畏、惊愕、身毛竖立,来到世尊之处;到了之后,在世尊不远处崩裂了巨大的岩石。

147. Ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate. Tena kho pana samayena bhagavā rattandhakāratimisāyaṃ abbhokāse nisinno hoti, devo ca ekamekaṃ phusāyati. Atha kho māro pāpimā bhagavato bhayaṃ chambhitattaṃ lomahaṃsaṃ uppādetukāmo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavato avidūre mahante pāsāṇe padālesi.
已对照

那时,世尊知道了“这是魔波旬”之后,以偈对魔波旬说——

Atha kho bhagavā ‘‘māro ayaṃ pāpimā’’ iti viditvā māraṃ pāpimantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
已对照

“纵使你要震动整个、全部的灵鹫山,

‘‘Sacepi kevalaṃ sabbaṃ, gijjhakūṭaṃ calessasi [gaḷeyyasi (syā. kaṃ.), caleyyāsi (ka.)];
已对照

正解脱的诸佛也全无动摇。”

Neva sammāvimuttānaṃ, buddhānaṃ atthi iñjita’’nti.
已对照

那时,魔波旬[想]:“世尊知道我了,善逝知道我了。”——痛苦、忧恼,就在那里隐没了。

Atha kho māro pāpimā ‘‘jānāti maṃ bhagavā, jānāti maṃ sugato’’ti dukkhī dummano tatthevantaradhāyīti.
已对照

二、为何如狮子经

2. Kinnusīhasuttaṃ
148已对照

一百四十八、一时,世尊住在舍卫城祇树林给孤独园。那时,世尊为大会众所围绕而说法。

148. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena bhagavā mahatiyā parisāya parivuto dhammaṃ deseti.
PTS 1.110已对照

那时,魔波旬这样想:“这位沙门乔达摩为大会众所围绕而说法。我何不为令[会众]失眼而前往沙门乔达摩之处呢?”那时,魔波旬来到世尊之处;到了之后,以偈对世尊说——

Atha kho mārassa pāpimato etadahosi – ‘‘ayaṃ kho samaṇo gotamo mahatiyā parisāya parivuto dhammaṃ deseti. Yaṃnūnāhaṃ yena samaṇo gotamo tenupasaṅkameyyaṃ vicakkhukammāyā’’ti. Atha kho māro pāpimā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
已对照

“你为何如狮子般吼叫,在会众中无所畏惧?

‘‘Kinnu sīhova nadasi, parisāyaṃ visārado;
已对照

因为你是有对手的,你以为[自己]是已得胜者吗?”

Paṭimallo hi te atthi, vijitāvī nu maññasī’’ti.
已对照

“诸大雄确实在诸会众中无所畏惧地吼叫,

‘‘Nadanti ve mahāvīrā, parisāsu visāradā;
已对照

已得力的诸如来,已渡世间之贪着。”

Tathāgatā balappattā, tiṇṇā loke visattika’’nti.
已对照

那时,魔波旬[想]:“世尊知道我了,善逝知道我了。”——痛苦、忧恼,就在那里隐没了。

Atha kho māro pāpimā ‘‘jānāti maṃ bhagavā, jānāti maṃ sugato’’ti dukkhī dummano tatthevantaradhāyīti.
已对照

三、石片经

3. Sakalikasuttaṃ
149PTS 1.111缅 1.112已对照

一百四十九、如是我闻——一时,世尊住在王舍城马达古奇(Maddakucchi)的鹿野苑(Migadāya)。当时,世尊的脚被石片(sakalikā)所伤。世尊有猛烈的[苦]受在转起——身体的诸受,苦、剧、粗、辛辣、不悦、不合意;世尊具念、正知地忍受它们,不为所恼。于是世尊把僧伽梨(saṅghāṭi)叠作四层而敷设,以右胁作狮子卧,足足相叠,具念、正知。那时,魔波旬来到世尊之处;到了之后,以偈对世尊说——

“你是因愚钝而卧,还是醉于作诗?

难道你的事务不众多吗;

独自在远离的卧坐处,

面带睡意,你为何这样睡着?”

“我不是因愚钝而卧,也不是醉于作诗,

我已到达目标,忧愁已离;

独自在远离的卧坐处,

我怜悯一切众生而卧。

“即使那些箭已刺入胸中、

心脏一再颤动的人,

他们带着箭,在此也得入睡;

那么,已离箭的我为何不睡?

“醒着时我不忧惧,也不怕入睡,

日夜不折磨我;

我不见世间任何处有损失,

所以我怜悯一切众生而睡。”

那时,魔波旬[想]:“世尊知道我了,善逝知道我了。”——痛苦、忧恼,就在那里隐没了。

149. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati maddakucchismiṃ migadāye. Tena kho pana samayena bhagavato pādo sakalikāya khato hoti, bhusā sudaṃ bhagavato vedanā vattanti sārīrikā dukkhā tibbā kharā kaṭukā asātā amanāpā. Tā sudaṃ bhagavā sato sampajāno adhivāseti avihaññamāno. Atha kho bhagavā catugguṇaṃ saṅghāṭiṃ paññapetvā dakkhiṇena passena sīhaseyyaṃ kappesi pāde pādaṃ accādhāya sato sampajāno. Atha kho māro pāpimā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
‘‘Mandiyā nu kho sesi udāhu kāveyyamatto,
Atthā nu te sampacurā na santi;
Eko vivitte sayanāsanamhi,
Niddāmukho kimidaṃ soppase vā’’ti.
‘‘Na mandiyā sayāmi nāpi kāveyyamatto,
Atthaṃ sameccāhamapetasoko;
Eko vivitte sayanāsanamhi,
Sayāmahaṃ sabbabhūtānukampī.
‘‘Yesampi sallaṃ urasi paviṭṭhaṃ,
Muhuṃ muhuṃ hadayaṃ vedhamānaṃ;
Tepīdha soppaṃ labhare sasallā,
Tasmā ahaṃ na supe vītasallo.
‘‘Jaggaṃ na saṅke napi bhemi sottuṃ,
Rattindivā nānutapanti māmaṃ;
Hāniṃ na passāmi kuhiñci loke,
Tasmā supe sabbabhūtānukampī’’ti.
Atha kho māro pāpimā ‘‘jānāti maṃ bhagavā, jānāti maṃ sugato’’ti dukkhī dummano tatthevantaradhāyīti.
已对照

四、相称经

4. Patirūpasuttaṃ
150已对照

一百五十、一时,世尊住在憍萨罗国一娑罗婆罗门村。那时,世尊为大在家会众所围绕而说法。

150. Ekaṃ samayaṃ bhagavā kosalesu viharati ekasālāyaṃ brāhmaṇagāme. Tena kho pana samayena bhagavā mahatiyā gihiparisāya parivuto dhammaṃ deseti.
缅 1.113已对照

那时,魔波旬这样想:“这位沙门乔达摩为大在家会众所围绕而说法。我何不为令[会众]失眼而前往沙门乔达摩之处呢?”那时,魔波旬来到世尊之处;到了之后,以偈对世尊说——

Atha kho mārassa pāpimato etadahosi – ‘‘ayaṃ kho samaṇo gotamo mahatiyā gihiparisāya parivuto dhammaṃ deseti. Yaṃnūnāhaṃ yena samaṇo gotamo tenupasaṅkameyyaṃ vicakkhukammāyā’’ti. Atha kho māro pāpimā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
已对照

“这与你不相称,[即]你教诫他人;

‘‘Netaṃ tava patirūpaṃ, yadaññamanusāsasi;
已对照

行此[事]时,勿粘着于随顺与相违。”

Anurodhavirodhesu, mā sajjittho tadācara’’nti.
已对照

“正觉者怀着利益的悲悯,教诫他人;

‘‘Hitānukampī sambuddho, yadaññamanusāsati;
已对照

如来已从随顺与相违中解脱。”

Anurodhavirodhehi, vippamutto tathāgato’’ti.
已对照

那时,魔波旬[想]:“世尊知道我了,善逝知道我了。”——痛苦、忧恼,就在那里隐没了。

Atha kho māro pāpimā ‘‘jānāti maṃ bhagavā, jānāti maṃ sugato’’ti dukkhī dummano tatthevantaradhāyīti.
已对照

五、意经

5. Mānasasuttaṃ
151已对照

一百五十一、如是我闻——一时,世尊住在舍卫城祇树林给孤独园。那时,魔波旬来到世尊之处;到了之后,以偈对世尊说——

151. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho māro pāpimā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
已对照

“飞行于空中的罥索,这游行着的意之[罥索];

‘‘Antalikkhacaro pāso, yvāyaṃ carati mānaso;
已对照

我要以它缚住你,沙门,你逃不出我。”

Tena taṃ bādhayissāmi, na me samaṇa mokkhasī’’ti.
已对照

“色、声、味、香,以及悦意的触;

‘‘Rūpā saddā rasā gandhā, phoṭṭhabbā ca manoramā;
已对照

于此,我的意欲已离去,终结者,你已被击败。”

Ettha me vigato chando, nihato tvamasi antakā’’ti.
已对照

那时,魔波旬[想]:“世尊知道我了,善逝知道我了。”——痛苦、忧恼,就在那里隐没了。

Atha kho māro pāpimā ‘‘jānāti maṃ bhagavā, jānāti maṃ sugato’’ti dukkhī dummano tatthevantaradhāyīti.
已对照

六、钵经

6. Pattasuttaṃ
152PTS 1.112缅 1.114已对照

一百五十二、因缘在舍卫城。那时,世尊就五取蕴,以法语对诸比丘开示、劝导、激励、令欢喜。那些比丘作成有所求、作意、以全心贯注、侧耳而听法。

那时,魔波旬这样想:“这位沙门乔达摩就五取蕴,以法语对诸比丘开示、劝导、激励、令欢喜。那些比丘作成有所求、作意、以全心贯注、侧耳而听法。我何不为令[他们]失眼而前往沙门乔达摩之处呢?”

那时,有许多钵放置在露地。那时,魔波旬化现公牛之形,走向那些钵[所在]之处。那时,某位比丘对另一位比丘这样说——“比丘,比丘,那头公牛会打破钵的!”这样说时,世尊对那位比丘这样说——“比丘,那不是公牛。那是魔波旬,为令你们失眼而来。”那时,世尊知道了“这是魔波旬”之后,以偈对魔波旬说——

“色、所受、想,识,以及凡有为者——

这不是我,这不是我的,如是于彼离贪。

“如是离贪、自身安稳、超越一切结者,

魔军在一切处遍寻也未找到[他]。”

那时,魔波旬……乃至……就在那里隐没了。

152. Sāvatthinidānaṃ. Tena kho pana samayena bhagavā pañcannaṃ upādānakkhandhānaṃ upādāya bhikkhūnaṃ dhammiyā kathāya sandasseti samādapeti [samādāpeti (?)] samuttejeti sampahaṃseti. Te ca bhikkhū aṭṭhiṃ katvā [aṭṭhikatvā (sī. syā. kaṃ. pī.)] manasi katvā sabbacetasā [sabbacetaso (sī. syā. kaṃ. pī.), sabbaṃ cetasā (ka.)] samannāharitvā ohitasotā dhammaṃ suṇanti.
Atha kho mārassa pāpimato etadahosi – ‘‘ayaṃ kho samaṇo gotamo pañcannaṃ upādānakkhandhānaṃ upādāya bhikkhūnaṃ dhammiyā kathāya sandasseti samādapeti samuttejeti sampahaṃseti. Te ca bhikkhū aṭṭhiṃ katvā manasi katvā sabbacetasā samannāharitvā ohitasotā dhammaṃ suṇanti. Yaṃnūnāhaṃ yena samaṇo gotamo tenupasaṅkameyyaṃ vicakkhukammāyā’’ti.
Tena kho pana samayena sambahulā pattā abbhokāse nikkhittā honti. Atha kho māro pāpimā balībaddavaṇṇaṃ abhinimminitvā yena te pattā tenupasaṅkami. Atha kho aññataro bhikkhu aññataraṃ bhikkhuṃ etadavoca – ‘‘bhikkhu, bhikkhu, eso balībaddo patte bhindeyyā’’ti. Evaṃ vutte bhagavā taṃ bhikkhuṃ etadavoca – ‘‘na so, bhikkhu, balībaddo. Māro eso pāpimā tumhākaṃ vicakkhukammāya āgato’’ti. Atha kho bhagavā ‘‘māro ayaṃ pāpimā’’ iti viditvā māraṃ pāpimantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
‘‘Rūpaṃ vedayitaṃ saññā, viññāṇaṃ yañca saṅkhataṃ;
Nesohamasmi netaṃ me, evaṃ tattha virajjati.
‘‘Evaṃ virattaṃ khemattaṃ, sabbasaṃyojanātigaṃ;
Anvesaṃ sabbaṭṭhānesu, mārasenāpi nājjhagā’’ti.
Atha kho māro pāpimā…pe… tatthevantaradhāyīti.
已对照

七、六触处经

7. Chaphassāyatanasuttaṃ
153PTS 1.113缅 1.115已对照

一百五十三、一时,世尊住在毘舍离大林重阁讲堂。那时,世尊就六触处,以法语对诸比丘开示、劝导、激励、令欢喜。那些比丘作成有所求、作意、以全心贯注、侧耳而听法。

那时,魔波旬这样想:“这位沙门乔达摩就六触处,以法语对诸比丘开示、劝导、激励、令欢喜。那些比丘作成有所求、作意、以全心贯注、侧耳而听法。我何不为令[他们]失眼而前往沙门乔达摩之处呢?”那时,魔波旬来到世尊之处;到了之后,在世尊不远处发出巨大的怖骇之声,大地仿佛裂开一般。那时,某位比丘对另一位比丘这样说——“比丘,比丘,这大地仿佛要裂开了!”这样说时,世尊对那位比丘这样说——“比丘,这大地并没有裂开。那是魔波旬,为令你们失眼而来。”那时,世尊知道了“这是魔波旬”之后,以偈对魔波旬说——

“色、声、味、香、触,以及一切法——

这是可怕的世间之饵,世间于此迷醉。

“具念的佛陀弟子超越了这[一切],

超越魔之领域,如太阳一般光耀。”

那时,魔波旬……乃至……就在那里隐没了。

153. Ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. Tena kho pana samayena bhagavā channaṃ phassāyatanānaṃ upādāya bhikkhūnaṃ dhammiyā kathāya sandasseti samādapeti samuttejeti sampahaṃseti. Te ca bhikkhū aṭṭhiṃ katvā manasi katvā sabbacetasā samannāharitvā ohitasotā dhammaṃ suṇanti.
Atha kho mārassa pāpimato etadahosi – ‘‘ayaṃ kho samaṇo gotamo channaṃ phassāyatanānaṃ upādāya bhikkhūnaṃ dhammiyā kathāya sandasseti samādapeti samuttejeti sappahaṃseti. Te ca bhikkhū aṭṭhiṃ katvā manasi katvā sabbacetasā samannāharitvā ohitasotā dhammaṃ suṇanti. Yaṃnūnāhaṃ yena samaṇo gotamo tenupasaṅkameyyaṃ vicakkhukammāyā’’ti. Atha kho māro pāpimā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavato avidūre mahantaṃ bhayabheravaṃ saddamakāsi, apissudaṃ pathavī maññe undrīyati [udrīyati (sī. syā. kaṃ. pī) u + dara + ya + ti = udrīyati]. Atha kho aññataro bhikkhu aññataraṃ bhikkhuṃ etadavoca – ‘‘bhikkhu, bhikkhu, esā pathavī maññe undrīyatī’’ti. Evaṃ vutte, bhagavā taṃ bhikkhuṃ etadavoca – ‘‘nesā bhikkhu pathavī undrīyati. Māro eso pāpimā tumhākaṃ vicakkhukammāya āgato’’ti. Atha kho bhagavā ‘‘māro ayaṃ pāpimā’’ iti viditvā māraṃ pāpimantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
‘‘Rūpā saddā rasā gandhā, phassā dhammā ca kevalā;
Etaṃ lokāmisaṃ ghoraṃ, ettha loko vimucchito.
‘‘Etañca samatikkamma, sato buddhassa sāvako;
Māradheyyaṃ atikkamma, ādiccova virocatī’’ti.
Atha kho māro pāpimā…pe… tatthevantaradhāyīti.
已对照

八、团食经

8. Piṇḍasuttaṃ
154PTS 1.114已对照

一百五十四、一时,世尊住在摩揭陀[国]五娑罗(Pañcasālā)婆罗门村。那时,在五娑罗婆罗门村,少女们有赠礼(pāhunaka)[往来]。那时,世尊于上午穿好[下衣],取了钵与衣,入五娑罗婆罗门村乞食。那时,五娑罗的婆罗门居士们被魔波旬附入了:“但愿沙门乔达摩得不到团食(piṇḍa)。”

154. Ekaṃ samayaṃ bhagavā magadhesu viharati pañcasālāyaṃ brāhmaṇagāme. Tena kho pana samayena pañcasālāyaṃ brāhmaṇagāme kumārikānaṃ pāhunakāni bhavanti. Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya pañcasālaṃ brāhmaṇagāmaṃ piṇḍāya pāvisi. Tena kho pana samayena pañcasāleyyakā brāhmaṇagahapatikā mārena pāpimatā anvāviṭṭhā bhavanti – mā samaṇo gotamo piṇḍamalatthāti.
缅 1.116已对照

那时,世尊以洗净的钵入五娑罗婆罗门村乞食,[又]以同样洗净的钵返回。那时,魔波旬来到世尊之处;到了之后,对世尊这样说——“沙门,你得到团食了吗?”“波旬,你岂不是这样做了,使我得不到团食?”“那么,尊者,请世尊第二次入五娑罗婆罗门村乞食。我会这样做,使世尊得到团食。”

Atha kho bhagavā yathādhotena pattena pañcasālaṃ brāhmaṇagāmaṃ piṇḍāya pāvisi tathādhotena [yathādhotena (?)] pattena paṭikkami. Atha kho māro pāpimā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘api tvaṃ, samaṇa, piṇḍamalatthā’’ti? ‘‘Tathā nu tvaṃ, pāpima, akāsi yathāhaṃ piṇḍaṃ na labheyya’’nti. ‘‘Tena hi, bhante, bhagavā dutiyampi pañcasālaṃ brāhmaṇagāmaṃ piṇḍāya pavisatu. Tathāhaṃ karissāmi yathā bhagavā piṇḍaṃ lacchatī’’ti.
已对照

“魔生出了非福,冒犯了那如来;

‘‘Apuññaṃ pasavi māro, āsajja naṃ tathāgataṃ;
已对照

波旬,你难道以为,我的恶不会成熟?

Kiṃ nu maññasi pāpima, na me pāpaṃ vipaccati.
已对照

“我们实在活得极为安乐,我们没有任何障(kiñcana);

‘‘Susukhaṃ vata jīvāma, yesaṃ no natthi kiñcanaṃ;
已对照

我们将以喜为食,犹如光音天诸天。”

Pītibhakkhā bhavissāma, devā ābhassarā yathā’’ti.
已对照

那时,魔波旬[想]:“世尊知道我了,善逝知道我了。”——痛苦、忧恼,就在那里隐没了。

Atha kho māro pāpimā ‘‘jānāti maṃ bhagavā, jānāti maṃ sugato’’ti dukkhī dummano tatthevantaradhāyīti.
已对照

九、农夫经

9. Kassakasuttaṃ
155PTS 1.115缅 1.117已对照

一百五十五、因缘在舍卫城。那时,世尊以与涅槃相关的法语对诸比丘开示、劝导、激励、令欢喜。那些比丘作成有所求、作意、以全心贯注、侧耳而听法。

那时,魔波旬这样想:“这位沙门乔达摩以与涅槃相关的法语对诸比丘……乃至……我何不为扰乱[他们]的眼目(vicakkhukamma)而去沙门乔达摩那里呢?”那时,魔波旬化作农夫之形,把大犁扛在肩上,拿着长的赶牛棒,头发蓬乱,穿着麻布衣,双脚沾满泥,来到世尊之处;到了之后,对世尊这样说——“沙门,你看见公牛了吗?”“波旬,你要公牛做什么?”“沙门,眼正是我的,色是我的,眼触识处是我的。沙门,你要去哪里才能逃出我?沙门,耳正是我的,声是我的……乃至……沙门,鼻正是我的,香是我的;沙门,舌正是我的,味是我的;沙门,身正是我的,所触是我的;沙门,意正是我的,法是我的,意触识处是我的。沙门,你要去哪里才能逃出我?”

“波旬,眼正是你的,色是你的,眼触识处是你的。波旬,凡是没有眼、没有色、没有眼触识处之处,波旬,那里是你去不到的。波旬,耳正是你的,声是你的,耳触识处是你的。波旬,凡是没有耳、没有声、没有耳触识处之处,波旬,那里是你去不到的。波旬,鼻正是你的,香是你的,鼻触识处是你的。波旬,凡是没有鼻、没有香、没有鼻触识处之处,波旬,那里是你去不到的。波旬,舌正是你的,味是你的,舌触识处是你的……乃至……波旬,身正是你的,所触是你的,身触识处是你的……乃至……波旬,意正是你的,法是你的,意触识处是你的。波旬,凡是没有意、没有法、没有意触识处之处,波旬,那里是你去不到的。”

“凡[人们]说‘这是我的’的[东西],以及凡说‘我的’的人;

若你的心在此,沙门,你逃不出我。”

“凡[人们]说的[东西],那不是我的;凡说的人,他们不是我;

波旬,你当这样知道:你连我的道路也看不见。”

那时,魔波旬……乃至……就在那里隐没了。

155. Sāvatthinidānaṃ. Tena kho pana samayena bhagavā bhikkhūnaṃ nibbānapaṭisaṃyuttāya dhammiyā kathāya sandasseti samādapeti samuttejeti sampahaṃseti. Te ca bhikkhū aṭṭhiṃ katvā manasi katvā sabbacetasā samannāharitvā ohitasotā dhammaṃ suṇanti.
Atha kho mārassa pāpimato etadahosi – ‘‘ayaṃ kho samaṇo gotamo bhikkhūnaṃ nibbānapaṭisaṃyuttāya dhammiyā kathāya…pe… yaṃnūnāhaṃ yena samaṇo gotamo tenupasaṅkameyyaṃ vicakkhukammāyā’’ti. Atha kho māro pāpimā kassakavaṇṇaṃ abhinimminitvā mahantaṃ naṅgalaṃ khandhe karitvā dīghapācanayaṭṭhiṃ gahetvā haṭahaṭakeso sāṇasāṭinivattho kaddamamakkhitehi pādehi yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘api, samaṇa, balībadde addasā’’ti? ‘‘Kiṃ pana, pāpima, te balībaddehī’’ti? ‘‘Mameva, samaṇa, cakkhu, mama rūpā, mama cakkhusamphassaviññāṇāyatanaṃ. Kuhiṃ me, samaṇa, gantvā mokkhasi? Mameva, samaṇa, sotaṃ, mama saddā…pe… mameva, samaṇa, ghānaṃ, mama gandhā; mameva, samaṇa, jivhā, mama rasā; mameva, samaṇa, kāyo, mama phoṭṭhabbā; mameva, samaṇa, mano, mama dhammā, mama manosamphassaviññāṇāyatanaṃ. Kuhiṃ me, samaṇa, gantvā mokkhasī’’ti?
‘‘Taveva, pāpima, cakkhu, tava rūpā, tava cakkhusamphassaviññāṇāyatanaṃ. Yattha ca kho, pāpima, natthi cakkhu, natthi rūpā, natthi cakkhusamphassaviññāṇāyatanaṃ, agati tava tattha, pāpima. Taveva, pāpima, sotaṃ, tava saddā, tava sotasamphassaviññāṇāyatanaṃ. Yattha ca kho, pāpima, natthi sotaṃ, natthi saddā, natthi sotasamphassaviññāṇāyatanaṃ, agati tava tattha, pāpima. Taveva, pāpima, ghānaṃ, tava gandhā, tava ghānasamphassaviññāṇāyatanaṃ. Yattha ca kho, pāpima, natthi ghānaṃ, natthi gandhā, natthi ghānasamphassaviññāṇāyatanaṃ, agati tava tattha, pāpima. Taveva, pāpima, jivhā, tava rasā, tava jivhāsamphassaviññāṇāyatanaṃ…pe… taveva, pāpima, kāyo, tava phoṭṭhabbā, tava kāyasamphassaviññāṇāyatanaṃ…pe… taveva, pāpima, mano, tava dhammā, tava manosamphassaviññāṇāyatanaṃ. Yattha ca kho, pāpima, natthi mano, natthi dhammā, natthi manosamphassaviññāṇāyatanaṃ, agati tava tattha, pāpimā’’ti.
‘‘Yaṃ vadanti mama yidanti, ye vadanti mamanti ca;
Ettha ce te mano atthi, na me samaṇa mokkhasī’’ti.
‘‘Yaṃ vadanti na taṃ mayhaṃ, ye vadanti na te ahaṃ;
Evaṃ pāpima jānāhi, na me maggampi dakkhasī’’ti.
Atha kho māro pāpimā…pe… tatthevantaradhāyīti.
已对照

十、治国经

10. Rajjasuttaṃ
156PTS 1.117缅 1.118已对照

一百五十六、一时,世尊住在憍萨罗[国]雪山地区的一间林野小屋。那时,世尊独处静坐时,心中生起了这样的思虑:“能否治理王国——不杀、不令杀,不侵夺、不令侵夺,不忧、不令忧,如法地[治理]呢?”

那时,魔波旬以心了知世尊心中的思虑,来到世尊之处;到了之后,对世尊这样说——“尊者,请世尊治理王国,请善逝治理王国——不杀、不令杀,不侵夺、不令侵夺,不忧、不令忧,如法地[治理]。”“波旬,你在我身上看见了什么,以致你这样对我说:‘尊者,请世尊治理王国,请善逝治理王国——不杀、不令杀,不侵夺、不令侵夺,不忧、不令忧,如法地[治理]’?”“尊者,世尊的四神足是已修习、已多作、已作车乘、已作基地、已确立、已积习、已善精勤的。尊者,世尊若愿意,就能把雪山王胜解为纯是金,而它也就会是金。”

“纵使有山,是金的,全然是黄金的,

即使两倍,对一人也不足,如是了知者应行于平等。

“凡见到苦以及它以何为因缘的人,

那人怎会倾向于诸欲?

了知所依是世间的执著,

人应为调伏正是它而修学。”

那时,魔波旬[想]:“世尊知道我了,善逝知道我了。”——痛苦、忧恼,就在那里隐没了。

156. Ekaṃ samayaṃ bhagavā kosalesu viharati himavantapadese [himavantapasse (sī.)] araññakuṭikāyaṃ. Atha kho bhagavato rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘‘sakkā nu kho rajjaṃ kāretuṃ ahanaṃ aghātayaṃ ajinaṃ ajāpayaṃ asocaṃ asocāpayaṃ dhammenā’’ti?
Atha kho māro pāpimā bhagavato cetasā cetoparivitakkamaññāya yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kāretu, bhante, bhagavā rajjaṃ, kāretu, sugato, rajjaṃ ahanaṃ aghātayaṃ ajinaṃ ajāpayaṃ asocaṃ asocāpayaṃ dhammenā’’ti. ‘‘Kiṃ pana me tvaṃ, pāpima, passasi yaṃ maṃ tvaṃ evaṃ vadesi – ‘kāretu, bhante, bhagavā rajjaṃ, kāretu sugato, rajjaṃ ahanaṃ aghātayaṃ ajinaṃ ajāpayaṃ asocaṃ asocāpayaṃ dhammenā’’’ti? ‘‘Bhagavatā kho, bhante, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā. Ākaṅkhamāno ca, bhante, bhagavā himavantaṃ pabbatarājaṃ suvaṇṇaṃ tveva adhimucceyya suvaṇṇañca panassā’’ti [suvaṇṇapabbatassāti (sī. syā. kaṃ.), suvaṇṇañca pabbatassāti (pī.)].
‘‘Pabbatassa suvaṇṇassa, jātarūpassa kevalo;
Dvittāva nālamekassa, iti vidvā samañcare.
‘‘Yo dukkhamaddakkhi yatonidānaṃ,
Kāmesu so jantu kathaṃ nameyya;
Upadhiṃ viditvā saṅgoti loke,
Tasseva jantu vinayāya sikkhe’’ti.
Atha kho māro pāpimā ‘‘jānāti maṃ bhagavā, jānāti maṃ sugato’’ti dukkhī dummano tatthevantaradhāyīti.
已对照

第二品。

Dutiyo vaggo.
已对照

其摄颂——

岩石、狮子、石片,相称与意;

钵、处、团食,农夫连同治国,这些为十[经]。

Tassuddānaṃ –
Pāsāṇo sīho sakalikaṃ [sakkhalikaṃ (ka.)], patirūpañca mānasaṃ;
Pattaṃ āyatanaṃ piṇḍaṃ, kassakaṃ rajjena te dasāti.
已对照

三、第三品

3. Tatiyavaggo
已对照

一、众多[比丘]经

1. Sambahulasuttaṃ
157PTS 1.118缅 1.119已对照

一百五十七、如是我闻——一时,世尊住在释迦[国]石主(Silāvatī)。那时,众多比丘在世尊不远处不放逸、热勤、自策励而住。那时,魔波旬化作婆罗门之形,[顶着]巨大的发髻团,穿着羚羊皮条衣,衰老、如屋椽般佝偻、喘息呼噜作响,拿着优昙婆罗木杖,来到那些比丘之处;到了之后,对那些比丘这样说——“诸位年少而出家,[正当]年幼、发黑,具足美好的青春,[正当]初期的年龄,未曾在诸欲中游戏过。请诸位享受人间的诸欲。莫舍现见的而追逐有时的。”“婆罗门,我们并不舍现见的而追逐有时的。婆罗门,我们正是舍有时的而追逐现见的。婆罗门,诸欲是世尊所说的有时的、多苦的、多恼的,此中过患更多。此法是现见的、无时的、来见的、引导的、智者应各自证知的。”这样说时,魔波旬垂下头、伸出舌头[舞弄]、在额上现起三叉的皱纹,倚着杖离去了。

那时,那些比丘来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的那些比丘对世尊这样说——“尊者,我们在此于世尊不远处不放逸、热勤、自策励而住。尊者,那时,有一位婆罗门,[顶着]巨大的发髻团,穿着羚羊皮条衣,衰老、如屋椽般佝偻、喘息呼噜作响,拿着优昙婆罗木杖,来到我们之处;到了之后,对我们这样说:‘诸位年少而出家,[正当]年幼、发黑,具足美好的青春,[正当]初期的年龄,未曾在诸欲中游戏过。请诸位享受人间的诸欲。莫舍现见的而追逐有时的。’尊者,这样说时,我们对那位婆罗门这样说:‘婆罗门,我们并不舍现见的而追逐有时的。婆罗门,我们正是舍有时的而追逐现见的。婆罗门,诸欲是世尊所说的有时的、多苦的、多恼的,此中过患更多。此法是现见的、无时的、来见的、引导的、智者应各自证知的。’尊者,这样说时,那位婆罗门垂下头、伸出舌头[舞弄]、在额上现起三叉的皱纹,倚着杖离去了。”

“诸比丘,那不是婆罗门。那是魔波旬为扰乱你们的眼目而来的。”于是,世尊了知这件事之后,在那时说了这首偈——

“凡见到苦以及它以何为因缘的人,

那人怎会倾向于诸欲?

了知所依是世间的执著,

人应为调伏正是它而修学。”

157. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sakkesu viharati silāvatiyaṃ. Tena kho pana samayena sambahulā bhikkhū bhagavato avidūre appamattā ātāpino pahitattā viharanti. Atha kho māro pāpimā brāhmaṇavaṇṇaṃ abhinimminitvā mahantena jaṭaṇḍuvena ajinakkhipanivattho jiṇṇo gopānasivaṅko ghurughurupassāsī udumbaradaṇḍaṃ gahetvā yena te bhikkhū tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā te bhikkhū etadavoca – ‘‘daharā bhavanto pabbajitā susū kāḷakesā bhadrena yobbanena samannāgatā paṭhamena vayasā anikkīḷitāvino kāmesu. Bhuñjantu bhavanto mānusake kāme. Mā sandiṭṭhikaṃ hitvā kālikaṃ anudhāvitthā’’ti. ‘‘Na kho mayaṃ, brāhmaṇa, sandiṭṭhikaṃ hitvā kālikaṃ anudhāvāma. Kālikañca kho mayaṃ, brāhmaṇa, hitvā sandiṭṭhikaṃ anudhāvāma. Kālikā hi, brāhmaṇa, kāmā vuttā bhagavatā bahudukkhā bahupāyāsā, ādīnavo ettha bhiyyo. Sandiṭṭhiko ayaṃ dhammo akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viññūhī’’ti. Evaṃ vutte, māro pāpimā sīsaṃ okampetvā jivhaṃ nillāletvā tivisākhaṃ nalāṭe nalāṭikaṃ vuṭṭhāpetvā daṇḍamolubbha pakkāmi.
Atha kho te bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘idha mayaṃ, bhante, bhagavato avidūre appamattā ātāpino pahitattā viharāma. Atha kho, bhante, aññataro brāhmaṇo mahantena jaṭaṇḍuvena ajinakkhipanivattho jiṇṇo gopānasivaṅko ghurughurupassāsī udumbaradaṇḍaṃ gahetvā yena mayaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā amhe etadavoca – ‘daharā bhavanto pabbajitā susū kāḷakesā bhadrena yobbanena samannāgatā paṭhamena vayasā anikkīḷitāvino kāmesu. Bhuñjantu bhavanto mānusake kāme. Mā sandiṭṭhikaṃ hitvā kālikaṃ anudhāvitthā’ti. Evaṃ vutte, mayaṃ, bhante, taṃ brāhmaṇaṃ etadavocumha – ‘na kho mayaṃ, brāhmaṇa, sandiṭṭhikaṃ hitvā kālikaṃ anudhāvāma. Kālikañca kho mayaṃ, brāhmaṇa, hitvā sandiṭṭhikaṃ anudhāvāma. Kālikā hi, brāhmaṇa, kāmā vuttā bhagavatā bahudukkhā bahupāyāsā, ādīnavo ettha bhiyyo. Sandiṭṭhiko ayaṃ dhammo akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viññūhī’ti. Evaṃ vutte, bhante, so brāhmaṇo sīsaṃ okampetvā jivhaṃ nillāletvā tivisākhaṃ nalāṭe nalāṭikaṃ vuṭṭhāpetvā daṇḍamolubbha pakkanto’’ti.
‘‘Neso, bhikkhave, brāhmaṇo. Māro eso pāpimā tumhākaṃ vicakkhukammāya āgato’’ti. Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ gāthaṃ abhāsi –
‘‘Yo dukkhamaddakkhi yatonidānaṃ,
Kāmesu so jantu kathaṃ nameyya;
Upadhiṃ viditvā saṅgoti loke,
Tasseva jantu vinayāya sikkhe’’ti.
已对照

二、三弥提经

2. Samiddhisuttaṃ
158PTS 1.119已对照

一百五十八、一时,世尊住在释迦[国]石主。那时,具寿三弥提(Samiddhi)在世尊不远处不放逸、热勤、自策励而住。那时,具寿三弥提独处静坐时,心中生起了这样的思虑:“我实有所得,我实所得善——我的导师是阿罗汉、正等正觉者。我实有所得,我实所得善——我在这样善说的法与律中出家。我实有所得,我实所得善——我的同梵行者们持戒、具善法。”那时,魔波旬以心了知具寿三弥提心中的思虑,来到具寿三弥提之处;到了之后,在具寿三弥提不远处发出巨大的怖骇之声,简直就像大地崩裂了一般。

158. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sakkesu viharati silāvatiyaṃ. Tena kho pana samayena āyasmā samiddhi bhagavato avidūre appamatto ātāpī pahitatto viharati. Atha kho āyasmato samiddhissa rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘‘lābhā vata me, suladdhaṃ vata me, yassa me satthā arahaṃ sammāsambuddho. Lābhā vata me, suladdhaṃ vata me, yvāhaṃ evaṃ svākkhāte dhammavinaye pabbajito. Lābhā vata me, suladdhaṃ vata me, yassa me sabrahmacārino sīlavanto kalyāṇadhammā’’ti. Atha kho māro pāpimā āyasmato samiddhissa cetasā cetoparivitakkamaññāya yenāyasmā samiddhi tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmato samiddhissa avidūre mahantaṃ bhayabheravaṃ saddamakāsi, apissudaṃ pathavī maññe undrīyati.
已对照

那时,具寿三弥提来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的具寿三弥提对世尊这样说——“尊者,我在此于世尊不远处不放逸、热勤、自策励而住。尊者,我独处静坐时,心中生起了这样的思虑:‘我实有所得,我实所得善——我的导师是阿罗汉、正等正觉者。我实有所得,我实所得善——我在这样善说的法与律中出家。我实有所得,我实所得善——我的同梵行者们持戒、具善法。’尊者,在我不远处起了巨大的怖骇之声,简直就像大地崩裂了一般。”

Atha kho āyasmā samiddhi yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno āyasmā samiddhi bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘idhāhaṃ, bhante, bhagavato avidūre appamatto ātāpī pahitatto viharāmi. Tassa mayhaṃ, bhante, rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘lābhā vata me, suladdhaṃ vata me, yassa me satthā arahaṃ sammāsambuddho. Lābhā vata me, suladdhaṃ vata me, yvāhaṃ evaṃ svākkhāte dhammavinaye pabbajito. Lābhā vata me, suladdhaṃ vata me, yassa me sabrahmacārino sīlavanto kalyāṇadhammā’ti. Tassa mayhaṃ, bhante, avidūre mahābhayabheravasaddo ahosi, apissudaṃ pathavī maññe undrīyatī’’ti.
PTS 1.120缅 1.121已对照

“三弥提,那不是大地在崩裂。那是魔波旬为扰乱你的眼目而来的。三弥提,你去吧,就在那里不放逸、热勤、自策励而住。”“是的,尊者。”具寿三弥提应诺世尊之后,从座而起,礼敬世尊,右绕之后离去了。具寿三弥提第二次也就在那里不放逸、热勤、自策励而住。具寿三弥提第二次也独处静坐时……乃至……魔波旬第二次也以心了知具寿三弥提心中的思虑……乃至……简直就像大地崩裂了一般。那时,具寿三弥提以偈对魔波旬说——

‘‘Nesā, samiddhi, pathavī undrīyati. Māro eso pāpimā tuyhaṃ vicakkhukammāya āgato. Gaccha tvaṃ, samiddhi, tattheva appamatto ātāpī pahitatto viharāhī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā samiddhi bhagavato paṭissutvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Dutiyampi kho āyasmā samiddhi tattheva appamatto ātāpī pahitatto vihāsi. Dutiyampi kho āyasmato samiddhissa rahogatassa paṭisallīnassa…pe… dutiyampi kho māro pāpimā āyasmato samiddhissa cetasā cetoparivitakkamaññāya…pe… apissudaṃ pathavī maññe undrīyati. Atha kho āyasmā samiddhi māraṃ pāpimantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
已对照

“我出于信心,从家出家为无家者;

‘‘Saddhāyāhaṃ pabbajito, agārasmā anagāriyaṃ;
已对照

我已觉知念与慧,心也善得定;

Sati paññā ca me buddhā, cittañca susamāhitaṃ;
已对照

你尽可随意作出诸形相,你绝不能惊扰我。”

Kāmaṃ karassu rūpāni, neva maṃ byādhayissasī’’ti.
已对照

那时,魔波旬[想]:“三弥提比丘知道我了。”——痛苦、忧恼,就在那里隐没了。

Atha kho māro pāpimā ‘‘jānāti maṃ samiddhi bhikkhū’’ti dukkhī dummano tatthevantaradhāyīti.
已对照

三、瞿低迦经

3. Godhikasuttaṃ
159PTS 1.121缅 1.122已对照

一百五十九、如是我闻——一时,世尊住在王舍城竹林迦兰陀园。那时,具寿瞿低迦(Godhika)住在仙人山侧的黑石。那时,具寿瞿低迦不放逸、热勤、自策励而住,触证了暂时的心解脱(sāmayika cetovimutti)。那时,具寿瞿低迦从那暂时的心解脱退失了。第二次,具寿瞿低迦也不放逸、热勤、自策励而住,触证了暂时的心解脱。第二次,具寿瞿低迦也从那暂时的心解脱退失了。第三次,具寿瞿低迦也不放逸、热勤、自策励而住,触证了暂时的心解脱。第三次,具寿瞿低迦也从那……乃至……退失了。第四次,具寿瞿低迦也不放逸……乃至……触证了[心]解脱。第四次,具寿瞿低迦也从那……乃至……退失了。第五次,具寿瞿低迦也……乃至……触证了心解脱。第五次,具寿……乃至……从[心]解脱退失了。第六次,具寿瞿低迦也不放逸、热勤、自策励而住,触证了暂时的心解脱。第六次,具寿瞿低迦也从那暂时的心解脱退失了。第七次,具寿瞿低迦也不放逸、热勤、自策励而住,触证了暂时的心解脱。

那时,具寿瞿低迦这样想:“我直到第六次,都从暂时的心解脱退失了。我何不用刀[自尽]呢?”那时,魔波旬以心了知具寿瞿低迦心中的思虑,来到世尊之处;到了之后,以诸偈对世尊说——

“大雄者,大慧者,以神通与声誉炽然者;

超越一切怨与怖畏者,具眼者,我礼敬[您的]双足。

“大雄者,征服死者啊,您的弟子于死,

希求[它]、思量[它];持光者啊,请制止他。

“世尊啊,您的弟子乐于教法,怎么能够——

心愿未达的有学,众所闻者啊,[就]作时[命终]?”

那时,具寿瞿低迦已用刀[自尽]了。那时,世尊知道了“这是魔波旬”之后,以偈对魔波旬说——

“坚固者们确是这样作的,他们不希求生命;

拔除了连根的渴爱,瞿低迦已般涅槃。”

那时,世尊召唤诸比丘:“诸比丘,来,我们前往仙人山侧的黑石——善男子瞿低迦在那里用刀[自尽]了。”“是的,尊者。”那些比丘应诺了世尊。

那时,世尊与众多比丘一起前往仙人山侧的黑石。世尊远远看见具寿瞿低迦在小床上肩头扭转、躺卧着。那时,有一股烟雾般的状态、昏暗般的状态,正向东方而去,向西方而去,向北方而去,向南方而去,向上方而去,向下方而去,向诸中间方位而去。

那时,世尊召唤诸比丘:“诸比丘,你们看见这烟雾般的状态、昏暗般的状态正向东方而去,向西方而去,向北方而去,向南方而去,向上方而去,向下方而去,向诸中间方位而去吗?”“是的,尊者。”“诸比丘,那是魔波旬在寻觅善男子瞿低迦的识:‘善男子瞿低迦的识住立于何处?’诸比丘,善男子瞿低迦是以不住立的识而般涅槃的。”那时,魔波旬拿着贝卢瓦黄色琵琶(beluvapaṇḍuvīṇā),来到世尊之处;到了之后,以偈对世尊说——

“上方、下方与横方,诸方与诸中间方位,我

寻求却找不到:那瞿低迦去了哪里?”

“那坚固者、具足坚毅,是修禅者,常乐于禅那,

昼夜勤修,不贪求生命;

“战胜了死的军队,不再来受再有,

拔除了连根的渴爱,瞿低迦已般涅槃。”

“他为忧所逼,琵琶从腋下掉落;

于是那忧恼的夜叉,就在那里隐没了。”

159. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Tena kho pana samayena āyasmā godhiko isigilipasse viharati kāḷasilāyaṃ. Atha kho āyasmā godhiko appamatto ātāpī pahitatto viharanto sāmayikaṃ cetovimuttiṃ phusi. Atha kho āyasmā godhiko tamhā sāmayikāya cetovimuttiyā parihāyi. Dutiyampi kho āyasmā godhiko appamatto ātāpī pahitatto viharanto sāmayikaṃ cetovimuttiṃ phusi. Dutiyampi kho āyasmā godhiko tamhā sāmayikāya cetovimuttiyā parihāyi. Tatiyampi kho āyasmā godhiko appamatto ātāpī pahitatto viharanto sāmayikaṃ cetovimuttiṃ phusi. Tatiyampi kho āyasmā godhiko tamhā…pe… parihāyi. Catutthampi kho āyasmā godhiko appamatto…pe… vimuttiṃ phusi. Catutthampi kho āyasmā godhiko tamhā…pe… parihāyi. Pañcamampi kho āyasmā godhiko…pe… cetovimuttiṃ phusi. Pañcamampi kho āyasmā…pe… vimuttiyā parihāyi. Chaṭṭhampi kho āyasmā godhiko appamatto ātāpī pahitatto viharanto sāmayikaṃ cetovimuttiṃ phusi. Chaṭṭhampi kho āyasmā godhiko tamhā sāmayikāya cetovimuttiyā parihāyi. Sattamampi kho āyasmā godhiko appamatto ātāpī pahitatto viharanto sāmayikaṃ cetovimuttiṃ phusi.
Atha kho āyasmato godhikassa etadahosi – ‘‘yāva chaṭṭhaṃ khvāhaṃ sāmayikāya cetovimuttiyā parihīno. Yaṃnūnāhaṃ satthaṃ āhareyya’’nti. Atha kho māro pāpimā āyasmato godhikassa cetasā cetoparivitakkamaññāya yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ gāthāhi ajjhabhāsi –
‘‘Mahāvīra mahāpañña, iddhiyā yasasā jala;
Sabbaverabhayātīta, pāde vandāmi cakkhuma.
‘‘Sāvako te mahāvīra, maraṇaṃ maraṇābhibhū;
Ākaṅkhati cetayati, taṃ nisedha jutindhara.
‘‘Kathañhi bhagavā tuyhaṃ, sāvako sāsane rato;
Appattamānaso sekkho, kālaṃ kayirā janesutā’’ti.
Tena kho pana samayena āyasmato godhikena satthaṃ āharitaṃ hoti. Atha kho bhagavā ‘‘māro ayaṃ pāpimā’’ iti viditvā māraṃ pāpimantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
‘‘Evañhi dhīrā kubbanti, nāvakaṅkhanti jīvitaṃ;
Samūlaṃ taṇhamabbuyha, godhiko parinibbuto’’ti.
Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘āyāma, bhikkhave, yena isigilipassaṃ kāḷasilā tenupasaṅkamissāma yattha godhikena kulaputtena satthaṃ āharita’’nti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ.
Atha kho bhagavā sambahulehi bhikkhūhi saddhiṃ yena isigilipassaṃ kāḷasilā tenupasaṅkami. Addasā kho bhagavā āyasmantaṃ godhikaṃ dūratova mañcake vivattakkhandhaṃ semānaṃ [seyyamānaṃ (syā. kaṃ.), soppamānaṃ (ka.)]. Tena kho pana samayena dhūmāyitattaṃ timirāyitattaṃ gacchateva purimaṃ disaṃ, gacchati pacchimaṃ disaṃ, gacchati uttaraṃ disaṃ, gacchati dakkhiṇaṃ disaṃ, gacchati uddhaṃ, gacchati adho, gacchati anudisaṃ.
Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘passatha no tumhe, bhikkhave, etaṃ dhūmāyitattaṃ timirāyitattaṃ gacchateva purimaṃ disaṃ, gacchati pacchimaṃ disaṃ, gacchati uttaraṃ disaṃ, gacchati dakkhiṇaṃ disaṃ, gacchati uddhaṃ, gacchati adho, gacchati anudisa’’nti? ‘‘Evaṃ, bhante’’. ‘‘Eso kho, bhikkhave, māro pāpimā godhikassa kulaputtassa viññāṇaṃ samanvesati – ‘kattha godhikassa kulaputtassa viññāṇaṃ patiṭṭhita’nti? Appatiṭṭhitena ca, bhikkhave, viññāṇena godhiko kulaputto parinibbuto’’ti. Atha kho māro pāpimā beluvapaṇḍuvīṇaṃ ādāya yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
‘‘Uddhaṃ adho ca tiriyaṃ, disā anudisā svahaṃ;
Anvesaṃ nādhigacchāmi, godhiko so kuhiṃ gato’’ti.
‘‘Yo [so (sī. pī.)] dhīro dhitisampanno, jhāyī jhānarato sadā;
Ahorattaṃ anuyuñjaṃ, jīvitaṃ anikāmayaṃ.
‘‘Jetvāna maccuno [bhetvā namucino (sī.)] senaṃ, anāgantvā punabbhavaṃ;
Samūlaṃ taṇhamabbuyha, godhiko parinibbuto’’ti.
‘‘Tassa sokaparetassa, vīṇā kacchā abhassatha;
Tato so dummano yakkho, tatthevantaradhāyathā’’ti [tatthevantaradhāyithāti (syā. kaṃ.), tattheva antaradhāyīti (ka.)].
已对照

四、七年随逐经

4. Sattavassānubandhasuttaṃ
160PTS 1.123缅 1.124已对照

一百六十、如是我闻——一时,世尊住在优楼频螺尼连禅河岸边的牧羊人尼拘陀树下。那时,魔波旬已七年随逐世尊,寻求可乘之隙,得不到可乘之隙。那时,魔波旬来到世尊之处;到了之后,以偈对世尊说——

“你是陷于忧愁而在林中禅思吗,

是失去了财物,还是在希求[财物]?

你是在村中作了什么罪吗,

为何不与人结交友谊?

你与任何人都不成友谊。”

“我已掘除了忧的一切根,

无罪地禅思,无有忧愁;

断除了一切有之贪求,

我无漏地禅思,放逸者之亲族啊。”

“凡[人们]说‘这是我的’的[东西],以及凡说‘我的’的人;

若你的心在此,沙门,你逃不出我。”

“凡[人们]说的[东西],那不是我的;凡说的人,他们不是我;

波旬,你当这样知道:你连我的道路也看不见。”

“若你已觉悟了道,那安稳、趣向不死的[道],

你就走开吧,你独自去吧,为何还教诫别人?”

“凡是趣向彼岸的人们,询问非死之领域,

被他们问到时,我便宣说:那真实的,那无所依的。”

“尊者,犹如离村庄或市镇不远处有一个莲池,那里有一只蟹。尊者,那时许多男童或女童从那村庄或市镇出来,走到那莲池那里;到了之后,把那只蟹从水中捞出来放在陆地上。尊者,那只蟹无论伸出哪一只螯,那些男童或女童就用木棒或瓦片把它砍断、折断、彻底折断。尊者,这样,那只蟹的所有螯都被砍断、折断、彻底折断,便不能走下那莲池了。尊者,正是如此,凡是任何乖诤、诡行、异动,全都已被世尊砍断、折断、彻底折断。尊者,如今我再也不能怀着寻求可乘之隙[之心]来亲近世尊了。”那时,魔波旬在世尊面前说了这些令[人]厌离的偈——

“有一块脂肪色的石头,乌鸦绕着[它飞]转了;

或许我们在这里能找到柔软的[东西],或许会有美味。

“在那里得不到美味,乌鸦便从这里离去;

如乌鸦碰上岩石,我们厌离而离开乔达摩。”

160. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā uruvelāyaṃ viharati najjā nerañjarāya tīre ajapālanigrodhe. Tena kho pana samayena māro pāpimā sattavassāni bhagavantaṃ anubandho hoti otārāpekkho otāraṃ alabhamāno. Atha kho māro pāpimā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
‘‘Sokāvatiṇṇo nu vanamhi jhāyasi,
Vittaṃ nu jīno uda patthayāno;
Āguṃ nu gāmasmimakāsi kiñci,
Kasmā janena na karosi sakkhiṃ;
Sakkhī na sampajjati kenaci te’’ti.
‘‘Sokassa mūlaṃ palikhāya sabbaṃ,
Anāgu jhāyāmi asocamāno;
Chetvāna sabbaṃ bhavalobhajappaṃ,
Anāsavo jhāyāmi pamattabandhū’’ti.
‘‘Yaṃ vadanti mama yidanti, ye vadanti mamanti ca;
Ettha ce te mano atthi, na me samaṇa mokkhasī’’ti.
‘‘Yaṃ vadanti na taṃ mayhaṃ, ye vadanti na te ahaṃ;
Evaṃ pāpima jānāhi, na me maggampi dakkhasī’’ti.
‘‘Sace maggaṃ anubuddhaṃ, khemaṃ amatagāminaṃ;
Apehi gaccha tvameveko, kimaññamanusāsasī’’ti.
‘‘Amaccudheyyaṃ pucchanti, ye janā pāragāmino;
Tesāhaṃ puṭṭho akkhāmi, yaṃ saccaṃ taṃ nirūpadhi’’nti.
‘‘Seyyathāpi, bhante, gāmassa vā nigamassa vā avidūre pokkharaṇī. Tatrassa kakkaṭako. Atha kho, bhante, sambahulā kumārakā vā kumārikāyo vā tamhā gāmā vā nigamā vā nikkhamitvā yena sā pokkharaṇī tenupasaṅkameyyuṃ; upasaṅkamitvā taṃ kakkaṭakaṃ udakā uddharitvā thale patiṭṭhapeyyuṃ. Yaṃ yadeva hi so, bhante, kakkaṭako aḷaṃ abhininnāmeyya taṃ tadeva te kumārakā vā kumārikāyo vā kaṭṭhena vā kathalāya vā sañchindeyyuṃ sambhañjeyyuṃ sampalibhañjeyyuṃ. Evañhi so, bhante, kakkaṭako sabbehi aḷehi sañchinnehi sambhaggehi sampalibhaggehi abhabbo taṃ pokkharaṇiṃ otarituṃ. Evameva kho, bhante, yāni kānici visūkāyikāni [yāni visukāyikāni (sī. pī. ka.)] visevitāni vipphanditāni, sabbāni tāni [kānici kānici sabbāni (sī. pī. ka.)] bhagavatā sañchinnāni sambhaggāni sampalibhaggāni. Abhabbo dānāhaṃ, bhante, puna bhagavantaṃ upasaṅkamituṃ yadidaṃ otārāpekkho’’ti. Atha kho māro pāpimā bhagavato santike imā nibbejanīyā gāthāyo abhāsi –
‘‘Medavaṇṇañca pāsāṇaṃ, vāyaso anupariyagā;
Apettha muduṃ vindema, api assādanā siyā.
‘‘Aladdhā tattha assādaṃ, vāyasetto apakkame;
Kākova selamāsajja, nibbijjāpema gotamā’’ti.
已对照

五、魔女经

5. Māradhītusuttaṃ
161PTS 1.125缅 1.126已对照

一百六十一、那时,魔波旬在世尊面前说了这些令[人]厌离的偈之后,从那处离开,在离世尊不远处的地上结跏趺坐,默然、神情沮丧、垂肩、低头、沉郁而无言以对,用木棒划着地面。那时,魔女渴爱(Taṇhā)、不乐(Arati)与贪染(Ragā)来到魔波旬之处;到了之后,以偈对魔波旬说——

“父亲,你为何忧恼?你在为哪个人而忧愁?

我们将以贪之罥索,如[捕]林野之象一般,

把他缚住带来,他将受你支配。”

“他是世间的阿罗汉、善逝,不易以贪引来;

已超越了魔之领域,所以我极为忧愁。”

那时,魔女渴爱、不乐与贪染来到世尊之处;到了之后,对世尊这样说——“沙门,让我们侍奉你的双足。”那时,世尊没有作意,正如于无上的所依之灭尽中已解脱者[那样]。

那时,魔女渴爱、不乐与贪染退到一旁,这样一起思量:“男人们的意趣是种种高下的。我们何不各自一百、一百地化现一百种少女之形呢?”那时,魔女渴爱、不乐与贪染各自一百、一百地化现一百种少女之形之后,来到世尊之处;到了之后,对世尊这样说——“沙门,让我们侍奉你的双足。”世尊对那也没有作意,正如于无上的所依之灭尽中已解脱者[那样]。

那时,魔女渴爱、不乐与贪染退到一旁,这样一起思量:“男人们的意趣是种种高下的。我们何不各自一百、一百地化现一百种未生育妇女之形呢?”那时,魔女渴爱、不乐与贪染各自一百、一百地化现一百种未生育妇女之形之后,来到世尊之处;到了之后,对世尊这样说——“沙门,让我们侍奉你的双足。”世尊对那也没有作意,正如于无上的所依之灭尽中已解脱者[那样]。

那时,渴爱与……乃至……我们何不各自一百、一百地化现一百种生育过一次的妇女之形呢?那时,渴爱与……乃至……化现一百种生育过一次的妇女之形之后,来到世尊之处;到了之后,对世尊这样说——“沙门,让我们侍奉你的双足。”世尊对那也没有作意,正如于无上的所依之灭尽中已解脱者[那样]。

那时,渴爱与……乃至……我们何不各自一百、一百地化现一百种生育过两次的妇女之形呢?那时,渴爱与……乃至……化现一百种生育过两次的妇女之形之后,来到世尊之处……乃至……正如于无上的所依之灭尽中已解脱者[那样]。那时,渴爱与……乃至……化现一百种中年妇女之形呢?那时,渴爱与……乃至……化现一百种中年妇女之形之后……乃至……于无上的所依之灭尽中已解脱者[那样]。

那时,渴爱与……乃至……化现一百种年长妇女之形呢?那时,渴爱与……乃至……化现一百种年长妇女之形之后,来到世尊之处……乃至……于无上的所依之灭尽中已解脱者[那样]。那时,魔女渴爱、不乐与贪染退到一旁,这样说——我们的父亲所说的确实是真的——

“他是世间的阿罗汉、善逝,不易以贪引来;

已超越了魔之领域,所以我极为忧愁。”

“若我们以这种手段对付任何未离贪的沙门或婆罗门,他的心脏或会破裂,或热血会从口中涌出,或会陷入疯狂、心智错乱。又犹如青绿的芦苇被割下之后,枯萎、干枯、凋萎;同样,他会枯萎、干枯、凋萎。”

那时,魔女渴爱、不乐与贪染来到世尊之处;到了之后,站在一旁。站在一旁的魔女渴爱以偈对世尊说——

“你是陷于忧愁而在林中禅思吗,

是失去了财物,还是在希求[财物]?

你是在村中作了什么罪吗,

为何不与人结交友谊?

你与任何人都不成友谊。”

“目标的达成、心的寂静——

战胜了可爱之相、可意之相的军队之后,

我独自禅思,觉悟了安乐,

所以我不与人结交友谊;

我与任何人都不成友谊。”

那时,魔女不乐以偈对世尊说——

“在此比丘多作何种住,

已渡五暴流,在此又渡过第六?

多作何种禅思者,诸欲想

得不到他,而被摒于其外?”

“身已轻安,心善解脱,

不造作,具念,无栖处;

了知了法,是无寻的修禅者,

不动怒,不流转,不昏沉。

“在此比丘多作这样的住,

已渡五暴流,在此又渡过第六;

多作这样禅思者,诸欲想

得不到他,而被摒于其外。”

那时,魔女贪染在世尊面前以偈说——

“他断了渴爱,行于徒众与僧团中;

确实,许多有信者也将[随]行;

这位无栖处者,确实将[把]众多的人们

夺离死王,引向彼岸。”

“诸大雄如来,确实以正法引导;

当[他们]以法引导时,对了知者有何嫉妒?”

那时,魔女渴爱、不乐与贪染来到魔波旬之处。魔波旬远远看见魔女渴爱、不乐与贪染走来。看见之后,以诸偈说——

“愚人们,你们以白睡莲的茎,去摧磨山岳;

用指甲挖掘高山,用牙齿啃嚼铁。

“如以头顶起岩石,在深渊中寻求立足处;

如以胸撞上木桩,你们厌离而离开乔达摩。”

“渴爱、不乐与贪染炽然闪耀着来了;

导师在那里驱散了她们,如风[吹散]脱落的棉絮。”

161. Atha kho māro pāpimā bhagavato santike imā nibbejanīyā gāthāyo abhāsitvā tamhā ṭhānā apakkamma bhagavato avidūre pathaviyaṃ pallaṅkena nisīdi tuṇhībhūto maṅkubhūto pattakkhandho adhomukho pajjhāyanto appaṭibhāno kaṭṭhena bhūmiṃ vilikhanto. Atha kho taṇhā ca arati ca ragā ca māradhītaro yena māro pāpimā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā māraṃ pāpimantaṃ gāthāya ajjhabhāsiṃsu –
‘‘Kenāsi dummano tāta, purisaṃ kaṃ nu socasi;
Mayaṃ taṃ rāgapāsena, āraññamiva kuñjaraṃ;
Bandhitvā ānayissāma, vasago te bhavissatī’’ti.
‘‘Arahaṃ sugato loke, na rāgena suvānayo;
Māradheyyaṃ atikkanto, tasmā socāmahaṃ bhusa’’nti.
Atha kho taṇhā ca arati ca ragā ca māradhītaro yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘pāde te, samaṇa, paricāremā’’ti. Atha kho bhagavā na manasākāsi, yathā taṃ anuttare upadhisaṅkhaye vimutto.
Atha kho taṇhā ca arati ca ragā ca māradhītaro ekamantaṃ apakkamma evaṃ samacintesuṃ – ‘‘uccāvacā kho purisānaṃ adhippāyā. Yaṃnūna mayaṃ ekasataṃ ekasataṃ kumārivaṇṇasataṃ abhinimmineyyāmā’’ti. Atha kho taṇhā ca arati ca ragā ca māradhītaro ekasataṃ ekasataṃ kumārivaṇṇasataṃ abhinimminitvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘pāde te, samaṇa, paricāremā’’ti. Tampi bhagavā na manasākāsi, yathā taṃ anuttare upadhisaṅkhaye vimutto.
Atha kho taṇhā ca arati ca ragā ca māradhītaro ekamantaṃ apakkamma evaṃ samacintesuṃ – ‘‘uccāvacā kho purisānaṃ adhippāyā. Yaṃnūna mayaṃ ekasataṃ ekasataṃ avijātavaṇṇasataṃ abhinimmineyyāmā’’ti. Atha kho taṇhā ca arati ca ragā ca māradhītaro ekasataṃ ekasataṃ avijātavaṇṇasataṃ abhinimminitvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘pāde te, samaṇa, paricāremā’’ti. Tampi bhagavā na manasākāsi, yathā taṃ anuttare upadhisaṅkhaye vimutto.
Atha kho taṇhā ca…pe… yaṃnūna mayaṃ ekasataṃ ekasataṃ sakiṃ vijātavaṇṇasataṃ abhinimmineyyāmāti. Atha kho taṇhā ca…pe… sakiṃ vijātavaṇṇasataṃ abhinimminitvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘pāde te, samaṇa, paricāremā’’ti. Tampi bhagavā na manasākāsi, yathā taṃ anuttare upadhisaṅkhaye vimutto.
Atha kho taṇhā ca…pe… yaṃnūna mayaṃ ekasataṃ ekasataṃ duvijātavaṇṇasataṃ abhinimmineyyāmāti. Atha kho taṇhā ca…pe… duvijātavaṇṇasataṃ abhinimminitvā yena bhagavā…pe… yathā taṃ anuttare upadhisaṅkhaye vimutto. Atha kho taṇhā ca…pe… majjhimitthivaṇṇasataṃ abhinimmineyyāmāti. Atha kho taṇhā ca…pe… majjhimitthivaṇṇasataṃ abhinimminitvā…pe… anuttare upadhisaṅkhaye vimutto.
Atha kho taṇhā ca…pe… mahitthivaṇṇasataṃ abhinimmineyyāmāti. Atha kho taṇhā ca…pe… mahitthivaṇṇasataṃ abhinimminitvā yena bhagavā…pe… anuttare upadhisaṅkhaye vimutto. Atha kho taṇhā ca arati ca ragā ca māradhītaro ekamantaṃ apakkamma etadavocuṃ – saccaṃ kira no pitā avoca –
‘‘Arahaṃ sugato loke, na rāgena suvānayo;
Māradheyyaṃ atikkanto, tasmā socāmahaṃ bhusa’’nti.
‘‘Yañhi mayaṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā avītarāgaṃ iminā upakkamena upakkameyyāma hadayaṃ vāssa phaleyya, uṇhaṃ lohitaṃ vā mukhato uggaccheyya, ummādaṃ vā pāpuṇeyya cittakkhepaṃ vā. Seyyathā vā pana naḷo harito luto ussussati visussati milāyati; evameva ussusseyya visusseyya milāyeyyā’’ti.
Atha kho taṇhā ca arati ca ragā ca māradhītaro yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Ekamantaṃ ṭhitā kho taṇhā māradhītā bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
‘‘Sokāvatiṇṇo nu vanamhi jhāyasi,
Vittaṃ nu jīno uda patthayāno;
Āguṃ nu gāmasmimakāsi kiñci,
Kasmā janena na karosi sakkhiṃ;
Sakkhī na sampajjati kenaci te’’ti.
‘‘Atthassa pattiṃ hadayassa santiṃ,
Jetvāna senaṃ piyasātarūpaṃ;
Ekohaṃ [ekāhaṃ (syā. kaṃ. pī. ka.)] jhāyaṃ sukhamanubodhiṃ,
Tasmā janena na karomi sakkhiṃ;
Sakkhī na sampajjati kenaci me’’ti.
Atha kho arati [arati ca (ka.)] māradhītā bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
‘‘Kathaṃ vihārībahulodha bhikkhu,
Pañcoghatiṇṇo atarīdha chaṭṭhaṃ;
Kathaṃ jhāyiṃ [kathaṃ jhāyaṃ (syā. kaṃ. pī.), kathajjhāyaṃ (ka.)] bahulaṃ kāmasaññā,
Paribāhirā honti aladdha yo ta’’nti.
‘‘Passaddhakāyo suvimuttacitto,
Asaṅkharāno satimā anoko;
Aññāya dhammaṃ avitakkajhāyī,
Na kuppati na sarati na thino [na kuppatī nassaratī na thīno (sī.)].
‘‘Evaṃvihārībahulodha bhikkhu,
Pañcoghatiṇṇo atarīdha chaṭṭhaṃ;
Evaṃ jhāyiṃ bahulaṃ kāmasaññā,
Paribāhirā honti aladdha yo ta’’nti.
Atha kho ragā [ragāca (ka.)] māradhītā bhagavato santike gāthāya ajjhabhāsi –
‘‘Acchejja taṇhaṃ gaṇasaṅghacārī,
Addhā carissanti [tarissanti (sī.)] bahū ca saddhā;
Bahuṃ vatāyaṃ janataṃ anoko,
Acchejja nessati maccurājassa pāra’’nti.
‘‘Nayanti ve mahāvīrā, saddhammena tathāgatā;
Dhammena nayamānānaṃ, kā usūyā vijānata’’nti.
Atha kho taṇhā ca arati ca ragā ca māradhītaro yena māro pāpimā tenupasaṅkamiṃsu. Addasā kho māro pāpimā taṇhañca aratiñca ragañca māradhītaro dūratova āgacchantiyo. Disvāna gāthāhi ajjhabhāsi –
‘‘Bālā kumudanāḷehi, pabbataṃ abhimatthatha [abhimanthatha (sī.)];
Giriṃ nakhena khanatha, ayo dantehi khādatha.
‘‘Selaṃva sirasūhacca [sirasi ūhacca (sī.), sirasi ohacca (syā. kaṃ.)], pātāle gādhamesatha;
Khāṇuṃva urasāsajja, nibbijjāpetha gotamā’’ti.
‘‘Daddallamānā āgañchuṃ, taṇhā ca aratī ragā;
Tā tattha panudī satthā, tūlaṃ bhaṭṭhaṃva māluto’’ti.
已对照

第三品。

Tatiyo vaggo.
已对照

其摄颂——

众多、三弥提,瞿低迦、七年;

魔女,最胜佛陀所开示的,这魔五[经]。

Tassuddānaṃ –
Sambahulā samiddhi ca, godhikaṃ sattavassāni;
Dhītaraṃ desitaṃ buddha, seṭṭhena imaṃ mārapañcakanti.
已对照

《魔相应》完毕。

Mārasaṃyuttaṃ samattaṃ.