快乐巴利palinanda.cc

相应部 · 念处相应·庵婆巴利品 1. Ambapālivaggo

本经目录三、念处相应一、庵婆巴利品一、庵婆巴利经二、念经三、比丘经四、娑罗经五、不善聚经六、鹰经七、猕猴经八、厨师经九、病经十、比丘尼住处经庵婆巴利品第一。

已对照未对底本

三、念处相应

已对照

一、庵婆巴利品

1. Ambapālivaggo
已对照

一、庵婆巴利经

1. Ambapālisuttaṃ
367PTS 5.141缅 3.123已对照

三百六十七、如是我闻——一时,世尊住在毘舍离庵婆巴利林。在那里,世尊召唤诸比丘:“诸比丘。”“尊者。”那些比丘应诺世尊。世尊这样说——

367. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati ambapālivane. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
已对照

“诸比丘,此是唯一之道,为令众生清净,为超越愁与悲,为灭没苦与忧,为证得正理,为现证涅槃,此即四念处。哪四种呢?诸比丘,在此,比丘于身随观身而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧;于诸受随观受而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧;于心随观心而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧;于诸法随观法而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。诸比丘,此是唯一之道,为令众生清净,为超越愁与悲,为灭没苦与忧,为证得正理,为现证涅槃,此即四念处。”

‘‘Ekāyano ayaṃ, bhikkhave, maggo sattānaṃ visuddhiyā sokaparidevānaṃ samatikkamāya dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya, yadidaṃ – cattāro satipaṭṭhānā. Katame cattāro? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu vedanānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; citte cittānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Ekāyano ayaṃ, bhikkhave, maggo sattānaṃ visuddhiyā sokaparidevānaṃ samatikkamāya dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya, yadidaṃ – cattāro satipaṭṭhānā’’ti.
已对照

世尊说了这[番话]。那些比丘满意、欢喜世尊之所说。第一[经]。

Idamavoca bhagavā. Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti. Paṭhamaṃ.
已对照

二、念经

2. Satisuttaṃ
368PTS 5.142已对照

三百六十八、一时,世尊住在毘舍离庵婆巴利林(Ambapālivana)。在那里,世尊召唤诸比丘:“诸比丘。”“尊者。”那些比丘应诺世尊。世尊这样说——

368. Ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati ambapālivane. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
缅 3.124已对照

“诸比丘,比丘应当具念、正知而住。这是我们对你们的教诫。诸比丘,比丘如何是具念呢?诸比丘,在此,比丘于身随观身而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧;于诸受……乃至……于心……乃至……于诸法随观法而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。诸比丘,这样,比丘就是具念。

‘‘Sato, bhikkhave, bhikkhu vihareyya sampajāno. Ayaṃ vo amhākaṃ anusāsanī. Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sato hoti? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu sato hoti.
已对照

“诸比丘,比丘如何是正知呢?诸比丘,在此,比丘于前进、后退时是正知而行者,于前视、旁视时是正知而行者,于屈、伸时是正知而行者,于持僧伽梨、钵与衣时是正知而行者,于食、饮、嚼、尝时是正知而行者,于大小便利时是正知而行者,于行、住、坐、卧、醒、语、默时是正知而行者。诸比丘,这样,比丘就是正知而行者。诸比丘,比丘应当具念、正知而住。这是我们对你们的教诫。”第二[经]。

‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sampajāno hoti? Idha, bhikkhave, bhikkhu abhikkante paṭikkante sampajānakārī hoti, ālokite vilokite sampajānakārī hoti, samiñjite pasārite sampajānakārī hoti, saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sampajānakārī hoti, asite pīte khāyite sāyite sampajānakārī hoti, uccārapassāvakamme sampajānakārī hoti, gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī hoti. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu sampajānakārī hoti. Sato, bhikkhave, bhikkhu vihareyya sampajāno. Ayaṃ vo amhākaṃ anusāsanī’’ti. Dutiyaṃ.
已对照

三、比丘经

3. Bhikkhusuttaṃ
369PTS 5.143已对照

三百六十九、一时,世尊住在舍卫城祇树林给孤独园。那时,某位比丘来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的那位比丘对世尊这样说——“尊者,善哉!愿世尊为我简略地说法,使我听了世尊的法之后,能独一、远离、不放逸、热勤、自策励而住。”“正是这样,此中有些愚痴人只是请求我,而当法已被宣说时,却以为应当[一味]跟随着我。”“尊者,愿世尊为我简略地说法,愿善逝为我简略地说法,或许我能了知世尊所说之义,或许我能成为世尊所说之[法]的继承者。”“比丘,因此,你于此要先净化诸善法之初。而什么是诸善法之初?即极清净的戒与正直的见。比丘,当你的戒极清净、见正直时,比丘,那时你当依止戒、住立于戒,以三种方式修习四念处。

369. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho aññataro bhikkhu yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho so bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘sādhu me, bhante, bhagavā saṃkhittena dhammaṃ desetu, yamahaṃ bhagavato dhammaṃ sutvā eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto vihareyya’’nti. ‘‘Evameva panidhekacce moghapurisā mañceva [mameva (sī.)] ajjhesanti, dhamme ca bhāsite mameva anubandhitabbaṃ maññantī’’ti. ‘‘Desetu me, bhante, bhagavā saṃkhittena dhammaṃ, desetu sugato saṃkhittena dhammaṃ. Appeva nāmāhaṃ bhagavato bhāsitassa atthaṃ jāneyyaṃ, appeva nāmāhaṃ bhagavato bhāsitassa dāyādo assa’’nti. ‘‘Tasmātiha tvaṃ, bhikkhu, ādimeva visodhehi kusalesu dhammesu. Ko cādi kusalānaṃ dhammānaṃ? Sīlañca suvisuddhaṃ, diṭṭhi ca ujukā. Yato kho te, bhikkhu, sīlañca suvisuddhaṃ bhavissati diṭṭhi ca ujukā, tato tvaṃ, bhikkhu, sīlaṃ nissāya sīle patiṭṭhāya cattāro satipaṭṭhāne tividhena bhāveyyāsi.
缅 3.125已对照

哪四种呢?比丘,在此,你要或于内身随观身而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧;或于外身随观身而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧;或于内外身随观身而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。或于内诸受……乃至……或于外诸受……乃至……或于内外诸受随观受而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。或于内心……乃至……或于外心……乃至……或于内外心随观心而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。或于内诸法……乃至……或于外诸法……乃至……或于内外诸法随观法而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。比丘,当你依止戒、住立于戒,如是以三种方式修习这四念处时,那时,比丘,对你来说,无论夜或昼到来,于诸善法唯可期增长,而非退减。”

Katame cattāro? Idha tvaṃ, bhikkhu, ajjhattaṃ vā kāye kāyānupassī viharāhi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; bahiddhā vā kāye kāyānupassī viharāhi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; ajjhattabahiddhā vā kāye kāyānupassī viharāhi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Ajjhattaṃ vā vedanāsu…pe… bahiddhā vā vedanāsu…pe… ajjhattabahiddhā vā vedanāsu vedanānupassī viharāhi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Ajjhattaṃ vā citte…pe… bahiddhā vā citte…pe… ajjhattabahiddhā vā citte cittānupassī viharāhi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Ajjhattaṃ vā dhammesu…pe… bahiddhā vā dhammesu…pe… ajjhattabahiddhā vā dhammesu dhammānupassī viharāhi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Yato kho tvaṃ, bhikkhu, sīlaṃ nissāya sīle patiṭṭhāya ime cattāro satipaṭṭhāne evaṃ tividhena bhāvessasi, tato tuyhaṃ, bhikkhu, yā ratti vā divaso vā āgamissati vuddhiyeva pāṭikaṅkhā kusalesu dhammesu, no parihānī’’ti.
PTS 5.144已对照

于是那位比丘欢喜、随喜世尊之所说,从座而起,礼敬世尊,右绕之后离去了。于是那位比丘独一、远离、不放逸、热勤、自策励而住,不久便就在现法中自己以证智证知、成就并住于那无上的梵行终点——善男子们正是为此而正确地从家出家、成为无家者的。他证知:“生已尽,梵行已立,应作已作,再无后有。”而那位比丘也成为阿罗汉之一。第三[经]。

Atha kho so bhikkhu bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Atha kho so bhikkhu eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva – yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti, tadanuttaraṃ – brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati. ‘‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’’ti abbhaññāsi. Aññataro ca pana so bhikkhu arahataṃ ahosīti. Tatiyaṃ.
已对照

四、娑罗经

4. Sālasuttaṃ
370已对照

三百七十、一时,世尊住在憍萨罗[国]的娑罗(Sālā)婆罗门村。在那里,世尊召唤诸比丘……乃至……这样说——

370. Ekaṃ samayaṃ bhagavā kosalesu viharati sālāya brāhmaṇagāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi…pe… etadavoca –
PTS 5.145缅 3.126已对照

“诸比丘,凡是新学的、出家不久的、新近来到这法与律的比丘,诸比丘,你们应劝导、应安置、应确立那些比丘于四念处的修习。于哪四种呢?来吧,贤友们,你们要于身随观身而住,热勤、正知、成为专一、心明净、得定、心一境,为了对身的如实智;你们要于诸受随观受而住,热勤、正知、成为专一、心明净、得定、心一境,为了对诸受的如实智;你们要于心随观心而住,热勤、正知、成为专一、心明净、得定、心一境,为了对心的如实智;你们要于诸法随观法而住,热勤、正知、成为专一、心明净、得定、心一境,为了对诸法的如实智。诸比丘,凡是有学、心愿未达、希求着无上瑜伽安稳而住的比丘,他们也于身随观身而住,热勤、正知、成为专一、心明净、得定、心一境,为了身的遍知;于诸受随观受而住,热勤、正知、成为专一、心明净、得定、心一境,为了诸受的遍知;于心随观心而住,热勤、正知、成为专一、心明净、得定、心一境,为了心的遍知;于诸法随观法而住,热勤、正知、成为专一、心明净、得定、心一境,为了诸法的遍知。

‘‘Ye te, bhikkhave, bhikkhū navā acirapabbajitā adhunāgatā imaṃ dhammavinayaṃ, te vo, bhikkhave, bhikkhū catunnaṃ satipaṭṭhānānaṃ bhāvanāya samādapetabbā nivesetabbā patiṭṭhāpetabbā. Katamesaṃ catunnaṃ? Etha tumhe, āvuso, kāye kāyānupassino viharatha ātāpino sampajānā ekodibhūtā vippasannacittā samāhitā ekaggacittā, kāyassa yathābhūtaṃ ñāṇāya; vedanāsu vedanānupassino viharatha ātāpino sampajānā ekodibhūtā vippasannacittā samāhitā ekaggacittā, vedanānaṃ yathābhūtaṃ ñāṇāya; citte cittānupassino viharatha ātāpino sampajānā ekodibhūtā vippasannacittā samāhitā ekaggacittā, cittassa yathābhūtaṃ ñāṇāya; dhammesu dhammānupassino viharatha ātāpino sampajānā ekodibhūtā vippasannacittā samāhitā ekaggacittā, dhammānaṃ yathābhūtaṃ ñāṇāya. Yepi te, bhikkhave, bhikkhū sekhā appattamānasā anuttaraṃ yogakkhemaṃ patthayamānā viharanti, tepi kāye kāyānupassino viharanti ātāpino sampajānā ekodibhūtā vippasannacittā samāhitā ekaggacittā, kāyassa pariññāya; vedanāsu vedanānupassino viharanti ātāpino sampajānā ekodibhūtā vippasannacittā samāhitā ekaggacittā, vedanānaṃ pariññāya; citte cittānupassino viharanti ātāpino sampajānā ekodibhūtā vippasannacittā samāhitā ekaggacittā, cittassa pariññāya; dhammesu dhammānupassino viharanti ātāpino sampajānā ekodibhūtā vippasannacittā samāhitā ekaggacittā, dhammānaṃ pariññāya.
已对照

“诸比丘,凡是阿罗汉、诸漏已尽、[梵行]已立、所作已办、重担已卸、己利已达、有结已尽、以正智解脱的比丘,他们也于身随观身而住,热勤、正知、成为专一、心明净、得定、心一境,与身离系;于诸受随观受而住,热勤、正知、成为专一、心明净、得定、心一境,与诸受离系;于心随观心而住,热勤、正知、成为专一、心明净、得定、心一境,与心离系;于诸法随观法而住,热勤、正知、成为专一、心明净、得定、心一境,与诸法离系。

‘‘Yepi te, bhikkhave, bhikkhū arahanto khīṇāsavā vusitavanto katakaraṇīyā ohitabhārā anuppattasadatthā parikkhīṇabhavasaṃyojanā sammadaññā vimuttā, tepi kāye kāyānupassino viharanti ātāpino sampajānā ekodibhūtā vippasannacittā samāhitā ekaggacittā, kāyena visaṃyuttā; vedanāsu vedanānupassino viharanti ātāpino sampajānā ekodibhūtā vippasannacittā samāhitā ekaggacittā, vedanāhi visaṃyuttā; citte cittānupassino viharanti ātāpino sampajānā ekodibhūtā vippasannacittā samāhitā ekaggacittā, cittena visaṃyuttā; dhammesu dhammānupassino viharanti ātāpino sampajānā ekodibhūtā vippasannacittā samāhitā ekaggacittā, dhammehi visaṃyuttā.
已对照

“诸比丘,凡是新学的、出家不久的、新近来到这法与律的比丘,诸比丘,你们应劝导、应安置、应确立那些比丘于这四念处的修习。”第四[经]。

‘‘Yepi te, bhikkhave, bhikkhū navā acirapabbajitā adhunāgatā imaṃ dhammavinayaṃ, te vo, bhikkhave, bhikkhū imesaṃ catunnaṃ satipaṭṭhānānaṃ bhāvanāya samādapetabbā nivesetabbā patiṭṭhāpetabbā’’ti. Catutthaṃ.
已对照

五、不善聚经

5. Akusalarāsisuttaṃ
371PTS 5.146缅 3.127已对照

三百七十一、因缘在舍卫城。在那里,世尊这样说——“诸比丘,说‘不善聚(akusalarāsi)’者,若正确地说,应说五盖。诸比丘,因为这是纯粹的不善聚,即:五盖。哪五种呢?欲欲盖、瞋恚盖、昏沉睡眠盖、掉举追悔盖、疑盖。诸比丘,说‘不善聚’者,若正确地说,应说这五盖。诸比丘,因为这是纯粹的不善聚,即:五盖。

371. Sāvatthinidānaṃ. Tatra kho bhagavā etadavoca – ‘‘‘akusalarāsī’ti, bhikkhave, vadamāno pañca nīvaraṇe sammā vadamāno vadeyya. Kevalo hāyaṃ, bhikkhave, akusalarāsi, yadidaṃ – pañca nīvaraṇā. Katame pañca? Kāmacchandanīvaraṇaṃ, byāpādanīvaraṇaṃ, thinamiddhanīvaraṇaṃ, uddhaccakukkuccanīvaraṇaṃ, vicikicchānīvaraṇaṃ. ‘Akusalarāsī’ti, bhikkhave, vadamāno ime pañca nīvaraṇe sammā vadamāno vadeyya. Kevalo hāyaṃ, bhikkhave, akusalarāsi, yadidaṃ – pañca nīvaraṇā.
已对照

“诸比丘,说‘善聚’者,若正确地说,应说四念处。诸比丘,因为这是纯粹的善聚,即:四念处。哪四种呢?诸比丘,在此,比丘于身随观身而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧;于诸受……乃至……于心……乃至……于诸法随观法而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。诸比丘,说‘善聚’者,若正确地说,应说这四念处。诸比丘,因为这是纯粹的善聚,即:四念处。”第五[经]。

‘‘‘Kusalarāsī’ti, bhikkhave, vadamāno cattāro satipaṭṭhāne sammā vadamāno vadeyya. Kevalo hāyaṃ, bhikkhave, kusalarāsi, yadidaṃ – cattāro satipaṭṭhānā. Katame cattāro? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. ‘Kusalarāsī’ti, bhikkhave, vadamāno ime cattāro satipaṭṭhāne sammā vadamāno vadeyya. Kevalo hāyaṃ, bhikkhave, kusalarāsi, yadidaṃ – cattāro satipaṭṭhānā’’ti. Pañcamaṃ.
已对照

六、鹰经

6. Sakuṇagghisuttaṃ
372PTS 5.147已对照

三百七十二、“诸比丘,从前,有一只鹰(sakuṇagghi)猛然扑向一只罗婆鸟(lāpa),捉住了它。诸比丘,于是那罗婆鸟被鹰带走时,这样悲叹:‘正是我们不吉,我们少福,因为我们行于非行处、他者的境域。倘若我们今日行于[自己的]行处、自己父传的境域,这只鹰便不足以与我一战。’‘罗婆,那么,什么是你的行处、自己父传的境域呢?’‘就是犁耕过的田、土块堆积之处。’”“诸比丘,于是那鹰恃着自己的力量、以自己的力量自夸,放了那罗婆鸟:‘去吧,罗婆,你就是去到那里,也逃不脱我。’”

372. ‘‘Bhūtapubbaṃ, bhikkhave, sakuṇagghi lāpaṃ sakuṇaṃ sahasā ajjhappattā aggahesi. Atha kho, bhikkhave, lāpo sakuṇo sakuṇagghiyā hariyamāno evaṃ paridevasi – ‘mayamevamha [mayamevāmha (ka.)] alakkhikā, mayaṃ appapuññā, ye mayaṃ agocare carimha paravisaye. Sacejja mayaṃ gocare careyyāma sake pettike visaye, na myāyaṃ [na cāyaṃ (sī.)], sakuṇagghi, alaṃ abhavissa, yadidaṃ – yuddhāyā’ti. ‘Ko pana te, lāpa, gocaro sako pettiko visayo’ti? ‘Yadidaṃ – naṅgalakaṭṭhakaraṇaṃ leḍḍuṭṭhāna’’’nti. ‘‘Atha kho, bhikkhave, sakuṇagghi sake bale apatthaddhā sake bale asaṃvadamānā [avacamānā (sī.)] lāpaṃ sakuṇaṃ pamuñci – ‘gaccha kho tvaṃ, lāpa, tatrapi me gantvā na mokkhasī’’’ti.
缅 3.128已对照

“诸比丘,于是那罗婆鸟去到犁耕过的田、土块堆积之处,登上一块大土块,向那鹰喊话而立:‘来吧,鹰,现在来[捉]我吧!来吧,鹰,现在来[捉]我吧!’诸比丘,于是那鹰恃着自己的力量、以自己的力量自夸,束紧双翅,猛然扑向那罗婆鸟。诸比丘,当罗婆鸟知道‘这鹰已为我来了很远’时,便钻进了那同一块土块的缝隙。诸比丘,于是那鹰就在那里撞击了胸膛。诸比丘,凡行于非行处、他者境域者,便会如此。

‘‘Atha kho, bhikkhave, lāpo sakuṇo naṅgalakaṭṭhakaraṇaṃ leḍḍuṭṭhānaṃ gantvā mahantaṃ leḍḍuṃ abhiruhitvā sakuṇagghiṃ vadamāno aṭṭhāsi – ‘ehi kho dāni me, sakuṇagghi, ehi kho dāni me, sakuṇagghī’ti. Atha kho sā, bhikkhave, sakuṇagghi sake bale apatthaddhā sake bale asaṃvadamānā ubho pakkhe sannayha [sandhāya (sī. syā.)] lāpaṃ sakuṇaṃ sahasā ajjhappattā. Yadā kho, bhikkhave, aññāsi lāpo sakuṇo ‘bahuāgato kho myāyaṃ sakuṇagghī’ti, atha tasseva leḍḍussa antaraṃ paccupādi. Atha kho, bhikkhave, sakuṇagghi tattheva uraṃ paccatāḷesi. Evañhi taṃ [evaṃ hetaṃ (sī.)], bhikkhave, hoti yo agocare carati paravisaye.
已对照

“因此,诸比丘,你们不要行于非行处、他者的境域。诸比丘,行于非行处、他者境域者,魔便得到机会,魔便得到所缘。诸比丘,什么是比丘的非行处、他者的境域呢?就是五欲功德。哪五种呢?眼所识的诸色,是可喜的、可乐的、可意的、可爱的、与欲相应的、能引生贪染的;耳所识的诸声……乃至……鼻所识的诸香……舌所识的诸味……身所识的诸触,是可喜的、可乐的、可意的、可爱的、与欲相应的、能引生贪染的——诸比丘,这就是比丘的非行处、他者的境域。

‘‘Tasmātiha, bhikkhave, mā agocare carittha paravisaye. Agocare, bhikkhave, carataṃ paravisaye lacchati māro otāraṃ, lacchati māro ārammaṇaṃ. Ko ca, bhikkhave, bhikkhuno agocaro paravisayo? Yadidaṃ – pañca kāmaguṇā. Katame pañca? Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā, sotaviññeyyā saddā…pe… ghānaviññeyyā gandhā… jivhāviññeyyā rasā… kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā – ayaṃ, bhikkhave, bhikkhuno agocaro paravisayo.
PTS 5.148已对照

“诸比丘,你们要行于[自己的]行处、自己父传的境域。诸比丘,行于[自己的]行处、自己父传的境域者,魔便得不到机会,魔便得不到所缘。诸比丘,什么是比丘的[自己的]行处、自己父传的境域呢?就是四念处。哪四种呢?诸比丘,在此,比丘于身随观身而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧;于诸受……乃至……于心……乃至……于诸法随观法而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧——诸比丘,这就是比丘的[自己的]行处、自己父传的境域。”第六[经]。

‘‘Gocare, bhikkhave, caratha sake pettike visaye. Gocare, bhikkhave, carataṃ sake pettike visaye na lacchati māro otāraṃ, na lacchati māro ārammaṇaṃ. Ko ca, bhikkhave, bhikkhuno gocaro sako pettiko visayo? Yadidaṃ – cattāro satipaṭṭhānā. Katame cattāro? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ – ayaṃ, bhikkhave, bhikkhuno gocaro sako pettiko visayo’’ti. Chaṭṭhaṃ.
已对照

七、猕猴经

7. Makkaṭasuttaṃ
373缅 3.129已对照

三百七十三、“诸比丘,雪山王有难行、崎岖之地,那里既没有猕猴(makkaṭa)的行迹,也没有人的行迹。诸比丘,雪山王有难行、崎岖之地,那里有猕猴的行迹,却没有人的行迹。诸比丘,雪山王有平坦、可喜的地面,那里既有猕猴的行迹,也有人的行迹。诸比丘,在那里,猎师们为了捕捉猕猴,在猕猴的路径上布设黏胶(lepa)。

373. ‘‘Atthi, bhikkhave, himavato pabbatarājassa duggā visamā desā, yattha neva makkaṭānaṃ cārī na manussānaṃ. Atthi, bhikkhave, himavato pabbatarājassa duggā visamā desā, yattha makkaṭānañhi kho cārī, na manussānaṃ. Atthi, bhikkhave, himavato pabbatarājassa samā bhūmibhāgā ramaṇīyā, yattha makkaṭānañceva cārī manussānañca. Tatra, bhikkhave, luddā makkaṭavīthīsu lepaṃ oḍḍenti makkaṭānaṃ bādhanāya.
PTS 5.149已对照

“诸比丘,在那里,那些天性不愚、天性不贪的猕猴,见了那黏胶便远远避开。而那天性愚、天性贪的猕猴,走近那黏胶,用手去抓,便在那里被粘住。[它想:]‘我要把手挣脱出来’,便用另一只手去抓,又在那里被粘住。[它想:]‘我要把两只手挣脱出来’,便用脚去抓,又在那里被粘住。[它想:]‘我要把两只手和脚挣脱出来’,便用另一只脚去抓,又在那里被粘住。[它想:]‘我要把两只手和两只脚挣脱出来’,便用嘴去衔,又在那里被粘住。诸比丘,这样,那猕猴五处受缚,呻吟而卧,已陷入不幸、已陷入灾祸,任猎师所欲而摆布。诸比丘,猎师刺穿它,就在那木柴烧成的炭火上丢下[它],随其所欲而去。诸比丘,凡行于非行处、他者境域者,便会如此。

‘‘Tatra, bhikkhave, ye te makkaṭā abālajātikā alolajātikā, te taṃ lepaṃ disvā ārakā parivajjanti. Yo pana so hoti makkaṭo bālajātiko lolajātiko, so taṃ lepaṃ upasaṅkamitvā hatthena gaṇhāti. So tattha bajjhati. ‘Hatthaṃ mocessāmī’ti dutiyena hatthena gaṇhāti. So tattha bajjhati. ‘Ubho hatthe mocessāmī’ti pādena gaṇhāti. So tattha bajjhati. ‘Ubho hatthe mocessāmi pādañcā’ti dutiyena pādena gaṇhāti. So tattha bajjhati. ‘Ubho hatthe mocessāmi pāde cā’ti tuṇḍena gaṇhāti. So tattha bajjhati. Evañhi so, bhikkhave, makkaṭo pañcoḍḍito thunaṃ seti anayaṃ āpanno byasanaṃ āpanno yathākāmakaraṇīyo luddassa. Tamenaṃ, bhikkhave, luddo vijjhitvā tasmiṃyeva kaṭṭhakataṅgāre [tasmiṃyeva makkaṭaṃ uddharitvā (sī. syā.)] avassajjetvā yena kāmaṃ pakkamati. Evaṃ so taṃ, bhikkhave, hoti yo agocare carati paravisaye.
已对照

“因此,诸比丘,你们不要行于非行处、他者的境域。诸比丘,行于非行处、他者境域者,魔便得到机会,魔便得到所缘。诸比丘,什么是比丘的非行处、他者的境域呢?就是五欲功德。哪五种呢?眼所识的诸色,是可喜的、可乐的、可意的、可爱的、与欲相应的、能引生贪染的;耳所识的诸声……乃至……鼻所识的诸香……舌所识的诸味……身所识的诸触,是可喜的、可乐的、可意的、可爱的、与欲相应的、能引生贪染的。诸比丘,这就是比丘的非行处、他者的境域。

‘‘Tasmātiha, bhikkhave, mā agocare carittha paravisaye. Agocare, bhikkhave, carataṃ paravisaye lacchati māro otāraṃ, lacchati māro ārammaṇaṃ. Ko ca, bhikkhave, bhikkhuno agocaro paravisayo? Yadidaṃ – pañca kāmaguṇā. Katame pañca? Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā, sotaviññeyyā saddā…pe… ghānaviññeyyā gandhā… jivhāviññeyyā rasā… kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Ayaṃ, bhikkhave, bhikkhuno agocaro paravisayo.
缅 3.130已对照

“诸比丘,你们要行于[自己的]行处、自己父传的境域。诸比丘,行于[自己的]行处、自己父传的境域者,魔便得不到机会,魔便得不到所缘。诸比丘,什么是比丘的[自己的]行处、自己父传的境域呢?就是四念处。哪四种呢?诸比丘,在此,比丘于身随观身而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧;于诸受……乃至……于心……乃至……于诸法随观法而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。诸比丘,这就是比丘的[自己的]行处、自己父传的境域。”第七[经]。

‘‘Gocare, bhikkhave, caratha sake pettike visaye. Gocare, bhikkhave, carataṃ sake pettike visaye na lacchati māro otāraṃ, na lacchati māro ārammaṇaṃ. Ko ca, bhikkhave, bhikkhuno gocaro sako pettiko visayo? Yadidaṃ – cattāro satipaṭṭhānā. Katame cattāro? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Ayaṃ, bhikkhave, bhikkhuno gocaro sako pettiko visayo’’ti. Sattamaṃ.
已对照

八、厨师经

8. Sūdasuttaṃ
374已对照

三百七十四、“诸比丘,犹如有一个愚痴、不明达、不善巧的厨师(sūda),以种种样的羹侍奉国王或王的大臣——以酸味类的、苦味类的、辛味类的、甜味类的、带碱味的、不带碱味的、带咸味的、不带咸味的。

374. ‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, bālo abyatto akusalo sūdo rājānaṃ vā rājamahāmattaṃ vā [rājamahāmattānaṃ vā (sī.)] nānaccayehi sūpehi paccupaṭṭhito assa – ambilaggehipi, tittakaggehipi, kaṭukaggehipi, madhuraggehipi, khārikehipi, akhārikehipi, loṇikehipi, aloṇikehipi.
PTS 5.150已对照

“诸比丘,那愚痴、不明达、不善巧的厨师不把握自己主人的相:‘今天我主人或喜欢这种羹,或伸手向这种,或多取这种,或称赞这种。今天我主人或喜欢酸味类的羹,或伸手向酸味类的,或多取酸味类的,或称赞酸味类的。今天我主人或[喜欢]苦味类的……今天我主人或[喜欢]辛味类的……今天我主人或[喜欢]甜味类的……今天我主人或[喜欢]带碱味的……今天我主人或[喜欢]不带碱味的……今天我主人或[喜欢]带咸味的……今天我主人或喜欢不带咸味的羹,或伸手向不带咸味的,或多取不带咸味的,或称赞不带咸味的。’”

‘‘Sa kho so, bhikkhave, bālo abyatto akusalo sūdo sakassa bhattu nimittaṃ na uggaṇhāti – ‘idaṃ vā me ajja bhattu sūpeyyaṃ ruccati, imassa vā abhiharati, imassa vā bahuṃ gaṇhāti, imassa vā vaṇṇaṃ bhāsati. Ambilaggaṃ vā me ajja bhattu sūpeyyaṃ ruccati, ambilaggassa vā abhiharati, ambilaggassa vā bahuṃ gaṇhāti, ambilaggassa vā vaṇṇaṃ bhāsati. Tittakaggaṃ vā me ajja… kaṭukaggaṃ vā me ajja… madhuraggaṃ vā me ajja… khārikaṃ vā me ajja… akhārikaṃ vā me ajja… loṇikaṃ vā me ajja… aloṇikaṃ vā me ajja bhattu sūpeyyaṃ ruccati, aloṇikassa vā abhiharati, aloṇikassa vā bahuṃ gaṇhāti, aloṇikassa vā vaṇṇaṃ bhāsatī’’’ti.
缅 3.131已对照

“诸比丘,那愚痴、不明达、不善巧的厨师,既得不到衣服,也得不到工钱,也得不到赏赐。这是什么缘故呢?诸比丘,因为那愚痴、不明达、不善巧的厨师不把握自己主人的相。正是这样,诸比丘,在此,某个愚痴、不明达、不善巧的比丘于身随观身而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。当他于身随观身而住时,心不得定,诸随烦恼(upakkilesa)不被舍断。他不把握那相。他于诸受随观受而住……乃至……于心随观心而住……乃至……于诸法随观法而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。当他于诸法随观法而住时,心不得定,诸随烦恼不被舍断。他不把握那相。

‘‘Sa kho so, bhikkhave, bālo abyatto akusalo sūdo na ceva lābhī hoti acchādanassa, na lābhī vetanassa, na lābhī abhihārānaṃ. Taṃ kissa hetu? Tathā hi so, bhikkhave, bālo abyatto akusalo sūdo sakassa bhattu nimittaṃ na uggaṇhāti. Evameva kho, bhikkhave, idhekacco bālo abyatto akusalo bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Tassa kāye kāyānupassino viharato cittaṃ na samādhiyati, upakkilesā na pahīyanti. So taṃ nimittaṃ na uggaṇhāti. Vedanāsu vedanānupassī viharati…pe… citte cittānupassī viharati …pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Tassa dhammesu dhammānupassino viharato cittaṃ na samādhiyati, upakkilesā na pahīyanti. So taṃ nimittaṃ na uggaṇhāti.
PTS 5.151已对照

“诸比丘,那愚痴、不明达、不善巧的比丘,既得不到就在现法中的诸乐住,也得不到正念正知。这是什么缘故呢?诸比丘,因为那愚痴、不明达、不善巧的比丘不把握自己心的相。

‘‘Sa kho so, bhikkhave, bālo abyatto akusalo bhikkhu na ceva lābhī hoti diṭṭheva dhamme sukhavihārānaṃ, na lābhī satisampajaññassa. Taṃ kissa hetu? Tathā hi so, bhikkhave, bālo abyatto akusalo bhikkhu sakassa cittassa nimittaṃ na uggaṇhāti.
已对照

“诸比丘,犹如有一个贤明、干练、善巧的厨师,以种种样的羹侍奉国王或王的大臣——以酸味类的、苦味类的、辛味类的、甜味类的、带碱味的、不带碱味的、带咸味的、不带咸味的。

‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, paṇḍito byatto kusalo sūdo rājānaṃ vā rājamahāmattaṃ vā nānaccayehi sūpehi paccupaṭṭhito assa – ambilaggehipi, tittakaggehipi, kaṭukaggehipi, madhuraggehipi, khārikehipi, akhārikehipi, loṇikehipi, aloṇikehipi.
已对照

“诸比丘,那贤明、干练、善巧的厨师把握自己主人的相:‘今天我主人或喜欢这种羹,或伸手向这种,或多取这种,或称赞这种。今天我主人或喜欢酸味类的羹,或伸手向酸味类的,或多取酸味类的,或称赞酸味类的。今天我主人或[喜欢]苦味类的……今天我主人或[喜欢]辛味类的……今天我主人或[喜欢]甜味类的……今天我主人或[喜欢]带碱味的……今天我主人或[喜欢]不带碱味的……今天我主人或[喜欢]带咸味的……今天我主人或喜欢不带咸味的羹,或伸手向不带咸味的,或多取不带咸味的,或称赞不带咸味的。’”

‘‘Sa kho so, bhikkhave, paṇḍito byatto kusalo sūdo sakassa bhattu nimittaṃ uggaṇhāti – ‘idaṃ vā me ajja bhattu sūpeyyaṃ ruccati, imassa vā abhiharati, imassa vā bahuṃ gaṇhāti, imassa vā vaṇṇaṃ bhāsati. Ambilaggaṃ vā me ajja bhattu sūpeyyaṃ ruccati, ambilaggassa vā abhiharati, ambilaggassa vā bahuṃ gaṇhāti, ambilaggassa vā vaṇṇaṃ bhāsati. Tittakaggaṃ vā me ajja… kaṭukaggaṃ vā me ajja… madhuraggaṃ vā me ajja… khārikaṃ vā me ajja… akhārikaṃ vā me ajja… loṇikaṃ vā me ajja… aloṇikaṃ vā me ajja bhattu sūpeyyaṃ ruccati, aloṇikassa vā abhiharati, aloṇikassa vā bahuṃ gaṇhāti, aloṇikassa vā vaṇṇaṃ bhāsatī’’’ti.
PTS 5.152缅 3.132已对照

“诸比丘,那贤明、干练、善巧的厨师,既得到衣服,也得到工钱,也得到赏赐。这是什么缘故呢?诸比丘,因为那贤明、干练、善巧的厨师把握自己主人的相。正是这样,诸比丘,在此,某个贤明、干练、善巧的比丘于身随观身而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。当他于身随观身而住时,心得定,诸随烦恼被舍断。他把握那相。他于诸受随观受而住……乃至……于心随观心而住……乃至……于诸法随观法而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。当他于诸法随观法而住时,心得定,诸随烦恼被舍断。他把握那相。

‘‘Sa kho so, bhikkhave, paṇḍito byatto kusalo sūdo lābhī ceva hoti acchādanassa, lābhī vetanassa, lābhī abhihārānaṃ. Taṃ kissa hetu? Tathā hi so, bhikkhave, paṇḍito byatto kusalo sūdo sakassa bhattu nimittaṃ uggaṇhāti. Evameva kho, bhikkhave, idhekacco paṇḍito byatto kusalo bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Tassa kāye kāyānupassino viharato cittaṃ samādhiyati, upakkilesā pahīyanti. So taṃ nimittaṃ uggaṇhāti. Vedanāsu vedanānupassī viharati…pe… citte cittānupassī viharati…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Tassa dhammesu dhammānupassino viharato cittaṃ samādhiyati, upakkilesā pahīyanti. So taṃ nimittaṃ uggaṇhāti.
已对照

“诸比丘,那贤明、干练、善巧的比丘,既得到就在现法中的诸乐住,也得到正念正知。这是什么缘故呢?诸比丘,因为那贤明、干练、善巧的比丘把握自己心的相。”第八[经]。

‘‘Sa kho so, bhikkhave, paṇḍito byatto kusalo bhikkhu lābhī ceva hoti diṭṭheva dhamme sukhavihārānaṃ, lābhī hoti satisampajaññassa. Taṃ kissa hetu? Tathā hi so, bhikkhave, paṇḍito byatto kusalo bhikkhu sakassa cittassa nimittaṃ uggaṇhātī’’ti. Aṭṭhamaṃ.
已对照

九、病经

9. Gilānasuttaṃ
375已对照

三百七十五、如是我闻——一时,世尊住在毘舍离的竹林村(Veḷuvagāmaka)。在那里,世尊召唤诸比丘:“诸比丘,你们去吧,就在毘舍离四周,随各自的友人、随各自的相识、随各自的亲厚而入雨安居;我就在这竹林村入雨安居。”“是的,尊者。”那些比丘应诺世尊之后,就在毘舍离四周,随各自的友人、随各自的相识、随各自的亲厚而入雨安居;世尊则就在那竹林村入雨安居。

375. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati veḷuvagāmake [beluvagāmake (sī. syā. kaṃ. pī.)]. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘etha tumhe, bhikkhave, samantā vesāliyā yathāmittaṃ yathāsandiṭṭhaṃ yathāsambhattaṃ vassaṃ upetha. Idhevāhaṃ veḷuvagāmake vassaṃ upagacchāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho te bhikkhū bhagavato paṭissutvā samantā vesāliyā yathāmittaṃ yathāsandiṭṭhaṃ yathāsambhattaṃ vassaṃ upagacchuṃ. Bhagavā pana tattheva veḷuvagāmake vassaṃ upagacchi [upagañchi (sī. pī.)].
PTS 5.153已对照

于是,在世尊入雨安居之后,生起了剧烈的病,转起了猛烈的、濒死的诸受。对此,世尊具念、正知地忍受,不为所恼。于是,世尊这样想:“我若不告知诸侍者、不辞别比丘僧就般涅槃,这对我是不相宜的。我何不以精进遣退此病,决意住于命行(jīvitasaṅkhāra)而住呢?”于是,世尊以精进遣退了那病,决意住于命行而住。(于是,世尊的那病就止息了。)

Atha kho bhagavato vassūpagatassa kharo ābādho uppajji, bāḷhā vedanā vattanti māraṇantikā. Tatra sudaṃ bhagavā sato sampajāno adhivāsesi avihaññamāno. Atha kho bhagavato etadahosi – ‘‘na kho me taṃ patirūpaṃ, yohaṃ anāmantetvā upaṭṭhāke anapaloketvā bhikkhusaṅghaṃ parinibbāyeyyaṃ. Yaṃnūnāhaṃ imaṃ ābādhaṃ vīriyena paṭipaṇāmetvā jīvitasaṅkhāraṃ adhiṭṭhāya vihareyya’’nti. Atha kho bhagavā taṃ ābādhaṃ vīriyena paṭipaṇāmetvā jīvitasaṅkhāraṃ adhiṭṭhāya vihāsi. (Atha kho bhagavato so ābādho paṭippassambhi) [( ) dī. ni. 2.164 dissati].
缅 3.133已对照

于是,世尊病愈起身、起身未久,便从住处出来,坐在住处荫影处所敷设的座位上。于是,具寿阿难来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的具寿阿难对世尊这样说——“尊者,我见到了世尊的安适;尊者,[我]见到了世尊的堪忍;尊者,[我]见到了世尊的[得以]维持。不过,尊者,我的身体像是麻木沉重了一般;诸方对我也不明了;由于世尊的病,诸法对我也不显现。不过,尊者,我还有一点点安慰:‘只要世尊还没有就比丘僧说些什么,世尊就不会般涅槃。’”

Atha kho bhagavā gilānā vuṭṭhito [gilānavuṭṭhito (saddanīti)] aciravuṭṭhito gelaññā vihārā nikkhamitvā vihārapacchāyāyaṃ [vihārapacchāchāyāyaṃ (bahūsu)] paññatte āsane nisīdi. Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘diṭṭho me, bhante, bhagavato phāsu; diṭṭhaṃ, bhante, bhagavato khamanīyaṃ; diṭṭhaṃ, bhante, bhagavato yāpanīyaṃ. Api ca me, bhante, madhurakajāto viya kāyo, disāpi me na pakkhāyanti, dhammāpi maṃ nappaṭibhanti bhagavato gelaññena. Api ca me, bhante, ahosi kācideva assāsamattā – ‘na tāva bhagavā parinibbāyissati, na yāva bhagavā bhikkhusaṅghaṃ ārabbha kiñcideva udāharatī’’’ti.
已对照

“阿难,如今比丘僧还对我期待什么呢?阿难,我所教说的法已不作内外之别;阿难,如来在诸法上没有师拳(ācariyamuṭṭhi)。阿难,若有人这样想:‘我要统领比丘僧’,或‘比丘僧以我为归’,阿难,那样的人才会就比丘僧说些什么。阿难,如来却不这样想:‘我要统领比丘僧’,或‘比丘僧以我为归’。阿难,如来又会就比丘僧说些什么呢!阿难,我如今已经衰老、年迈、耄耋、历程已过、达于寿限,我的年岁已行至八十。阿难,犹如破旧的车子要靠皮带缠扎才能勉强行走,同样地,阿难,我想如来的身体也是靠缠扎才能勉强行走。

‘‘Kiṃ pana dāni, ānanda, bhikkhusaṅgho mayi paccāsīsati [paccāsiṃsati (sī. syā. kaṃ. pī.)]? Desito, ānanda, mayā dhammo anantaraṃ abāhiraṃ karitvā. Natthānanda, tathāgatassa dhammesu ācariyamuṭṭhi. Yassa nūna, ānanda, evamassa – ‘ahaṃ bhikkhusaṅghaṃ pariharissāmī’ti vā, ‘mamuddesiko bhikkhusaṅgho’ti vā, so nūna, ānanda, bhikkhusaṅghaṃ ārabbha kiñcideva udāhareyya. Tathāgatassa kho, ānanda, na evaṃ hoti – ‘ahaṃ bhikkhusaṅghaṃ pariharissāmī’ti vā, ‘mamuddesiko bhikkhusaṅgho’ti vā. Sa kiṃ [so nūna (sī. pī.)], ānanda, tathāgato bhikkhusaṅghaṃ ārabbha kiñcideva udāharissati! Etarahi kho panāhaṃ, ānanda, jiṇṇo vuddho mahallako addhagato vayoanuppatto. Āsītiko me vayo vattati. Seyyathāpi, ānanda, jajjarasakaṭaṃ [jarasakaṭaṃ (sabbattha)] veḷamissakena [vegamissakena (sī.), veḷumissakena (syā. kaṃ.), vedhamissakena (pī. ka.), vekhamissakena (ka.)] yāpeti; evameva kho, ānanda, vedhamissakena maññe tathāgatassa kāyo yāpeti.
PTS 5.154已对照

“阿难,凡如来由于不作意一切相、由于某些受的灭,成就并住于无相心定(animitta cetosamādhi)之时,阿难,那时如来的身体才较为安适。所以,阿难,你们要以自己为洲(dīpa)而住,以自己为归依,不以他者为归依;以法为洲,以法为归依,不以他者为归依。

‘‘Yasmiṃ, ānanda, samaye tathāgato sabbanimittānaṃ amanasikārā ekaccānaṃ vedanānaṃ nirodhā animittaṃ cetosamādhiṃ upasampajja viharati, phāsutaro [phāsutaraṃ (sabbattha)], ānanda, tasmiṃ samaye tathāgatassa kāyo hoti [tathāgatassa hoti (bahūsu)]. Tasmātihānanda, attadīpā viharatha attasaraṇā anaññasaraṇā, dhammadīpā dhammasaraṇā anaññasaraṇā.
缅 3.134已对照

“阿难,比丘如何是以自己为洲而住、以自己为归依、不以他者为归依,以法为洲、以法为归依、不以他者为归依呢?阿难,在此,比丘于身随观身而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧;于诸受……乃至……于心……乃至……于诸法随观法而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。阿难,这样,比丘就是以自己为洲而住、以自己为归依、不以他者为归依,以法为洲、以法为归依、不以他者为归依。阿难,无论现在或我去世之后,凡能以自己为洲而住、以自己为归依、不以他者为归依,以法为洲、以法为归依、不以他者为归依的——阿难,凡乐于学的那些比丘,将是我[弟子中]最上的。”第九[经]。

‘‘Kathañcānanda, bhikkhu attadīpo viharati attasaraṇo anaññasaraṇo, dhammadīpo dhammasaraṇo anaññasaraṇo? Idhānanda, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Evaṃ kho, ānanda, bhikkhu attadīpo viharati attasaraṇo anaññasaraṇo, dhammadīpo dhammasaraṇo anaññasaraṇo. Ye hi keci, ānanda, etarahi vā mamaccaye vā attadīpā viharissanti attasaraṇā anaññasaraṇā, dhammadīpā dhammasaraṇā anaññasaraṇā; tamatagge mete, ānanda, bhikkhū bhavissanti ye keci sikkhākāmā’’ti. Navamaṃ.
已对照

十、比丘尼住处经

10. Bhikkhunupassayasuttaṃ
376已对照

三百七十六、那时,具寿阿难在上午穿好[下衣],取了钵与衣,来到某个比丘尼住处;到了之后,坐在所设的座位上。于是众多比丘尼来到具寿阿难之处;到了之后,礼敬具寿阿难,坐在一旁。坐在一旁的那些比丘尼对具寿阿难这样说——

376. Atha kho āyasmā ānando pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena aññataro bhikkhunupassayo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Atha kho sambahulā bhikkhuniyo yenāyasmā ānando tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ ānandaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho tā bhikkhuniyo āyasmantaṃ ānandaṃ etadavocuṃ –
PTS 5.155已对照

“尊者阿难,在这里,众多比丘尼于四念处心善安住而住,了知由前而后的广大殊胜。”“姐妹们,正是这样;姐妹们,正是这样!姐妹们,凡任何比丘或比丘尼,于四念处心善安住而住,对他这[事]是可预期的——‘他将了知由前而后的广大殊胜。’”

‘‘Idha, bhante ānanda, sambahulā bhikkhuniyo catūsu satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacittā [supaṭṭhitacittā (sī. pī. ka.)] viharantiyo uḷāraṃ pubbenāparaṃ visesaṃ sañjānantī’’ti [sampajānantīti (ka.)]. ‘‘Evametaṃ, bhaginiyo, evametaṃ, bhaginiyo! Yo hi koci, bhaginiyo, bhikkhu vā bhikkhunī vā catūsu satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacitto viharati, tassetaṃ pāṭikaṅkhaṃ – ‘uḷāraṃ pubbenāparaṃ visesaṃ sañjānissatī’’’ti.
已对照

于是具寿阿难以法语为那些比丘尼开示、劝导、激励、令欢喜之后,从座而起,离去了。于是具寿阿难在舍卫城乞食之后,饭后从乞食处回来,来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的具寿阿难对世尊这样说——

Atha kho āyasmā ānando tā bhikkhuniyo dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṃsetvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. Atha kho āyasmā ānando sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto yena bhagavā tenupasaṅkamiṃ; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃ. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca –
缅 3.135已对照

“尊者,在这里,我在上午穿好[下衣],取了钵与衣,来到某个比丘尼住处;到了之后,坐在所设的座位上。尊者,于是众多比丘尼来到我之处;到了之后,礼敬我,坐在一旁。尊者,坐在一旁的那些比丘尼对我这样说——‘尊者阿难,在这里,众多比丘尼于四念处心善安住而住,了知由前而后的广大殊胜。’尊者,被这样说时,我对那些比丘尼这样说——‘姐妹们,正是这样;姐妹们,正是这样!姐妹们,凡任何比丘或比丘尼,于四念处心善安住而住,对他这[事]是可预期的——他将了知由前而后的广大殊胜。’”

‘‘Idhāhaṃ, bhante, pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena aññataro bhikkhunupassayo tenupasaṅkamiṃ; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdiṃ. Atha kho, bhante, sambahulā bhikkhuniyo yenāhaṃ tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho, bhante, tā bhikkhuniyo maṃ etadavocuṃ – ‘idha, bhante ānanda, sambahulā bhikkhuniyo catūsu satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacittā viharantiyo uḷāraṃ pubbenāparaṃ visesaṃ sañjānantī’ti. Evaṃ vuttāhaṃ, bhante, tā bhikkhuniyo etadavocaṃ – ‘evametaṃ, bhaginiyo, evametaṃ, bhaginiyo! Yo hi koci, bhaginiyo, bhikkhu vā bhikkhunī vā catūsu satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacitto viharati, tassetaṃ pāṭikaṅkhaṃ – uḷāraṃ pubbenāparaṃ visesaṃ sañjānissatī’’’ti.
已对照

“阿难,正是这样;阿难,正是这样!阿难,凡任何比丘或比丘尼,于四念处心善安住而住,对他这[事]是可预期的——‘他将了知由前而后的广大殊胜。’”

‘‘Evametaṃ, ānanda, evametaṃ, ānanda! Yo hi koci, ānanda, bhikkhu vā bhikkhunī vā catūsu satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacitto viharati, tassetaṃ pāṭikaṅkhaṃ – ‘uḷāraṃ pubbenāparaṃ visesaṃ sañjānissati’’’ [sañjānissatīti (bahūsu)].
PTS 5.156已对照

“于哪四[念处]呢?阿难,在此,比丘于身随观身而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。当他于身随观身而住时,或者以身为所缘而于身中生起热恼,或者[生起]心的退缩,或者心向外散乱。阿难,因此,比丘应把心安置于某个令人净信的相上。当他把心安置于某个令人净信的相上时,愉悦生起。愉悦者,喜生起。意有喜者,身轻安。身轻安者,感受乐。有乐者,心得定。他如是省察:‘我为了什么目的而安置心,那目的已为我成就了。来吧,现在我[把心]收回。’他收回[心],并且不寻、也不伺。他了知:‘我无寻、无伺,于内具念,我是快乐的。’”

‘‘Katamesu catūsu? Idhānanda, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Tassa kāye kāyānupassino viharato kāyārammaṇo vā uppajjati kāyasmiṃ pariḷāho, cetaso vā līnattaṃ, bahiddhā vā cittaṃ vikkhipati. Tenānanda [tenahānanda (sī.)], bhikkhunā kismiñcideva pasādanīye nimitte cittaṃ paṇidahitabbaṃ. Tassa kismiñcideva pasādanīye nimitte cittaṃ paṇidahato pāmojjaṃ jāyati. Pamuditassa pīti jāyati. Pītimanassa kāyo passambhati. Passaddhakāyo sukhaṃ vedayati [vediyati (sī.)]. Sukhino cittaṃ samādhiyati. So iti paṭisañcikkhati – ‘yassa khvāhaṃ atthāya cittaṃ paṇidahiṃ, so me attho abhinipphanno. Handa, dāni paṭisaṃharāmī’ti. So paṭisaṃharati ceva na ca vitakketi na ca vicāreti. ‘Avitakkomhi avicāro, ajjhattaṃ satimā sukhamasmī’ti pajānāti’’.
缅 3.136已对照

“再者,阿难,比丘于诸受……乃至……于心……乃至……于诸法随观法而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。当他于诸法随观法而住时,或者以法为所缘而于身中生起热恼,或者[生起]心的退缩,或者心向外散乱。阿难,因此,比丘应把心安置于某个令人净信的相上。当他把心安置于某个令人净信的相上时,愉悦生起。愉悦者,喜生起。意有喜者,身轻安。身轻安者,感受乐。有乐者,心得定。他如是省察:‘我为了什么目的而安置心,那目的已为我成就了。来吧,现在我[把心]收回。’他收回[心],并且不寻、也不伺。他了知:‘我无寻、无伺,于内具念,我是快乐的。’阿难,如是有安置[心]的修习。

‘‘Puna caparaṃ, ānanda, bhikkhu vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Tassa dhammesu dhammānupassino viharato dhammārammaṇo vā uppajjati kāyasmiṃ pariḷāho, cetaso vā līnattaṃ, bahiddhā vā cittaṃ vikkhipati. Tenānanda, bhikkhunā kismiñcideva pasādanīye nimitte cittaṃ paṇidahitabbaṃ. Tassa kismiñcideva pasādanīye nimitte cittaṃ paṇidahato pāmojjaṃ jāyati. Pamuditassa pīti jāyati. Pītimanassa kāyo passambhati. Passaddhakāyo sukhaṃ vedayati. Sukhino cittaṃ samādhiyati. So iti paṭisañcikkhati – ‘yassa khvāhaṃ atthāya cittaṃ paṇidahiṃ, so me attho abhinipphanno. Handa, dāni paṭisaṃharāmī’ti. So paṭisaṃharati ceva na ca vitakketi na ca vicāreti. ‘Avitakkomhi avicāro, ajjhattaṃ satimā sukhamasmī’ti pajānāti. Evaṃ kho, ānanda, paṇidhāya bhāvanā hoti.
PTS 5.157已对照

“阿难,如何有不安置[心]的修习呢?阿难,比丘于外不安置心,了知:‘我的心于外是未安置的。’于是,于后于前,他了知:‘不萎缩、已解脱、未安置。’而且他了知:‘我于身随观身而住,热勤、正知、具念,我是快乐的。’阿难,比丘于外不安置心,了知:‘我的心于外是未安置的。’于是,于后于前,他了知:‘不萎缩、已解脱、未安置。’而且他了知:‘我于诸受随观受而住,热勤、正知、具念,我是快乐的。’阿难,比丘于外不安置心,了知:‘我的心于外是未安置的。’于是,于后于前,他了知:‘不萎缩、已解脱、未安置。’而且他了知:‘我于心随观心而住,热勤、正知、具念,我是快乐的。’阿难,比丘于外不安置心,了知:‘我的心于外是未安置的。’于是,于后于前,他了知:‘不萎缩、已解脱、未安置。’而且他了知:‘我于诸法随观法而住,热勤、正知、具念,我是快乐的。’阿难,如是有不安置[心]的修习。

‘‘Kathañcānanda, appaṇidhāya bhāvanā hoti? Bahiddhā, ānanda, bhikkhu cittaṃ appaṇidhāya ‘appaṇihitaṃ me bahiddhā citta’nti pajānāti. Atha pacchāpure ‘asaṃkhittaṃ vimuttaṃ appaṇihita’nti pajānāti. Atha ca pana ‘kāye kāyānupassī viharāmi ātāpī sampajāno satimā sukhamasmī’ti pajānāti. Bahiddhā, ānanda, bhikkhu cittaṃ appaṇidhāya ‘appaṇihitaṃ me bahiddhā citta’nti pajānāti. Atha pacchāpure ‘asaṃkhittaṃ vimuttaṃ appaṇihita’nti pajānāti. Atha ca pana ‘vedanāsu vedanānupassī viharāmi ātāpī sampajāno satimā sukhamasmī’ti pajānāti. Bahiddhā, ānanda, bhikkhu cittaṃ appaṇidhāya ‘appaṇihitaṃ me bahiddhā citta’nti pajānāti. Atha pacchāpure ‘asaṃkhittaṃ vimuttaṃ appaṇihita’nti pajānāti. Atha ca pana ‘citte cittānupassī viharāmi ātāpī sampajāno satimā sukhamasmī’ti pajānāti. Bahiddhā, ānanda, bhikkhu cittaṃ appaṇidhāya ‘appaṇihitaṃ me bahiddhā citta’nti pajānāti. Atha pacchāpure ‘asaṃkhittaṃ vimuttaṃ appaṇihita’nti pajānāti. Atha ca pana ‘dhammesu dhammānupassī viharāmi ātāpī sampajāno satimā sukhamasmī’ti pajānāti. Evaṃ kho, ānanda, appaṇidhāya bhāvanā hoti.
已对照

“阿难,如是,我已说了安置[心]的修习,已说了不安置[心]的修习。阿难,凡是求弟子之利益者、悲悯者的导师以悲悯而应为[弟子]所作的,我已为你们作了。阿难,这些是树下,这些是空屋——修禅吧,阿难!莫放逸,莫日后追悔。这就是我们对你们的教诫。”

‘‘Iti kho, ānanda, desitā mayā paṇidhāya bhāvanā, desitā appaṇidhāya bhāvanā. Yaṃ, ānanda, satthārā karaṇīyaṃ sāvakānaṃ hitesinā anukampakena anukampaṃ upādāya, kataṃ vo taṃ mayā. Etāni, ānanda, rukkhamūlāni, etāni suññāgārāni! Jhāyathānanda, mā pamādattha; mā pacchā vippaṭisārino ahuvattha! Ayaṃ vo amhākaṃ anusāsanī’’ti.
已对照

世尊说了这[番话]。具寿阿难满意,欢喜世尊之所说。第十[经]。

Idamavoca bhagavā. Attamano āyasmā ānando bhagavato bhāsitaṃ abhinandīti. Dasamaṃ.
已对照

庵婆巴利品第一。

Ambapālivaggo paṭhamo.
PTS 5.158缅 3.137已对照

其摄颂——

庵婆巴利、念、比丘,娑罗以及不善聚;

鹰、猕猴、厨师,病、比丘尼住处。

Tassuddānaṃ –
Ambapāli sato bhikkhu, sālā kusalarāsi ca;
Sakuṇagdhi makkaṭo sūdo, gilāno bhikkhunupassayoti.