快乐巴利palinanda.cc

相应部 · 念处相应·那烂陀品 2. Nālandavaggo

本经目录二、那烂陀品一、大丈夫经二、那烂陀经三、纯陀经四、郁伽支罗经五、婆希迦经六、郁低迦经七、圣经八、梵天经九、私伽陀经十、国中第一美女经那烂陀品第二。

已对照

二、那烂陀品

2. Nālandavaggo
已对照

一、大丈夫经

1. Mahāpurisasuttaṃ
377已对照

三百七十七、因缘在舍卫城。那时,具寿舍利弗来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的具寿舍利弗对世尊这样说——“尊者,人们说‘大丈夫、大丈夫’。尊者,到什么程度是大丈夫呢?”“舍利弗,我由于心已解脱而说[他]是‘大丈夫’;由于心未解脱而说[他]‘不是大丈夫’。”

377. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho āyasmā sāriputto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā sāriputto bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘‘mahāpuriso, mahāpuriso’ti, bhante, vuccati. Kittāvatā nu kho, bhante, mahāpuriso hotī’’ti? ‘‘Vimuttacittattā khvāhaṃ, sāriputta, ‘mahāpuriso’ti vadāmi. Avimuttacittattā ‘no mahāpuriso’ti vadāmi’’.
已对照

“舍利弗,如何是心已解脱者呢?舍利弗,在此,比丘于身随观身而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。当他于身随观身而住时,心离贪,由不执取而从诸漏解脱。于诸受……乃至……于心……乃至……于诸法随观法而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。当他于诸法随观法而住时,心离贪,由不执取而从诸漏解脱。舍利弗,如是[比丘]是心已解脱者。舍利弗,我由于心已解脱而说[他]是‘大丈夫’;由于心未解脱而说[他]‘不是大丈夫’。”第一[经]。

‘‘Kathañca, sāriputta, vimuttacitto hoti? Idha, sāriputta, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Tassa kāye kāyānupassino viharato cittaṃ virajjati, vimuccati anupādāya āsavehi. Vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Tassa dhammesu dhammānupassino viharato cittaṃ virajjati, vimuccati anupādāya āsavehi. Evaṃ kho, sāriputta, vimuttacitto hoti. Vimuttacittattā khvāhaṃ, sāriputta, ‘mahāpuriso’ti vadāmi. Avimuttacittattā ‘no mahāpuriso’ti vadāmī’’ti. Paṭhamaṃ.
已对照

二、那烂陀经

2. Nālandasuttaṃ
378PTS 5.159缅 3.138已对照

三百七十八、一时,世尊住在那烂陀的波婆离迦芒果林。那时,具寿舍利弗来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的具寿舍利弗对世尊这样说——“尊者,我对世尊有这样的净信!无论过去、未来或现在,都不曾有、不会有、也不存在另一位在正觉方面比世尊有更高证智的沙门或婆罗门。”“舍利弗,你说了这句宏大的牛王之语(āsabhī vācā),作了一向的断定,吼出了狮子吼——‘尊者,我对世尊有这样的净信!无论过去、未来或现在,都不曾有、不会有、也不存在另一位在正觉方面比世尊有更高证智的沙门或婆罗门。’”

378. Ekaṃ samayaṃ bhagavā nālandāyaṃ viharati pāvārikambavane. Atha kho āyasmā sāriputto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā sāriputto bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘evaṃpasanno ahaṃ, bhante, bhagavati! Na cāhu, na ca bhavissati, na cetarahi vijjati añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro, yadidaṃ – sambodhiya’’nti. ‘‘Uḷārā kho tyāyaṃ, sāriputta, āsabhī vācā bhāsitā, ekaṃso gahito, sīhanādo nadito – ‘evaṃpasanno ahaṃ, bhante, bhagavati! Na cāhu, na ca bhavissati na cetarahi vijjati añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro, yadidaṃ – sambodhiya’’’nti.
已对照

“舍利弗,你是否对过去世那些成为阿罗汉、正等正觉者的世尊们,全都以心遍知其心而了知:‘那些世尊有这样的戒’,或‘那些世尊有这样的法’,或‘那些世尊有这样的慧’,或‘那些世尊有这样的住’,或‘那些世尊有这样的解脱’呢?”“尊者,并非如此!”

‘‘Kiṃ nu te, sāriputta, ye te ahesuṃ atītamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā, sabbe te bhagavanto cetasā ceto paricca viditā – ‘evaṃsīlā te bhagavanto ahesuṃ’ iti vā, ‘evaṃdhammā te bhagavanto ahesuṃ’ iti vā, ‘evaṃpaññā te bhagavanto ahesuṃ’ iti vā, ‘evaṃvihārino te bhagavanto ahesuṃ’ iti vā, ‘evaṃvimuttā te bhagavanto ahesuṃ’ iti vā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’!
PTS 5.160已对照

“那么,舍利弗,你是否对未来世那些将成为阿罗汉、正等正觉者的世尊们,全都以心遍知其心而了知:‘那些世尊将有这样的戒’,或‘那些世尊将有这样的法’,或‘那些世尊将有这样的慧’,或‘那些世尊将有这样的住’,或‘那些世尊将有这样的解脱’呢?”“尊者,并非如此。”

‘‘Kiṃ pana te, sāriputta, ye te bhavissanti anāgatamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā, sabbe te bhagavanto cetasā ceto paricca viditā – ‘evaṃsīlā te bhagavanto bhavissanti’ iti vā, ‘evaṃdhammā te bhagavanto bhavissanti’ iti vā, ‘evaṃpaññā te bhagavanto bhavissanti’ iti vā, ‘evaṃvihārino te bhagavanto bhavissanti’ iti vā, ‘evaṃvimuttā te bhagavanto bhavissanti’ iti vā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.
已对照

“那么,舍利弗,你是否对现在的我这位阿罗汉、正等正觉者,以心遍知其心而了知:‘世尊有这样的戒’,或‘世尊有这样的法’,或‘世尊有这样的慧’,或‘世尊有这样的住’,或‘世尊有这样的解脱’呢?”“尊者,并非如此。”

‘‘Kiṃ pana tyāhaṃ [kiṃ pana te (sī.)], sāriputta, etarahi, arahaṃ sammāsambuddho cetasā ceto paricca vidito – ‘evaṃsīlo bhagavā’ iti vā, ‘evaṃdhammo bhagavā’ iti vā, ‘evaṃpañño bhagavā’ iti vā, ‘evaṃvihārī bhagavā’ iti vā, ‘evaṃvimutto bhagavā’ iti vā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.
已对照

“舍利弗,在此,你对过去、未来、现在的诸阿罗汉、正等正觉者并没有他心智(cetopariyañāṇa)。那么究竟为什么,舍利弗,你说了这句宏大的牛王之语,作了一向的断定,吼出了这样的狮子吼——‘尊者,我对世尊有这样的净信!无论过去、未来或现在,都不曾有、不会有、也不存在另一位在正觉方面比世尊有更高证智的沙门或婆罗门’呢?”

‘‘Ettha ca te, sāriputta, atītānāgatapaccuppannesu arahantesu sammāsambuddhesu cetopariyañāṇaṃ [cetopariyāyañāṇaṃ (bahūsu)] natthi. Atha kiñcarahi tyāyaṃ, sāriputta, uḷārā āsabhī vācā bhāsitā, ekaṃso gahito, sīhanādo nadito – ‘evaṃpasanno ahaṃ, bhante, bhagavati! Na cāhu, na ca bhavissati, na cetarahi vijjati añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā’ bhiyyobhiññataro, yadidaṃ – sambodhiya’’nti?
PTS 5.161缅 3.139已对照

“尊者,我对过去、未来、现在的诸阿罗汉、正等正觉者虽没有他心智,但我了知法的类推(dhammanvaya)。尊者,譬如国王的边境城市,有坚固的城基、坚固的城墙与城门楼,只有一道门;那里有一位贤明、干练、有智慧的守门人,阻拦不认识的人,放入认识的人。他沿着这座城市四周的巡行道次第巡视,看不见城墙的接缝或裂口,甚至连一只猫能钻出去的[缺口]都没有。他会这样想:‘凡是任何粗大的生物出入这座城市,它们全都是从这一道门出入的。’尊者,我所了知的法的类推正是如此:‘尊者,过去世那些成为阿罗汉、正等正觉者的世尊们,那些世尊也全都是舍断了五盖——心的随烦恼、令慧羸弱者——,于四念处心善安住,如实修习七觉支之后,现正觉了无上正等正觉。尊者,未来世那些将成为阿罗汉、正等正觉者的世尊们,那些世尊也全都将是舍断了五盖——心的随烦恼、令慧羸弱者——,于四念处心善安住,如实修习七觉支之后,现正觉无上正等正觉。尊者,现在是阿罗汉、正等正觉者的世尊,也是舍断了五盖——心的随烦恼、令慧羸弱者——,于四念处心善安住,如实修习七觉支之后,已现正觉无上正等正觉。’”

‘‘Na kho me [na kho me taṃ (syā. kaṃ. ka.)], bhante, atītānāgatapaccuppannesu arahantesu sammāsambuddhesu cetopariyañāṇaṃ atthi, api ca me dhammanvayo vidito. Seyyathāpi, bhante, rañño paccantimaṃ nagaraṃ daḷhuddhāpaṃ [daḷhuddāpaṃ (sī. pī. ka.), daḷhaddhāpaṃ (syā. kaṃ.)] daḷhapākāratoraṇaṃ ekadvāraṃ. Tatrassa dovāriko paṇḍito byatto medhāvī aññātānaṃ nivāretā ñātānaṃ pavesetā. So tassa nagarassa samantā anupariyāyapathaṃ anukkamamāno na passeyya pākārasandhiṃ vā pākāravivaraṃ vā, antamaso biḷāranikkhamanamattampi. Tassa evamassa – ‘ye kho keci oḷārikā pāṇā imaṃ nagaraṃ pavisanti vā nikkhamanti vā, sabbe te imināva dvārena pavisanti vā nikkhamanti vā’ti. Evameva kho me, bhante, dhammanvayo vidito – ‘yepi te, bhante, ahesuṃ atītamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā, sabbe te bhagavanto pañca nīvaraṇe pahāya, cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe, catūsu satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacittā, satta bojjhaṅge yathābhūtaṃ bhāvetvā, anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambujjhiṃsu. Yepi te, bhante, bhavissanti anāgatamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā, sabbe te bhagavanto pañca nīvaraṇe pahāya, cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe, catūsu satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacittā, satta bojjhaṅge yathābhūtaṃ bhāvetvā, anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambujjhissanti. Bhagavāpi, bhante, etarahi arahaṃ sammāsambuddho pañca nīvaraṇe pahāya, cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe, catūsu satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacitto, satta bojjhaṅge yathābhūtaṃ bhāvetvā, anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho’’’ti.
已对照

“善哉,善哉,舍利弗!所以,舍利弗,你要向诸比丘、诸比丘尼、诸优婆塞、诸优婆夷屡屡宣说这一法门。舍利弗,那些愚痴人若对如来有疑惑或犹豫,他们听闻这一法门之后,对如来的那疑惑或犹豫便将被舍断。”第二[经]。

‘‘Sādhu sādhu, sāriputta! Tasmātiha tvaṃ, sāriputta, imaṃ dhammapariyāyaṃ abhikkhaṇaṃ bhāseyyāsi bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ. Yesampi hi, sāriputta, moghapurisānaṃ bhavissati tathāgate kaṅkhā vā vimati vā, tesampimaṃ dhammapariyāyaṃ sutvā yā tathāgate kaṅkhā vā vimati vā sā pahīyissatī’’ti. Dutiyaṃ.
已对照

三、纯陀经

3. Cundasuttaṃ
379缅 3.140已对照

三百七十九、一时,世尊住在舍卫城祇树林给孤独园。那时,具寿舍利弗住在摩揭陀[国]那罗迦村(Nālakagāmaka),生病、痛苦、重病缠身。纯陀沙弥(Cunda samaṇuddesa)是具寿舍利弗的侍者。

379. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena āyasmā sāriputto magadhesu viharati nālakagāmake ābādhiko dukkhito bāḷhagilāno. Cundo ca samaṇuddeso āyasmato sāriputtassa upaṭṭhāko hoti.
PTS 5.162已对照

于是,具寿舍利弗就以那病般涅槃了。于是,纯陀沙弥取了具寿舍利弗的钵与衣,前往舍卫城祇树林给孤独园,来到具寿阿难之处;到了之后,礼敬具寿阿难,坐在一旁。坐在一旁的纯陀沙弥对具寿阿难这样说——“尊者,具寿舍利弗已般涅槃了。这是他的钵与衣。”

Atha kho āyasmā sāriputto teneva ābādhena parinibbāyi. Atha kho cundo samaṇuddeso āyasmato sāriputtassa pattacīvaramādāya yena sāvatthi jetavanaṃ anāthapiṇḍikassa ārāmo yenāyasmā ānando tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ ānandaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho cundo samaṇuddeso āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca – ‘‘āyasmā, bhante, sāriputto parinibbuto. Idamassa pattacīvara’’nti.
已对照

“贤友纯陀,这确是一件可以带去谒见世尊的谈话之资。来吧,贤友纯陀,我们前往世尊之处;到了之后,把这件事禀告世尊。”“是的,尊者。”纯陀沙弥应诺具寿阿难。

‘‘Atthi kho idaṃ, āvuso cunda, kathāpābhataṃ bhagavantaṃ dassanāya. Āyāmāvuso cunda, yena bhagavā tenupasaṅkamissāma; upasaṅkamitvā bhagavato etamatthaṃ ārocessāmā’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho cundo samaṇuddeso āyasmato ānandassa paccassosi.
已对照

于是,具寿阿难与纯陀沙弥来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的具寿阿难对世尊这样说——“尊者,这位纯陀沙弥这样说:‘尊者,具寿舍利弗已般涅槃了;这是他的钵与衣。’不过,尊者,我的身体像是麻木沉重了一般;诸方对我也不明了;听到‘具寿舍利弗已般涅槃了’,诸法对我也不显现。”

Atha kho āyasmā ca ānando cundo ca samaṇuddeso yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ayaṃ, bhante, cundo samaṇuddeso evamāha – ‘āyasmā, bhante, sāriputto parinibbuto; idamassa pattacīvara’nti. Api ca me, bhante, madhurakajāto viya kāyo, disāpi me na pakkhāyanti, dhammāpi maṃ nappaṭibhanti ‘āyasmā sāriputto parinibbuto’ti sutvā’’.
已对照

“阿难,舍利弗是带走了你的戒蕴而般涅槃的吗?或是带走了定蕴而般涅槃的吗?或是带走了慧蕴而般涅槃的吗?或是带走了解脱蕴而般涅槃的吗?或是带走了解脱知见蕴而般涅槃的吗?”“尊者,具寿舍利弗并不是带走了我的戒蕴而般涅槃的,[也不是带走了]定蕴……乃至……慧蕴……解脱蕴……解脱知见蕴而般涅槃的。不过,尊者,具寿舍利弗曾是我的教诫者、深入者、使了解者、开示者、劝导者、激励者、令欢喜者,说法不倦,是同梵行者的摄益者。我们忆念具寿舍利弗那法之滋养、法之受用、法之摄益。”

‘‘Kiṃ nu kho te, ānanda, sāriputto sīlakkhandhaṃ vā ādāya parinibbuto, samādhikkhandhaṃ vā ādāya parinibbuto, paññākkhandhaṃ vā ādāya parinibbuto, vimuttikkhandhaṃ vā ādāya parinibbuto, vimuttiñāṇadassanakkhandhaṃ vā ādāya parinibbuto’’ti? ‘‘Na ca kho me, bhante, āyasmā sāriputto sīlakkhandhaṃ vā ādāya parinibbuto, samādhikkhandhaṃ vā…pe… paññākkhandhaṃ vā… vimuttikkhandhaṃ vā… vimuttiñāṇadassanakkhandhaṃ vā ādāya parinibbuto. Api ca me, bhante, āyasmā sāriputto ovādako ahosi otiṇṇo viññāpako sandassako samādapako samuttejako sampahaṃsako, akilāsu dhammadesanāya, anuggāhako sabrahmacārīnaṃ. Taṃ mayaṃ āyasmato sāriputtassa dhammojaṃ dhammabhogaṃ dhammānuggahaṃ anussarāmā’’ti.
PTS 5.163缅 3.141已对照

“阿难,我不是早已对你说过吗:‘与一切可爱、可意的[人事],[终有]别异、别离、变异。阿难,于此如何能得[不然]呢?凡已生、已成、有为、崩坏之法,[要它]“不要崩坏”,这是不可能的。阿难,犹如一棵挺立的、有心材的大树,其中较大的那根枝干会崩坏;正是这样,阿难,在挺立的、有心材的大比丘僧团中,舍利弗般涅槃了。阿难,于此如何能得[不然]呢?凡已生、已成、有为、崩坏之法,[要它]“不要崩坏”’——这是不可能的。所以,阿难,你们要以自己为洲而住,以自己为归依,不以他者为归依;以法为洲,以法为归依,不以他者为归依。

‘‘Nanu taṃ, ānanda, mayā paṭikacceva [paṭigacceva (sī. pī.)] akkhātaṃ – ‘sabbehi piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo aññathābhāvo. Taṃ kutettha, ānanda, labbhā! Yaṃ taṃ jātaṃ bhūtaṃ saṅkhataṃ palokadhammaṃ, taṃ vata mā palujjīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Seyyathāpi, ānanda, mahato rukkhassa tiṭṭhato sāravato yo mahantataro khandho so palujjeyya; evameva kho ānanda, mahato bhikkhusaṅghassa tiṭṭhato sāravato sāriputto parinibbuto. Taṃ kutettha, ānanda, labbhā! Yaṃ taṃ jātaṃ bhūtaṃ saṅkhataṃ palokadhammaṃ, taṃ vata mā palujjī’ti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Tasmātihānanda, attadīpā viharatha attasaraṇā anaññasaraṇā, dhammadīpā dhammasaraṇā anaññasaraṇā.
已对照

“阿难,比丘如何是以自己为洲而住、以自己为归依、不以他者为归依,以法为洲、以法为归依、不以他者为归依呢?阿难,在此,比丘于身随观身而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧;于诸受……乃至……于心……乃至……于诸法随观法而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。阿难,这样,比丘就是以自己为洲而住、以自己为归依、不以他者为归依,以法为洲、以法为归依、不以他者为归依。阿难,无论现在或我去世之后,凡能以自己为洲而住、以自己为归依、不以他者为归依,以法为洲、以法为归依、不以他者为归依的——阿难,凡乐于学的那些比丘,将是我[弟子中]最上的。”第三[经]。

‘‘Kathañcānanda, bhikkhu attadīpo viharati attasaraṇo anaññasaraṇo, dhammadīpo dhammasaraṇo anaññasaraṇo? Idhānanda, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Evaṃ kho, ānanda, bhikkhu attadīpo viharati attasaraṇo anaññasaraṇo, dhammadīpo dhammasaraṇo anaññasaraṇo. Ye hi keci, ānanda, etarahi vā mamaccaye vā attadīpā viharissanti attasaraṇā anaññasaraṇā, dhammadīpā dhammasaraṇā anaññasaraṇā; tamatagge mete, ānanda, bhikkhū bhavissanti ye keci sikkhākāmā’’ti. Tatiyaṃ.
已对照

四、郁伽支罗经

4. Ukkacelasuttaṃ
380已对照

三百八十、一时,世尊住在跋耆[国]郁伽支罗(Ukkacelā)的恒河岸边,与大比丘僧团一同,[那时]舍利弗、目犍连般涅槃未久。那时,世尊为比丘僧团所围绕,坐在露地。

380. Ekaṃ samayaṃ bhagavā vajjīsu viharati ukkacelāyaṃ gaṅgāya nadiyā tīre mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ aciraparinibbutesu sāriputtamoggallānesu. Tena kho pana samayena bhagavā bhikkhusaṅghaparivuto ajjhokāse nisinno hoti.
PTS 5.164缅 3.142已对照

于是,世尊环视了静默的比丘僧团之后,召唤诸比丘——“诸比丘,舍利弗、目犍连般涅槃了,我这会众在我看来就像是空的。诸比丘,[他们在时,]我的会众是不空的,对舍利弗、目犍连所住的那一方也无所挂虑。诸比丘,凡过去世的那些阿罗汉、正等正觉者,那些世尊也都有以此为最上的一对弟子,犹如我的舍利弗、目犍连。诸比丘,凡未来世将有的那些阿罗汉、正等正觉者,那些世尊也都将有以此为最上的一对弟子,犹如我的舍利弗、目犍连。诸比丘,诸弟子真是稀有!诸比丘,诸弟子真是未曾有!他们竟能成为导师教法的奉行者、教诫的遵行者,并且为四众所爱、所可意、所尊重钦敬!诸比丘,如来真是稀有!诸比丘,如来真是未曾有!如此这般的一对弟子般涅槃了,如来竟没有愁或悲!诸比丘,于此如何能得[不然]呢?凡已生、已成、有为、崩坏之法,[要它]‘不要崩坏’,这是不可能的。诸比丘,犹如一棵挺立的、有心材的大树,其中较大的那些枝干会崩坏;正是这样,诸比丘,在挺立的、有心材的大比丘僧团中,舍利弗、目犍连般涅槃了。诸比丘,于此如何能得[不然]呢?凡已生、已成、有为、崩坏之法,[要它]‘不要崩坏’,这是不可能的。所以,诸比丘,你们要以自己为洲而住,以自己为归依,不以他者为归依;以法为洲,以法为归依,不以他者为归依。

Atha kho bhagavā tuṇhībhūtaṃ bhikkhusaṅghaṃ anuviloketvā bhikkhū āmantesi – ‘‘api myāyaṃ, bhikkhave, parisā suññā viya khāyati parinibbutesu sāriputtamoggallānesu. Asuññā me, bhikkhave, parisā hoti, anapekkhā tassaṃ disāyaṃ hoti, yassaṃ disāyaṃ sāriputtamoggallānā viharanti. Ye hi te, bhikkhave, ahesuṃ atītamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā, tesampi bhagavantānaṃ etapparamaṃyeva sāvakayugaṃ [etaparamaṃyeva (sī. syā. kaṃ. pī.)] ahosi – seyyathāpi mayhaṃ sāriputtamoggallānā. Yepi te, bhikkhave, bhavissanti anāgatamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā, tesampi bhagavantānaṃ etapparamaṃyeva sāvakayugaṃ bhavissati – seyyathāpi mayhaṃ sāriputtamoggallānā. Acchariyaṃ, bhikkhave, sāvakānaṃ! Abbhutaṃ, bhikkhave, sāvakānaṃ! Satthu ca nāma sāsanakarā bhavissanti ovādappaṭikarā, catunnañca parisānaṃ piyā bhavissanti manāpā garubhāvanīyā ca! Acchariyaṃ, bhikkhave, tathāgatassa, abbhutaṃ, bhikkhave, tathāgatassa! Evarūpepi nāma sāvakayuge parinibbute natthi tathāgatassa soko vā paridevo vā! Taṃ kutettha, bhikkhave, labbhā! Yaṃ taṃ jātaṃ bhūtaṃ saṅkhataṃ palokadhammaṃ, taṃ vata mā palujjīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Seyyathāpi, bhikkhave, mahato rukkhassa tiṭṭhato sāravato ye mahantatarā khandhā te palujjeyyuṃ; evameva kho, bhikkhave, mahato bhikkhusaṅghassa tiṭṭhato sāravato sāriputtamoggallānā parinibbutā. Taṃ kutettha, bhikkhave, labbhā! Yaṃ taṃ jātaṃ bhūtaṃ saṅkhataṃ palokadhammaṃ, taṃ vata mā palujjīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Tasmātiha, bhikkhave, attadīpā viharatha attasaraṇā anaññasaraṇā, dhammadīpā dhammasaraṇā anaññasaraṇā.
PTS 5.165已对照

“诸比丘,比丘如何是以自己为洲而住、以自己为归依、不以他者为归依,以法为洲、以法为归依、不以他者为归依呢?诸比丘,在此,比丘于身随观身而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧;于诸受……乃至……于心……乃至……于诸法随观法而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。诸比丘,这样,比丘就是以自己为洲而住、以自己为归依、不以他者为归依,以法为洲、以法为归依、不以他者为归依。诸比丘,无论现在或我去世之后,凡能以自己为洲而住、以自己为归依、不以他者为归依,以法为洲、以法为归依、不以他者为归依的——诸比丘,凡乐于学的那些比丘,将是我[弟子中]最上的。”第四[经]。

‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhu attadīpo viharati attasaraṇo anaññasaraṇo, dhammadīpo dhammasaraṇo anaññasaraṇo? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu attadīpo viharati attasaraṇo anaññasaraṇo, dhammadīpo dhammasaraṇo anaññasaraṇo. Ye hi keci, bhikkhave, etarahi vā mamaccaye vā attadīpā viharissanti attasaraṇā anaññasaraṇā, dhammadīpā dhammasaraṇā anaññasaraṇā; tamatagge mete, bhikkhave, bhikkhū bhavissanti ye keci sikkhākāmā’’ti. Catutthaṃ.
已对照

五、婆希迦经

5. Bāhiyasuttaṃ
381缅 3.143已对照

三百八十一、因缘在舍卫城。那时,具寿婆希迦(Bāhiya)来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的具寿婆希迦对世尊这样说——“尊者,善哉!愿世尊为我简略地说法,使我听了世尊的法之后,能独一、远离、不放逸、热勤、自策励而住。”“婆希迦,因此,你于此要先净化诸善法之初。而什么是诸善法之初?即极清净的戒与正直的见。婆希迦,当你的戒极清净、见正直时,婆希迦,那时你当依止戒、住立于戒,修习四念处。”

381. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho āyasmā bāhiyo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā bāhiyo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘sādhu me, bhante, bhagavā saṃkhittena dhammaṃ desetu, yamahaṃ bhagavato dhammaṃ sutvā eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto vihareyya’’nti. ‘‘Tasmātiha tvaṃ, bāhiya, ādimeva visodhehi kusalesu dhammesu. Ko cādi kusalānaṃ dhammānaṃ? Sīlañca suvisuddhaṃ, diṭṭhi ca ujukā. Yato ca kho te, bāhiya, sīlañca suvisuddhaṃ bhavissati, diṭṭhi ca ujukā, tato tvaṃ, bāhiya, sīlaṃ nissāya sīle patiṭṭhāya cattāro satipaṭṭhāne bhāveyyāsi’’.
已对照

“哪四种?婆希迦,在此,你要于身随观身而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧;于诸受……乃至……于心……乃至……于诸法随观法而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。婆希迦,当你依止戒、住立于戒,如是修习这四念处时,那时,婆希迦,对你来说,无论夜或昼到来,于诸善法唯可期增长,而非退减。”

‘‘Katame cattāro? Idha, tvaṃ, bāhiya, kāye kāyānupassī viharāhi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharāhi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Yato kho tvaṃ, bāhiya, sīlaṃ nissāya sīle patiṭṭhāya ime cattāro satipaṭṭhāne evaṃ bhāvessasi, tato tuyhaṃ, bāhiya, yā ratti vā divaso vā āgamissati, vuddhiyeva pāṭikaṅkhā kusalesu dhammesu, no parihānī’’ti.
PTS 5.166已对照

于是,具寿婆希迦欢喜、随喜世尊之所说,从座而起,礼敬世尊,右绕之后离去了。于是,具寿婆希迦独一、远离、不放逸、热勤、自策励而住,不久便就在现法中自己以证智证知、成就并住于那无上的梵行终点——善男子们正是为此而正确地从家出家、成为无家者的。他证知:“生已尽,梵行已立,应作已作,再无后有。”而具寿婆希迦也成为阿罗汉之一。第五[经]。

Atha kho āyasmā bāhiyo bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Atha kho āyasmā bāhiyo eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva – yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti, tadanuttaraṃ – brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi. ‘‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’’ti abbhaññāsi. Aññataro ca panāyasmā bāhiyo arahataṃ ahosīti. Pañcamaṃ.
已对照

六、郁低迦经

6. Uttiyasuttaṃ
382缅 3.144已对照

三百八十二、因缘在舍卫城。那时,具寿郁低迦(Uttiya)来到世尊之处……乃至……坐在一旁的具寿郁低迦对世尊这样说——“尊者,善哉!愿世尊为我简略地说法,使我听了世尊的法之后,能独一、远离、不放逸、热勤、自策励而住。”“郁低迦,因此,你于此要先净化诸善法之初。而什么是诸善法之初?即极清净的戒与正直的见。郁低迦,当你的戒极清净、见正直时,郁低迦,那时你当依止戒、住立于戒,修习四念处。”

382. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho āyasmā uttiyo yena bhagavā tenupasaṅkami…pe… ekamantaṃ nisinno kho āyasmā uttiyo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘sādhu me, bhante, bhagavā saṃkhittena dhammaṃ desetu, yamahaṃ bhagavato dhammaṃ sutvā eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto vihareyya’’nti. ‘‘Tasmātiha tvaṃ, uttiya, ādimeva visodhehi kusalesu dhammesu. Ko cādi kusalānaṃ dhammānaṃ? Sīlañca suvisuddhaṃ, diṭṭhi ca ujukā. Yato ca kho te, uttiya, sīlañca suvisuddhaṃ bhavissati, diṭṭhi ca ujukā, tato tvaṃ, uttiya, sīlaṃ nissāya sīle patiṭṭhāya cattāro satipaṭṭhāne bhāveyyāsi’’.
已对照

“哪四种?郁低迦,在此,你要于身随观身而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧;于诸受……乃至……于心……乃至……于诸法随观法而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。郁低迦,当你依止戒、住立于戒,如是修习这四念处时,那时,郁低迦,你将去到死之领域的彼岸。”

‘‘Katame cattāro? Idha tvaṃ, uttiya, kāye kāyānupassī viharāhi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharāhi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Yato kho tvaṃ, uttiya, sīlaṃ nissāya sīle patiṭṭhāya ime cattāro satipaṭṭhāne evaṃ bhāvessasi, tato tvaṃ, uttiya, gamissasi maccudheyyassa pāra’’nti.
已对照

于是,具寿郁低迦欢喜、随喜世尊之所说,从座而起,礼敬世尊,右绕之后离去了。于是,具寿郁低迦独一、远离、不放逸、热勤、自策励而住,不久便就在现法中自己以证智证知、成就并住于那无上的梵行终点——善男子们正是为此而正确地从家出家、成为无家者的。他证知:“生已尽,梵行已立,应作已作,再无后有。”而具寿郁低迦也成为阿罗汉之一。第六[经]。

Atha kho āyasmā uttiyo bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Atha kho āyasmā uttiyo eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva – yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti, tadanuttaraṃ – brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi. ‘‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’’ti abbhaññāsi. Aññataro ca panāyasmā uttiyo arahataṃ ahosīti. Chaṭṭhaṃ.
已对照

七、圣经

7. Ariyasuttaṃ
383PTS 5.167已对照

三百八十三、“诸比丘,这四念处若修习、多作,是圣的、能出离的,引导其实行者正确地到达苦之灭尽。哪四种呢?诸比丘,在此,比丘于身随观身而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧;于诸受……乃至……于心……乃至……于诸法随观法而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。诸比丘,这四念处若修习、多作,是圣的、能出离的,引导其实行者正确地到达苦之灭尽。”第七[经]。

383. ‘‘Cattārome, bhikkhave, satipaṭṭhānā bhāvitā bahulīkatā ariyā niyyānikā niyyanti takkarassa sammā dukkhakkhayāya. Katame cattāro? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Ime kho, bhikkhave, cattāro satipaṭṭhānā bhāvitā bahulīkatā ariyā niyyānikā niyyanti takkarassa sammā dukkhakkhayāyā’’ti. Sattamaṃ.
已对照

八、梵天经

8. Brahmasuttaṃ
384缅 3.145已对照

三百八十四、一时,世尊住在优楼频螺尼连禅河岸边的牧羊人尼拘陀树下,初现正觉。那时,世尊独处静坐时,心中生起了这样的思虑:“此是唯一之道(ekāyano maggo),为令众生清净,为超越愁与悲,为灭没苦与忧,为证得正理(ñāya),为现证涅槃,此即四念处。”

384. Ekaṃ samayaṃ bhagavā uruvelāyaṃ viharati najjā nerañjarāya tīre ajapālanigrodhe paṭhamābhisambuddho. Atha kho bhagavato rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘‘ekāyano ayaṃ maggo sattānaṃ visuddhiyā sokaparidevānaṃ samatikkamāya dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya, yadidaṃ – cattāro satipaṭṭhānā’’.
已对照

“哪四种呢?或比丘于身随观身而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧;或比丘于诸受……乃至……或比丘于心……乃至……或比丘于诸法随观法而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。此是唯一之道,为令众生清净,为超越愁与悲,为灭没苦与忧,为证得正理,为现证涅槃,此即四念处。”

‘‘Katame cattāro? Kāye vā bhikkhu kāyānupassī vihareyya ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu vā bhikkhu…pe… citte vā bhikkhu…pe… dhammesu vā bhikkhu dhammānupassī vihareyya ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Ekāyano ayaṃ maggo sattānaṃ visuddhiyā sokaparidevānaṃ samatikkamāya dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya, yadidaṃ – cattāro satipaṭṭhānā’’ti.
PTS 5.168已对照

那时,娑婆主梵天(Brahmā Sahampati)以心了知世尊心中的思虑,便犹如有力之人伸展屈曲的手臂、或屈曲伸展的手臂那样,从梵天界隐没,出现在世尊面前。那时,娑婆主梵天把上衣偏袒一肩,向世尊合掌,对世尊这样说——“正是这样,世尊;正是这样,善逝!尊者,此是唯一之道,为令众生清净,为超越愁与悲,为灭没苦与忧,为证得正理,为现证涅槃,此即四念处。”

Atha kho brahmā sahampati bhagavato cetasā cetoparivitakkamaññāya – seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya, pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya, evameva – brahmaloke antarahito bhagavato purato pāturahosi. Atha kho brahmā sahampati ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘evametaṃ, bhagavā, evametaṃ, sugata! Ekāyano ayaṃ, bhante, maggo sattānaṃ visuddhiyā sokaparidevānaṃ samatikkamāya dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya, yadidaṃ – cattāro satipaṭṭhānā’’.
缅 3.146已对照

“哪四种呢?尊者,或比丘于身随观身而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧;尊者,或比丘于诸受……乃至……尊者,或比丘于心……乃至……尊者,或比丘于诸法随观法而住,热勤、正知、具念,调伏世间的贪与忧。尊者,此是唯一之道,为令众生清净,为超越愁与悲,为灭没苦与忧,为证得正理,为现证涅槃,此即四念处。”

‘‘Katame cattāro? Kāye vā, bhante, bhikkhu kāyānupassī vihareyya ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu vā, bhante, bhikkhu…pe… citte vā, bhante, bhikkhu…pe… dhammesu vā, bhante, bhikkhu dhammānupassī vihareyya ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Ekāyano ayaṃ, bhante, maggo sattānaṃ visuddhiyā sokaparidevānaṃ samatikkamāya dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya, yadidaṃ – cattāro satipaṭṭhānā’’ti.
已对照

娑婆主梵天说了这[番话]。说了这[番话]之后,又接着这样说:

Idamavoca brahmā sahampati. Idaṃ vatvā athāparaṃ etadavoca –
已对照

“见生之灭尽边际者、有悲悯饶益[心]者,了知唯一之道;

‘‘Ekāyanaṃ jātikhayantadassī, maggaṃ pajānāti hitānukampī;
已对照

往昔[诸人]以此道渡过,凡渡暴流者[今]渡、[未来]亦将渡。”第八[经]。

Etena maggena tariṃsu pubbe, tarissanti ye ca taranti ogha’’nti. aṭṭhamaṃ;
已对照

九、私伽陀经

9. Sedakasuttaṃ
385PTS 5.169已对照

三百八十五、一时,世尊住在苏婆(Sumbha)[国],[有]一座名叫私伽陀(Sedaka)的苏婆人市镇。在那里,世尊召唤诸比丘:“诸比丘,从前,有一位旃陀罗竹竿技师竖起旃陀罗竹竿,召唤徒弟弥达迦他利迦(Medakathālikā):‘来,朋友弥达迦他利迦,你爬上旃陀罗竹竿,站在我的肩上。’诸比丘,徒弟弥达迦他利迦应诺旃陀罗竹竿技师:‘是的,老师。’便爬上旃陀罗竹竿,站在老师的肩上。诸比丘,于是旃陀罗竹竿技师对徒弟弥达迦他利迦这样说:‘朋友弥达迦他利迦,你守护我,我将守护你。这样,我们互相防护、互相守护,既能表演技艺,又能获得利养,并能平安地从旃陀罗竹竿下来。’诸比丘,这样说时,徒弟弥达迦他利迦对旃陀罗竹竿技师这样说:‘老师,这不会是这样的。老师,你守护自己,我将守护自己。这样,我们自己防护、自己守护,既能表演技艺,又能获得利养,并能平安地从旃陀罗竹竿下来。’”“那就是此中的正理,”世尊这样说,“正如徒弟弥达迦他利迦对老师所说的。诸比丘,[想着]‘我将守护自己’,应亲近念处;[想着]‘我将守护他人’,应亲近念处。诸比丘,守护自己者守护他人,守护他人者守护自己。”

385. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sumbhesu viharati sedakaṃ nāma sumbhānaṃ nigamo. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhūtapubbaṃ, bhikkhave, caṇḍālavaṃsiko caṇḍālavaṃsaṃ ussāpetvā medakathālikaṃ antevāsiṃ āmantesi – ‘ehi tvaṃ, samma medakathālike, caṇḍālavaṃsaṃ abhiruhitvā mama uparikhandhe tiṭṭhāhī’ti. ‘Evaṃ, ācariyā’ti kho, bhikkhave, medakathālikā antevāsī caṇḍālavaṃsikassa paṭissutvā caṇḍālavaṃsaṃ abhiruhitvā ācariyassa uparikhandhe aṭṭhāsi. Atha kho, bhikkhave, caṇḍālavaṃsiko medakathālikaṃ antevāsiṃ etadavoca – ‘tvaṃ, samma medakathālike, mamaṃ rakkha, ahaṃ taṃ rakkhissāmi. Evaṃ mayaṃ aññamaññaṃ guttā aññamaññaṃ rakkhitā sippāni ceva dassessāma, lābhañca [lābhe ca (sī.)] lacchāma, sotthinā ca caṇḍālavaṃsā orohissāmā’ti. Evaṃ vutte, bhikkhave, medakathālikā antevāsī caṇḍālavaṃsikaṃ etadavoca – ‘na kho panetaṃ, ācariya, evaṃ bhavissati. Tvaṃ, ācariya, attānaṃ rakkha, ahaṃ attānaṃ rakkhissāmi. Evaṃ mayaṃ attaguttā attarakkhitā sippāni ceva dassessāma, lābhañca lacchāma, sotthinā ca caṇḍālavaṃsā orohissāmā’’’ti. ‘‘So tattha ñāyo’’ti bhagavā etadavoca, ‘‘yathā medakathālikā antevāsī ācariyaṃ avoca. Attānaṃ, bhikkhave, rakkhissāmīti satipaṭṭhānaṃ sevitabbaṃ; paraṃ rakkhissāmīti satipaṭṭhānaṃ sevitabbaṃ. Attānaṃ, bhikkhave, rakkhanto paraṃ rakkhati, paraṃ rakkhanto attānaṃ rakkhati’’.
缅 3.147已对照

“诸比丘,守护自己者如何守护他人呢?以习行,以修习,以多作——诸比丘,这样,守护自己者守护他人。诸比丘,守护他人者如何守护自己呢?以忍,以不害,以慈心性,以护念性——诸比丘,这样,守护他人者守护自己。诸比丘,[想着]‘我将守护自己’,应亲近念处;[想着]‘我将守护他人’,应亲近念处。诸比丘,守护自己者守护他人,守护他人者守护自己。”第九[经]。

‘‘Kathañca, bhikkhave, attānaṃ rakkhanto paraṃ rakkhati? Āsevanāya, bhāvanāya, bahulīkammena – evaṃ kho, bhikkhave, attānaṃ rakkhanto paraṃ rakkhati. Kathañca, bhikkhave, paraṃ rakkhanto attānaṃ rakkhati? Khantiyā, avihiṃsāya, mettacittatāya, anudayatāya – evaṃ kho, bhikkhave, paraṃ rakkhanto attānaṃ rakkhati. Attānaṃ, bhikkhave, rakkhissāmīti satipaṭṭhānaṃ sevitabbaṃ; paraṃ rakkhissāmīti satipaṭṭhānaṃ sevitabbaṃ. Attānaṃ, bhikkhave, rakkhanto paraṃ rakkhati, paraṃ rakkhanto attānaṃ rakkhatī’’ti. Navamaṃ.
已对照

十、国中第一美女经

10. Janapadakalyāṇīsuttaṃ
386PTS 5.170已对照

三百八十六、如是我闻——一时,世尊住在苏婆[国],[有]一座名叫私伽陀的苏婆人市镇。在那里,世尊召唤诸比丘:“诸比丘。”“尊者。”那些比丘应诺世尊。世尊这样说——

386. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sumbhesu viharati sedakaṃ nāma sumbhānaṃ nigamo. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
已对照

“诸比丘,犹如[人们说]‘国中第一美女,国中第一美女’,诸比丘,大群人会聚集。‘而那国中第一美女于舞蹈有最上的表现,于歌唱有最上的表现;国中第一美女在跳舞、在唱歌’,诸比丘,[于是]大群人会更多地聚集。这时来了一个想活、不想死、想乐、厌苦的人。[有人]对他这样说——‘喂,人啊,这满到齐缘的油钵[交]给你,[你]要从大集会与国中第一美女之间端着走过。而且有一个举着刀的人会在你后面紧紧追随;在哪里把它洒出哪怕一点,他就在那里砍落你的头。’诸比丘,你们认为怎样,那人会不作意那油钵,而在外招致放逸吗?”“不会,尊者。”

‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, ‘janapadakalyāṇī, janapadakalyāṇī’ti kho, bhikkhave, mahājanakāyo sannipateyya. ‘Sā kho panassa janapadakalyāṇī paramapāsāvinī nacce, paramapāsāvinī gīte. Janapadakalyāṇī naccati gāyatī’ti kho, bhikkhave, bhiyyosomattāya mahājanakāyo sannipateyya. Atha puriso āgaccheyya jīvitukāmo amaritukāmo sukhakāmo dukkhappaṭikūlo. Tamenaṃ evaṃ vadeyya – ‘ayaṃ te, ambho purisa, samatittiko telapatto antarena ca mahāsamajjaṃ antarena ca janapadakalyāṇiyā pariharitabbo. Puriso ca te ukkhittāsiko piṭṭhito piṭṭhito anubandhissati. Yattheva naṃ thokampi chaḍḍessati tattheva te siro pātessatī’ti. Taṃ kiṃ maññatha, bhikkhave, api nu so puriso amuṃ telapattaṃ amanasikaritvā bahiddhā pamādaṃ āhareyyā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.
缅 3.148已对照

“诸比丘,我作这譬喻是为了使[你们]了知其义。此中之义正是这样——诸比丘,‘满到齐缘的油钵’,这是身至念的增语。因此,诸比丘,应当这样修学:‘我们的身至念将是已修习、已多作、已作车乘、已作基地、已确立、已积习、已善精勤的。’诸比丘,正应这样修学。”第十[经]。

‘‘Upamā kho myāyaṃ, bhikkhave, katā atthassa viññāpanāya. Ayaṃ cevettha attho – samatittiko telapattoti kho, bhikkhave, kāyagatāya etaṃ satiyā adhivacanaṃ. Tasmātiha, bhikkhave, evaṃ sikkhitabbaṃ – ‘kāyagatā sati no bhāvitā bhavissati bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā’ti. Evañhi kho, bhikkhave, sikkhitabba’’nti. Dasamaṃ.
已对照

那烂陀品第二。

Nālandavaggo dutiyo.
PTS 5.171已对照

其摄颂——

大丈夫、那烂陀,纯陀、[郁伽]支罗与婆希迦;

郁低迦、圣、梵天,私伽陀与国中[第一美女]。

Tassuddānaṃ –
Mahāpuriso nālandaṃ, cundo celañca bāhiyo;
Uttiyo ariyo brahmā, sedakaṃ janapadena cāti.