快乐巴利palinanda.cc

分别论·禅分别 Jhānavibhaṅgo 1. Suttantabhājanīyaṃ

本经目录问分。禅分别终。

508已对照

十二、禅分别

一、经分别

五百零八、在此,比丘以波罗提木叉律仪防护而住,具足正行与行处,于微细的罪过也见怖畏,受持学处而学习,于诸根守护门,于食知量,于前夜后夜致力于警寤,[致力于]恒作、审慎,致力于修习诸菩提分法。他于前进、后退时是正知而行者,于前视、旁视时是正知而行者,于屈、伸时是正知而行者,于持僧伽梨、钵与衣时是正知而行者,于食、饮、嚼、尝时是正知而行者,于大小便利时是正知而行者,于行、住、坐、卧、醒、语、默时是正知而行者。他前往僻静的坐卧处——林野、树下、山岳、峡谷、山洞、坟场、丛林边地、露地、草堆,寂静、无喧嚣、离人风、隐于人、宜于宴默。他去到林野、或去到树下、或去到空屋,结跏趺而坐,保持其身正直,使念现起于面前。他舍断对世间的贪欲,以离贪欲之心而住,使心从贪欲中净化。舍断瞋恚与恼恨,以无瞋之心而住,怀着利益、悲悯一切众生生命之心,使心从瞋恚与恼恨中净化。舍断昏沉睡眠,离昏沉睡眠而住,有光明想,具念、正知,使心从昏沉睡眠中净化。舍断掉举追悔,不掉举而住,内心寂静,使心从掉举追悔中净化。舍断疑,度脱疑惑而住,对诸善法不再犹豫,使心从疑中净化。他舍断这五盖——心的随烦恼、令慧羸弱者——之后,已离诸欲,离诸不善法,有寻、有伺,离生喜、乐,成就并住于初禅;寻、伺寂止,内洁净,心专一性,无寻、无伺,定生喜、乐,成就并住于第二禅;离喜,住于舍,具念与正知,以身受乐,正如圣者们所说的:“舍、具念、乐住。”成就并住于第三禅;舍断乐与舍断苦,先前的喜、忧已经灭没,不苦不乐,舍念清净,成就并住于第四禅;完全超越色想,有对想灭没,不作意种种想,[知]“虚空是无边的”,成就并住于空无边处;完全超越空无边处,[知]“识是无边的”,成就并住于识无边处;完全超越识无边处,[知]“什么都没有”,成就并住于无所有处;完全超越无所有处,成就并住于非想非非想处。

508Idha bhikkhu pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati, ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu indriyesu guttadvāro bhojane mattaññū pubbarattāpararattaṃ jāgariyānuyogamanuyutto sātaccaṃ nepakkaṃ bodhipakkhikānaṃ dhammānaṃ bhāvanānuyogamanuyutto. So abhikkante paṭikkante sampajānakārī hoti, ālokite vilokite sampajānakārī hoti, samiñjite [sammiñjite (sī. syā.)] pasārite sampajānakārī hoti, saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sampajānakārī hoti, asite pīte khāyite sāyite sampajānakārī hoti, uccārapassāvakamme sampajānakārī hoti, gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī hoti. So vivittaṃ senāsanaṃ bhajati araññaṃ rukkhamūlaṃ pabbataṃ kandaraṃ giriguhaṃ susānaṃ vanapatthaṃ abbhokāsaṃ palālapuñjaṃ appasaddaṃ appanigghosaṃ vijanavātaṃ manussarāhasseyyakaṃ [manussarāhaseyyakaṃ (sī. syā.)] paṭisallānasāruppaṃ. So araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. So abhijjhaṃ loke pahāya vigatābhijjhena cetasā viharati, abhijjhāya cittaṃ parisodheti. Byāpādapadosaṃ pahāya abyāpannacitto viharati sabbapāṇabhūtahitānukampī, byāpādapadosā cittaṃ parisodheti. Thinamiddhaṃ pahāya vigatathinamiddho viharati ālokasaññī sato sampajāno, thinamiddhā cittaṃ parisodheti. Uddhaccakukkuccaṃ pahāya anuddhato viharati ajjhattaṃ vūpasantacitto, uddhaccakukkuccā cittaṃ parisodheti. Vicikicchaṃ pahāya tiṇṇavicikiccho viharati akathaṃkathī kusalesu dhammesu, vicikicchāya cittaṃ parisodheti. So ime pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati; vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati; pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṃvedeti, yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti – ‘‘upekkhako satimā sukhavihārī’’ti tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati; sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati; sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘‘ananto ākāso’’ti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati; sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘‘anantaṃ viññāṇa’’nti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharati; sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘‘natthi kiñcī’’ti ākiñcāyatanaṃ upasampajja viharati; sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharati.
509已对照

论母

五百零九、“在此”者:于此见、于此认可、于此喜好、于此所取、于此法、于此律、于此法与律、于此教言、于此梵行、于此导师的教法。因此称为“在此”。

509‘‘Idhā’’ti imissā diṭṭhiyā, imissā khantiyā, imissā ruciyā, imasmiṃ ādāye, imasmiṃ dhamme, imasmiṃ vinaye, imasmiṃ dhammavinaye, imasmiṃ pāvacane, imasmiṃ brahmacariye, imasmiṃ satthusāsane. Tena vuccati ‘‘idhā’’ti.
510已对照

五百一十、“比丘”者:依共称而为比丘,依自称而为比丘;乞求故为比丘;乞食故为比丘;已入乞食之行故为比丘;持割截破碎之衣故为比丘;破诸恶不善法故为比丘;由诸恶不善法已破故为比丘;由部分地舍断诸烦恼故为比丘;由全部地舍断诸烦恼故为比丘;有学比丘,无学比丘,非有学非无学比丘,最上比丘,贤善比丘,精华比丘,坚实比丘;以和合的僧团、以不可动摇的、合于成立的白四羯磨而受具足戒的比丘。

510‘‘Bhikkhū’’ti samaññāya bhikkhu, paṭiññāya bhikkhu, bhikkhatīti bhikkhu, bhikkhakoti bhikkhu, bhikkhācariyaṃ ajjhupagatoti bhikkhu, bhinnapaṭadharoti bhikkhu, bhindati pāpake akusale dhammeti bhikkhu, bhinnattā pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ bhikkhu, odhiso kilesānaṃ pahānā bhikkhu, anodhiso kilesānaṃ pahānā bhikkhu, sekkho bhikkhu, asekkho bhikkhu, nevasekkhanāsekkho bhikkhu, aggo bhikkhu, bhadro bhikkhu, maṇḍo bhikkhu, sāro bhikkhu, samaggena saṅghena ñatticatutthena kammena akuppena ṭhānārahena upasampanno bhikkhu.
511已对照

五百一十一、“波罗提木叉”者:戒、立足处、开端、行、自制、律仪、[入]口、上首——为诸善法的进入。“律仪”者:身的不违犯、语的不违犯、身语的不违犯。“防护”者:以这波罗提木叉律仪而具备、完全具备、已到、完全已到、已成、具足、俱备。因此称为“以波罗提木叉律仪防护”。

511‘‘Pātimokkha’’nti sīlaṃ patiṭṭhā ādi caraṇaṃ saṃyamo saṃvaro mokkhaṃ pāmokkhaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā. Saṃvaroti. Kāyiko avītikkamo, vācasiko avītikkamo, kāyikavācasiko avītikkamo. Saṃvutoti. Iminā pātimokkhasaṃvarena upeto hoti samupeto upāgato samupāgato upapanno sampanno samannāgato. Tena vuccati ‘‘pātimokkhasaṃvarasaṃvuto’’ti.
512已对照

五百一十二、“而住”者:行止、进行、护持、维持、维系、行、住。因此称为“而住”。

512‘‘Viharatī’’ti iriyati vattati pāleti yapeti yāpeti carati viharati. Tena vuccati ‘‘viharatī’’ti.
513已对照

五百一十三、“具足正行与行处”——有正行,有非行。

此中什么是非行?身的违犯、语的违犯、身语的违犯——这称为“非行”。一切恶戒都是非行。在此,有人以施竹、或以施叶、或以施花、果、沐浴[粉]、齿木,或以谄媚,或以如豆汤般[真假参半之言],或以抚育[他人孩童],或以跑腿传信,或以佛所呵斥的种种邪命来营生——这称为“非行”。

此中什么是正行?身的不违犯、语的不违犯、身语的不违犯——这称为“正行”。一切戒律仪都是正行。在此,有人不以施竹、不以施叶、施花、施果、施沐浴[粉]、施齿木,不以谄媚,不以如豆汤般[真假参半之言],不以抚育[他人孩童],不以跑腿传信,也不以佛所呵斥的种种邪命来营生——这称为“正行”。

513‘‘Ācāragocarasampanno’’ti atthi ācāro, atthi anācāro. Tattha katamo anācāro? Kāyiko vītikkamo, vācasiko vītikkamo, kāyikavācasiko vītikkamo – ayaṃ vuccati ‘‘anācāro’’. Sabbampi dussīlyaṃ anācāro. Idhekacco veḷudānena vā pattadānena vā pupphadānena vā phaladānena vā sinānadānena vā dantakaṭṭhadānena vā cāṭukamyatāya vā muggasūpyatāya [muggasuppatāya (sī.)] vā pāribhaṭayatāya vā jaṅghapesanikena vā aññataraññatarena vā buddhapaṭikuṭṭhena micchāājīvena jīvikaṃ kappeti – ayaṃ vuccati ‘‘anācāro’’. Tattha katamo ācāro? Kāyiko avītikkamo, vācasiko avītikkamo, kāyikavācasiko avītikkamo – ayaṃ vuccati ‘‘ācāro’’. Sabbopi sīlasaṃvaro ācāro. Idhekacco na veḷudānena na pattadānena na pupphadānena na phaladānena na sinānadānena na dantakaṭṭhadānena na cāṭukamyatāya na muggasūpyatāya na pāribhaṭayatāya na jaṅghapesanikena na aññataraññatarena buddhapaṭikuṭṭhena micchāājīvena jīvikaṃ kappeti – ayaṃ vuccati ‘‘ācāro’’.
514已对照

五百一十四、“行处”——有行处,有非行处。

此中什么是非行处?在此,有人或以妓女为行处,或以寡妇、成年少女、黄门、比丘尼为行处,或以酒馆为行处;与诸王、诸大臣、外道、外道弟子以不相宜的交往交杂而住;或者那些对比丘、比丘尼、优婆塞、优婆夷无信、无净信、不如井泉、谩骂诽谤、不欲其义利、不欲其利益、不欲其安乐、不欲其瑜伽安稳的家庭,他亲近、结交、侍奉这样的家庭——这称为“非行处”。

此中什么是行处?在此,有人不以妓女为行处,不以寡妇、成年少女、黄门、比丘尼为行处,不以酒馆为行处;不与诸王、诸大臣、外道、外道弟子以不相宜的交往交杂而住;或者那些对比丘、比丘尼、优婆塞、优婆夷有信、有净信、如井泉、袈裟辉映、仙风吹拂、欲其义利、欲其利益、欲其安乐、欲其瑜伽安稳的家庭,他亲近、结交、侍奉这样的家庭——这称为“行处”。如是,以这正行与这行处而具备……乃至……俱备。因此称为“具足正行与行处”。

514‘‘Gocaro’’ti atthi gocaro, atthi agocaro. Tattha katamo agocaro? Idhekacco vesiyāgocaro vā hoti vidhavāgocaro vā thullakumārigocaro vā paṇḍakagocaro vā bhikkhunigocaro vā pānāgāragocaro vā, saṃsaṭṭho viharati rājūhi rājamahāmattehi titthiyehi titthiyasāvakehi ananulomikena saṃsaggena; yāni vā pana tāni kulāni assaddhāni appasannāni anopānabhūtāni akkosakaparibhāsakāni anatthakāmāni ahitakāmāni aphāsukakāmāni ayogakkhemakāmāni bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ, tathārūpāni kulāni sevati bhajati payirupāsati – ayaṃ vuccati ‘‘agocaro’’. Tattha katamo gocaro? Idhekacco na vesiyāgocaro hoti na vidhavāgocaro na thullakumārigocaro na paṇḍakagocaro na bhikkhunigocaro na pānāgāragocaro, asaṃsaṭṭho viharati rājūhi rājamahāmattehi titthiyehi titthiyasāvakehi ananulomikena saṃsaggena; yāni vā pana tāni kulāni saddhāni pasannāni opānabhūtāni kāsāvapajjotāni isivātapaṭivātāni atthakāmāni hitakāmāni phāsukakāmāni yogakkhemakāmāni bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ, tathārūpāni kulāni sevati bhajati payirupāsati – ayaṃ vuccati ‘‘gocaro’’. Iti iminā ca ācārena iminā ca gocarena upeto hoti…pe… samannāgato. Tena vuccati ‘‘ācāragocarasampanno’’ti.
515已对照

五百一十五、“于微细的罪过也见怖畏”——此中什么是微细的罪过?凡那些罪过是少量的、微小的、轻的、被认为轻的、须以自制来处理的、须以律仪来处理的、须以心的生起来处理的、系于作意的——这些称为“微细的罪过”。如是,于这些微细的罪过,他是见罪过者、见怖畏者、见过患者、见出离者。因此称为“于微细的罪过也见怖畏”。

515‘‘Aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī’’ti tattha katame aṇumattā vajjā? Yāni tāni vajjāni appamattakāni oramattakāni lahusāni lahusammatāni saṃyamakaraṇīyāni saṃvarakaraṇīyāni cittuppādakaraṇīyāni manasikārapaṭibaddhāni – ime vuccanti ‘‘aṇumattā vajjā’’. Iti imesu aṇumattesu vajjesu vajjadassāvī ca hoti bhayadassāvī ca ādīnavadassāvī ca nissaraṇadassāvī ca. Tena vuccati ‘‘aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī’’ti.
516已对照

五百一十六、“受持学处而学习”——此中什么是学?四种学:比丘的比丘学、比丘尼的比丘尼学、优婆塞的优婆塞学、优婆夷的优婆夷学。这些称为“学”。如是,他于这些学,全部一切地、一切种一切地、无余、无遗地受持而行。因此称为“受持学处而学习”。

516‘‘Samādāya sikkhati sikkhāpadesū’’ti tattha katamā sikkhā? Catasso sikkhā – bhikkhūnaṃ bhikkhusikkhā, bhikkhunīnaṃ bhikkhunisikkhā, upāsakānaṃ upāsakasikkhā, upāsikānaṃ upāsikasikkhā. Imā vuccanti ‘‘sikkhāyo’’. Iti imāsu sikkhāsu sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ asesaṃ nissesaṃ samādāya vattati. Tena vuccati ‘‘samādāya sikkhati sikkhāpadesū’’ti.
517已对照

五百一十七、“于诸根守护门”——有于诸根守护根门,有不守护根门。

此中什么是于诸根不守护根门?在此,有人以眼见色后,取于相,取随相。若不守护眼根而住,贪与忧等恶、不善法就会流入,[而]他不为防护它而行道,不守护眼根,不致力于眼根的律仪。以耳闻声后……乃至……以鼻嗅香后……乃至……以舌尝味后……乃至……以身触所触后……乃至……以意识知法后,取于相,取随相。若不守护意根而住,贪与忧等恶、不善法就会流入,[而]他不为防护它而行道,不守护意根,不致力于意根的律仪。凡对这六根的不守护、不保护、不护卫、不律仪——这称为“于诸根不守护根门”。

此中什么是于诸根守护根门?在此,有人以眼见色后,不取于相,不取随相。若不守护眼根而住,贪与忧等恶、不善法就会流入,所以他为防护它而行道,守护眼根,致力于眼根的律仪。以耳闻声后……乃至……以鼻嗅香后……乃至……以舌尝味后……乃至……以身触所触后……乃至……以意识知法后,不取于相,不取随相。若不守护意根而住,贪与忧等恶、不善法就会流入,所以他为防护它而行道,守护意根,致力于意根的律仪。凡对这六根的守护、保护、护卫、律仪——这称为“于诸根守护根门”。以这于诸根守护根门而具备、完全具备……乃至……俱备。因此称为“于诸根守护门”。

517‘‘Indriyesu guttadvāro’’ti atthi indriyesu guttadvāratā, atthi aguttadvāratā. Tattha katamā indriyesu aguttadvāratā? Idhekacco cakkhunā rūpaṃ disvā nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya na paṭipajjati, na rakkhati cakkhundriyaṃ, cakkhundriye na saṃvaraṃ āpajjati. Sotena saddaṃ sutvā…pe… ghānena gandhaṃ ghāyitvā…pe… jivhāya rasaṃ sāyitvā…pe… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā…pe… manasā dhammaṃ viññāya nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṃ manindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya na paṭipajjati, na rakkhati manindriyaṃ, manindriye na saṃvaraṃ āpajjati. Yā imesaṃ channaṃ indriyānaṃ agutti agopanā anārakkho asaṃvaro – ayaṃ vuccati ‘‘indriyesu aguttadvāratā’’. Tattha katamā indriyesu guttadvāratā? Idhekacco cakkhunā rūpaṃ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjati, rakkhati cakkhundriyaṃ, cakkhundriye saṃvaraṃ āpajjati. Sotena saddaṃ sutvā…pe… ghānena gandhaṃ ghāyitvā…pe… jivhāya rasaṃ sāyitvā…pe… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā…pe… manasā dhammaṃ viññāya na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī. Ñatvādhikaraṇamenaṃ manindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjati, rakkhati manindriyaṃ, manindriye saṃvaraṃ āpajjati. Yā imesaṃ channaṃ indriyānaṃ gutti gopanā ārakkho saṃvaro – ayaṃ vuccati ‘‘indriyesu guttadvāratā’’. Imāya indriyesu guttadvāratāya upeto hoti samupeto…pe… samannāgato. Tena vuccati ‘‘indriyesu guttadvāro’’ti.
518已对照

五百一十八、“于食知量”——有于食知量,有于食不知量。

此中什么是于食不知量?在此,有人不省思、不如理地摄取食物,为嬉游、为骄慢、为装饰、为庄严。凡于此的不知足、不知量、不省思于食——这称为“于食不知量”。

此中什么是于食知量?在此,有人如理省思后摄取食物:“不为嬉游,不为骄慢,不为装饰,不为庄严,只是为了这身体的住立、维持,为了止息伤害,为了资助梵行;我将如此消除旧受,也不令新受生起;我将得以维生、无过,并且安乐而住。”凡于此的知足、知量、省思于食——这称为“于食知量”。以这于食知量而具备……乃至……俱备。因此称为“于食知量”。

518‘‘Bhojane mattaññū’’ti atthi bhojane mattaññutā, atthi bhojane amattaññutā. Tattha katamā bhojane amattaññutā? Idhekacco appaṭisaṅkhā ayoniso āhāraṃ āhāreti davāya madāya maṇḍanāya vibhūsanāya. Yā tattha asantuṭṭhitā amattaññutā appaṭisaṅkhā bhojane – ayaṃ vuccati ‘‘bhojane amattaññutā’’ti. Tattha katamā bhojane mattaññutā? Idhekacco paṭisaṅkhā yoniso āhāraṃ āhāreti – ‘‘neva davāya na madāya na maṇḍanāya na vibhūsanāya, yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā yāpanāya vihiṃsūparatiyā brahmacariyānuggahāya, iti purāṇañca vedanaṃ paṭihaṅkhāmi navañca vedanaṃ na uppādessāmi yātrā ca me bhavissati anavajjatā ca phāsu vihāro cā’’ti. Yā tattha santuṭṭhitā mattaññutā paṭisaṅkhā bhojane – ayaṃ vuccati ‘‘bhojane mattaññutā’’. Imāya bhojane mattaññutāya upeto hoti…pe… samannāgato. Tena vuccati ‘‘bhojane mattaññū’’ti.
519已对照

五百一十九、比丘如何于前夜后夜勤修警寤?在此,比丘白天以经行、以坐,令心从诸所应遮之法中净化;夜的初分以经行、以坐,令心从诸所应遮之法中净化;夜的中分以右胁作狮子卧,足足相叠,具念、正知,作意起身之想;夜的后分起身,以经行、以坐,令心从诸所应遮之法中净化。比丘如是于前夜后夜勤修警寤。

519Kathañca bhikkhu pubbarattāpararattaṃ jāgariyānuyogamanuyutto hoti? Idha bhikkhu divasaṃ caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṃ parisodheti, rattiyā paṭhamayāmaṃ caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṃ parisodheti, rattiyā majjhimayāmaṃ dakkhiṇena passena sīhaseyyaṃ kappeti pāde pādaṃ [pādena pādaṃ (syā.)] accādhāya sato sampajāno uṭṭhānasaññaṃ manasikaritvā, rattiyā pacchimayāmaṃ paccuṭṭhāya caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṃ parisodheti. Evaṃ bhikkhu pubbarattāpararattaṃ jāgariyānuyogamanuyutto.
520已对照

五百二十、“恒作”者:凡心的精进发勤……乃至……正精进。

520‘‘Sātacca’’nti. Yo cetasiko vīriyārambho…pe… sammāvāyāmo.
521已对照

五百二十一、“审慎”者:凡慧、了知……乃至……无痴、择法、正见。

521‘‘Nepakka’’nti. Yā paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi.
522已对照

五百二十二、“致力于修习诸菩提分法”——此中什么是诸菩提分法?七觉支:念觉支、择法觉支、精进觉支、喜觉支、轻安觉支、定觉支、舍觉支。这些称为“诸菩提分法”。如是,他习行、修习、多作这些菩提分法。因此称为“致力于修习诸菩提分法”。

522‘‘Bodhipakkhikānaṃ dhammānaṃ bhāvanānuyogamanuyutto’’ti. Tattha katame bodhipakkhikā dhammā? Satta bojjhaṅgā – satisambojjhaṅgo, dhammavicayasambojjhaṅgo, vīriyasambojjhaṅgo, pītisambojjhaṅgo, passaddhisambojjhaṅgo, samādhisambojjhaṅgo, upekkhāsambojjhaṅgo. Ime vuccanti ‘‘bodhipakkhikā dhammā’’. Iti te bodhipakkhike dhamme āsevati bhāveti bahulīkaroti. Tena vuccati ‘‘bodhipakkhikānaṃ dhammānaṃ bhāvanānuyogamanuyutto’’ti.
523已对照

五百二十三、比丘如何于前进、后退时是正知而行者,于前视、旁视时是正知而行者,于屈、伸时是正知而行者,于持僧伽梨、钵与衣时是正知而行者,于食、饮、嚼、尝时是正知而行者,于大小便利时是正知而行者,于行、住、坐、卧、醒、语、默时是正知而行者?在此,比丘具念、正知地前进,具念、正知地后退,具念、正知地前视,具念、正知地旁视,具念、正知地屈,具念、正知地伸,具念而是正知而行者,于持僧伽梨、钵与衣时具念而是正知而行者,于食、饮、嚼、尝时具念而是正知而行者,于大小便利时具念而是正知而行者,于行、住、坐、卧、醒、语、默时具念而是正知而行者。

523Kathañca bhikkhu abhikkante paṭikkante sampajānakārī hoti, ālokite vilokite sampajānakārī hoti, samiñjite pasārite sampajānakārī hoti, saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sampajānakārī hoti, asite pīte khāyite sāyite sampajānakārī hoti, uccārapassāvakamme sampajānakārī hoti; gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī hoti? Idha bhikkhu sato sampajāno abhikkamati, sato sampajāno paṭikkamati, sato sampajāno āloketi, sato sampajāno viloketi, sato sampajāno samiñjeti, sato sampajāno pasāreti, sato sampajānakārī hoti, saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sato sampajānakārī hoti, asite pīte khāyite sāyite sato sampajānakārī hoti, uccārapassāvakamme sato sampajānakārī hoti, gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sato sampajānakārī hotīti.
524已对照

五百二十四、此中什么是念?凡念、随念、忆念、念、忆持性、任持性、不漂浮性、不忘失性、念、念根、念力、正念——这称为“念”。

524Tattha katamā sati? Yā sati anussati paṭissati sati saraṇatā dhāraṇatā apilāpanatā asammusanatā sati satindriyaṃ satibalaṃ sammāsati – ayaṃ vuccati ‘‘sati’’.
525已对照

五百二十五、“正知”——此中什么是正知?凡慧、了知、简择、遍简择、择法、观察、近观察、别观察、聪敏、善巧、精细、明辨、思、详察、广慧、敏慧、引导者、观、正知、刺[棒]、慧、慧根、慧力、慧刀、慧殿、慧明、慧光、慧灯、慧宝、无痴、择法、正见——这称为“正知”。如是,以这念与这正知而具备……乃至……俱备。比丘如是具念、正知地前进,具念、正知地后退,具念、正知地前视,具念、正知地旁视,具念、正知地屈,具念、正知地伸,具念而是正知而行者,于持僧伽梨、钵与衣时具念而是正知而行者,于食、饮、嚼、尝时具念而是正知而行者,于大小便利时具念而是正知而行者,于行、住、坐、卧、醒、语、默时是正知而行者。

525‘‘Sampajāno’’ti tattha katamaṃ sampajaññaṃ? Yā paññā pajānanā vicayo pavicayo dhammavicayo sallakkhaṇā upalakkhaṇā paccupalakkhaṇā paṇḍiccaṃ kosallaṃ nepuññaṃ vebhabyā cintā upaparikkhā bhūrīmedhā pariṇāyikā vipassanā sampajaññaṃ patodo paññā paññindriyaṃ paññābalaṃ paññāsatthaṃ paññāpāsādo paññāāloko paññāobhāso paññāpajjoto paññāratanaṃ amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ vuccati ‘‘sampajaññaṃ’’. Iti imāya ca satiyā iminā ca sampajaññena upeto hoti…pe… samannāgato. Evaṃ bhikkhu sato sampajāno abhikkamati, sato sampajāno paṭikkamati, sato sampajāno āloketi, sato sampajāno viloketi, sato sampajāno samiñjeti, sato sampajāno pasāreti, sato sampajānakārī hoti, saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sato sampajānakārī hoti, asite pīte khāyite sāyite sato sampajānakārī hoti, uccārapassāvakamme sato sampajānakārī hoti, gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī hoti.
526已对照

五百二十六、“僻静的”者:纵使坐卧处在近处,只要不被在家人、出家人所拥挤,因此它是僻静的。纵使坐卧处在远处,只要不被在家人、出家人所拥挤,因此它是僻静的。

526‘‘Vivitta’’nti santike cepi senāsanaṃ hoti, tañca anākiṇṇaṃ gahaṭṭhehi pabbajitehi. Tena taṃ vivittaṃ. Dūre cepi senāsanaṃ hoti, tañca anākiṇṇaṃ gahaṭṭhehi pabbajitehi. Tena taṃ vivittaṃ.
527已对照

五百二十七、“坐卧处”者:床也是坐卧处,椅也是坐卧处,褥也是坐卧处,枕也是坐卧处,精舍也是坐卧处,半覆屋也是坐卧处,楼阁也是坐卧处,多层小屋也是坐卧处,圆顶屋也是坐卧处,岩窟也是坐卧处,洞窟也是坐卧处,树下也是坐卧处,竹丛也是坐卧处。或者凡比丘们于其中止住之处,这一切都是坐卧处。

527‘‘Senāsana’’nti mañcopi senāsanaṃ, pīṭhampi senāsanaṃ, bhisipi senāsanaṃ, bibbohanampi [bimbohanampi (sī. syā.)] senāsanaṃ, vihāropi senāsanaṃ, aḍḍhayogopi senāsanaṃ, pāsādopi senāsanaṃ, aṭṭopi senāsanaṃ, māḷopi senāsanaṃ, leṇampi senāsanaṃ, guhāpi senāsanaṃ, rukkhamūlampi senāsanaṃ, veḷugumbopi senāsanaṃ. Yattha vā pana bhikkhū paṭikkamanti sabbametaṃ senāsanaṃ.
528已对照

五百二十八、“前往僻静的坐卧处”者:他前往、正前往、亲近、习近、正亲近这僻静的坐卧处。因此称为“前往僻静的坐卧处”。

528‘‘Vivittaṃ senāsanaṃ bhajatī’’ti imaṃ vivittaṃ senāsanaṃ bhajati sambhajati sevati nisevati saṃsevati. Tena vuccati ‘‘vivittaṃ senāsanaṃ bhajatī’’ti.
529已对照

五百二十九、“林野”者:出了因陀罗柱之外,这一切都是林野。

529‘‘Arañña’’nti nikkhamitvā bahi indakhīlā sabbametaṃ araññaṃ.
530已对照

五百三十、“树下”者:树下就是树下。山岳就是山岳。峡谷就是峡谷。山洞就是山洞。坟场就是坟场。露地就是露地。草堆就是草堆。

530‘‘Rukkhamūla’’nti rukkhamūlaṃyeva rukkhamūlaṃ. Pabbatoyeva pabbato. Kandarāyeva kandarā. Giriguhāyeva giriguhā. Susānaṃyeva susānaṃ. Abbhokāsoyeva abbhokāso. Palālapuñjoyeva palālapuñjo.
531已对照

五百三十一、“丛林边地”者:这是远方诸坐卧处的称谓。“丛林边地”者:这是林丛诸坐卧处的称谓。“丛林边地”者:这是可怖诸坐卧处的称谓。“丛林边地”者:这是令身毛竖立的诸坐卧处的称谓。“丛林边地”者:这是边远诸坐卧处的称谓。“丛林边地”者:这是人们不往来的诸坐卧处的称谓。“丛林边地”者:这是难以居住的诸坐卧处的称谓。

531‘‘Vanapattha’’nti dūrānametaṃ senāsanānaṃ adhivacanaṃ. ‘‘Vanapattha’’nti vanasaṇḍānametaṃ senāsanānaṃ adhivacanaṃ. ‘‘Vanapattha’’nti bhīsanakānametaṃ [bhiṃsanakānametaṃ (sī. syā.)] senāsanānaṃ adhivacanaṃ. ‘‘Vanapattha’’nti salomahaṃsānametaṃ senāsanānaṃ adhivacanaṃ. ‘‘Vanapattha’’nti pariyantānametaṃ senāsanānaṃ adhivacanaṃ. ‘‘Vanapattha’’nti na manussūpacārānametaṃ senāsanānaṃ adhivacanaṃ. ‘‘Vanapattha’’nti durabhisambhavānametaṃ senāsanānaṃ adhivacanaṃ.
532已对照

五百三十二、“寂静”者:纵使坐卧处在近处,只要不被在家人、出家人所拥挤,因此它是寂静的。纵使坐卧处在远处,只要不被在家人、出家人所拥挤,因此它是寂静的。

532‘‘Appasadda’’nti santike cepi senāsanaṃ hoti, tañca anākiṇṇaṃ gahaṭṭhehi pabbajitehi. Tena taṃ appasaddaṃ. Dūre cepi senāsanaṃ hoti, tañca anākiṇṇaṃ gahaṭṭhehi pabbajitehi. Tena taṃ appasaddaṃ.
533已对照

五百三十三、“无喧嚣”者:凡那是寂静的,那就是无喧嚣的。凡那是无喧嚣的,那就是离人风的。凡那是离人风的,那就是隐于人的。凡那是隐于人的,那就是宜于宴默的。

533‘‘Appanigghosa’’nti yadeva taṃ appasaddaṃ tadeva taṃ appanigghosaṃ. Yadeva taṃ appanigghosaṃ tadeva taṃ vijanavātaṃ. Yadeva taṃ vijanavātaṃ tadeva taṃ manussarāhasseyyakaṃ. Yadeva taṃ manussarāhasseyyakaṃ tadeva taṃ paṭisallānasāruppaṃ.
534已对照

五百三十四、“去到林野、或去到树下、或去到空屋”者:他是去到林野者、或去到树下者、或去到空屋者。

534‘‘Araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā’’ti araññagato vā hoti rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā.
535已对照

五百三十五、“结跏趺而坐”者:他已结跏趺而坐。

535‘‘Nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā’’ti nisinno hoti pallaṅkaṃ ābhujitvā.
536已对照

五百三十六、“保持其身正直”者:身是正直的、竖立的、安置的。

536‘‘Ujuṃ kāyaṃ paṇidhāyā’’ti ujuko hoti kāyo ṭhito paṇihito.
537已对照

五百三十七、“使念现起于面前”——此中什么是念?凡念、随念……乃至……正念——这称为“念”。这念被安置、被善加安置于鼻端或口部之相上。因此称为“使念现起于面前”。

537‘‘Parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā’’ti tattha katamā sati? Yā sati anussati paṭissati…pe… sammāsati – ayaṃ vuccati ‘‘sati’’. Ayaṃ sati upaṭṭhitā hoti supaṭṭhitā nāsikagge vā mukhanimitte vā. Tena vuccati ‘‘parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā’’ti.
538已对照

五百三十八、“舍断对世间的贪欲”——此中什么是贪欲?凡贪、极贪……乃至……心的极贪——这称为“贪欲”。

此中什么是世间?五取蕴是世间——这称为“世间”。此贪欲在此世间中已寂静、已平息、已寂止、已灭没、已遍灭没、已止息、已遍止息、已枯干、已遍枯干、已作边际。因此称为“舍断对世间的贪欲”。

538‘‘Abhijjhaṃ loke pahāyā’’ti tattha katamā abhijjhā? Yo rāgo sārāgo…pe… cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘abhijjhā’’. Tattha katamo loko? Pañcupādānakkhandhā loko – ayaṃ vuccati ‘‘loko’’. Ayaṃ abhijjhā imamhi loke santā hoti samitā vūpasantā atthaṅgatā abbhatthaṅgatā appitā byappitā sositā visositā byantīkatā. Tena vuccati ‘‘abhijjhaṃ loke pahāyā’’ti.
539已对照

五百三十九、“以离贪欲之心”——此中什么是心?凡心、意、意所……乃至……由彼而生的意识界——这称为“心”。此心是离贪欲的。因此称为“以离贪欲之心”。

539‘‘Vigatābhijjhena cetasā’’ti tattha katamaṃ cittaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘cittaṃ’’. Idaṃ cittaṃ vigatābhijjhaṃ hoti. Tena vuccati ‘‘vigatābhijjhena cetasā’’ti.
540已对照

五百四十、“而住”者:行止、进行、护持、维持、维系、行、住。因此称为“而住”。

540‘‘Viharatī’’ti iriyati vattati pāleti yapeti yāpeti carati viharati. Tena vuccati ‘‘viharatī’’ti.
541已对照

五百四十一、“使心从贪欲中净化”——此中什么是贪欲?凡贪、极贪……乃至……心的极贪——这称为“贪欲”。

此中什么是心?凡心、意、意所……乃至……由彼而生的意识界——这称为“心”。他使此心从此贪欲中清洁、洁净、净化,使[它]脱离、解脱、遍解脱。因此称为“使心从贪欲中净化”。

541‘‘Abhijjhāya cittaṃ parisodhetī’’ti tattha katamā abhijjhā? Yo rāgo sārāgo…pe… cittassa sārāgo – ayaṃ vuccati ‘‘abhijjhā’’. Tattha katamaṃ cittaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘cittaṃ’’. Idaṃ cittaṃ imāya abhijjhāya sodheti visodheti parisodheti moceti vimoceti parimoceti. Tena vuccati ‘‘abhijjhāya cittaṃ parisodhetī’’ti.
542已对照

五百四十二、“舍断瞋恚与恼恨”——有瞋恚,有恼恨。

此中什么是瞋恚?凡心的嫌恨、抵触、瞋、对抗、忿怒、极忿怒、正忿怒、瞋、极瞋、正瞋、心的恚害、意的极瞋、忿、发怒、已发怒之性、瞋、瞋着、已瞋着之性、恚害、恚害着、已恚害着之性、违逆、对抗、暴戾、粗言、心的不满意——这称为“瞋恚”。

此中什么是恼恨?凡瞋恚,那就是恼恨;凡恼恨,那就是瞋恚。如是,此瞋恚与此恼恨已寂静、已平息、已寂止、已灭没、已遍灭没、已止息、已遍止息、已枯干、已遍枯干、已作边际。因此称为“舍断瞋恚与恼恨”。

542‘‘Byāpādapadosaṃ pahāyā’’ti atthi byāpādo, atthi padoso. Tattha katamo byāpādo? Yo cittassa āghāto paṭighāto paṭighaṃ paṭivirodho kopo pakopo sampakopo doso padoso sampadoso cittassa byāpatti manopadoso kodho kujjhanā kujjhitattaṃ doso dussanā dussitattaṃ [dūsanā dūsitattaṃ (syā.)] byāpatti byāpajjanā byāpajjitattaṃ virodho paṭivirodho caṇḍikkaṃ asuropo anattamanatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘byāpādo’’. Tattha katamo padoso? Yo byāpādo so padoso, yo padoso so byāpādo. Iti ayañca byāpādo ayañca padoso santā honti samitā vūpasantā atthaṅgatā abbhatthaṅgatā appitā byappitā sositā visositā byantīkatā. Tena vuccati ‘‘byāpādapadosaṃ pahāyā’’ti.
543已对照

五百四十三、“以无瞋之心”——此中什么是心?凡心、意、意所……乃至……由彼而生的意识界——这称为“心”。此心是无瞋的。因此称为“以无瞋之心”。

543‘‘Abyāpannacitto’’ti tattha katamaṃ cittaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘cittaṃ’’. Idaṃ cittaṃ abyāpannaṃ hoti. Tena vuccati ‘‘abyāpannacitto’’ti.
544已对照

五百四十四、“而住”者……乃至……因此称为“而住”。

544‘‘Viharatī’’ti…pe… tena vuccati ‘‘viharatī’’ti.
545已对照

五百四十五、“使心从瞋恚与恼恨中净化”——有瞋恚,有恼恨。

此中什么是瞋恚?凡心的嫌恨……乃至……暴戾、粗言、心的不满意——这称为“瞋恚”。

此中什么是恼恨?凡瞋恚,那就是恼恨;凡恼恨,那就是瞋恚。

此中什么是心?凡心、意、意所……乃至……由彼而生的意识界——这称为“心”。他使此心从此瞋恚与恼恨中清洁、洁净、净化,使[它]脱离、解脱、遍解脱。因此称为“使心从瞋恚与恼恨中净化”。

545‘‘Byāpādapadosā cittaṃ parisodhetī’’ti. Atthi byāpādo atthi padoso. Tattha katamo byāpādo? Yo cittassa āghāto…pe… caṇḍikkaṃ asuropo anattamanatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘byāpādo’’. Tattha katamo padoso? Yo byāpādo so padoso, yo padoso so byāpādo. Tattha katamaṃ cittaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘cittaṃ’’. Idaṃ cittaṃ imamhā byāpādapadosā sodheti visodheti parisodheti moceti vimoceti parimoceti. Tena vuccati ‘‘byāpādapadosā cittaṃ parisodhetī’’ti.
546已对照

五百四十六、“舍断昏沉睡眠”——有昏沉,有睡眠。

此中什么是昏沉?凡心的不堪能、不适业性、沉陷、深陷、退缩、退缩之态、退缩之性、心的昏沉、昏沉之态、昏沉之性——这称为“昏沉”。

此中什么是睡眠?凡身的不堪能、不适业性、覆蔽、遍覆蔽、内闭、睡眠、睡、打盹、睡、睡着、已睡着之性——这称为“睡眠”。如是,此昏沉与此睡眠已寂静、已平息、已寂止、已灭没、已遍灭没、已止息、已遍止息、已枯干、已遍枯干、已作边际。因此称为“舍断昏沉睡眠”。

546‘‘Thinamiddhaṃ pahāyā’’ti atthi thinaṃ [thīnaṃ (sī. syā.)], atthi middhaṃ. Tattha katamaṃ thinaṃ? Yā cittassa akalyatā akammaññatā olīyanā sallīyanā līnaṃ līyanā līyitattaṃ thinaṃ thiyanā thiyitattaṃ [thīyanā thīyitattaṃ (sī. syā.)] cittassa – idaṃ vuccati ‘‘thinaṃ’’. Tattha katamaṃ middhaṃ? Yā kāyassa akalyatā akammaññatā onāho pariyonāho antosamorodho middhaṃ suppaṃ pacalāyikā suppaṃ suppanā suppitattaṃ – idaṃ vuccati ‘‘middhaṃ’’. Iti idañca thinaṃ idañca middhaṃ santā honti samitā vūpasantā atthaṅgatā abbhatthaṅgatā appitā byappitā sositā visositā byantīkatā. Tena vuccati ‘‘thinamiddhaṃ pahāyā’’ti.
547已对照

五百四十七、“离昏沉睡眠”——由于那昏沉睡眠已舍弃、已吐出、已释放、已舍断、已舍离、已舍断舍离。因此称为“离昏沉睡眠”。

547‘‘Vigatathinamiddho’’ti. Tassa thinamiddhassa cattattā vantattā muttattā pahīnattā paṭinissaṭṭhattā pahīnapaṭinissaṭṭhattā. Tena vuccati ‘‘vigatathinamiddho’’ti.
548已对照

五百四十八、“而住”者……乃至……因此称为“而住”。

548‘‘Viharatī’’ti…pe… tena vuccati ‘‘viharatī’’ti.
549已对照

五百四十九、“有光明想”——此中什么是想?凡想、想知、已想知之性——这称为“想”。这想是光明的、明净的、清净的、皎洁的。因此称为“有光明想”。

549‘‘Ālokasaññī’’ti. Tattha katamā saññā? Yā saññā sañjānanā sañjānitattaṃ – ayaṃ vuccati ‘‘saññā’’. Ayaṃ saññā ālokā hoti vivaṭā parisuddhā pariyodātā. Tena vuccati ‘‘ālokasaññī’’ti.
550已对照

五百五十、“具念、正知”——此中什么是念?凡念、随念……乃至……正念——这称为“念”。

此中什么是正知?凡慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——这称为“正知”。如是,以这念与这正知而具备……乃至……俱备。因此称为“具念、正知”。

550‘‘Sato sampajāno’’ti. Tattha katamā sati? Yā sati anussati …pe… sammāsati – ayaṃ vuccati ‘‘sati’’. Tattha katamaṃ sampajaññaṃ? Yā paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ vuccati ‘‘sampajaññaṃ’’. Iti imāya ca satiyā iminā ca sampajaññena upeto hoti…pe… samannāgato. Tena vuccati ‘‘sato sampajāno’’ti.
551已对照

五百五十一、“使心从昏沉睡眠中净化”——有昏沉,有睡眠。

此中什么是昏沉……乃至……这称为“昏沉”。

此中什么是睡眠……乃至……这称为“睡眠”。

此中什么是心……乃至……这称为“心”。他使此心从此昏沉睡眠中清洁、洁净、净化,使[它]脱离、解脱、遍解脱。因此称为“使心从昏沉睡眠中净化”。

551‘‘Thinamiddhā cittaṃ parisodhetī’’ti. Atthi thinaṃ, atthi middhaṃ. Tattha katamaṃ thinaṃ…pe… idaṃ vuccati ‘‘thinaṃ’’. Tattha katamaṃ middhaṃ…pe… idaṃ vuccati ‘‘middhaṃ’’. Tattha katamaṃ cittaṃ…pe… idaṃ vuccati ‘‘cittaṃ’’. Idaṃ cittaṃ imamhā thinamiddhā sodheti visodheti parisodheti moceti vimoceti parimoceti. Tena vuccati ‘‘thinamiddhā cittaṃ parisodhetī’’ti.
552已对照

五百五十二、“舍断掉举追悔”——有掉举,有追悔。

此中什么是掉举?凡心的掉举、不寂止、心的散乱、心的迷乱——这称为“掉举”。

此中什么是追悔?于不许可的[事]有许可之想,于许可的[事]有不许可之想,于无罪的[事]有有罪之想,于有罪的[事]有无罪之想,凡如是形相的追悔、追悔着、已追悔着之性、心的悔恨、意的抓搔——这称为“追悔”。如是,此掉举与此追悔已寂静、已平息、已寂止、已灭没、已遍灭没、已止息、已遍止息、已枯干、已遍枯干、已作边际。因此称为“舍断掉举追悔”。

552‘‘Uddhaccakukkuccaṃ pahāyā’’ti atthi uddhaccaṃ, atthi kukkuccaṃ. Tattha katamaṃ uddhaccaṃ? Yaṃ cittassa uddhaccaṃ avūpasamo cetaso vikkhepo bhantattaṃ cittassa – idaṃ vuccati ‘‘uddhaccaṃ’’. Tattha katamaṃ kukkuccaṃ? Akappiye kappiyasaññitā, kappiye akappiyasaññitā, avajje vajjasaññitā, vajje avajjasaññitā, yaṃ evarūpaṃ kukkuccaṃ kukkuccāyanā kukkuccāyitattaṃ cetaso vippaṭisāro manovilekhā – idaṃ vuccati ‘‘kukkuccaṃ’’. Iti idañca uddhaccaṃ idañca kukkuccaṃ santā honti samitā vūpasantā atthaṅgatā abbhatthaṅgatā appitā byappitā sositā visositā byantīkatā. Tena vuccati ‘‘uddhaccakukkuccaṃ pahāyā’’ti.
553已对照

五百五十三、“不掉举”——由于那掉举追悔已舍弃、已吐出、已释放、已舍断、已舍离、已舍断舍离。因此称为“不掉举”。

553‘‘Anuddhato’’ti tassa uddhaccakukkuccassa cattattā vantattā muttattā pahīnattā paṭinissaṭṭhattā pahīnapaṭinissaṭṭhattā. Tena vuccati ‘‘anuddhato’’ti.
554已对照

五百五十四、“而住”者……乃至……因此称为“而住”。

554‘‘Viharatī’’ti …pe… tena vuccati ‘‘viharatī’’ti.
555已对照

五百五十五、“心寂静”——此中什么是心?凡心、意、意所……乃至……由彼而生的意识界——这称为“心”。此心于内是寂静的、寂止的、遍寂止的。因此称为“内心寂静”。

555‘‘Vūpasantacitto’’ti. Tattha katamaṃ cittaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘cittaṃ’’. Idaṃ cittaṃ ajjhattaṃ santaṃ hoti samitaṃ vūpasantaṃ. Tena vuccati ‘‘ajjhattaṃ vūpasantacitto’’ti.
556已对照

五百五十六、“使心从掉举追悔中净化”——有掉举,有追悔。

此中什么是掉举?凡心的掉举、不寂止、心的散乱、心的迷乱——这称为“掉举”。

此中什么是追悔……乃至……这称为“追悔”。

此中什么是心……乃至……这称为“心”。他使此心从此掉举追悔中清洁、洁净、净化,使[它]脱离、解脱、遍解脱。因此称为“使心从掉举追悔中净化”。

556‘‘Uddhaccakukkuccā cittaṃ parisodhetī’’ti atthi uddhaccaṃ, atthi kukkuccaṃ. Tattha katamaṃ uddhaccaṃ? Yaṃ cittassa uddhaccaṃ avūpasamo cetaso vikkhepo bhantattaṃ cittassa – idaṃ vuccati ‘‘uddhaccaṃ’’. Tattha katamaṃ kukkuccaṃ…pe… idaṃ vuccati ‘‘kukkuccaṃ’’. Tattha katamaṃ cittaṃ…pe… idaṃ vuccati ‘‘cittaṃ’’. Idaṃ cittaṃ imamhā uddhaccakukkuccā sodheti visodheti parisodheti moceti vimoceti parimoceti. Tena vuccati ‘‘uddhaccakukkuccā cittaṃ parisodhetī’’ti.
557已对照

五百五十七、“舍断疑”——此中什么是疑?凡疑惑、疑惑着、已疑惑着之性、异慧、疑、二途、歧路、犹豫、非一向之取、徘徊、遍徘徊、不深入、心的僵滞、意的抓搔——这称为“疑”。此疑已寂静、已平息、已寂止、已灭没、已遍灭没、已止息、已遍止息、已枯干、已遍枯干、已作边际。因此称为“舍断疑”。

557‘‘Vicikicchaṃ pahāyā’’ti, tattha katamā vicikicchā? Yā kaṅkhā kaṅkhāyanā kaṅkhāyitattaṃ vimati vicikicchā dveḷhakaṃ dvidhāpatho saṃsayo anekaṃsaggāho āsappanā parisappanā apariyogāhaṇā chambhitattaṃ cittassa manovilekho – ayaṃ vuccati ‘‘vicikicchā’’. Ayaṃ vicikicchā santā hoti samitā vūpasantā atthaṅgatā abbhatthaṅgatā appitā byappitā sositā visositā byantīkatā. Tena vuccati ‘‘vicikicchaṃ pahāyā’’ti.
558已对照

五百五十八、“度脱疑惑”——对此疑,他已度过、已越出、已渡脱、已到彼岸、已达到彼岸。因此称为“度脱疑惑”。

558‘‘Tiṇṇavicikiccho’’ti, imaṃ vicikicchaṃ tiṇṇo hoti uttiṇṇo nittiṇṇo pāraṅgato pāramanuppatto. Tena vuccati ‘‘tiṇṇavicikiccho’’ti.
559已对照

五百五十九、“对诸善法不再犹豫”——对此疑,他于诸善法不怀疑、不生疑,是不犹豫者、无犹豫者、离犹豫者。因此称为“对诸善法不再犹豫”。

559‘‘Akathaṃkathī kusalesu dhammesū’’ti imāya vicikicchāya kusalesu dhammesu na kaṅkhati na vicikicchati akathaṃkathī hoti nikkathaṃkathī vikathaṃkatho. Tena vuccati ‘‘akathaṃkathī kusalesu dhammesū’’ti.
560已对照

五百六十、“使心从疑中净化”——此中什么是疑?凡疑惑、疑惑着、已疑惑着之性、心的僵滞、意的抓搔——这称为“疑”。

此中什么是心?凡心、意、意所……乃至……由彼而生的意识界——这称为“心”。他使此心从此疑中清洁、洁净、净化,使[它]脱离、解脱、遍解脱。因此称为“使心从疑中净化”。

560‘‘Vicikicchāya cittaṃ parisodhetī’’ti, tattha katamā vicikicchā? Yā kaṅkhā kaṅkhāyanā kaṅkhāyitattaṃ chambhitattaṃ cittassa manovilekho – ayaṃ vuccati ‘‘vicikicchā’’. Tattha katamaṃ cittaṃ? Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘cittaṃ’’. Idaṃ cittaṃ imāya vicikicchāya sodheti visodheti parisodheti moceti vimoceti parimoceti. Tena vuccati ‘‘vicikicchāya cittaṃ parisodhetī’’ti.
561已对照

五百六十一、“舍断这五盖”者:这五盖已寂静、已平息、已寂止、已灭没、已遍灭没、已止息、已遍止息、已枯干、已遍枯干、已作边际。因此称为“舍断这五盖”。

561‘‘Ime pañca nīvaraṇe pahāyā’’ti ime pañca nīvaraṇā santā honti samitā vūpasantā atthaṅgatā abbhatthaṅgatā appitā byappitā sositā visositā byantīkatā. Tena vuccati ‘‘ime pañca nīvaraṇe pahāyā’’ti.
562已对照

五百六十二、“心的随烦恼”者:这五盖是心的随烦恼。

562‘‘Cetaso upakkilese’’ti ime pañca nīvaraṇā cittassa upakkilesā.
563已对照

五百六十三、“令慧羸弱者”——由于这五盖,未生的慧不生起,已生的慧灭去。因此称为“令慧羸弱者”。

563‘‘Paññāya dubbalīkaraṇe’’ti imehi pañcahi nīvaraṇehi anuppannā ceva paññā na uppajjati uppannā ca paññā nirujjhati. Tena vuccati ‘‘paññāya dubbalīkaraṇe’’ti.
564已对照

五百六十四、“已离诸欲,离诸不善法”——此中什么是诸欲?欲是欲,贪是欲,欲贪是欲,思惟是欲,贪是欲,思惟贪是欲——这些称为“诸欲”。

此中什么是诸不善法?欲欲、瞋恚、昏沉、睡眠、掉举、追悔、疑——这些称为“诸不善法”。如是,他已离此诸欲与此诸不善法。因此称为“已离诸欲,离诸不善法”。

564‘‘Vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehī’’ti tattha katame kāmā? Chando kāmo, rāgo kāmo, chandarāgo kāmo, saṅkappo kāmo, rāgo kāmo, saṅkapparāgo kāmo – ime vuccanti ‘‘kāmā’’. Tattha katame akusalā dhammā? Kāmacchando, byāpādo, thinaṃ, middhaṃ, uddhaccaṃ, kukkuccaṃ, vicikicchā – ime vuccanti ‘‘akusalā dhammā’’. Iti imehi ca kāmehi imehi ca akusalehi dhammehi vivitto hoti. Tena vuccati ‘‘vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehī’’ti.
565已对照

五百六十五、“有寻、有伺”——有寻,有伺。

此中什么是寻?凡思虑、寻、思惟、安止、极安止、心的引发、正思惟——这称为“寻”。

此中什么是伺?凡伺行、伺、随伺、近伺、心的随结合性、随观察性——这称为伺。如是,以这寻与这伺而具备……乃至……俱备。因此称为“有寻、有伺”。

565‘‘Savitakkaṃ savicāra’’nti atthi vitakko, atthi vicāro. Tattha katamo vitakko? Yo takko vitakko saṅkappo appanā byappanā cetaso abhiniropanā sammāsaṅkappo – ayaṃ vuccati ‘‘vitakko’’. Tattha katamo vicāro? Yo cāro vicāro anuvicāro upavicāro cittassa anusandhanatā anupekkhanatā – ayaṃ vuccati vicāro. Iti iminā ca vitakkena iminā ca vicārena upeto hoti…pe… samannāgato. Tena vuccati ‘‘savitakkaṃ savicāra’’nti.
566已对照

五百六十六、“离生”者:寻、伺、喜、乐、心一境性,它们于此远离中已诞生、已正诞生、已生出、已出现、已显现。因此称为“离生”。

566‘‘Vivekaja’’nti vitakko, vicāro, pīti, sukhaṃ, cittassekaggatā – te imasmiṃ viveke jātā honti sañjātā nibbattā abhinibbattā pātubhūtā. Tena vuccati ‘‘vivekaja’’nti.
567已对照

五百六十七、“喜、乐”——有喜,有乐。

此中什么是喜?凡喜、愉悦、欢悦、极欢悦、笑、大笑、欣喜、踊跃、心的满意——这称为“喜”。

此中什么是乐?凡心的适、心的乐,由心触所生的适、乐的感受,由心触所生的适、乐的受——这称为“乐”。此乐与此喜俱行、俱生、相杂、相应。因此称为“喜、乐”。

567‘‘Pītisukha’’nti atthi pīti, atthi sukhaṃ. Tattha katamā pīti? Yā pīti pāmojjaṃ āmodanā pamodanā hāso pahāso vitti odagyaṃ attamanatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘pīti’’. Tattha katamaṃ sukhaṃ? Yaṃ cetasikaṃ sātaṃ cetasikaṃ sukhaṃ cetosamphassajaṃ sātaṃ sukhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā sātā sukhā vedanā – idaṃ vuccati ‘‘sukhaṃ’’. Idaṃ sukhaṃ imāya pītiyā sahagataṃ hoti sahajātaṃ saṃsaṭṭhaṃ sampayuttaṃ. Tena vuccati ‘‘pītisukha’’nti.
568已对照

五百六十八、“初”者:依计数的次第为初。他初入此,故为初。

568‘‘Paṭhama’’nti gaṇanānupubbatā [gaṇanānupubbato (syā.) evamuparipi] paṭhamaṃ. Idaṃ paṭhamaṃ samāpajjatīti paṭhamaṃ.
569已对照

五百六十九、“禅”者:寻、伺、喜、乐、心一境性。

569‘‘Jhāna’’nti vitakko, vicāro, pīti, sukhaṃ, cittassekaggatā.
570已对照

五百七十、“成就”者:凡初禅的得、获得、达到、等达、触证、作证、成就。

570‘‘Upasampajjā’’ti yo paṭhamassa jhānassa lābho paṭilābho patti sampatti phusanā sacchikiriyā upasampadā.
571已对照

五百七十一、“而住”者……乃至……因此称为“而住”。

571‘‘Viharatī’’ti …pe… tena vuccati ‘‘viharatī’’ti.
572已对照

五百七十二、“寻、伺寂止”——有寻,有伺。

此中什么是寻?凡思虑、寻……乃至……正思惟——这称为“寻”。

此中什么是伺?凡伺行、伺、随伺、近伺、心的随结合性、随观察性——这称为“伺”。如是,此寻与此伺已寂静、已平息、已寂止、已灭没、已遍灭没、已止息、已遍止息、已枯干、已遍枯干、已作边际。因此称为“寻、伺寂止”。

572‘‘Vitakkavicārānaṃ vūpasamā’’ti, atthi vitakko, atthi vicāro. Tattha katamo vitakko? Yo takko vitakko…pe… sammāsaṅkappo – ayaṃ vuccati ‘‘vitakko’’. Tattha katamo vicāro? Yo cāro vicāro anuvicāro upavicāro cittassa anusandhanatā anupekkhanatā – ayaṃ vuccati ‘‘vicāro’’. Iti ayañca vitakko ayañca vicāro santā honti samitā vūpasantā atthaṅgatā abbhatthaṅgatā appitā byappitā sositā visositā byantīkatā. Tena vuccati ‘‘vitakkavicārānaṃ vūpasamā’’ti.
573已对照

五百七十三、“内”者:凡内、各自。

573‘‘Ajjhatta’’nti yaṃ ajjhattaṃ paccattaṃ.
574已对照

五百七十四、“洁净”者:凡信、信受、确信、深净信。

574‘‘Sampasādana’’nti yā saddhā saddahanā okappanā abhippasādo.
575已对照

五百七十五、“心专一性”者:凡心的住立……乃至……正定。

575‘‘Cetaso ekodibhāva’’nti yā cittassa ṭhiti…pe… sammāsamādhi.
576已对照

五百七十六、“无寻、无伺”——有寻,有伺。

此中什么是寻?凡思虑、寻……乃至……正思惟——这称为“寻”。

此中什么是伺?凡伺行、随伺行、伺、随伺、近伺、心的随结合性、随观察性——这称为“伺”。如是,此寻与此伺已寂静、已平息、已寂止、已灭没、已遍灭没、已止息、已遍止息、已枯干、已遍枯干、已作边际。因此称为“无寻、无伺”。

576‘‘Avitakkaṃ avicāra’’nti atthi vitakko, atthi vicāro. Tattha katamo vitakko? Yo takko vitakko…pe… sammāsaṅkappo – ayaṃ vuccati ‘‘vitakko’’. Tattha katamo vicāro? Yo cāro anucāro vicāro anuvicāro upavicāro cittassa anusandhanatā anupekkhanatā – ayaṃ vuccati ‘‘vicāro’’. Iti ayañca vitakko ayañca vicāro santā hoti samitā vūpasantā atthaṅgatā abbhatthaṅgatā appitā byappitā sositā visositā byantīkatā. Tena vuccati ‘‘avitakkaṃ avicāra’’nti.
577已对照

五百七十七、“定生”者:洁净、喜、乐,它们于此定中已诞生、已正诞生、已生出、已出现、已显现。因此称为“定生”。

577‘‘Samādhija’’nti sampasādo pītisukhaṃ – te imasmiṃ samādhimhi jātā honti sañjātā nibbattā abhinibbattā pātubhūtā. Tena vuccati ‘‘samādhija’’nti.
578已对照

五百七十八、“喜、乐”——有喜,有乐。

此中什么是喜……乃至……这称为“喜”。

此中什么是乐……乃至……这称为“乐”。此乐与此喜俱行、俱生、相杂、相应。因此称为“喜、乐”。

578‘‘Pītisukha’’nti atthi pīti, atthi sukhaṃ. Tattha katamā pīti…pe… ayaṃ vuccati ‘‘pīti’’. Tattha katamaṃ sukhaṃ…pe… idaṃ vuccati ‘‘sukhaṃ’’. Idaṃ sukhaṃ imāya pītiyā sahagataṃ hoti sahajātaṃ saṃsaṭṭhaṃ sampayuttaṃ. Tena vuccati ‘‘pītisukha’’nti.
579已对照

五百七十九、“第二”者:依计数的次第为第二。他第二入此,故为第二。

579‘‘Dutiya’’nti gaṇanānupubbatā dutiyaṃ. Idaṃ dutiyaṃ samāpajjatīti dutiyaṃ.
580已对照

五百八十、“禅”者:洁净、喜、乐、心一境性。

580‘‘Jhāna’’nti sampasādo, pītisukhaṃ, cittassekaggatā.
581已对照

五百八十一、“成就”者:凡第二禅的得、获得、达到、等达、触证、作证、成就。

581‘‘Upasampajjā’’ti yo dutiyassa jhānassa lābho paṭilābho patti sampatti phusanā sacchikiriyā upasampadā.
582已对照

五百八十二、“而住”者……乃至……因此称为“而住”。

582‘‘Viharatī’’ti …pe… tena vuccati ‘‘viharatī’’ti.
583已对照

五百八十三、“离喜”——此中什么是喜?凡喜、愉悦、欢悦、极欢悦、笑、大笑、欣喜、踊跃、心的满意——这称为“喜”。此喜已寂静、已平息、已寂止、已灭没、已遍灭没、已止息、已遍止息、已枯干、已遍枯干、已作边际。因此称为“离喜”。

583‘‘Pītiyā ca virāgā’’ti tattha katamā pīti? Yā pīti pāmojjaṃ āmodanā pamodanā hāso pahāso vitti odagyaṃ attamanatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘pīti’’. Ayaṃ pīti santā hoti samitā vūpasantā atthaṅgatā abbhatthaṅgatā appitā byappitā sositā visositā byantīkatā. Tena vuccati ‘‘pītiyā ca virāgā’’ti.
584已对照

五百八十四、“舍者”——此中什么是舍?凡舍、舍着、旁观、心的中立性——这称为“舍”。以这舍而具备……乃至……俱备。因此称为“舍者”。

584‘‘Upekkhako’’ti tattha katamā upekkhā? Yā upekkhā upekkhanā ajjhupekkhanā majjhattatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘upekkhā’’. Imāya upekkhāya upeto hoti…pe… samannāgato. Tena vuccati ‘‘upekkhako’’ti.
585已对照

五百八十五、“而住”者……乃至……因此称为“而住”。

585‘‘Viharatī’’ti …pe… tena vuccati ‘‘viharatī’’ti.
586已对照

五百八十六、“具念与正知”——此中什么是念?凡念、随念……乃至……正念——这称为“念”。

此中什么是正知?凡慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——这称为“正知”。如是,以这念与这正知而具备……乃至……俱备。因此称为“具念与正知”。

586‘‘Sato ca sampajāno’’ti tattha katamā sati? Yā sati anussati…pe… sammāsati – ayaṃ vuccati ‘‘sati’’. Tattha katamaṃ sampajaññaṃ? Yā paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ vuccati ‘‘sampajaññaṃ’’. Iti imāya ca satiyā iminā ca sampajaññena upeto hoti…pe… samannāgato. Tena vuccati ‘‘sato ca sampajāno’’ti.
587已对照

五百八十七、“以身受乐”——此中什么是乐?凡心的适、心的乐,由心触所生的适、乐的感受,由心触所生的适、乐的受——这称为“乐”。

此中什么是身?想蕴、行蕴、识蕴——这称为“身”。他以此身受此乐。因此称为“以身受乐”。

587‘‘Sukhañca kāyena paṭisaṃvedetī’’ti tattha katamaṃ sukhaṃ? Yaṃ cetasikaṃ sātaṃ cetasikaṃ sukhaṃ cetosamphassajaṃ sātaṃ sukhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā sātā sukhā vedanā – idaṃ vuccati ‘‘sukhaṃ’’. Tattha katamo kāyo? Saññākkhandho, saṅkhārakkhandho, viññāṇakkhandho – ayaṃ vuccati ‘‘kāyo’’. Idaṃ sukhaṃ iminā kāyena paṭisaṃvedeti. Tena vuccati ‘‘sukhañca kāyena paṭisaṃvedetī’’ti.
588已对照

五百八十八、“正如圣者们所说的”——此中什么是圣者?诸佛与诸佛弟子称为圣者。他们告示、开示、施设、建立、开显、分别、阐明、宣示这[人]。因此称为“正如圣者们所说的”。

588‘‘Yaṃ taṃ ariyā ācikkhantī’’ti tattha katame ariyā? Ariyā vuccanti buddhā ca buddhasāvakā ca. Te imaṃ ācikkhanti desenti paññapenti [paññāpenti (sī. syā.)] paṭṭhapenti vivaranti vibhajanti uttāniṃ karonti pakāsenti. Tena vuccati ‘‘yaṃ taṃ ariyā ācikkhantī’’ti.
589已对照

五百八十九、“舍、具念、乐住”——此中什么是舍?凡舍、舍着、旁观、心的中立性——这称为“舍”。

此中什么是念?凡念、随念……乃至……正念——这称为“念”。

此中什么是乐?凡心的适、心的乐,由心触所生的适、乐的感受,由心触所生的适、乐的受——这称为“乐”。如是,具备此舍、此念与此乐,他行止、进行、护持、维持、维系、行、住。因此称为“舍、具念、乐住”。

589‘‘Upekkhako satimā sukhavihārī’’ti tattha katamā upekkhā? Yā upekkhā upekkhanā ajjhupekkhanā majjhattatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘upekkhā’’. Tattha katamā sati? Yā sati anussati…pe… sammāsati – ayaṃ vuccati ‘‘sati’’. Tattha katamaṃ sukhaṃ? Yaṃ cetasikaṃ sātaṃ cetasikaṃ sukhaṃ cetosamphassajaṃ sātaṃ sukhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā sātā sukhā vedanā – idaṃ vuccati ‘‘sukhaṃ’’. Iti imāya ca upekkhāya imāya ca satiyā iminā ca sukhena samannāgato iriyati vattati pāleti yapeti yāpeti carati viharati. Tena vuccati ‘‘upekkhako satimā sukhavihārī’’ti.
590已对照

五百九十、“第三”者:依计数的次第为第三。他第三入此,故为第三。

590‘‘Tatiya’’nti gaṇanānupubbatā tatiyaṃ. Idaṃ tatiyaṃ samāpajjatīti tatiyaṃ.
591已对照

五百九十一、“禅”者:舍、念、正知、乐、心一境性。

591‘‘Jhāna’’nti upekkhā, sati, sampajaññaṃ, sukhaṃ, cittassekaggatā.
592已对照

五百九十二、“成就”者:凡第三禅的得、获得、达到、等达、触证、作证、成就。

592‘‘Upasampajjā’’ti yo tatiyassa jhānassa lābho paṭilābho patti sampatti phusanā sacchikiriyā upasampadā.
593已对照

五百九十三、“而住”者……乃至……因此称为“而住”。

593‘‘Viharatī’’ti…pe… tena vuccati ‘‘viharatī’’ti.
594已对照

五百九十四、“舍断乐与舍断苦”——有乐,有苦。

此中什么是乐?凡身的适、身的乐,由身触所生的适、乐的感受,由身触所生的适、乐的受——这称为“乐”。

此中什么是苦?凡身的不适、身的苦,由身触所生的不适、苦的感受,由身触所生的不适、苦的受——这称为“苦”。如是,此乐与此苦已寂静、已平息、已寂止、已灭没、已遍灭没、已止息、已遍止息、已枯干、已遍枯干、已作边际。因此称为“舍断乐与舍断苦”。

594‘‘Sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā’’ti, atthi sukhaṃ, atthi dukkhaṃ. Tattha katamaṃ sukhaṃ? Yaṃ kāyikaṃ sātaṃ kāyikaṃ sukhaṃ kāyasamphassajaṃ sātaṃ sukhaṃ vedayitaṃ kāyasamphassajā sātā sukhā vedanā – idaṃ vuccati ‘‘sukhaṃ’’. Tattha katamaṃ dukkhaṃ? Yaṃ kāyikaṃ asātaṃ kāyikaṃ dukkhaṃ kāyasamphassajaṃ asātaṃ dukkhaṃ vedayitaṃ kāyasamphassajā asātā dukkhā vedanā – idaṃ vuccati ‘‘dukkhaṃ’’. Iti idañca sukhaṃ idañca dukkhaṃ santā honti samitā vūpasantā atthaṅgatā abbhatthaṅgatā appitā byappitā sositā visositā byantīkatā. Tena vuccati ‘‘sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā’’ti.
595已对照

五百九十五、“先前的喜、忧已经灭没”——有喜悦,有忧。

此中什么是喜悦?凡心的适、心的乐,由心触所生的适、乐的感受,由心触所生的适、乐的受——这称为“喜悦”。

此中什么是忧?凡心的不适、心的苦,由心触所生的不适、苦的感受,由心触所生的不适、苦的受——这称为“忧”。如是,此喜悦与此忧先前已已寂静、已平息、已寂止、已灭没、已遍灭没、已止息、已遍止息、已枯干、已遍枯干、已作边际。因此称为“先前的喜、忧已经灭没”。

595‘‘Pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā’’ti atthi somanassaṃ, atthi domanassaṃ. Tattha katamaṃ somanassaṃ? Yaṃ cetasikaṃ sātaṃ cetasikaṃ sukhaṃ cetosamphassajaṃ sātaṃ sukhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā sātā sukhā vedanā – idaṃ vuccati ‘‘somanassaṃ’’. Tattha katamaṃ domanassaṃ? Yaṃ cetasikaṃ asātaṃ cetasikaṃ dukkhaṃ cetosamphassajaṃ asātaṃ dukkhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā asātā dukkhā vedanā – idaṃ vuccati ‘‘domanassaṃ’’. Iti idañca somanassaṃ idañca domanassaṃ pubbeva santā honti samitā vūpasantā atthaṅgatā abbhatthaṅgatā appitā byappitā sositā visositā byantīkatā. Tena vuccati ‘‘pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā’’ti.
596已对照

五百九十六、“不苦不乐”者:凡心的非适非不适,由心触所生的不苦不乐的感受,由心触所生的不苦不乐受。因此称为“不苦不乐”。

596‘‘Adukkhamasukha’’nti yaṃ cetasikaṃ neva sātaṃ nāsātaṃ cetosamphassajaṃ adukkhamasukhaṃ vedayitaṃ cetosamphassajā adukkhamasukhā vedanā. Tena vuccati ‘‘adukkhamasukha’’nti.
597已对照

五百九十七、“舍念清净”——此中什么是舍?凡舍、舍着、旁观、心的中立性——这称为“舍”。

此中什么是念?凡念、随念……乃至……正念——这称为“念”。这念由这舍而明净、清净、皎洁。因此称为“舍念清净”。

597‘‘Upekkhāsatipārisuddhi’’nti, tattha katamā upekkhā? Yā upekkhā upekkhanā ajjhupekkhanā majjhattatā cittassa – ayaṃ vuccati ‘‘upekkhā’’. Tattha katamā sati? Yā sati anussati…pe… sammāsati – ayaṃ vuccati ‘‘sati’’. Ayaṃ sati imāya upekkhāya vivaṭā hoti parisuddhā pariyodātā. Tena vuccati ‘‘upekkhāsatipārisuddhi’’nti.
598已对照

五百九十八、“第四”者:依计数的次第为第四。他第四入此,故为第四。

598‘‘Catuttha’’nti gaṇanānupubbatā catutthaṃ, idaṃ catutthaṃ samāpajjatīti catutthaṃ.
599已对照

五百九十九、“禅”者:舍、念、心一境性。

599‘‘Jhāna’’nti upekkhā, sati, cittassekaggatā.
600已对照

六百、“成就”者:凡第四禅的得、获得、达到、等达、触证、作证、成就。

600‘‘Upasampajjā’’ti yo catutthassa jhānassa lābho paṭilābho patti sampatti phusanā sacchikiriyā upasampadā.
601已对照

六百零一、“而住”者……乃至……因此称为“而住”。

601‘‘Viharatī’’ti…pe… tena vuccati ‘‘viharatī’’ti.
602已对照

六百零二、“完全超越色想”——此中什么是色想?已入色界等至者、或已投生[色界]者、或现法乐住者的想、想知、已想知之性——这些称为“色想”。他已越过、已超过、已超越这些色想。因此称为“完全超越色想”。

602‘‘Sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā’’ti tattha katamā rūpasaññā? Rūpāvacarasamāpattiṃ samāpannassa vā upapannassa vā diṭṭhadhammasukhavihārissa vā saññā sañjānanā sañjānitattaṃ – imā vuccanti ‘‘rūpasaññāyo’’. Imā rūpasaññāyo atikkanto hoti vītikkanto samatikkanto. Tena vuccati ‘‘sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā’’ti.
603已对照

六百零三、“有对想灭没”——此中什么是有对想?色想、声想……乃至……所触想——这些称为有对想。这些有对想已寂静、已平息、已寂止、已灭没、已遍灭没、已止息、已遍止息、已枯干、已遍枯干、已作边际。因此称为“有对想灭没”。

603‘‘Paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā’’ti tattha katamā paṭighasaññā? Rūpasaññā saddasaññā…pe… phoṭṭhabbasaññā – imā vuccanti paṭighasaññāyo. Imā paṭighasaññāyo santā honti samitā vūpasantā atthaṅgatā abbhatthaṅgatā appitā byappitā sositā visositā byantīkatā. Tena vuccati ‘‘paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā’’ti.
604已对照

六百零四、“不作意种种想”——此中什么是种种想?未入定者、具有意界者或具有意识界者的想、想知、已想知之性——这些称为“种种想”。他不作意这些种种想。因此称为“不作意种种想”。

604‘‘Nānattasaññānaṃ amanasikārā’’ti tattha katamā nānattasaññā? Asamāpannassa manodhātu samaṅgissa vā manoviññāṇadhātu samaṅgissa vā saññā sañjānanā sañjānitattaṃ – imā vuccanti ‘‘nānattasaññāyo’’. Imā nānattasaññāyo na manasi karoti. Tena vuccati ‘‘nānattasaññānaṃ amanasikārā’’ti.
605已对照

六百零五、“虚空是无边的”——此中什么是虚空?凡虚空、属虚空的、空、属空的、空隙、属空隙的、不被四大种所触的——这称为“虚空”。他把心安置于那虚空,令[心]安住,遍满无边。因此称为“虚空是无边的”。

605‘‘Ananto ākāso’’ti, tattha katamo ākāso? Yo ākāso ākāsagataṃ aghaṃ aghagataṃ vivaro vivaragataṃ asamphuṭṭhaṃ catūhi mahābhūtehi – ayaṃ vuccati ‘‘ākāso’’. Tasmiṃ ākāse cittaṃ ṭhapeti saṇṭhapeti anantaṃ pharati. Tena vuccati ‘‘ananto ākāso’’ti.
606已对照

六百零六、“空无边处”者:已入空无边处者、或已生[于彼]者、或现法乐住者的心与心所诸法。

606‘‘Ākāsānañcāyatana’’nti ākāsānañcāyatanaṃ samāpannassa vā upapannassa vā diṭṭhadhammasukhavihārissa vā cittacetasikā dhammā.
607已对照

六百零七、“成就”者:凡空无边处的得、获得、达到、等达、触证、作证、成就。

607‘‘Upasampajjā’’ti yo ākāsānañcāyatanassa lābho paṭilābho patti sampatti phusanā sacchikiriyā upasampadā.
608已对照

六百零八、“而住”者……乃至……因此称为“而住”。

608‘‘Viharatī’’ti…pe… tena vuccati ‘‘viharatī’’ti.
609已对照

六百零九、“完全超越空无边处”者:他已越过、已超过、已超越这空无边处。因此称为“完全超越空无边处”。

609‘‘Sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkammā’’ti imaṃ ākāsānañcāyatanaṃ atikkanto hoti vītikkanto samatikkanto. Tena vuccati ‘‘sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkammā’’ti.
610已对照

六百一十、“识是无边的”者:他作意那同一虚空为识所遍满,遍满无边。因此称为“识是无边的”。

610‘‘Anantaṃ viññāṇa’’nti taṃyeva ākāsaṃ viññāṇena phuṭṭhaṃ manasi karoti anantaṃ pharati. Tena vuccati ‘‘anantaṃ viññāṇa’’nti.
611已对照

六百一十一、“识无边处”者:已入识无边处者、或已生[于彼]者、或现法乐住者的心与心所诸法。

611‘‘Viññāṇañcāyatana’’nti viññāṇañcāyatanaṃ samāpannassa vā upapannassa vā diṭṭhadhammasukhavihārissa vā cittacetasikā dhammā.
612已对照

六百一十二、“成就”者:凡识无边处的得、获得、达到、等达、触证、作证、成就。

612‘‘Upasampajjā’’ti yo viññāṇañcāyatanassa lābho paṭilābho patti sampatti phusanā sacchikiriyā upasampadā.
613已对照

六百一十三、“而住”者……乃至……因此称为“而住”。

613‘‘Viharatī’’ti…pe… tena vuccati ‘‘viharatī’’ti.
614已对照

六百一十四、“完全超越识无边处”者:他已越过、已超过、已超越这识无边处。因此称为“完全超越识无边处”。

614‘‘Sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkammā’’ti imaṃ viññāṇañcāyatanaṃ atikkanto hoti vītikkanto samatikkanto. Tena vuccati ‘‘sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkammā’’ti.
615已对照

六百一十五、“什么都没有”者:他令那同一识非有、令消除、令隐没,见“什么都没有”。因此称为“什么都没有”。

615‘‘Natthi kiñcī’’ti taṃyeva viññāṇaṃ bhāveti vibhāveti antarabhāveti, ‘‘natthi kiñcī’’ti passati. Tena vuccati ‘‘natthi kiñcī’’ti.
616已对照

六百一十六、“无所有处”者:已入无所有处者、或已生[于彼]者、或现法乐住者的心与心所诸法。

616‘‘Ākiñcaññāyatana’’nti ākiñcaññāyatanaṃ samāpannassa vā upapannassa vā diṭṭhadhammasukhavihārissa vā cittacetasikā dhammā.
617已对照

六百一十七、“成就”者:凡无所有处的得、获得、达到、等达、触证、作证、成就。

617‘‘Upasampajjā’’ti yo ākiñcaññāyatanassa lābho paṭilābho patti sampatti phusanā sacchikiriyā upasampadā.
618已对照

六百一十八、“而住”者……乃至……因此称为“而住”。

618‘‘Viharatī’’ti …pe… tena vuccati ‘‘viharatī’’ti.
619已对照

六百一十九、“完全超越无所有处”者:他已越过、已超过、已超越这无所有处。因此称为“完全超越无所有处”。

“非想非非想者”——他作意那同一无所有处为寂静,修习行残余等至。因此称为“非想非非想者”。

619‘‘Sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkammā’’ti imaṃ ākiñcaññāyatanaṃ atikkanto hoti vītikkanto samatikkanto. Tena vuccati ‘‘sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkammā’’ti. ‘‘Nevasaññīnāsaññī’’ti taṃyeva ākiñcaññāyatanaṃ santato manasi karoti saṅkhārāvasesasamāpattiṃ bhāveti. Tena vuccati ‘‘nevasaññīnāsaññī’’ti [ayaṃ pāṭho mātikāyaṃ natthi, niddese pana sabbapotthakesu dissati].
620已对照

六百二十、“非想非非想处”者:已入非想非非想处者、或已生[于彼]者、或现法乐住者的心与心所诸法。

620‘‘Nevasaññānāsaññāyatana’’nti nevasaññānāsaññāyatanaṃ samāpannassa vā upapannassa vā diṭṭhadhammasukhavihārissa vā cittacetasikā dhammā.
621已对照

六百二十一、“成就”者:凡非想非非想处的得、获得、达到、等达、触证、作证、成就。

621‘‘Upasampajjā’’ti yo nevasaññānāsaññāyatanassa lābho paṭilābho patti sampatti phusanā sacchikiriyā upasampadā.
622已对照

六百二十二、“而住”者:行止、进行、护持、维持、维系、行、住。因此称为“而住”。

622‘‘Viharatī’’ti iriyati vattati pāleti yapeti yāpeti carati viharati. Tena vuccati ‘‘viharatī’’ti.
623已对照

经分别。

二、阿毗达摩分别

一、色界善

六百二十三、四禅:初禅、第二禅、第三禅、第四禅。

623Cattāri jhānāni – paṭhamaṃ jhānaṃ, dutiyaṃ jhānaṃ, tatiyaṃ jhānaṃ, catutthaṃ jhānaṃ.
624已对照

六百二十四、此中什么是初禅?在此,比丘于某时为生于色界而修习道,已离诸欲……乃至……成就并住于初禅——地遍[禅],于那时有具五支的禅:寻、伺、喜、乐、心一境性。这称为“初禅”。其余诸法与禅相应。

此中什么是第二禅?在此,比丘于某时为生于色界而修习道,寻、伺寂止……乃至……成就并住于第二禅——地遍[禅],于那时有具三支的禅:喜、乐、心一境性。这称为“第二禅”。其余诸法与禅相应。

此中什么是第三禅?在此,比丘于某时为生于色界而修习道,离喜……乃至……成就并住于第三禅——地遍[禅],于那时有具两支的禅:乐、心一境性。这称为“第三禅”。其余诸法与禅相应。

此中什么是第四禅?在此,比丘于某时为生于色界而修习道,舍断乐……乃至……成就并住于第四禅——地遍[禅],于那时有具两支的禅:舍、心一境性。这称为“第四禅”。其余诸法与禅相应。

624Tattha katamaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ? Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṃ, tasmiṃ samaye pañcaṅgikaṃ jhānaṃ hoti – vitakko, vicāro, pīti, sukhaṃ, cittassekaggatā. Idaṃ vuccati ‘‘paṭhamaṃ jhānaṃ’’. Avasesā dhammā jhānasampayuttā. Tattha katamaṃ dutiyaṃ jhānaṃ? Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṃ, tasmiṃ samaye tivaṅgikaṃ jhānaṃ hoti – pīti, sukhaṃ, cittassekaggatā. Idaṃ vuccati ‘‘dutiyaṃ jhānaṃ’’. Avasesā dhammā jhānasampayuttā. Tattha katamaṃ tatiyaṃ jhānaṃ? Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti pītiyā ca virāgā…pe… tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṃ, tasmiṃ samaye duvaṅgikaṃ jhānaṃ hoti – sukhaṃ, cittassekaggatā. Idaṃ vuccati ‘‘tatiyaṃ jhānaṃ’’. Avasesā dhammā jhānasampayuttā. Tattha katamaṃ catutthaṃ jhānaṃ? Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti sukhassa ca pahānā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṃ, tasmiṃ samaye duvaṅgikaṃ jhānaṃ hoti – upekkhā, cittassekaggatā. Idaṃ vuccati ‘‘catutthaṃ jhānaṃ’’. Avasesā dhammā jhānasampayuttā.
625已对照

四种法。

六百二十五、在此,比丘于某时为生于色界而修习道,已离诸欲……乃至……成就并住于初禅——地遍[禅],于那时有具五支的禅:寻、伺、喜、乐、心一境性。这称为“初禅”。其余诸法与禅相应。

在此,比丘于某时为生于色界而修习道,已离诸欲,离诸不善法,无寻、唯伺,离生喜、乐,成就并住于第二禅——地遍[禅],于那时有具四支的禅:伺、喜、乐、心一境性。这称为“第二禅”。其余诸法与禅相应。

在此,比丘于某时为生于色界而修习道,寻、伺寂止……乃至……成就并住于第三禅——地遍[禅],于那时有具三支的禅:喜、乐、心一境性。这称为“第三禅”。其余诸法与禅相应。

在此,比丘于某时为生于色界而修习道,离喜……乃至……成就并住于第四禅——地遍[禅],于那时有具两支的禅:乐、心一境性。这称为“第四禅”。其余诸法与禅相应。

在此,比丘于某时为生于色界而修习道,舍断乐……乃至……成就并住于第五禅——地遍[禅],于那时有具两支的禅:舍、心一境性。这称为“第五禅”。其余诸法与禅相应。

625Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṃ, tasmiṃ samaye pañcaṅgikaṃ jhānaṃ hoti – vitakko, vicāro, pīti, sukhaṃ, cittassekaggatā. Idaṃ vuccati ‘‘paṭhamaṃ jhānaṃ’’. Avasesā dhammā jhānasampayuttā. Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi avitakkaṃ vicāramattaṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṃ, tasmiṃ samaye caturaṅgikaṃ jhānaṃ hoti – vicāro, pīti, sukhaṃ, cittassekaggatā. Idaṃ vuccati ‘‘dutiyaṃ jhānaṃ’’. Avasesā dhammā jhānasampayuttā. Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṃ, tasmiṃ samaye tivaṅgikaṃ jhānaṃ hoti – pīti, sukhaṃ, cittassekaggatā. Idaṃ vuccati ‘‘tatiyaṃ jhānaṃ’’. Avasesā dhammā jhānasampayuttā. Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti pītiyā ca virāgā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṃ, tasmiṃ samaye duvaṅgikaṃ jhānaṃ hoti – sukhaṃ, cittassekaggatā. Idaṃ vuccati ‘‘catutthaṃ jhānaṃ’’. Avasesā dhammā jhānasampayuttā. Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti sukhassa ca pahānā…pe… pañcamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṃ, tasmiṃ samaye duvaṅgikaṃ jhānaṃ hoti – upekkhā, cittassekaggatā. Idaṃ vuccati ‘‘pañcamaṃ jhānaṃ’’. Avasesā dhammā jhānasampayuttā.
626已对照

五种法。

二、无色界善

六百二十六、在此,比丘于某时为生于无色界而修习道,完全超越无所有处,舍断乐……乃至……成就并住于与非想非非想处想俱行的第四禅,于那时有具两支的禅:舍、心一境性。这称为“第四禅”。其余诸法与禅相应。

626Idha bhikkhu yasmiṃ samaye arūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanasaññāsahagataṃ sukhassa ca pahānā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, tasmiṃ samaye duvaṅgikaṃ jhānaṃ hoti – upekkhā, cittassekaggatā. Idaṃ vuccati ‘‘catutthaṃ jhānaṃ’’. Avasesā dhammā jhānasampayuttā.
627已对照

三、出世间善

六百二十七、四禅:初禅、第二禅、第三禅、第四禅。

627Cattāri jhānāni – paṭhamaṃ jhānaṃ, dutiyaṃ jhānaṃ, tatiyaṃ jhānaṃ, catutthaṃ jhānaṃ.
628已对照

六百二十八、此中什么是初禅?在此,比丘于某时修习能出离的、趣向损减的出世间禅,为舍断诸见执、为证得第一地,已离诸欲……乃至……成就并住于初禅——苦行道迟证智,于那时有具五支的禅:寻、伺、喜、乐、心一境性。这称为“初禅”。其余诸法与禅相应。

此中什么是第二禅?在此,比丘于某时修习能出离的、趣向损减的出世间禅,为舍断诸见执、为证得第一地,寻、伺寂止……乃至……成就并住于第二禅——苦行道迟证智,于那时有具三支的禅:喜、乐、心一境性。这称为“第二禅”。其余诸法与禅相应。

此中什么是第三禅?在此,比丘于某时修习能出离的、趣向损减的出世间禅,为舍断诸见执、为证得第一地,离喜……乃至……成就并住于第三禅——苦行道迟证智,于那时有具两支的禅:乐、心一境性。这称为“第三禅”。其余诸法与禅相应。

此中什么是第四禅?在此,比丘于某时修习能出离的、趣向损减的出世间禅,为舍断诸见执、为证得第一地,舍断乐……乃至……成就并住于第四禅——苦行道迟证智,于那时有具两支的禅:舍、心一境性。这称为“第四禅”。其余诸法与禅相应。

628Tattha katamaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ? Idha bhikkhu yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ, tasmiṃ samaye pañcaṅgikaṃ jhānaṃ hoti – vitakko, vicāro, pīti, sukhaṃ, cittassekaggatā. Idaṃ vuccati ‘‘paṭhamaṃ jhānaṃ’’. Avasesā dhammā jhānasampayuttā. Tattha katamaṃ dutiyaṃ jhānaṃ? Idha bhikkhu yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ, tasmiṃ samaye tivaṅgikaṃ jhānaṃ hoti – pīti, sukhaṃ, cittassekaggatā. Idaṃ vuccati ‘‘dutiyaṃ jhānaṃ’’. Avasesā dhammā jhānasampayuttā. Tattha katamaṃ tatiyaṃ jhānaṃ? Idha bhikkhu yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā pītiyā ca virāgā…pe… tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ, tasmiṃ samaye duvaṅgikaṃ jhānaṃ hoti – sukhaṃ, cittassekaggatā. Idaṃ vuccati ‘‘tatiyaṃ jhānaṃ’’. Avasesā dhammā jhānasampayuttā. Tattha katamaṃ catutthaṃ jhānaṃ? Idha bhikkhu yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā sukhassa ca pahānā …pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ, tasmiṃ samaye duvaṅgikaṃ jhānaṃ hoti – upekkhā, cittassekaggatā. Idaṃ vuccati ‘‘catutthaṃ jhānaṃ’’. Avasesā dhammā jhānasampayuttā.
629已对照

四种法。

六百二十九、在此,比丘于某时修习能出离的、趣向损减的出世间禅,为舍断诸见执、为证得第一地,已离诸欲……乃至……成就并住于初禅——苦行道迟证智,于那时有具五支的禅:寻、伺、喜、乐、心一境性。这称为“初禅”。其余诸法与禅相应。

在此,比丘于某时修习能出离的、趣向损减的出世间禅,为舍断诸见执、为证得第一地,已离诸欲,离诸不善法,无寻、唯伺,离生喜、乐,成就并住于第二禅——苦行道迟证智,于那时有具四支的禅:伺、喜、乐、心一境性。这称为“第二禅”。其余诸法与禅相应。

在此,比丘于某时修习能出离的、趣向损减的出世间禅,为舍断诸见执、为证得第一地,寻、伺寂止……乃至……成就并住于第三禅——苦行道迟证智,于那时有具三支的禅:喜、乐、心一境性。这称为“第三禅”。其余诸法与禅相应。

在此,比丘于某时修习能出离的、趣向损减的出世间禅,为舍断诸见执、为证得第一地,离喜……乃至……成就并住于第四禅——苦行道迟证智,于那时有具两支的禅:乐、心一境性。这称为“第四禅”。其余诸法与禅相应。

在此,比丘于某时修习能出离的、趣向损减的出世间禅,为舍断诸见执、为证得第一地,舍断乐……乃至……成就并住于第五禅——苦行道迟证智,于那时有具两支的禅:舍、心一境性。这称为“第五禅”。其余诸法与禅相应。

629Idha bhikkhu yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ, tasmiṃ samaye pañcaṅgikaṃ jhānaṃ hoti – vitakko, vicāro, pīti, sukhaṃ, cittassekaggatā. Idaṃ vuccati ‘‘paṭhamaṃ jhānaṃ’’. Avasesā dhammā jhānasampayuttā. Idha bhikkhu yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi avitakkaṃ vicāramattaṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ, tasmiṃ samaye caturaṅgikaṃ jhānaṃ hoti vicāro pīti sukhaṃ cittassekaggatā. Idaṃ vuccati ‘‘dutiyaṃ jhānaṃ’’. Avasesā dhammā jhānasampayuttā. Idha bhikkhu yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ, tasmiṃ samaye tivaṅgikaṃ jhānaṃ hoti – pīti, sukhaṃ, cittassekaggatā. Idaṃ vuccati ‘‘tatiyaṃ jhānaṃ’’. Avasesā dhammā jhānasampayuttā. Idha bhikkhu yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā pītiyā ca virāgā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ, tasmiṃ samaye duvaṅgikaṃ jhānaṃ hoti – sukhaṃ, cittassekaggatā. Idaṃ vuccati ‘‘catutthaṃ jhānaṃ’’. Avasesā dhammā jhānasampayuttā. Idha bhikkhu yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā sukhassa ca pahānā…pe… pañcamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ, tasmiṃ samaye duvaṅgikaṃ jhānaṃ hoti – upekkhā, cittassekaggatā. Idaṃ vuccati ‘‘pañcamaṃ jhānaṃ’’. Avasesā dhammā jhānasampayuttā.
630已对照

五种法。

四、色界异熟

六百三十、四禅:初禅、第二禅、第三禅、第四禅。

630Cattāri jhānāni – paṭhamaṃ jhānaṃ, dutiyaṃ jhānaṃ, tatiyaṃ jhānaṃ, catutthaṃ jhānaṃ.
631已对照

六百三十一、此中什么是初禅?在此,比丘于某时为生于色界而修习道,已离诸欲……乃至……成就并住于初禅——地遍[禅],于那时有触……乃至……有不散乱。这些法是善的。由于那同一色界善业已作、已积集,作为异熟,已离诸欲……乃至……成就并住于初禅——地遍[禅],于那时有具五支的禅:寻、伺、喜、乐、心一境性。这称为“初禅”。其余诸法与禅相应。

此中什么是第二禅?在此,比丘于某时为生于色界而修习道,寻、伺寂止……乃至……成就并住于第二禅——地遍[禅],于那时有触……乃至……有不散乱。这些法是善的。由于那同一色界善业已作、已积集,作为异熟,寻、伺寂止……乃至……第二禅……乃至……第三禅……乃至……第四禅……乃至……初禅……乃至……成就并住于第五禅——地遍[禅],于那时有具两支的禅:舍、心一境性。这称为“第五禅”。其余诸法与禅相应……乃至……。

631Tattha katamaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ? Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṃ, tasmiṃ samaye phasso hoti…pe… avikkhepo hoti. Ime dhammā kusalā. Tasseva rūpāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṃ vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṃ, tasmiṃ samaye pañcaṅgikaṃ jhānaṃ hoti – vitakko, vicāro, pīti, sukhaṃ, cittassekaggatā. Idaṃ vuccati ‘‘paṭhamaṃ jhānaṃ’’. Avasesā dhammā jhānasampayuttā. Tattha katamaṃ dutiyaṃ jhānaṃ? Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṃ, tasmiṃ samaye phasso hoti…pe… avikkhepo hoti. Ime dhammā kusalā. Tasseva rūpāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṃ vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… dutiyaṃ jhānaṃ…pe… tatiyaṃ jhānaṃ…pe… catutthaṃ jhānaṃ…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ…pe… pañcamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṃ, tasmiṃ samaye duvaṅgikaṃ jhānaṃ hoti – upekkhā, cittassekaggatā. Idaṃ vuccati ‘‘pañcamaṃ jhānaṃ’’. Avasesā dhammā jhānasampayuttā…pe….
632已对照

五、无色界异熟

六百三十二、在此,比丘于某时为生于无色界而修习道,完全超越无所有处,舍断乐……乃至……成就并住于与非想非非想处想俱行的第四禅,于那时有触……乃至……有不散乱。这些法是善的。由于那同一无色界善业已作、已积集,作为异熟,完全超越无所有处,舍断乐……乃至……成就并住于与非想非非想处想俱行的第四禅,于那时有具两支的禅:舍、心一境性。这称为“第四禅”。其余诸法与禅相应。

632Idha bhikkhu yasmiṃ samaye arūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanasaññāsahagataṃ sukhassa ca pahānā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, tasmiṃ samaye phasso hoti…pe… avikkhepo hoti. Ime dhammā kusalā. Tasseva arūpāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṃ sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanasaññāsahagataṃ sukhassa ca pahānā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, tasmiṃ samaye duvaṅgikaṃ jhānaṃ hoti – upekkhā, cittassekaggatā. Idaṃ vuccati ‘‘catutthaṃ jhānaṃ’’. Avasesā dhammā jhānasampayuttā.
633已对照

六、出世间异熟

六百三十三、四禅:初禅、第二禅、第三禅、第四禅。

633Cattāri jhānāni – paṭhamaṃ jhānaṃ, dutiyaṃ jhānaṃ, tatiyaṃ jhānaṃ, catutthaṃ jhānaṃ.
634已对照

六百三十四、此中什么是初禅?在此,比丘于某时修习能出离的、趣向损减的出世间禅,为舍断诸见执、为证得第一地,已离诸欲……乃至……成就并住于初禅——苦行道迟证智,于那时有触……乃至……有不散乱。这些法是善的。由于那同一出世间善禅已作、已修习,作为异熟,已离诸欲……乃至……成就并住于初禅——苦行道迟证智、空,于那时有具五支的禅:寻、伺、喜、乐、心一境性。这称为“初禅”。其余诸法与禅相应。

此中什么是第二禅?在此,比丘于某时修习能出离的、趣向损减的出世间禅,为舍断诸见执、为证得第一地,寻、伺寂止……乃至……成就并住于第二禅——苦行道迟证智,于那时有触……乃至……有不散乱。这些法是善的。由于那同一出世间善禅已作、已修习,作为异熟,寻、伺寂止……乃至……第二禅……乃至……第三禅……乃至……第四禅……乃至……初禅……乃至……成就并住于第五禅——苦行道迟证智、空,于那时有具两支的禅:舍、心一境性。这称为“第五禅”。其余诸法与禅相应。

634Tattha katamaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ? Idha bhikkhu yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ, tasmiṃ samaye phasso hoti…pe… avikkhepo hoti. Ime dhammā kusalā. Tasseva lokuttarassa kusalassa jhānassa katattā bhāvitattā vipākaṃ vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ suññataṃ, tasmiṃ samaye pañcaṅgikaṃ jhānaṃ hoti – vitakko, vicāro, pīti, sukhaṃ, cittassekaggatā. Idaṃ vuccati ‘‘paṭhamaṃ jhānaṃ’’. Avasesā dhammā jhānasampayuttā. Tattha katamaṃ dutiyaṃ jhānaṃ? Idha bhikkhu yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ, tasmiṃ samaye phasso hoti…pe… avikkhepo hoti. Ime dhammā kusalā. Tasseva lokuttarassa kusalassa jhānassa katattā bhāvitattā vipākaṃ vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… dutiyaṃ jhānaṃ …pe… tatiyaṃ jhānaṃ…pe… catutthaṃ jhānaṃ…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ…pe… pañcamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ suññataṃ, tasmiṃ samaye duvaṅgikaṃ jhānaṃ hoti – upekkhā, cittassekaggatā. Idaṃ vuccati ‘‘pañcamaṃ jhānaṃ’’. Avasesā dhammā jhānasampayuttā.
635已对照

七、色界与无色界唯作

六百三十五、四禅:初禅、第二禅、第三禅、第四禅。

635Cattāri jhānāni – paṭhamaṃ jhānaṃ, dutiyaṃ jhānaṃ, tatiyaṃ jhānaṃ, catutthaṃ jhānaṃ.
636已对照

六百三十六、此中什么是初禅?在此,比丘于某时修习色界禅,[是]唯作的,既非善、亦非不善、亦非业的异熟,为现法乐住,已离诸欲……乃至……成就并住于初禅——地遍[禅],于那时有具五支的禅:寻、伺、喜、乐、心一境性。这称为“初禅”。其余诸法与禅相应。

此中什么是第二禅?在此,比丘于某时修习色界禅,[是]唯作的,既非善、亦非不善、亦非业的异熟,为现法乐住,寻、伺寂止……乃至……第二禅……乃至……第三禅……乃至……第四禅……乃至……初禅……乃至……成就并住于第五禅——地遍[禅],于那时有具两支的禅:舍、心一境性。这称为“第五禅”。其余诸法与禅相应。

636Tattha katamaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ? Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpāvacaraṃ jhānaṃ bhāveti kiriyaṃ neva kusalaṃ nākusalaṃ na ca kammavipākaṃ diṭṭhadhammasukhavihāraṃ vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṃ, tasmiṃ samaye pañcaṅgikaṃ jhānaṃ hoti – vitakko, vicāro, pīti, sukhaṃ, cittassekaggatā. Idaṃ vuccati ‘‘paṭhamaṃ jhānaṃ’’. Avasesā dhammā jhānasampayuttā. Tattha katamaṃ dutiyaṃ jhānaṃ? Idha bhikkhu yasmiṃ samaye rūpāvacaraṃ jhānaṃ bhāveti kiriyaṃ neva kusalaṃ nākusalaṃ na ca kammavipākaṃ diṭṭhadhammasukhavihāraṃ vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… dutiyaṃ jhānaṃ…pe… tatiyaṃ jhānaṃ…pe… catutthaṃ jhānaṃ…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ…pe… pañcamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṃ, tasmiṃ samaye duvaṅgikaṃ jhānaṃ hoti – upekkhā, cittassekaggatā. Idaṃ vuccati ‘‘pañcamaṃ jhānaṃ’’. Avasesā dhammā jhānasampayuttā.
637已对照

六百三十七、在此,比丘于某时修习无色界禅,[是]唯作的,既非善、亦非不善、亦非业的异熟,为现法乐住,完全超越无所有处,舍断乐……乃至……成就并住于与非想非非想处想俱行的第四禅,于那时有具两支的禅:舍、心一境性。这称为“第四禅”。其余诸法与禅相应。

637Idha bhikkhu yasmiṃ samaye arūpāvacaraṃ jhānaṃ bhāveti kiriyaṃ neva kusalaṃ nākusalaṃ na ca kammavipākaṃ diṭṭhadhammasukhavihāraṃ sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanasaññāsahagataṃ sukhassa ca pahānā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, tasmiṃ samaye duvaṅgikaṃ jhānaṃ hoti – upekkhā, cittassekaggatā. Idaṃ vuccati ‘‘catutthaṃ jhānaṃ’’. Avasesā dhammā jhānasampayuttāti.
638已对照

阿毗达摩分别。

三、问分

六百三十八、四禅:在此,比丘已离诸欲,离诸不善法,有寻、有伺,离生喜、乐,成就并住于初禅……乃至……寻、伺寂止,内洁净,心专一性,无寻、无伺,定生喜、乐,成就并住于第二禅……乃至……离喜,住于舍,具念与正知,以身受乐,正如圣者们所说的:“舍、具念、乐住。”成就并住于第三禅……乃至……舍断乐与舍断苦,先前的喜、忧已经灭没,不苦不乐,舍念清净,成就并住于第四禅。

638Cattāri jhānāni – idha bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati…pe… vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati…pe… pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṃvedeti, yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti – ‘‘upekkhako satimā sukhavihārī’’ti tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati…pe… sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati.
639已对照

六百三十九、四禅中,有几种是善、几种是不善、几种是无记……乃至……几种是有诤、几种是无诤?

639Catunnaṃ jhānānaṃ kati kusalā, kati akusalā, kati abyākatā…pe… kati saraṇā, kati araṇā?
640已对照

一、三法

六百四十、[四禅]或善、或无记。三禅——除了于此中生起的乐受,与乐受相应;第四禅——除了于此中生起的不苦不乐受,与不苦不乐受相应。或异熟、或异熟法法、或非异熟非异熟法法。或执受而顺取、或非执受而顺取、或非执受非顺取。或非杂染而顺杂染、或非杂染非顺杂染。初禅——除了于此中生起的寻与伺,是有寻有伺的;三禅是无寻无伺的。两禅——除了于此中生起的喜,与喜俱行;三禅——除了于此中生起的乐,与乐俱行;第四禅——除了于此中生起的舍,与舍俱行。既非应以见、亦非应以修舍断。是无应以见、亦无应以修舍断之因的。或趣向积集、或趣向损减、或非趣向积集非趣向损减。或有学、或无学、或非有学非无学。或广大、或无量。三禅不应说是“有限所缘的”,也不应说是“广大所缘的”,或无量所缘,或不应说是“无量所缘的”;第四禅或有限所缘、或广大所缘、或无量所缘;或不应说是“有限所缘的”,也不应说是“广大所缘的”,也不应说是“无量所缘的”。或中等、或殊胜。或正性决定、或不决定。三禅不以道为所缘,或以道为因、或以道为增上,或不应说是“以道为因的”,也不应说是“以道为增上的”;第四禅或以道为所缘、或以道为因、或以道为增上,或不应说是“以道为所缘的”,也不应说是“以道为因的”,也不应说是“以道为增上的”。或已生、或未生、或将生。或过去、或未来、或现在。三禅不应说是“过去所缘的”,也不应说是“未来所缘的”,也不应说是“现在所缘的”;第四禅或过去所缘、或未来所缘、或现在所缘,或不应说是“过去所缘的”,也不应说是“未来所缘的”,也不应说是“现在所缘的”。或内、或外、或内外。三禅是外所缘的,第四禅或内所缘、或外所缘、或内外所缘,或不应说是“内所缘的”,也不应说是“外所缘的”,也不应说是“内外所缘的”。是无见无对的。

640Siyā kusalā, siyā abyākatā. Tīṇi jhānāni – etthuppannaṃ sukhaṃ vedanaṃ ṭhapetvā sukhāya vedanāya sampayuttā, catutthaṃ jhānaṃ – etthuppannaṃ adukkhamasukhaṃ vedanaṃ ṭhapetvā adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttaṃ. Siyā vipākā, siyā vipākadhammadhammā, siyā nevavipākanavipākadhammadhammā. Siyā upādinnupādāniyā, siyā anupādinnupādāniyā, siyā anupādinnaanupādāniyā. Siyā asaṃkiliṭṭhasaṃkilesikā, siyā asaṃkiliṭṭhaasaṃkilesikā. Paṭhamaṃ jhānaṃ – etthuppanne vitakkavicāre ṭhapetvā savitakkaṃ savicāraṃ, tīṇi jhānāni avitakkaavicārā. Dve jhānāni – etthuppannaṃ pītiṃ ṭhapetvā pītisahagatā, tīṇi jhānāni – etthuppannaṃ sukhaṃ ṭhapetvā sukhasahagatā, catutthaṃ jhānaṃ – etthuppannaṃ upekkhaṃ ṭhapetvā upekkhāsahagataṃ. Neva dassanena na bhāvanāya pahātabbā. Neva dassanena na bhāvanāya pahātabbahetukā. Siyā ācayagāmino, siyā apacayagāmino, siyā nevācayagāmināpacayagāmino. Siyā sekkhā, siyā asekkhā, siyā nevasekkhanāsekkhā. Siyā mahaggatā, siyā appamāṇā. Tīṇi jhānāni na vattabbā parittārammaṇātipi, mahaggatārammaṇātipi, siyā appamāṇārammaṇā, siyā na vattabbā appamāṇārammaṇāti; catutthaṃ jhānaṃ siyā parittārammaṇaṃ, siyā mahaggatārammaṇaṃ, siyā appamāṇārammaṇaṃ; siyā na vattabbaṃ parittārammaṇantipi, mahaggatārammaṇantipi, appamāṇārammaṇantipi. Siyā majjhimā, siyā paṇītā. Siyā sammattaniyatā, siyā aniyatā. Tīṇi jhānāni na maggārammaṇā, siyā maggahetukā, siyā maggādhipatino, siyā na vattabbā maggahetukātipi, maggādhipatinotipi; catutthaṃ jhānaṃ siyā maggārammaṇaṃ, siyā maggahetukaṃ, siyā maggādhipati, siyā na vattabbaṃ maggārammaṇantipi, maggahetukantipi maggādhipatītipi. Siyā uppannā, siyā anuppannā, siyā uppādino. Siyā atītā, siyā anāgatā, siyā paccuppannā. Tīṇi jhānāni na vattabbā atītārammaṇātipi, anāgatārammaṇātipi, paccuppannārammaṇātipi; catutthaṃ jhānaṃ siyā atītārammaṇaṃ, siyā anāgatārammaṇaṃ, siyā paccuppannārammaṇaṃ, siyā na vattabbaṃ atītārammaṇantipi, anāgatārammaṇantipi, paccuppannāramaṇantipi. Siyā ajjhattā, siyā bahiddhā, siyā ajjhattabahiddhā. Tīṇi jhānāni bahiddhārammaṇā, catutthaṃ jhānaṃ siyā ajjhattārammaṇaṃ, siyā bahiddhārammaṇaṃ, siyā ajjhattabahiddhārammaṇaṃ, siyā na vattabbaṃ ajjhattārammaṇantipi, bahiddhārammaṇantipi, ajjhattabahiddhārammaṇantipi. Anidassanaappaṭighā.
641已对照

二、二法

六百四十一、[四禅]非因,是有因的,与因相应,不应说是“既是因、又是有因的”,[而]是有因而非因,不应说是“既是因、又与因相应的”,[而]与因相应而非因,是非因而有因的。

是有缘的,是有为的,是无见的,是无对的,是非色的,或世间、或出世间,为某[识]所识知,不为某[识]所识知。

非漏,或有漏、或无漏,与漏不相应,不应说是“既是漏、又是有漏的”,或是有漏而非漏,或不应说是“是有漏而非漏的”。不应说是“既是漏、又与漏相应的”,也不应说是“与漏相应而非漏的”。或与漏不相应而有漏、或与漏不相应而无漏。

非结……乃至……非系……乃至……非暴流……乃至……非轭……乃至……非盖……乃至……非执取……乃至……是有所缘的,非心,是心所的,与心相应,与心相杂,以心为等起,与心俱有,随心转,与心相杂而以心为等起,与心相杂、以心为等起、与心俱有,与心相杂、以心为等起、随心转,是外的,是非所造的,或执受、或非执受。

非取……乃至……非烦恼……乃至……不应以见舍断,不应以修舍断,是无应以见舍断之因的,是无应以修舍断之因的。初禅——除了于此中生起的寻,是有寻的;三禅是无寻的。初禅——除了于此中生起的伺,是有伺的;三禅是无伺的。两禅——除了于此中生起的喜,是有喜的;两禅是无喜的。两禅——除了于此中生起的喜,与喜俱行;两禅不与喜俱行。三禅——除了于此中生起的乐,与乐俱行;第四禅不与乐俱行。第四禅——除了于此中生起的舍,与舍俱行;三禅[不]与舍俱行,是非欲界的,或色界、或非色界,三禅是非无色界的,第四禅或无色界、或非无色界,或系属、或不系属,或导向出离、或不导向出离,或决定、或不决定,或有上、或无上,是无诤的。

641Na hetū, sahetukā, hetusampayuttā, na vattabbā ‘‘hetū ceva sahetukā cā’’ti, sahetukā ceva na ca hetū, na vattabbā ‘‘hetū ceva hetusampayuttā cā’’ti, hetusampayuttā ceva na ca hetū, na hetū sahetukā. Sappaccayā, saṅkhatā, anidassanā, appaṭighā, arūpā, siyā lokiyā, siyā lokuttarā, kenaci viññeyyā, kenaci na viññeyyā. No āsavā, siyā sāsavā, siyā anāsavā, āsavavippayuttā, na vattabbā ‘‘āsavā ceva sāsavā cā’’ti, siyā sāsavā ceva no ca āsavā, siyā na vattabbā ‘‘sāsavā ceva no ca āsavā’’ti. Na vattabbā ‘‘āsavā ceva āsavasampayuttā cāti’’pi, āsavasampayuttā ceva no ca āsavātipi. Siyā āsavavippayuttā sāsavā, siyā āsavavippayuttā anāsavā. No saṃyojanā…pe… no ganthā…pe… no oghā…pe… no yogā…pe… no nīvaraṇā…pe… no parāmāsā…pe… sārammaṇā, no cittā, cetasikā, cittasampayuttā, cittasaṃsaṭṭhā, cittasamuṭṭhānā, cittasahabhuno, cittānuparivattino, cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānā, cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānasahabhuno, cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānānuparivattino, bāhirā, no upādā, siyā upādinnā, siyā anupādinnā. No upādānā…pe… no kilesā…pe… na dassanena pahātabbā, na bhāvanāya pahātabbā, na dassanena pahātabbahetukā, na bhāvanāya pahātabbahetukā. Paṭhamaṃ jhānaṃ – etthuppannaṃ vitakkaṃ ṭhapetvā savitakkaṃ, tīṇi jhānāni avitakkā. Paṭhamaṃ jhānaṃ – etthuppannaṃ vicāraṃ ṭhapetvā savicāraṃ, tīṇi jhānāni avicārā. Dve jhānāni – etthuppannaṃ pītiṃ ṭhapetvā sappītikā, dve jhānāni appītikā. Dve jhānāni – etthuppannaṃ pītiṃ ṭhapetvā pītisahagatā, dve jhānāni na pītisahagatā. Tīṇi jhānāni – etthuppannaṃ sukhaṃ ṭhapetvā sukhasahagatā, catutthaṃ jhānaṃ na sukhasahagataṃ. Catutthaṃ jhānaṃ – etthuppannaṃ upekkhaṃ ṭhapetvā upekkhāsahagataṃ, tīṇi jhānāni upekkhāsahagatā, na kāmāvacarā, siyā rūpāvacarā, siyā na rūpāvacarā, tīṇi jhānāni na arūpāvacarā, catutthaṃ jhānaṃ siyā arūpāvacaraṃ, siyā na arūpāvacaraṃ, siyā pariyāpannā, siyā apariyāpannā, siyā niyyānikā, siyā aniyyānikā, siyā niyatā, siyā aniyatā, siyā sauttarā, siyā anuttarā, araṇāti.
已对照

问分。

已对照

禅分别终。