快乐巴利palinanda.cc

长部第25经 · 优昙婆罗师子吼经 Udumbarikasuttaṃ

本经目录得清净树皮之说

49PTS 3.36缅 3.30已对照

二、优昙婆罗经(Udumbarikasutta) 游方者尼拘陀之事 如是我闻:一时,世尊住在王舍城的灵鹫山(Gijjhakūṭa)。当时,游方者尼拘陀(Nigrodha,古译「尼拘律」)与三千位游方者组成的一大群游方者众一起,住在优昙婆罗(Udumbarikā,本经经名从古译作《优昙婆罗经》)[王后]的游方者园。那时,散陀那居士(Sandhāna gahapati)在日正当中时从王舍城出来,为见世尊。当时,散陀那居士这样想:“现在不是见世尊的时候,世尊正在宴默独处(paṭisallīna);也不是见令意增长的(manobhāvanīya)比丘们的时候,令意增长的比丘们正在宴默独处。我何不前往优昙婆罗的游方者园,去见游方者尼拘陀呢?”于是散陀那居士便前往优昙婆罗的游方者园。

49. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate. Tena kho pana samayena nigrodho paribbājako udumbarikāya paribbājakārāme paṭivasati mahatiyā paribbājakaparisāya saddhiṃ tiṃsamattehi paribbājakasatehi. Atha kho sandhāno gahapati divā divassa [divādivasseva (sī. syā. pī.)] rājagahā nikkhami bhagavantaṃ dassanāya. Atha kho sandhānassa gahapatissa etadahosi – ‘‘akālo kho bhagavantaṃ dassanāya. Paṭisallīno bhagavā. Manobhāvanīyānampi bhikkhūnaṃ asamayo dassanāya. Paṭisallīnā manobhāvanīyā bhikkhū. Yaṃnūnāhaṃ yena udumbarikāya paribbājakārāmo, yena nigrodho paribbājako tenupasaṅkameyya’’nti. Atha kho sandhāno gahapati yena udumbarikāya paribbājakārāmo, tenupasaṅkami.
50PTS 3.37已对照

当时,游方者尼拘陀正与一大群游方者众坐在一起,[那众会]喧哗着,发出高声、大声,谈论着种种畜生论(tiracchānakathā)。这就是:国王论、盗贼论、大臣论、军队论、怖畏论、战争论、食物论、饮料论、衣服论、卧具论、花鬘论、香论、亲戚论、车乘论、村庄论、集镇论、城市论、国土论、女人论、勇士论、街道论、井边论、先亡论、种种论、世界起源论、海洋起源论、如此有无论。

50. Tena kho pana samayena nigrodho paribbājako mahatiyā paribbājakaparisāya saddhiṃ nisinno hoti unnādiniyā uccāsaddamahāsaddāya anekavihitaṃ tiracchānakathaṃ kathentiyā. Seyyathidaṃ – rājakathaṃ corakathaṃ mahāmattakathaṃ senākathaṃ bhayakathaṃ yuddhakathaṃ annakathaṃ pānakathaṃ vatthakathaṃ sayanakathaṃ mālākathaṃ gandhakathaṃ ñātikathaṃ yānakathaṃ gāmakathaṃ nigamakathaṃ nagarakathaṃ janapadakathaṃ itthikathaṃ sūrakathaṃ visikhākathaṃ kumbhaṭṭhānakathaṃ pubbapetakathaṃ nānattakathaṃ lokakkhāyikaṃ samuddakkhāyikaṃ itibhavābhavakathaṃ iti vā.
51缅 3.31已对照

游方者尼拘陀远远看见散陀那居士走来;看见后,便安顿自己的众会:“诸位请寂静,诸位请勿作声。沙门乔达摩的弟子散陀那居士来了。凡是住在王舍城的沙门乔达摩的在家白衣弟子,这位散陀那居士就是其中之一。这些具寿们喜好寂静(appasadda)、受寂静之调伏、称赞寂静。或许他知道这众会寂静,便会想到可以前来。”这样说时,那些游方者就沉默了。

51. Addasā kho nigrodho paribbājako sandhānaṃ gahapatiṃ dūratova āgacchantaṃ. Disvā sakaṃ parisaṃ saṇṭhāpesi – ‘‘appasaddā bhonto hontu, mā bhonto saddamakattha. Ayaṃ samaṇassa gotamassa sāvako āgacchati sandhāno gahapati. Yāvatā kho pana samaṇassa gotamassa sāvakā gihī odātavasanā rājagahe paṭivasanti, ayaṃ tesaṃ aññataro sandhāno gahapati. Appasaddakāmā kho panete āyasmanto appasaddavinītā, appasaddassa vaṇṇavādino. Appeva nāma appasaddaṃ parisaṃ viditvā upasaṅkamitabbaṃ maññeyyā’’ti. Evaṃ vutte te paribbājakā tuṇhī ahesuṃ.
52PTS 3.38已对照

于是散陀那居士前往游方者尼拘陀之处;到了之后,与游方者尼拘陀互相问候。交换了友好、可念的问候话语之后,坐在一旁。坐在一旁的散陀那居士对游方者尼拘陀这样说:“这些外道游方者尊师们聚集、集会时,喧哗着,发出高声、大声,从事种种畜生论而住——这就是:国王论……乃至……如此有无论——是一个样子;而那位世尊亲近林野、丛林中僻远的坐卧处,[那些坐卧处]寂静、无喧嚣、离人风、隐于人、宜于宴默——却是另一个样子。”

52. Atha kho sandhāno gahapati yena nigrodho paribbājako tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā nigrodhena paribbājakena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho sandhāno gahapati nigrodhaṃ paribbājakaṃ etadavoca – ‘‘aññathā kho ime bhonto aññatitthiyā paribbājakā saṅgamma samāgamma unnādino uccāsaddamahāsaddā anekavihitaṃ tiracchānakathaṃ anuyuttā viharanti. Seyyathidaṃ – rājakathaṃ…pe… itibhavābhavakathaṃ iti vā. Aññathā kho [ca (sī. pī.)] pana so bhagavā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevati appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppānī’’ti.
53已对照

这样说时,游方者尼拘陀对散陀那居士这样说:“居士,你可知道,沙门乔达摩与谁交谈?与谁展开论议?与谁较量慧的明辨(paññāveyyattiya)?沙门乔达摩的慧已在空闲处(suññāgāra)中丧失了;沙门乔达摩不能入于会众(aparisāvacara),不堪与人交谈;他只亲近边远之处。就像一头独眼的母牛只沿着边缘走动、只亲近边远之处;同样地,沙门乔达摩的慧也已在空闲处中丧失了;沙门乔达摩不能入于会众;不堪与人交谈;他只亲近边远之处。居士,来吧!倘若沙门乔达摩来到这会众中,我们只用一个问题就能使他沮丧(saṃsādeti);我想,我们简直能像捆一只空瓶那样把他围困住。”

53. Evaṃ vutte nigrodho paribbājako sandhānaṃ gahapatiṃ etadavoca – ‘‘yagghe gahapati, jāneyyāsi, kena samaṇo gotamo saddhiṃ sallapati, kena sākacchaṃ samāpajjati, kena paññāveyyattiyaṃ samāpajjati? Suññāgārahatā samaṇassa gotamassa paññā aparisāvacaro samaṇo gotamo nālaṃ sallāpāya. So antamantāneva sevati [antapantāneva (syā.)]. Seyyathāpi nāma gokāṇā pariyantacārinī antamantāneva sevati. Evameva suññāgārahatā samaṇassa gotamassa paññā; aparisāvacaro samaṇo gotamo; nālaṃ sallāpāya. So antamantāneva sevati. Iṅgha, gahapati, samaṇo gotamo imaṃ parisaṃ āgaccheyya, ekapañheneva naṃ saṃsādeyyāma [saṃhareyyāma (ka.)], tucchakumbhīva naṃ maññe orodheyyāmā’’ti.
54PTS 3.39缅 3.32已对照

世尊以清净、超人的天耳界(dibbā sotadhātu),听见了散陀那居士与游方者尼拘陀的这番谈话。于是世尊从灵鹫山下来,前往苏摩揭陀(Sumāgadhā)岸边的孔雀饲食处(moranivāpa);到了之后,在苏摩揭陀岸边的孔雀饲食处露地经行。游方者尼拘陀看见世尊在苏摩揭陀岸边的孔雀饲食处露地经行。看见后,便安顿自己的众会:“诸位请寂静,诸位请勿作声。这位沙门乔达摩正在苏摩揭陀岸边的孔雀饲食处露地经行。那位具寿喜好寂静,称赞寂静。或许他知道这众会寂静,便会想到可以前来。倘若沙门乔达摩来到这会众中,我们就问他这个问题——‘尊者,世尊的那个法叫什么?世尊以它教导弟子,而被世尊所教导的弟子们得了安慰(assāsappatta),承认[已成就]那作为最上依止(ajjhāsaya)的根本梵行(ādibrahmacariya)。’”这样说时,那些游方者就沉默了。

54. Assosi kho bhagavā dibbāya sotadhātuyā visuddhāya atikkantamānusikāya sandhānassa gahapatissa nigrodhena paribbājakena saddhiṃ imaṃ kathāsallāpaṃ. Atha kho bhagavā gijjhakūṭā pabbatā orohitvā yena sumāgadhāya tīre moranivāpo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā sumāgadhāya tīre moranivāpe abbhokāse caṅkami. Addasā kho nigrodho paribbājako bhagavantaṃ sumāgadhāya tīre moranivāpe abbhokāse caṅkamantaṃ. Disvāna sakaṃ parisaṃ saṇṭhāpesi – ‘‘appasaddā bhonto hontu, mā bhonto saddamakattha, ayaṃ samaṇo gotamo sumāgadhāya tīre moranivāpe abbhokāse caṅkamati. Appasaddakāmo kho pana so āyasmā, appasaddassa vaṇṇavādī. Appeva nāma appasaddaṃ parisaṃ viditvā upasaṅkamitabbaṃ maññeyya. Sace samaṇo gotamo imaṃ parisaṃ āgaccheyya, imaṃ taṃ pañhaṃ puccheyyāma – ‘ko nāma so, bhante, bhagavato dhammo, yena bhagavā sāvake vineti, yena bhagavatā sāvakā vinītā assāsappattā paṭijānanti ajjhāsayaṃ ādibrahmacariya’nti? Evaṃ vutte te paribbājakā tuṇhī ahesuṃ.
Tapojigucchāvādo
55PTS 3.40已对照

苦行厌离之说 于是世尊前往游方者尼拘陀之处。游方者尼拘陀便对世尊这样说:“尊者,世尊请来!尊者,世尊善来!尊者,世尊隔了很久才作这一趟因由(pariyāya),即为了来到此处。尊者,请世尊就座,这座位已经敷设好了。”世尊便坐在敷设好的座位上。游方者尼拘陀也取了一个低座,坐在一旁。世尊对坐在一旁的游方者尼拘陀这样说:“尼拘陀,你们现在为了什么谈论而集坐在这里?你们尚未说完的谈论又是什么呢?”这样说时,游方者尼拘陀对世尊这样说:“尊者,在此我们看见世尊在苏摩揭陀岸边的孔雀饲食处露地经行;看见后,我们这样说过——‘倘若沙门乔达摩来到这会众中,我们就问他这个问题:尊者,世尊的那个法叫什么?世尊以它教导弟子,而被世尊所教导的弟子们得了安慰,承认[已成就]那作为最上依止的根本梵行。’尊者,这就是我们尚未说完的谈论;这时世尊就到了。”

55. Atha kho bhagavā yena nigrodho paribbājako tenupasaṅkami. Atha kho nigrodho paribbājako bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘etu kho, bhante, bhagavā, svāgataṃ, bhante, bhagavato. Cirassaṃ kho, bhante, bhagavā imaṃ pariyāyamakāsi yadidaṃ idhāgamanāya. Nisīdatu, bhante, bhagavā, idamāsanaṃ paññatta’’nti. Nisīdi bhagavā paññatte āsane. Nigrodhopi kho paribbājako aññataraṃ nīcāsanaṃ gahetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho nigrodhaṃ paribbājakaṃ bhagavā etadavoca – ‘‘kāya nuttha, nigrodha, etarahi kathāya sannisinnā, kā ca pana vo antarākathā vippakatā’’ti? Evaṃ vutte, nigrodho paribbājako bhagavantaṃ etadavoca, ‘‘idha mayaṃ, bhante, addasāma bhagavantaṃ sumāgadhāya tīre moranivāpe abbhokāse caṅkamantaṃ, disvāna evaṃ avocumhā – ‘sace samaṇo gotamo imaṃ parisaṃ āgaccheyya, imaṃ taṃ pañhaṃ puccheyyāma – ko nāma so, bhante, bhagavato dhammo, yena bhagavā sāvake vineti, yena bhagavatā sāvakā vinītā assāsappattā paṭijānanti ajjhāsayaṃ ādibrahmacariya’nti? Ayaṃ kho no, bhante, antarākathā vippakatā; atha bhagavā anuppatto’’ti.
56缅 3.33已对照

“尼拘陀,你是持异见者、异认可者、异乐者,[修]异行、[从]异师,我以什么[法]教导弟子、被我所教导的弟子们又凭什么得了安慰而承认[已成就]那作为最上依止的根本梵行——这些你是难以了知的。尼拘陀,来吧,你就在你自己师承的『增上厌离(adhijeguccha)』[之说]上问我:‘尊者,苦行厌离如何才是圆满的?如何是不圆满的?’”这样说时,那些游方者喧哗起来,发出高声、大声:“真是稀有啊,诸位!真是未曾有啊,诸位!沙门乔达摩有大神力、大威德,竟然搁下自己的宗义,而以他人的宗义[请人]自恣发问!”

56. ‘‘Dujjānaṃ kho etaṃ, nigrodha, tayā aññadiṭṭhikena aññakhantikena aññarucikena aññatrāyogena aññatrācariyakena, yenāhaṃ sāvake vinemi, yena mayā sāvakā vinītā assāsappattā paṭijānanti ajjhāsayaṃ ādibrahmacariyaṃ. Iṅgha tvaṃ maṃ, nigrodha, sake ācariyake adhijegucche pañhaṃ puccha – ‘kathaṃ santā nu kho, bhante, tapojigucchā paripuṇṇā hoti, kathaṃ aparipuṇṇā’ti? Evaṃ vutte te paribbājakā unnādino uccāsaddamahāsaddā ahesuṃ – ‘‘acchariyaṃ vata bho, abbhutaṃ vata bho, samaṇassa gotamassa mahiddhikatā mahānubhāvatā, yatra hi nāma sakavādaṃ ṭhapessati, paravādena pavāressatī’’ti.
57PTS 3.42缅 3.34已对照

于是游方者尼拘陀让那些游方者寂静下来,然后对世尊这样说:“尊者,我们是说苦行厌离者,以苦行厌离为核心,依着苦行厌离而住。尊者,苦行厌离如何才是圆满的?如何是不圆满的?”“尼拘陀,于此,苦行者他是裸行者(acelaka),行为无拘,舔手[而食],[被唤]“来吧,尊者”而不来,[被唤]“请住,尊者”而不住,不领受特地持来的[食物],不领受特为[他]而作的[食物],不领受邀请。他不从锅口领受,不从盆口领受,不[领受]隔着门槛的、不[领受]隔着棍杖的、不[领受]隔着杵的[食物],不[领受]二人共食时[其中一人所施]的,不[领受]孕妇的,不[领受]哺乳妇的,不[领受]正与男子相处的妇人的,不[领受]募集共煮的,不[领受]有狗守候之处的,不[领受]苍蝇成群飞集之处的;不[食]鱼,不[食]肉,不饮谷酒,不[饮]花果酒,不饮糠水。他或是一家[乞食]者、一团[食]者,或是二家[乞食]者、二团[食]者,或是七家[乞食]者、七团[食]者;他以一施钵[之食]维生,以二施钵[之食]维生,以七施钵[之食]维生;他隔一日进一次食,隔二日进一次食,隔七日进一次食。他就这样住于修习乃至半月一次的定期进食(pariyāyabhattabhojana)之行。他或以菜蔬为食,或以稷米为食,或以野生稻为食,或以皮屑为食,或以水藻为食,或以米糠为食,或以锅巴为食,或以胡麻渣为食,或以草为食,或以牛粪为食;以林中的根果为食而维生,食自落之果。他也穿麻衣,也穿麻混织衣,也穿裹尸布衣,也穿粪扫衣,也穿树皮衣,也穿羚羊皮,也穿羚羊皮条衣,也穿吉祥草衣,也穿树皮纤维衣,也穿木片衣,也穿人发毯,也穿马尾毛毯,也穿枭羽衣;他是拔除须发者,住于拔除须发之行;他是常立者,拒绝座位;他是蹲踞者,住于蹲踞精勤之行;他是卧刺者,在刺床上安置卧处;他也作木板卧,也作土地卧;他是一胁卧者,持[身]尘垢;他是露地住者,随所敷[而住];他是食秽者,住于食秽之行;他是不饮者,住于不饮[冷水]之行;他住于以傍晚为第三次的入水之行。尼拘陀,你认为如何:既然如此,苦行厌离算是圆满的呢,还是不圆满的?”“尊者,既然如此,苦行厌离确实是圆满的,并非不圆满。”“尼拘陀,纵使是这样圆满的苦行厌离,我也说它有种种随烦恼(upakkilesa)。”

57. Atha kho nigrodho paribbājako te paribbājake appasadde katvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘mayaṃ kho, bhante, tapojigucchāvādā [tarojigucchaṃsārodā (ka.)] tapojigucchāsārā tapojigucchāallīnā viharāma. Kathaṃ santā nu kho, bhante, tapojigucchā paripuṇṇā hoti, kathaṃ aparipuṇṇā’’ti?
‘‘Idha, nigrodha, tapassī acelako hoti muttācāro, hatthāpalekhano [hatthāvalekhano (syā.)], na ehibhaddantiko, na tiṭṭhabhaddantiko, nābhihaṭaṃ, na uddissakataṃ, na nimantanaṃ sādiyati, so na kumbhimukhā paṭiggaṇhāti, na kaḷopimukhā paṭiggaṇhāti, na eḷakamantaraṃ, na daṇḍamantaraṃ, na musalamantaraṃ, na dvinnaṃ bhuñjamānānaṃ, na gabbhiniyā, na pāyamānāya, na purisantaragatāya, na saṅkittīsu, na yattha sā upaṭṭhito hoti, na yattha makkhikā saṇḍasaṇḍacārinī, na macchaṃ, na maṃsaṃ, na suraṃ, na merayaṃ, na thusodakaṃ pivati, so ekāgāriko vā hoti ekālopiko, dvāgāriko vā hoti dvālopiko, sattāgāriko vā hoti sattālopiko, ekissāpi dattiyā yāpeti, dvīhipi dattīhi yāpeti, sattahipi dattīhi yāpeti; ekāhikampi āhāraṃ āhāreti, dvīhikampi [dvāhikaṃpi (sī. syā.)] āhāraṃ āhāreti, sattāhikampi āhāraṃ āhāreti, iti evarūpaṃ addhamāsikampi pariyāyabhattabhojanānuyogamanuyutto viharati. So sākabhakkho vā hoti, sāmākabhakkho vā hoti, nīvārabhakkho vā hoti, daddulabhakkho vā hoti, haṭabhakkho vā hoti, kaṇabhakkho vā hoti, ācāmabhakkho vā hoti, piññākabhakkho vā hoti, tiṇabhakkho vā hoti, gomayabhakkho vā hoti; vanamūlaphalāhāro yāpeti pavattaphalabhojī. So sāṇānipi dhāreti, masāṇānipi dhāreti, chavadussānipi dhāreti, paṃsukūlānipi dhāreti, tirīṭānipi dhāreti, ajinampi dhāreti, ajinakkhipampi dhāreti, kusacīrampi dhāreti, vākacīrampi dhāreti, phalakacīrampi dhāreti, kesakambalampi dhāreti, vāḷakambalampi dhāreti, ulūkapakkhampi dhāreti, kesamassulocakopi hoti kesamassulocanānuyogamanuyutto, ubbhaṭṭhakopi [ubhaṭṭhakopi (syā.), ubbhaṭṭhikopi (ka.)] hoti āsanapaṭikkhitto, ukkuṭikopi hoti ukkuṭikappadhānamanuyutto, kaṇṭakāpassayikopi hoti kaṇṭakāpassaye seyyaṃ kappeti, phalakaseyyampi kappeti, thaṇḍilaseyyampi kappeti, ekapassayikopi hoti rajojalladharo, abbhokāsikopi hoti yathāsanthatiko, vekaṭikopi hoti vikaṭabhojanānuyogamanuyutto, apānakopi hoti apānakattamanuyutto, sāyatatiyakampi udakorohanānuyogamanuyutto viharati. Taṃ kiṃ maññasi, nigrodha, yadi evaṃ sante tapojigucchā paripuṇṇā vā hoti aparipuṇṇā vā’’ti? ‘‘Addhā kho, bhante, evaṃ sante tapojigucchā paripuṇṇā hoti, no aparipuṇṇā’’ti. ‘‘Evaṃ paripuṇṇāyapi kho ahaṃ, nigrodha, tapojigucchāya anekavihite upakkilese vadāmī’’ti.
Upakkileso
58已对照

随烦恼 “尊者,那么世尊是怎样说这样圆满的苦行厌离有种种随烦恼的呢?”“尼拘陀,于此,苦行者受持苦行;他因那苦行而心生满意、思愿圆满。尼拘陀,凡苦行者受持苦行、因那苦行而心生满意、思愿圆满者——尼拘陀,这也是苦行者的随烦恼(upakkilesa)。“再者,尼拘陀,苦行者受持苦行;他因那苦行而称扬自己、贬抑他人。尼拘陀,凡苦行者受持苦行、因那苦行而称扬自己、贬抑他人者——尼拘陀,这也是苦行者的随烦恼。“再者,尼拘陀,苦行者受持苦行;他因那苦行而陶醉、迷醉、陷入放逸。尼拘陀,凡苦行者受持苦行、因那苦行而陶醉、迷醉、陷入放逸者——尼拘陀,这也是苦行者的随烦恼。

58. ‘‘Yathā kathaṃ pana, bhante, bhagavā evaṃ paripuṇṇāya tapojigucchāya anekavihite upakkilese vadatī’’ti? ‘‘Idha, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā attamano hoti paripuṇṇasaṅkappo. Yampi, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā attamano hoti paripuṇṇasaṅkappo. Ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.
59PTS 3.43缅 3.35已对照

“再者,尼拘陀,苦行者受持苦行;他因那苦行而生起利养、恭敬、名声,他因利养、恭敬、名声而心生满意、思愿圆满。尼拘陀,凡苦行者受持苦行、因那苦行而生起利养、恭敬、名声,又因利养、恭敬、名声而心生满意、思愿圆满者——尼拘陀,这也是苦行者的随烦恼。“再者,尼拘陀,苦行者受持苦行;他因那苦行而生起利养、恭敬、名声,他因利养、恭敬、名声而称扬自己、贬抑他人。尼拘陀,凡苦行者受持苦行、因那苦行而生起利养、恭敬、名声,又因利养、恭敬、名声而称扬自己、贬抑他人者——尼拘陀,这也是苦行者的随烦恼。“再者,尼拘陀,苦行者受持苦行;他因那苦行而生起利养、恭敬、名声,他因利养、恭敬、名声而陶醉、迷醉、陷入放逸。尼拘陀,凡苦行者受持苦行、因那苦行而生起利养、恭敬、名声,又因利养、恭敬、名声而陶醉、迷醉、陷入放逸者——尼拘陀,这也是苦行者的随烦恼。

‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā attānukkaṃseti paraṃ vambheti. Yampi, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā attānukkaṃseti paraṃ vambheti. Ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.
‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā majjati mucchati pamādamāpajjati [madamāpajjati (syā.)]. Yampi, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā majjati mucchati pamādamāpajjati. Ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.
59. ‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā lābhasakkārasilokaṃ abhinibbatteti, so tena lābhasakkārasilokena attamano hoti paripuṇṇasaṅkappo. Yampi, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā lābhasakkārasilokaṃ abhinibbatteti, so tena lābhasakkārasilokena attamano hoti paripuṇṇasaṅkappo. Ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.
‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā lābhasakkārasilokaṃ abhinibbatteti, so tena lābhasakkārasilokena attānukkaṃseti paraṃ vambheti. Yampi, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā lābhasakkārasilokaṃ abhinibbatteti, so tena lābhasakkārasilokena attānukkaṃseti paraṃ vambheti. Ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.
‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā lābhasakkārasilokaṃ abhinibbatteti, so tena lābhasakkārasilokena majjati mucchati pamādamāpajjati. Yampi, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā lābhasakkārasilokaṃ abhinibbatteti, so tena lābhasakkārasilokena majjati mucchati pamādamāpajjati. Ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.
60PTS 3.44缅 3.36已对照

“再者,尼拘陀,苦行者于诸食物作分别:‘这个我合意,这个我不合意。’凡他所不合意的,他怀着顾恋而舍;凡他所合意的,他则贪着、迷醉、沉溺,不见过患,无出离之慧而受用……乃至……尼拘陀,这也是苦行者的随烦恼。“再者,尼拘陀,苦行者为贪求利养、恭敬、名声之故而受持苦行:‘诸王、诸王大臣、刹帝利、婆罗门、居士、外道们将恭敬我。’……乃至……尼拘陀,这也是苦行者的随烦恼。

60. ‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī bhojanesu vodāsaṃ āpajjati – ‘idaṃ me khamati, idaṃ me nakkhamatī’ti. So yañca [yaṃ hi (sī. pī.)] khvassa nakkhamati, taṃ sāpekkho pajahati. Yaṃ panassa khamati, taṃ gadhito [gathito (sī. pī.)] mucchito ajjhāpanno anādīnavadassāvī anissaraṇapañño paribhuñjati…pe… ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.
‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati lābhasakkārasilokanikantihetu – ‘sakkarissanti maṃ rājāno rājamahāmattā khattiyā brāhmaṇā gahapatikā titthiyā’ti…pe… ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.
61已对照

“再者,尼拘陀,苦行者是贬斥某位沙门或婆罗门者:‘这个活命丰足者(sambahulājīva)算什么?什么都吃!这就是:根种子、茎种子、节种子、芽种子、以种子为种子的第五种;[他的]牙床简直是霹雳之轮(asanivicakka dantakūṭa)[,无所不食];人们却还凭“沙门”这名号[把他当作沙门]!’……乃至……尼拘陀,这也是苦行者的随烦恼。“再者,尼拘陀,苦行者看见某位沙门或婆罗门在诸家中受恭敬、受尊重、受敬重、受供养。看见后他这样想:‘他们竟对这个活命丰足者在诸家中恭敬、尊重、敬重、供养;而对我这活命粗陋的苦行者,在诸家中却不恭敬、不尊重、不敬重、不供养。’他便这样在诸家中生起嫉与悭……乃至……尼拘陀,这也是苦行者的随烦恼。

61. ‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī aññataraṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā apasādetā [apasāretā (ka.)] hoti – ‘kiṃ panāyaṃ sambahulājīvo [bahulājīvo (sī. pī.)] sabbaṃ saṃbhakkheti. Seyyathidaṃ – mūlabījaṃ khandhabījaṃ phaḷubījaṃ aggabījaṃ bījabījameva pañcamaṃ, asanivicakkaṃ dantakūṭaṃ, samaṇappavādenā’ti…pe… ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.
‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī passati aññataraṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā kulesu sakkariyamānaṃ garukariyamānaṃ māniyamānaṃ pūjiyamānaṃ. Disvā tassa evaṃ hoti – ‘imañhi nāma sambahulājīvaṃ kulesu sakkaronti garuṃ karonti mānenti pūjenti. Maṃ pana tapassiṃ lūkhājīviṃ kulesu na sakkaronti na garuṃ karonti na mānenti na pūjentī’ti, iti so issāmacchariyaṃ kulesu uppādetā hoti…pe… ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.
62PTS 3.45已对照

“再者,尼拘陀,苦行者是坐于人视线所及之处者……乃至……尼拘陀,这也是苦行者的随烦恼。“再者,尼拘陀,苦行者显示自己[的功德]而在诸家中游行:‘这也在我的苦行中,这也在我的苦行中。’……乃至……尼拘陀,这也是苦行者的随烦恼。“再者,尼拘陀,苦行者暗中做某件隐秘的事。被问‘这个你合意吗’时,明明不合意,他却说‘合意’;明明合意,他却说‘不合意’。他这样便成了故意说妄语者……乃至……尼拘陀,这也是苦行者的随烦恼。“再者,尼拘陀,当如来或如来弟子说法时,苦行者对那确实存在、应当认可的理趣却不认可……乃至……尼拘陀,这也是苦行者的随烦恼。

62. ‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī āpāthakanisādī hoti…pe… ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.
‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī attānaṃ adassayamāno kulesu carati – ‘idampi me tapasmiṃ idampi me tapasmi’nti…pe… ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.
‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī kiñcideva paṭicchannaṃ sevati. So ‘khamati te ida’nti puṭṭho samāno akkhamamānaṃ āha – ‘khamatī’ti. Khamamānaṃ āha – ‘nakkhamatī’ti. Iti so sampajānamusā bhāsitā hoti…pe… ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.
‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī tathāgatassa vā tathāgatasāvakassa vā dhammaṃ desentassa santaṃyeva pariyāyaṃ anuññeyyaṃ nānujānāti…pe… ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.
63缅 3.37已对照

“再者,尼拘陀,苦行者是忿者、怨恨者。尼拘陀,凡苦行者是忿者、怨恨者——尼拘陀,这也是苦行者的随烦恼。“再者,尼拘陀,苦行者是覆蔑者(makkhī)、攀齐者(paḷāsī)……乃至……是嫉者、悭者……是谄者(saṭha)、诳者(māyāvī)……是顽固者、过慢者……是有恶欲者、落入诸恶欲支配者……是持邪见者、具边执见者……是执取己见者、坚固执持者、难以舍遣者。尼拘陀,凡苦行者是执取己见者、坚固执持者、难以舍遣者——尼拘陀,这也是苦行者的随烦恼。 “尼拘陀,你认为如何:这些于苦行厌离是随烦恼呢,还是非随烦恼?”“尊者,这些于苦行厌离确实是随烦恼,并非非随烦恼。尊者,而且有这样的情形:于此某位苦行者可能具足所有这些随烦恼;何况只具足其中一二呢?”

63. ‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī kodhano hoti upanāhī. Yampi, nigrodha, tapassī kodhano hoti upanāhī. Ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.
‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī makkhī hoti paḷāsī [palāsī (sī. syā. pī.)] …pe… issukī hoti maccharī… saṭho hoti māyāvī… thaddho hoti atimānī… pāpiccho hoti pāpikānaṃ icchānaṃ vasaṃ gato… micchādiṭṭhiko hoti antaggāhikāya diṭṭhiyā samannāgato… sandiṭṭhiparāmāsī hoti ādhānaggāhī duppaṭinissaggī. Yampi, nigrodha, tapassī sandiṭṭhiparāmāsī hoti ādhānaggāhī duppaṭinissaggī. Ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.
‘‘Taṃ kiṃ maññasi, nigrodha, yadime tapojigucchā [tapojigucchāya (?)] upakkilesā vā anupakkilesā vā’’ti? ‘‘Addhā kho ime, bhante, tapojigucchā [tapojigucchāya (?)] upakkilesā [upakkilesā hoti (ka.)], no anupakkilesā. Ṭhānaṃ kho panetaṃ, bhante, vijjati yaṃ idhekacco tapassī sabbeheva imehi upakkilesehi samannāgato assa; ko pana vādo aññataraññatarenā’’ti.
Parisuddhapapaṭikappattakathā
64PTS 3.46已对照

得清净外皮之说 “尼拘陀,于此,苦行者受持苦行;他并不因那苦行而心生满意、思愿圆满。尼拘陀,凡苦行者受持苦行、不因那苦行而心生满意、思愿圆满者——他就这样在这一点上是清净的。“再者,尼拘陀,苦行者受持苦行;他并不因那苦行而称扬自己、贬抑他人……乃至……他就这样在这一点上是清净的。“再者,尼拘陀,苦行者受持苦行;他并不因那苦行而陶醉、不迷醉、不陷入放逸……乃至……他就这样在这一点上是清净的。

64. ‘‘Idha, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā na attamano hoti na paripuṇṇasaṅkappo. Yampi, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā na attamano hoti na paripuṇṇasaṅkappo. Evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.
65缅 3.38已对照

“再者,尼拘陀,苦行者受持苦行;他因那苦行而生起利养、恭敬、名声,却不因利养、恭敬、名声而心生满意、思愿圆满……乃至……他就这样在这一点上是清净的。“再者,尼拘陀,苦行者受持苦行;他因那苦行而生起利养、恭敬、名声,却不因利养、恭敬、名声而称扬自己、贬抑他人……乃至……他就这样在这一点上是清净的。“再者,尼拘陀,苦行者受持苦行;他因那苦行而生起利养、恭敬、名声,却不因利养、恭敬、名声而陶醉、不迷醉、不陷入放逸……乃至……他就这样在这一点上是清净的。

‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā na attānukkaṃseti na paraṃ vambheti…pe… evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.
‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā na majjati na mucchati na pamādamāpajjati…pe… evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.
65. ‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā lābhasakkārasilokaṃ abhinibbatteti, so tena lābhasakkārasilokena na attamano hoti na paripuṇṇasaṅkappo…pe… evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.
‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā lābhasakkārasilokaṃ abhinibbatteti, so tena lābhasakkārasilokena na attānukkaṃseti na paraṃ vambheti…pe… evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.
‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā lābhasakkārasilokaṃ abhinibbatteti, so tena lābhasakkārasilokena na majjati na mucchati na pamādamāpajjati…pe… evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.
66已对照

“再者,尼拘陀,苦行者于诸食物不作分别:‘这个我合意,这个我不合意。’凡他所不合意的,他不怀顾恋而舍;凡他所合意的,他不贪着、不迷醉、不沉溺,见其过患,以出离之慧而受用……乃至……他就这样在这一点上是清净的。“再者,尼拘陀,苦行者不为贪求利养、恭敬、名声之故而受持苦行:‘诸王、诸王大臣、刹帝利、婆罗门、居士、外道们将恭敬我。’……乃至……他就这样在这一点上是清净的。

66. ‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī bhojanesu na vodāsaṃ āpajjati – ‘idaṃ me khamati, idaṃ me nakkhamatī’ti. So yañca khvassa nakkhamati, taṃ anapekkho pajahati. Yaṃ panassa khamati, taṃ agadhito amucchito anajjhāpanno ādīnavadassāvī nissaraṇapañño paribhuñjati…pe… evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.
‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī na tapaṃ samādiyati lābhasakkārasilokanikantihetu – ‘sakkarissanti maṃ rājāno rājamahāmattā khattiyā brāhmaṇā gahapatikā titthiyā’ti…pe… evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.
67PTS 3.47缅 3.39已对照

“再者,尼拘陀,苦行者不是贬斥某位沙门或婆罗门者:‘这个活命丰足者(sambahulājīva)算什么?什么都吃!这就是:根种子、茎种子、节种子、芽种子、以种子为种子的第五种;[他的]牙床简直是霹雳之轮(asanivicakka dantakūṭa)[,无所不食];人们却还凭“沙门”这名号[把他当作沙门]!’……乃至……他就这样在这一点上是清净的。“再者,尼拘陀,苦行者看见某位沙门或婆罗门在诸家中受恭敬、受尊重、受敬重、受供养。看见后他并不这样想:‘他们竟对这个活命丰足者在诸家中恭敬、尊重、敬重、供养;而对我这活命粗陋的苦行者,在诸家中却不恭敬、不尊重、不敬重、不供养。’他便不这样在诸家中生起嫉与悭……乃至……他就这样在这一点上是清净的。

67. ‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī aññataraṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā nāpasādetā hoti – ‘kiṃ panāyaṃ sambahulājīvo sabbaṃ saṃbhakkheti. Seyyathidaṃ – mūlabījaṃ khandhabījaṃ phaḷubījaṃ aggabījaṃ bījabījameva pañcamaṃ, asanivicakkaṃ dantakūṭaṃ, samaṇappavādenā’ti…pe… evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.
‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī passati aññataraṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā kulesu sakkariyamānaṃ garu kariyamānaṃ māniyamānaṃ pūjiyamānaṃ. Disvā tassa na evaṃ hoti – ‘imañhi nāma sambahulājīvaṃ kulesu sakkaronti garuṃ karonti mānenti pūjenti. Maṃ pana tapassiṃ lūkhājīviṃ kulesu na sakkaronti na garuṃ karonti na mānenti na pūjentī’ti, iti so issāmacchariyaṃ kulesu nuppādetā hoti…pe… evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.
68已对照

“再者,尼拘陀,苦行者不是坐于人视线所及之处者……乃至……他就这样在这一点上是清净的。“再者,尼拘陀,苦行者不显示自己[的功德]而在诸家中游行:‘这也在我的苦行中,这也在我的苦行中。’……乃至……他就这样在这一点上是清净的。“再者,尼拘陀,苦行者不做任何隐秘的事;被问‘这个你合意吗’时,不合意便说‘不合意’,合意便说‘合意’。他这样便不是故意说妄语者……乃至……他就这样在这一点上是清净的。“再者,尼拘陀,当如来或如来弟子说法时,苦行者对那确实存在、应当认可的理趣就予以认可……乃至……他就这样在这一点上是清净的。

68. ‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī na āpāthakanisādī hoti…pe… evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.
‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī na attānaṃ adassayamāno kulesu carati – ‘idampi me tapasmiṃ, idampi me tapasmi’nti…pe… evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.
‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī na kañcideva paṭicchannaṃ sevati, so – ‘khamati te ida’nti puṭṭho samāno akkhamamānaṃ āha – ‘nakkhamatī’ti. Khamamānaṃ āha – ‘khamatī’ti. Iti so sampajānamusā na bhāsitā hoti…pe… evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.
‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī tathāgatassa vā tathāgatasāvakassa vā dhammaṃ desentassa santaṃyeva pariyāyaṃ anuññeyyaṃ anujānāti…pe… evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.
69PTS 3.48缅 3.40已对照

“再者,尼拘陀,苦行者是不忿者、不怨恨者。尼拘陀,凡苦行者是不忿者、不怨恨者——他就这样在这一点上是清净的。“再者,尼拘陀,苦行者是不覆者、不恼者……乃至……是不嫉者、不悭者……是不谄者、不诳者……是不顽固者、无过慢者……不是有恶欲者,不落入诸恶欲的支配……不是持邪见者,不具边执见……不是执取己见者、不坚固执持、易于舍遣。尼拘陀,凡苦行者不是执取己见者、不坚固执持、易于舍遣者——他就这样在这一点上是清净的。 “尼拘陀,你认为如何:既然如此,苦行厌离算是清净的呢,还是不清净的?”“尊者,既然如此,苦行厌离确实是清净的,并非不清净;而且是得最上、得心材的。”“尼拘陀,苦行厌离并不因此便算得最上、得心材;不过是得外皮(papaṭikā)罢了。”

69. ‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī akkodhano hoti anupanāhī. Yampi, nigrodha, tapassī akkodhano hoti anupanāhī evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.
‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī amakkhī hoti apaḷāsī…pe… anissukī hoti amaccharī… asaṭho hoti amāyāvī… atthaddho hoti anatimānī… na pāpiccho hoti na pāpikānaṃ icchānaṃ vasaṃ gato… na micchādiṭṭhiko hoti na antaggāhikāya diṭṭhiyā samannāgato… na sandiṭṭhiparāmāsī hoti na ādhānaggāhī suppaṭinissaggī. Yampi, nigrodha, tapassī na sandiṭṭhiparāmāsī hoti na ādhānaggāhī suppaṭinissaggī. Evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.
‘‘Taṃ kiṃ maññasi, nigrodha, yadi evaṃ sante tapojigucchā parisuddhā vā hoti aparisuddhā vā’’ti? ‘‘Addhā kho, bhante, evaṃ sante tapojigucchā parisuddhā hoti no aparisuddhā, aggappattā ca sārappattā cā’’ti. ‘‘Na kho, nigrodha, ettāvatā tapojigucchā aggappattā ca hoti sārappattā ca; api ca kho papaṭikappattā [pappaṭikapattā (ka.)] hotī’’ti.
Parisuddhatacappattakathā
70PTS 3.49已对照

得清净树皮之说

“尊者,那么苦行厌离到什么程度才算得最上、得心材呢?善哉,尊者,愿世尊令我于苦行厌离得最上,令[我]得心材。”“尼拘陀,于此,苦行者是为四禁戒律仪所防护者(cātuyāmasaṃvarasaṃvuta)。尼拘陀,苦行者怎样是为四禁戒律仪所防护者呢?尼拘陀,于此,苦行者不杀生,不令[他人]杀生,也不赞同杀生者;不取不与之物,不令[他人]取不与之物,也不赞同取不与之物者;不说妄语,不令[他人]说妄语,也不赞同说妄语者;不希求『所修得的』(bhāvita),不令[他人]希求,也不赞同希求者。尼拘陀,苦行者就这样是为四禁戒律仪所防护者。

70. ‘‘Kittāvatā pana, bhante, tapojigucchā aggappattā ca hoti sārappattā ca? Sādhu me, bhante, bhagavā tapojigucchāya aggaññeva pāpetu, sāraññeva pāpetū’’ti. ‘‘Idha, nigrodha, tapassī cātuyāmasaṃvarasaṃvuto hoti. Kathañca, nigrodha, tapassī cātuyāmasaṃvarasaṃvuto hoti? Idha, nigrodha, tapassī na pāṇaṃ atipāteti [atipāpeti (ka. sī. pī. ka.)], na pāṇaṃ atipātayati, na pāṇamatipātayato samanuñño hoti. Na adinnaṃ ādiyati, na adinnaṃ ādiyāpeti, na adinnaṃ ādiyato samanuñño hoti. Na musā bhaṇati, na musā bhaṇāpeti, na musā bhaṇato samanuñño hoti. Na bhāvitamāsīsati [na bhāvitamāsiṃ sati (sī. syā. pī.)], na bhāvitamāsīsāpeti, na bhāvitamāsīsato samanuñño hoti. Evaṃ kho, nigrodha, tapassī cātuyāmasaṃvarasaṃvuto hoti.
已对照

“尼拘陀,苦行者既是为四禁戒律仪所防护者,这[以下所说的]便是他因苦行者之性[而有的增进]:他[将那戒]辗转增上,不退还于在家的下劣[生活]。他亲近僻静的坐卧处(senāsana)——林野(arañña)、树下、山岳、峡谷、山洞、坟场、丛林、露地、草堆。他于食后从托钵处返回,结跏趺而坐,保持其身正直,使念现起于面前。他舍断对世间的贪欲(abhijjhā),以离贪欲之心而住,使心从贪欲中净化。舍断瞋恚(byāpāda)与恼恨,以无瞋之心而住,怀着利益、悲悯一切众生生命之心,使心从瞋恚与恼恨中净化。舍断昏沉睡眠(thinamiddha),离昏沉睡眠而住,有光明想,具念、正知,使心从昏沉睡眠中净化。舍断掉举追悔(uddhaccakukkucca),不掉举而住,内心寂静,使心从掉举追悔中净化。舍断疑(vicikicchā),度脱疑惑而住,对诸善法不再犹豫,使心从疑中净化。

‘‘Yato kho, nigrodha, tapassī cātuyāmasaṃvarasaṃvuto hoti, aduṃ cassa hoti tapassitāya. So abhiharati no hīnāyāvattati. So vivittaṃ senāsanaṃ bhajati araññaṃ rukkhamūlaṃ pabbataṃ kandaraṃ giriguhaṃ susānaṃ vanapatthaṃ abbhokāsaṃ palālapuñjaṃ. So pacchābhattaṃ piṇḍapātappaṭikkanto nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. So abhijjhaṃ loke pahāya vigatābhijjhena cetasā viharati, abhijjhāya cittaṃ parisodheti. Byāpādappadosaṃ pahāya abyāpannacitto viharati sabbapāṇabhūtahitānukampī, byāpādappadosā cittaṃ parisodheti. Thinamiddhaṃ [thīnamiddhaṃ (sī. syā. pī.)] pahāya vigatathinamiddho viharati ālokasaññī sato sampajāno, thinamiddhā cittaṃ parisodheti. Uddhaccakukkuccaṃ pahāya anuddhato viharati ajjhattaṃ vūpasantacitto, uddhaccakukkuccā cittaṃ parisodheti. Vicikicchaṃ pahāya tiṇṇavicikiccho viharati akathaṃkathī kusalesu dhammesu, vicikicchāya cittaṃ parisodheti.
71PTS 3.50缅 3.41已对照

“他舍断这五盖——心的随烦恼、使慧羸弱的[五盖]——之后,以与慈(mettā)俱的心遍满一方而住,第二[方]亦然,第三[方]亦然,第四[方]亦然。如是于上、下、四方,于一切处,以一切为己,以与慈俱的心,广(vipula)、大(mahaggata)、无量(appamāṇa)、无怨、无恼害,遍满一切世间而住。以与悲(karuṇā)俱的心……乃至……以与喜(muditā)俱的心……乃至……以与舍(upekkhā)俱的心遍满一方而住,第二[方]亦然,第三[方]亦然,第四[方]亦然。如是于上、下、四方,于一切处,以一切为己,以与舍俱的心,广、大、无量、无怨、无恼害,遍满一切世间而住。 “尼拘陀,你认为如何:既然如此,苦行厌离算是清净的呢,还是不清净的?”“尊者,既然如此,苦行厌离确实是清净的,并非不清净;而且是得最上、得心材的。”“尼拘陀,苦行厌离并不因此便算得最上、得心材;不过是得树皮(taca)罢了。”

71. ‘‘So ime pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati. Tathā dutiyaṃ. Tathā tatiyaṃ. Tathā catutthaṃ. Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. Karuṇāsahagatena cetasā…pe… muditāsahagatena cetasā…pe… upekkhāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati. Tathā dutiyaṃ. Tathā tatiyaṃ. Tathā catutthaṃ. Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati.
‘‘Taṃ kiṃ maññasi, nigrodha. Yadi evaṃ sante tapojigucchā parisuddhā vā hoti aparisuddhā vā’’ti? ‘‘Addhā kho, bhante, evaṃ sante tapojigucchā parisuddhā hoti no aparisuddhā, aggappattā ca sārappattā cā’’ti. ‘‘Na kho, nigrodha, ettāvatā tapojigucchā aggappattā ca hoti sārappattā ca; api ca kho tacappattā hotī’’ti.
Parisuddhaphegguppattakathā
72PTS 3.51缅 3.42已对照

得清净边材之说 “尊者,那么苦行厌离到什么程度才算得最上、得心材呢?善哉,尊者,愿世尊令我于苦行厌离得最上,令[我]得心材。”“尼拘陀,于此,苦行者是为四禁戒律仪所防护者。尼拘陀,苦行者怎样是为四禁戒律仪所防护者呢……乃至……尼拘陀,苦行者既是为四禁戒律仪所防护者,这[以下所说的]便是他因苦行者之性[而有的增进]:他[将那戒]辗转增上,不退还于在家的下劣[生活]。他亲近僻静的坐卧处……乃至……他舍断这五盖——心的随烦恼、使慧羸弱的[五盖]——之后,以与慈俱的心……乃至……以与悲俱的心……乃至……以与喜俱的心……乃至……以与舍俱的心,广、大、无量、无怨、无恼害,遍满[一切世间]而住。他忆念种种宿住,这就是:一生、二生、三生、四生、五生、十生、二十生、三十生、四十生、五十生、百生、千生、十万生,许多坏劫、许多成劫、许多成坏劫——‘我在那里名叫某某,姓某某,容色如此,饮食如此,感受如此的苦乐,寿量如此;我从那里死没,又生于某处;在那里我名叫某某,姓某某,容色如此,饮食如此,感受如此的苦乐,寿量如此;我从那里死没,便生到这里。’他这样带着行相、带着细节忆念种种宿住。 “尼拘陀,你认为如何:既然如此,苦行厌离算是清净的呢,还是不清净的?”“尊者,既然如此,苦行厌离确实是清净的,并非不清净;而且是得最上、得心材的。”“尼拘陀,苦行厌离并不因此便算得最上、得心材;不过是得边材(pheggu)罢了。”

72. ‘‘Kittāvatā pana, bhante, tapojigucchā aggappattā ca hoti sārappattā ca? Sādhu me, bhante, bhagavā tapojigucchāya aggaññeva pāpetu, sāraññeva pāpetū’’ti. ‘‘Idha, nigrodha, tapassī cātuyāmasaṃvarasaṃvuto hoti. Kathañca, nigrodha, tapassī cātuyāmasaṃvarasaṃvuto hoti…pe… yato kho, nigrodha, tapassī cātuyāmasaṃvarasaṃvuto hoti, aduṃ cassa hoti tapassitāya. So abhiharati no hīnāyāvattati. So vivittaṃ senāsanaṃ bhajati…pe… so ime pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe mettāsahagatena cetasā…pe… karuṇāsahagatena cetasā…pe… muditāsahagatena cetasā…pe… upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. So anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati seyyathidaṃ – ekampi jātiṃ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṃsampi jātiyo cattālīsampi jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekepi saṃvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṃvaṭṭavivaṭṭakappe – ‘amutrāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṃ, tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapanno’ti. Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati.
‘‘Taṃ kiṃ maññasi, nigrodha, yadi evaṃ sante tapojigucchā parisuddhā vā hoti aparisuddhā vā’’ti? ‘‘Addhā kho, bhante, evaṃ sante tapojigucchā parisuddhā hoti, no aparisuddhā, aggappattā ca sārappattā cā’’ti. ‘‘Na kho, nigrodha, ettāvatā tapojigucchā aggappattā ca hoti sārappattā ca; api ca kho phegguppattā hotī’’ti.
Parisuddhaaggappattasārappattakathā
73PTS 3.52缅 3.43已对照

得清净最上、得心材之说 “尊者,那么苦行厌离到什么程度才算得最上、得心材呢?善哉,尊者,愿世尊令我于苦行厌离得最上,令[我]得心材。”“尼拘陀,于此,苦行者是为四禁戒律仪所防护者。尼拘陀,苦行者怎样是为四禁戒律仪所防护者呢……乃至……尼拘陀,苦行者既是为四禁戒律仪所防护者,这[以下所说的]便是他因苦行者之性[而有的增进]:他[将那戒]辗转增上,不退还于在家的下劣[生活]。他亲近僻静的坐卧处……乃至……他舍断这五盖——心的随烦恼、使慧羸弱的[五盖]——之后,以与慈俱的心……乃至……以与舍俱的心,广、大、无量、无怨、无恼害,遍满[一切世间]而住。他忆念种种宿住,这就是:一生、二生、三生、四生、五生……乃至……他这样带着行相、带着细节忆念种种宿住。他以清净、超人的天眼(dibbacakkhu),见到众生的死没与投生,[见到他们]低劣、殊胜,美丽、丑陋,善趣、恶趣,了知众生随业而行:‘这些尊者众生具足身恶行、具足语恶行、具足意恶行,诽谤诸圣者,是持邪见者、受持邪见业者;他们身坏命终之后,投生于苦界、恶趣、堕处、地狱。而这些尊者众生具足身善行、具足语善行、具足意善行,不诽谤诸圣者,是持正见者、受持正见业者;他们身坏命终之后,投生于善趣、天界。’他这样以清净、超人的天眼,见到众生的死没与投生,[见到他们]低劣、殊胜,美丽、丑陋,善趣、恶趣,了知众生随业而行。“尼拘陀,你认为如何:既然如此,苦行厌离算是清净的呢,还是不清净的?”“尊者,既然如此,苦行厌离确实是清净的,并非不清净;而且是得最上、得心材的。”

73. ‘‘Kittāvatā pana, bhante, tapojigucchā aggappattā ca hoti sārappattā ca? Sādhu me, bhante, bhagavā tapojigucchāya aggaññeva pāpetu, sāraññeva pāpetū’’ti. ‘‘Idha, nigrodha, tapassī cātuyāmasaṃvarasaṃvuto hoti. Kathañca, nigrodha, tapassī cātuyāmasaṃvarasaṃvuto hoti…pe… yato kho, nigrodha, tapassī cātuyāmasaṃvarasaṃvuto hoti, aduṃ cassa hoti tapassitāya. So abhiharati no hīnāyāvattati. So vivittaṃ senāsanaṃ bhajati…pe… so ime pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe mettāsahagatena cetasā…pe… upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. So anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. Seyyathidaṃ – ekampi jātiṃ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo…pe… iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. So dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate, yathākammūpage satte pajānāti – ‘ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṃ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā. Ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṃ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapannā’ti. Iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate, yathākammūpage satte pajānāti.
‘‘Taṃ kiṃ maññasi, nigrodha, yadi evaṃ sante tapojigucchā parisuddhā vā hoti aparisuddhā vā’’ti? ‘‘Addhā kho, bhante, evaṃ sante tapojigucchā parisuddhā hoti no aparisuddhā, aggappattā ca sārappattā cā’’ti.
74已对照

“尼拘陀,到这个程度,苦行厌离才算得最上、得心材。尼拘陀,因此,你先前对我所说的——‘尊者,世尊的那个法叫什么?世尊以它教导弟子,而被世尊所教导的弟子们得了安慰,承认[已成就]那作为最上依止的根本梵行’——尼拘陀,那个处所[即我用以教导弟子之法]比这更上(uttaritara)、更殊胜(paṇītatara);我以它教导弟子,而被我所教导的弟子们得了安慰,承认[已成就]那作为最上依止的根本梵行。”这样说时,那些游方者喧哗起来,发出高声、大声:“我们连同我们的师承,在这里都迷失了!我们不知道还有比这更上的了。”

74. ‘‘Ettāvatā kho, nigrodha, tapojigucchā aggappattā ca hoti sārappattā ca. Iti kho, nigrodha [iti nigrodha (syā.)], yaṃ maṃ tvaṃ avacāsi – ‘ko nāma so, bhante, bhagavato dhammo, yena bhagavā sāvake vineti, yena bhagavatā sāvakā vinītā assāsappattā paṭijānanti ajjhāsayaṃ ādibrahmacariya’nti. Iti kho taṃ, nigrodha, ṭhānaṃ uttaritarañca paṇītatarañca, yenāhaṃ sāvake vinemi, yena mayā sāvakā vinītā assāsappattā paṭijānanti ajjhāsayaṃ ādibrahmacariya’’nti.
Evaṃ vutte, te paribbājakā unnādino uccāsaddamahāsaddā ahesuṃ – ‘‘ettha mayaṃ anassāma sācariyakā, na mayaṃ ito bhiyyo uttaritaraṃ pajānāmā’’ti.
Nigrodhassa pajjhāyanaṃ
75PTS 3.53缅 3.44已对照

尼拘陀的沉郁 当散陀那居士知道“这些外道游方者如今一味地想听闻世尊之所说,倾耳而听,起了求知之心”时,便对游方者尼拘陀这样说:“尼拘陀尊者,你先前对我所说的——‘居士,你可知道,沙门乔达摩与谁交谈?与谁展开论议?与谁较量慧的明辨?沙门乔达摩的慧已在空闲处中丧失了;沙门乔达摩不能入于会众,不堪与人交谈;他只亲近边远之处;就像一头独眼的母牛只沿着边缘走动、只亲近边远之处。同样地,沙门乔达摩的慧也已在空闲处中丧失了;沙门乔达摩不能入于会众,不堪与人交谈;他只亲近边远之处。居士,来吧!倘若沙门乔达摩来到这会众中,我们只用一个问题就能使他沮丧;我想,我们简直能像捆一只空瓶那样把他围困住。’尊者,这位阿罗汉、正等正觉者的世尊如今已来到此处了;那就请让他不能入于会众吧,请让他成为那沿边缘走动的独眼母牛吧,请只用一个问题就使他沮丧吧,请像捆一只空瓶那样把他围困住吧。”这样说时,游方者尼拘陀默然、神情沮丧、垂肩、低头、沉郁而无言以对地坐着。

75. Yadā aññāsi sandhāno gahapati – ‘‘aññadatthu kho dānime aññatitthiyā paribbājakā bhagavato bhāsitaṃ sussūsanti, sotaṃ odahanti, aññācittaṃ upaṭṭhāpentī’’ti. Atha [atha naṃ (ka.)] nigrodhaṃ paribbājakaṃ etadavoca – ‘‘iti kho, bhante nigrodha, yaṃ maṃ tvaṃ avacāsi – ‘yagghe, gahapati, jāneyyāsi, kena samaṇo gotamo saddhiṃ sallapati, kena sākacchaṃ samāpajjati, kena paññāveyyattiyaṃ samāpajjati, suññāgārahatā samaṇassa gotamassa paññā, aparisāvacaro samaṇo gotamo nālaṃ sallāpāya, so antamantāneva sevati; seyyathāpi nāma gokāṇā pariyantacārinī antamantāneva sevati. Evameva suññāgārahatā samaṇassa gotamassa paññā, aparisāvacaro samaṇo gotamo nālaṃ sallāpāya; so antamantāneva sevati; iṅgha, gahapati, samaṇo gotamo imaṃ parisaṃ āgaccheyya, ekapañheneva naṃ saṃsādeyyāma, tucchakumbhīva naṃ maññe orodheyyāmā’ti. Ayaṃ kho so, bhante, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho idhānuppatto, aparisāvacaraṃ pana naṃ karotha, gokāṇaṃ pariyantacāriniṃ karotha, ekapañheneva naṃ saṃsādetha, tucchakumbhīva naṃ orodhethā’’ti. Evaṃ vutte, nigrodho paribbājako tuṇhībhūto maṅkubhūto pattakkhandho adhomukho pajjhāyanto appaṭibhāno nisīdi.
76PTS 3.54缅 3.45已对照

于是世尊知道游方者尼拘陀默然、神情沮丧、垂肩、低头、沉郁而无言以对,便对游方者尼拘陀这样说:“尼拘陀,你果真说过这话吗?”“尊者,我确实说过这话,[那是]如愚者、如痴者、如不善者[所说]。”“尼拘陀,你认为如何:你可曾听年长、年老的游方者、诸师与师之师们这样说过——‘过去世那些阿罗汉、正等正觉者的世尊们,是聚集、集会时喧哗着、发出高声、大声,从事种种畜生论而住的吗?这就是:国王论、盗贼论……乃至……如此有无论——就像你如今连同你的师承一样?还是说,那些世尊们是亲近林野、丛林中僻远的坐卧处,[那些坐卧处]寂静、无喧嚣、离人风、隐于人、宜于宴默——就像我如今这样?’” “尊者,我曾听闻此事。我曾听年长、年老的游方者、诸师与师之师们这样说——‘过去世那些阿罗汉、正等正觉者的世尊们,并不是聚集、集会时喧哗着、发出高声、大声,从事种种畜生论而住的。这就是:国王论、盗贼论……乃至……如此有无论——像我如今连同我的师承这样。那些世尊们是亲近林野、丛林中僻远的坐卧处,[那些坐卧处]寂静、无喧嚣、离人风、隐于人、宜于宴默——就像世尊如今这样。’” “尼拘陀,你是有智之人、又是长者,你难道不曾这样想过吗——‘那位世尊是觉者,为[令人]觉而说法;那位世尊是已调伏者,为[令人]调伏而说法;那位世尊是寂静者,为[令人]寂静而说法;那位世尊是已度者,为[令人]度而说法;那位世尊是已般涅槃者,为[令人]般涅槃而说法。’”

76. Atha kho bhagavā nigrodhaṃ paribbājakaṃ tuṇhībhūtaṃ maṅkubhūtaṃ pattakkhandhaṃ adhomukhaṃ pajjhāyantaṃ appaṭibhānaṃ viditvā nigrodhaṃ paribbājakaṃ etadavoca – ‘‘saccaṃ kira, nigrodha, bhāsitā te esā vācā’’ti? ‘‘Saccaṃ, bhante, bhāsitā me esā vācā, yathābālena yathāmūḷhena yathāakusalenā’’ti. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, nigrodha. Kinti te sutaṃ paribbājakānaṃ vuḍḍhānaṃ mahallakānaṃ ācariyapācariyānaṃ bhāsamānānaṃ – ‘ye te ahesuṃ atītamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā, evaṃ su te bhagavanto saṃgamma samāgamma unnādino uccāsaddamahāsaddā anekavihitaṃ tiracchānakathaṃ anuyuttā viharanti. Seyyathidaṃ – rājakathaṃ corakathaṃ…pe… itibhavābhavakathaṃ iti vā. Seyyathāpi tvaṃ etarahi sācariyako. Udāhu, evaṃ su te bhagavanto araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevanti appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppāni, seyyathāpāhaṃ etarahī’ti.
‘‘Sutaṃ metaṃ, bhante. Paribbājakānaṃ vuḍḍhānaṃ mahallakānaṃ ācariyapācariyānaṃ bhāsamānānaṃ – ‘ye te ahesuṃ atītamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā, na evaṃ su [nāssu (sī. pī.)] te bhagavanto saṃgamma samāgamma unnādino uccāsaddamahāsaddā anekavihitaṃ tiracchānakathaṃ anuyuttā viharanti. Seyyathidaṃ – rājakathaṃ corakathaṃ…pe… itibhavābhavakathaṃ iti vā, seyyathāpāhaṃ etarahi sācariyako. Evaṃ su te bhagavanto araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevanti appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppāni, seyyathāpi bhagavā etarahī’’’ti.
‘‘Tassa te, nigrodha, viññussa sato mahallakassa na etadahosi – ‘buddho so bhagavā bodhāya dhammaṃ deseti, danto so bhagavā damathāya dhammaṃ deseti, santo so bhagavā samathāya dhammaṃ deseti, tiṇṇo so bhagavā taraṇāya dhammaṃ deseti, parinibbuto so bhagavā parinibbānāya dhammaṃ desetī’’’ti?
Brahmacariyapariyosānasacchikiriyā
77PTS 3.56缅 3.46已对照

梵行终点之作证 这样说时,游方者尼拘陀对世尊这样说:“尊者,罪过战胜了我,如愚者、如痴者、如不善者——我竟这样对世尊说话。尊者,愿世尊接受我的罪过为罪过,以便在将来防护。”“确实,尼拘陀,罪过战胜了你,如愚者、如痴者、如不善者——你竟这样对我说话。但是,尼拘陀,由于你见罪过为罪过而如法悔改,我们接受你的悔过。尼拘陀,凡是见罪过为罪过而如法悔改、于将来防护者,这在圣者之律中就是增长。 “尼拘陀,而我是这样说的——‘让一位有智之人前来,[他]不谄、不诳、心性正直,我教导[他],我为[他]说法。他若照所教导的那样行道,那么善男子们正是为此而正确地从家出家、成为无家者的——他将就在现法中自己以证智证知、成就并住于那无上的梵行终点,历时七年。尼拘陀,且不说七年。‘让一位有智之人前来,[他]不谄、不诳、心性正直,我教导[他],我为[他]说法。他若照所教导的那样行道,那么善男子们正是为此而正确地从家出家、成为无家者的——他将就在现法中自己以证智证知、成就并住于那无上的梵行终点,历时六年。五年……四年……三年……二年……一年。尼拘陀,且不说一年。‘让一位有智之人前来,[他]不谄、不诳、心性正直,我教导[他],我为[他]说法。他若照所教导的那样行道,那么善男子们正是为此而正确地从家出家、成为无家者的——他将就在现法中自己以证智证知、成就并住于那无上的梵行终点,历时七个月。尼拘陀,且不说七个月……六个月……五个月……四个月……三个月……二个月……一个月……半个月。尼拘陀,且不说半个月。‘让一位有智之人前来,[他]不谄、不诳、心性正直,我教导[他],我为[他]说法。他若照所教导的那样行道,那么善男子们正是为此而正确地从家出家、成为无家者的——他将就在现法中自己以证智证知、成就并住于那无上的梵行终点,历时七天。’

77. Evaṃ vutte, nigrodho paribbājako bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘accayo maṃ, bhante, accagamā yathābālaṃ yathāmūḷhaṃ yathāakusalaṃ, yvāhaṃ evaṃ bhagavantaṃ avacāsiṃ. Tassa me, bhante, bhagavā accayaṃ accayato paṭiggaṇhātu āyatiṃ saṃvarāyā’’ti. ‘‘Taggha tvaṃ [taṃ (sī. syā. pī.)], nigrodha, accayo accagamā yathābālaṃ yathāmūḷhaṃ yathāakusalaṃ, yo maṃ tvaṃ evaṃ avacāsi. Yato ca kho tvaṃ, nigrodha, accayaṃ accayato disvā yathādhammaṃ paṭikarosi, taṃ te mayaṃ paṭiggaṇhāma. Vuddhi hesā, nigrodha, ariyassa vinaye, yo accayaṃ accayato disvā yathādhammaṃ paṭikaroti āyatiṃ saṃvaraṃ āpajjati. Ahaṃ kho pana, nigrodha, evaṃ vadāmi –
‘Etu viññū puriso asaṭho amāyāvī ujujātiko, ahamanusāsāmi ahaṃ dhammaṃ desemi. Yathānusiṭṭhaṃ tathā [yathānusiṭṭhaṃ (?)] paṭipajjamāno, yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti, tadanuttaraṃ brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissati sattavassāni. Tiṭṭhantu, nigrodha, satta vassāni. Etu viññū puriso asaṭho amāyāvī ujujātiko, ahamanusāsāmi ahaṃ dhammaṃ desemi. Yathānusiṭṭhaṃ tathā paṭipajjamāno, yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti, tadanuttaraṃ brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissati cha vassāni. Pañca vassāni… cattāri vassāni… tīṇi vassāni… dve vassāni… ekaṃ vassaṃ. Tiṭṭhatu, nigrodha, ekaṃ vassaṃ. Etu viññū puriso asaṭho amāyāvī ujujātiko ahamanusāsāmi ahaṃ dhammaṃ desemi. Yathānusiṭṭhaṃ tathā paṭipajjamāno, yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti, tadanuttaraṃ brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissati satta māsāni. Tiṭṭhantu, nigrodha, satta māsāni… cha māsāni… pañca māsāni … cattāri māsāni… tīṇi māsāni… dve māsāni… ekaṃ māsaṃ… aḍḍhamāsaṃ. Tiṭṭhatu, nigrodha, aḍḍhamāso. Etu viññū puriso asaṭho amāyāvī ujujātiko, ahamanusāsāmi ahaṃ dhammaṃ desemi. Yathānusiṭṭhaṃ tathā paṭipajjamāno, yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti, tadanuttaraṃ brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissati sattāhaṃ’.
Paribbājakānaṃ pajjhāyanaṃ
78PTS 3.57缅 3.47已对照

诸游方者的沉郁 “尼拘陀,你或许会这样想:‘沙门乔达摩是想要弟子才这样说的。’尼拘陀,不应这样看。谁是你们的师,就让他仍是你们的师。尼拘陀,你或许会这样想:‘沙门乔达摩是想使我们脱离诵本(uddesa)才这样说的。’尼拘陀,不应这样看。什么是你们的诵本,就让它仍是你们的诵本。尼拘陀,你或许会这样想:‘沙门乔达摩是想使我们脱离活命(ājīva)才这样说的。’尼拘陀,不应这样看。什么是你们的活命,就让它仍是你们的活命。尼拘陀,你或许会这样想:‘凡我们连同师承所有的、不善而被称为不善的诸法,沙门乔达摩是想把我们安立于其中才这样说的。’尼拘陀,不应这样看。你们那些法,就让它们仍是不善的,也仍是你们连同师承所称为不善的。尼拘陀,你或许会这样想:‘凡我们连同师承所有的、善而被称为善的诸法,沙门乔达摩是想使我们离开它们才这样说的。’尼拘陀,不应这样看。你们那些法,就让它们仍是善的,也仍是你们连同师承所称为善的。尼拘陀,我这样说,既不是想要弟子,也不是想使你们脱离诵本,也不是想使你们脱离活命,也不是想把你们安立于那些你们连同师承所有的、不善而被称为不善的诸法,也不是想使你们离开那些你们连同师承所有的、善而被称为善的诸法。尼拘陀,然而确实有一些不善法未曾断除,是杂染的、导致再有的、有热恼的、有苦异熟的、招致未来生老死的,我为断除这些法而说法。你们若如此行道,杂染诸法将被断除,净白诸法将增长,你们将就在现法中自己以证智证知、成就并住于慧的圆满与广大。”

78. ‘‘Siyā kho pana te, nigrodha, evamassa – ‘antevāsikamyatā no samaṇo gotamo evamāhā’ti. Na kho panetaṃ, nigrodha, evaṃ daṭṭhabbaṃ. Yo eva vo [te (sī. syā.)] ācariyo, so eva vo ācariyo hotu. Siyā kho pana te, nigrodha, evamassa – ‘uddesā no cāvetukāmo samaṇo gotamo evamāhā’ti. Na kho panetaṃ, nigrodha, evaṃ daṭṭhabbaṃ. Yo eva vo uddeso so eva vo uddeso hotu. Siyā kho pana te, nigrodha, evamassa – ‘ājīvā no cāvetukāmo samaṇo gotamo evamāhā’ti. Na kho panetaṃ, nigrodha, evaṃ daṭṭhabbaṃ. Yo eva vo ājīvo, so eva vo ājīvo hotu. Siyā kho pana te, nigrodha, evamassa – ‘ye no dhammā akusalā akusalasaṅkhātā sācariyakānaṃ, tesu patiṭṭhāpetukāmo samaṇo gotamo evamāhā’ti. Na kho panetaṃ, nigrodha, evaṃ daṭṭhabbaṃ. Akusalā ceva vo te dhammā [vodhammā (ka.), te dhammā (syā.)] hontu akusalasaṅkhātā ca sācariyakānaṃ. Siyā kho pana te, nigrodha, evamassa – ‘ye no dhammā kusalā kusalasaṅkhātā sācariyakānaṃ, tehi vivecetukāmo samaṇo gotamo evamāhā’ti. Na kho panetaṃ, nigrodha, evaṃ daṭṭhabbaṃ. Kusalā ceva vo te dhammā hontu kusalasaṅkhātā ca sācariyakānaṃ. Iti khvāhaṃ, nigrodha, neva antevāsikamyatā evaṃ vadāmi, napi uddesā cāvetukāmo evaṃ vadāmi, napi ājīvā cāvetukāmo evaṃ vadāmi, napi ye vo dhammā [napi ye kho dhammā (sī.), napi ye te dhammā (syā.), napi ye ca vo dhammā (ka.)] akusalā akusalasaṅkhātā sācariyakānaṃ, tesu patiṭṭhāpetukāmo evaṃ vadāmi, napi ye vo dhammā [napi ye kho dhammā (sī.), napi ye te dhammā (syā.), napi ye ca vo dhammā (ka.)] kusalā kusalasaṅkhātā sācariyakānaṃ, tehi vivecetukāmo evaṃ vadāmi. Santi ca kho, nigrodha, akusalā dhammā appahīnā saṃkilesikā ponobbhavikā [ponobhavikā (ka.)] sadarā [saddarā (pī. ka.), sadarathā (syā. ka.)] dukkhavipākā āyatiṃ jātijarāmaraṇiyā, yesāhaṃ pahānāya dhammaṃ desemi. Yathāpaṭipannānaṃ vo saṃkilesikā dhammā pahīyissanti, vodānīyā dhammā abhivaḍḍhissanti, paññāpāripūriṃ vepullattañca diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissathā’’ti.
79已对照

这样说时,那些游方者默然、神情沮丧、垂肩、低头、沉郁而无言以对地坐着,就像心被魔所缠缚一般。于是世尊这样想:“这些愚痴人全都被波旬(Pāpimā)所触。以至于连一个人也不会这样想——‘来吧,我们哪怕只为求知,也在沙门乔达摩座下修梵行吧;七天又算得了什么呢?’”于是世尊在优昙婆罗的游方者园作了狮子吼(sīhanāda),腾空而起,现身于灵鹫山上。而散陀那居士当即便进入了王舍城。 第二《优昙婆罗经》完。

79. Evaṃ vutte, te paribbājakā tuṇhībhūtā maṅkubhūtā pattakkhandhā adhomukhā pajjhāyantā appaṭibhānā nisīdiṃsu yathā taṃ mārena pariyuṭṭhitacittā. Atha kho bhagavato etadahosi – ‘‘sabbe pime moghapurisā phuṭṭhā pāpimatā. Yatra hi nāma ekassapi na evaṃ bhavissati – ‘handa mayaṃ aññāṇatthampi samaṇe gotame brahmacariyaṃ carāma, kiṃ karissati sattāho’’’ti? Atha kho bhagavā udumbarikāya paribbājakārāme sīhanādaṃ naditvā vehāsaṃ abbhuggantvā gijjhakūṭe pabbate paccupaṭṭhāsi [paccuṭṭhāsi (sī. syā. pī.)]. Sandhāno pana gahapati tāvadeva rājagahaṃ pāvisīti.
Udumbarikasuttaṃ niṭṭhitaṃ dutiyaṃ.