快乐巴利palinanda.cc

相应部 · 婆罗门相应 Brāhmaṇasaṃyuttaṃ

本经目录七、婆罗门相应一、阿罗汉品一、陀然尼经二、辱骂经三、阿修罗因陀迦经四、宾耆迦经五、不害经六、缠结经七、苏提迦经八、事火经九、孙陀利迦经十、多女经阿罗汉品第一。二、优婆塞品一、耕田·婆罗堕婆阇经二、优陀夷经三、提婆希多经四、大富经五、慢心刚强经六、违逆经七、营造者经八、拾柴者经九、奉养母亲者经十、乞者经十一、僧迦罗婆经十二、可摩兜色经优婆塞品第二。《婆罗门相应》完毕。

已对照

七、婆罗门相应

7. Brāhmaṇasaṃyuttaṃ
已对照

一、阿罗汉品

1. Arahantavaggo
已对照

一、陀然尼经

1. Dhanañjānīsuttaṃ
187PTS 1.160缅 1.162已对照

一百八十七、如是我闻——一时,世尊住在王舍城竹林迦兰陀园。那时,某位婆罗堕婆阇种(bhāradvājagotta)婆罗门有一位名叫陀然尼(Dhanañjānī)的婆罗门女,对佛、法、僧有净信。那时,陀然尼婆罗门女为婆罗堕婆阇种婆罗门端上饭时,绊了一下,三次发出感叹——

“礼敬那位世尊、阿罗汉、正等正觉者;

礼敬那位世尊、阿罗汉、正等正觉者;

礼敬那位世尊、阿罗汉、正等正觉者。”

这样说时,婆罗堕婆阇种婆罗门对陀然尼婆罗门女这样说——“这贱女(vasalī)正是这样,无论何时何处,总在称赞那个剃光头的沙门。贱女,现在我要去论破你那位导师的论。”“婆罗门,我不见在有天、有魔、有梵天的世间,在有沙门婆罗门、有天与人的人众之中,有谁能论破那位世尊、阿罗汉、正等正觉者的论。然而,婆罗门,你去吧,去了就会知道。”

于是婆罗堕婆阇种婆罗门恼怒、不悦,来到世尊之处;到了之后,与世尊互相问候。互相问候、交谈了一番愉快而值得忆念的话之后,坐在一旁。坐在一旁的婆罗堕婆阇种婆罗门以偈对世尊说——

“断何者而卧安?断何者而不忧?

乔达摩,你赞许杀何者一法?”

“断忿(kodha)而卧安,断忿而不忧;

婆罗门,忿是毒之根、是甜梢,

诸圣者赞许[其]被杀,因为断了它便不忧。”

这样说时,婆罗堕婆阇种婆罗门对世尊这样说——“奇哉!乔达摩尊师,奇哉!乔达摩尊师。乔达摩尊师,犹如把倒覆的扶起,把遮蔽的揭开,为迷路者指示道路,在黑暗中持来油灯,使有眼者得见诸色。正是如此,乔达摩尊师以种种方式开显了法。尊者,我皈依世尊乔达摩、法与比丘僧团。愿我能在乔达摩尊师座下得出家,得具足戒。”

婆罗堕婆阇种婆罗门便在世尊座下得了出家,得了具足戒。而具寿婆罗堕婆阇受具足戒不久,独一、远离、不放逸、热勤、自策励而住,不久便就在现法中自己以证智证知、成就并住于那无上的梵行终点——善男子们正是为此而正确地从家出家、成为无家者的。他证知:“生已尽,梵行已立,应作已作,再无后有。”而具寿婆罗堕婆阇也成为阿罗汉之一。

187. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Tena kho pana samayena aññatarassa bhāradvājagottassa brāhmaṇassa dhanañjānī [dhānañjānī (pī. sī. aṭṭha.)] nāma brāhmaṇī abhippasannā hoti buddhe ca dhamme ca saṅghe ca. Atha kho dhanañjānī brāhmaṇī bhāradvājagottassa brāhmaṇassa bhattaṃ upasaṃharantī upakkhalitvā tikkhattuṃ udānaṃ udānesi –
‘‘Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa;
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa;
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassā’’ti.
Evaṃ vutte, bhāradvājagotto brāhmaṇo dhanañjāniṃ brāhmaṇiṃ etadavoca – ‘‘evamevaṃ panāyaṃ vasalī yasmiṃ vā tasmiṃ vā tassa muṇḍakassa samaṇassa vaṇṇaṃ bhāsati. Idāni tyāhaṃ, vasali, tassa satthuno vādaṃ āropessāmī’’ti. ‘‘Na khvāhaṃ taṃ, brāhmaṇa, passāmi sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya, yo tassa bhagavato vādaṃ āropeyya arahato sammāsambuddhassa. Api ca tvaṃ, brāhmaṇa, gaccha, gantvā vijānissasī’’ti [gantvāpi jānissasīti (syā. kaṃ.)].
Atha kho bhāradvājagotto brāhmaṇo kupito anattamano yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho bhāradvājagotto brāhmaṇo bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
‘‘Kiṃsu chetvā sukhaṃ seti, kiṃsu chetvā na socati;
Kissassu ekadhammassa, vadhaṃ rocesi gotamā’’ti.
‘‘Kodhaṃ chetvā sukhaṃ seti, kodhaṃ chetvā na socati;
Kodhassa visamūlassa, madhuraggassa brāhmaṇa;
Vadhaṃ ariyā pasaṃsanti, tañhi chetvā na socatī’’ti.
Evaṃ vutte, bhāradvājagotto brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama, abhikkantaṃ, bho gotama! Seyyathāpi, bho gotama, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya – cakkhumanto rūpāni dakkhantīti; evamevaṃ bhotā gotamena anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṃ, bhante, bhagavantaṃ gotamaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca. Labheyyāhaṃ bhoto gotamassa santike pabbajjaṃ, labheyyaṃ upasampada’’nti.
Alattha kho bhāradvājagotto brāhmaṇo bhagavato santike pabbajjaṃ, alattha upasampadaṃ. Acirūpasampanno kho panāyasmā bhāradvājo eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva – yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti tadanuttaraṃ – brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi. ‘‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’’ti abbhaññāsi. Aññataro ca panāyasmā bhāradvājo arahataṃ ahosīti.
已对照

二、辱骂经

2. Akkosasuttaṃ
188PTS 1.162已对照

一百八十八、一时,世尊住在王舍城竹林迦兰陀园。辱骂者·婆罗堕婆阇(Akkosaka Bhāradvāja)婆罗门听说:“据说婆罗堕婆阇种婆罗门已在沙门乔达摩座下从家出家、成为无家者。”[他]恼怒、不悦,来到世尊之处;到了之后,以不敬、粗恶的言语辱骂、诽谤世尊。

188. Ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Assosi kho akkosakabhāradvājo brāhmaṇo – ‘‘bhāradvājagotto kira brāhmaṇo samaṇassa gotamassa santike agārasmā anagāriyaṃ pabbajito’’ti kupito anattamano yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ asabbhāhi pharusāhi vācāhi akkosati paribhāsati.
缅 1.164已对照

这样说时,世尊对辱骂者·婆罗堕婆阇婆罗门这样说——“婆罗门,你认为怎样?你的朋友、同僚、亲族血亲、客人们会来[你这里]吗?”“乔达摩尊师,我的朋友、同僚、亲族血亲、客人们有时会来。”“婆罗门,你认为怎样?你会给他们嚼食、啖食或尝食吗?”“乔达摩尊师,我有时会给他们嚼食、啖食或尝食。”“婆罗门,可是如果他们不接受,那是属于谁的?”“乔达摩尊师,如果他们不接受,那就只是属于我们的。”“婆罗门,正是如此,你辱骂不辱骂[你]的我们,触恼不触恼[你]的我们,争骂不争骂[你]的我们,那[些]我们不接受。婆罗门,这正是你的;婆罗门,这正是你的。”

Evaṃ vutte, bhagavā akkosakabhāradvājaṃ brāhmaṇaṃ etadavoca – ‘‘taṃ kiṃ maññasi, brāhmaṇa, api nu kho te āgacchanti mittāmaccā ñātisālohitā atithiyo [atithayo (?)]’’ti? ‘‘Appekadā me, bho gotama, āgacchanti mittāmaccā ñātisālohitā atithiyo’’ti. ‘‘‘Taṃ kiṃ maññasi, brāhmaṇa, api nu tesaṃ anuppadesi khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā sāyanīyaṃ vā’’’ti? ‘‘‘Appekadā nesāhaṃ, bho gotama, anuppademi khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā sāyanīyaṃ vā’’’ti. ‘‘‘Sace kho pana te, brāhmaṇa, nappaṭiggaṇhanti, kassa taṃ hotī’’’ti? ‘‘‘Sace te, bho gotama, nappaṭiggaṇhanti, amhākameva taṃ hotī’’’ti. ‘‘Evameva kho, brāhmaṇa, yaṃ tvaṃ amhe anakkosante akkosasi, arosente rosesi, abhaṇḍante bhaṇḍasi, taṃ te mayaṃ nappaṭiggaṇhāma. Tavevetaṃ, brāhmaṇa, hoti; tavevetaṃ, brāhmaṇa, hoti’’.
已对照

“婆罗门,凡对辱骂者回骂、对触恼者反过来触恼、对争骂者回争者,婆罗门,这称为‘共食、交换’。我们既不与你共食,也不[与你]交换。婆罗门,这正是你的;婆罗门,这正是你的。”“含王之众这样认识乔达摩尊师:‘沙门乔达摩是阿罗汉。’然而乔达摩尊师却发怒了。”

‘‘Yo kho, brāhmaṇa, akkosantaṃ paccakkosati, rosentaṃ paṭiroseti, bhaṇḍantaṃ paṭibhaṇḍati, ayaṃ vuccati, brāhmaṇa, sambhuñjati vītiharatīti. Te mayaṃ tayā neva sambhuñjāma na vītiharāma. Tavevetaṃ, brāhmaṇa, hoti; tavevetaṃ, brāhmaṇa, hotī’’ti. ‘‘Bhavantaṃ kho gotamaṃ sarājikā parisā evaṃ jānāti – ‘arahaṃ samaṇo gotamo’ti. Atha ca pana bhavaṃ gotamo kujjhatī’’ti.
已对照

“对无忿者,哪里有忿?[他是]已调伏者、平正而活者;

‘‘Akkodhassa kuto kodho, dantassa samajīvino;
已对照

以正智解脱者、寂止的如如者。

Sammadaññā vimuttassa, upasantassa tādino.
已对照

“谁对发怒者反过来发怒,那[人]便由此更恶;

‘‘Tasseva tena pāpiyo, yo kuddhaṃ paṭikujjhati;
已对照

对发怒者不反过来发怒,[才是]战胜了难胜之阵。

Kuddhaṃ appaṭikujjhanto, saṅgāmaṃ jeti dujjayaṃ.
已对照

“行于双方之利,自己的与他人的;

‘‘Ubhinnamatthaṃ carati, attano ca parassa ca;
已对照

[是]那知他人已被激怒、具念而寂止者。

Paraṃ saṅkupitaṃ ñatvā, yo sato upasammati.
已对照

“对医治双方者,[即]自己的与他人的,

‘‘Ubhinnaṃ tikicchantānaṃ, attano ca parassa ca;
已对照

不通晓法的人们认为[他是]‘愚人’。”

Janā maññanti bāloti, ye dhammassa akovidā’’ti.
PTS 1.163已对照

这样说时,辱骂者·婆罗堕婆阇婆罗门对世尊这样说——“奇哉!乔达摩尊师……乃至……我皈依乔达摩尊师、法与比丘僧团。尊者,愿我能在乔达摩尊师座下得出家,得具足戒。”

Evaṃ vutte, akkosakabhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama…pe… esāhaṃ bhavantaṃ gotamaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca. Labheyyāhaṃ, bhante, bhoto gotamassa santike pabbajjaṃ, labheyyaṃ upasampada’’nti.
缅 1.165已对照

辱骂者·婆罗堕婆阇婆罗门便在世尊座下得了出家,得了具足戒。而具寿辱骂者·婆罗堕婆阇受具足戒不久,独一、远离、不放逸、热勤、自策励而住,不久便就在现法中自己以证智证知、成就并住于那无上的梵行终点——善男子们正是为此而正确地从家出家、成为无家者的。他证知:“生已尽,梵行已立,应作已作,再无后有。”而具寿婆罗堕婆阇也成为阿罗汉之一。

Alattha kho akkosakabhāradvājo brāhmaṇo bhagavato santike pabbajjaṃ, alattha upasampadaṃ. Acirūpasampanno kho panāyasmā akkosakabhāradvājo eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva – yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti tadanuttaraṃ – brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi. ‘‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ nāparaṃ itthattāyā’’ti abbhaññāsi. Aññataro ca panāyasmā bhāradvājo arahataṃ ahosīti.
已对照

三、阿修罗因陀迦经

3. Asurindakasuttaṃ
189已对照

一百八十九、一时,世尊住在王舍城竹林迦兰陀园。阿修罗因陀迦·婆罗堕婆阇(Asurindaka Bhāradvāja)婆罗门听说:“据说婆罗堕婆阇种婆罗门已在沙门乔达摩座下从家出家、成为无家者。”[他]恼怒、不悦,来到世尊之处;到了之后,以不敬、粗恶的言语辱骂、诽谤世尊。这样说时,世尊默然。于是阿修罗因陀迦·婆罗堕婆阇婆罗门对世尊这样说——“沙门,你被战胜了!沙门,你被战胜了!”

189. Ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Assosi kho asurindakabhāradvājo brāhmaṇo – ‘‘bhāradvājagotto brāhmaṇo kira samaṇassa gotamassa santike agārasmā anagāriyaṃ pabbajito’’ti kupito anattamano yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ asabbhāhi pharusāhi vācāhi akkosati paribhāsati. Evaṃ vutte, bhagavā tuṇhī ahosi. Atha kho asurindakabhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘jitosi, samaṇa, jitosi, samaṇā’’ti.
已对照

“愚人以言语说粗恶[话]时,确实以为[那是]胜利;

‘‘Jayaṃ ve maññati bālo, vācāya pharusaṃ bhaṇaṃ;
已对照

胜利正是属于他的——凡了知者的堪忍。

Jayañcevassa taṃ hoti, yā titikkhā vijānato.
已对照

“谁对发怒者反过来发怒,那[人]便由此更恶;

‘‘Tasseva tena pāpiyo, yo kuddhaṃ paṭikujjhati;
已对照

对发怒者不反过来发怒,[才是]战胜了难胜之阵。

Kuddhaṃ appaṭikujjhanto, saṅgāmaṃ jeti dujjayaṃ.
已对照

“行于双方之利,自己的与他人的;

‘‘Ubhinnamatthaṃ carati, attano ca parassa ca;
已对照

[是]那知他人已被激怒、具念而寂止者。

Paraṃ saṅkupitaṃ ñatvā, yo sato upasammati.
已对照

“对医治双方者,[即]自己的与他人的,

‘‘Ubhinnaṃ tikicchantānaṃ, attano ca parassa ca;
已对照

不通晓法的人们认为[他是]‘愚人’。”

Janā maññanti bāloti, ye dhammassa akovidā’’ti.
PTS 1.164已对照

这样说时,阿修罗因陀迦·婆罗堕婆阇婆罗门对世尊这样说——“奇哉!乔达摩尊师……乃至……证知。而具寿婆罗堕婆阇也成为阿罗汉之一。”

Evaṃ vutte, asurindakabhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama…pe… abbhaññāsi. Aññataro ca panāyasmā bhāradvājo arahataṃ ahosī’’ti.
已对照

四、宾耆迦经

4. Bilaṅgikasuttaṃ
190缅 1.166已对照

一百九十、一时,世尊住在王舍城竹林迦兰陀园。宾耆迦·婆罗堕婆阇(Bilaṅgika Bhāradvāja)婆罗门听说:“据说婆罗堕婆阇种婆罗门已在沙门乔达摩座下从家出家、成为无家者。”[他]恼怒、不悦,来到世尊之处;到了之后,默然站在一旁。于是世尊以心了知宾耆迦·婆罗堕婆阇婆罗门心中的思虑,以偈对宾耆迦·婆罗堕婆阇婆罗门说——

“凡是侵害无所侵害之人、

侵害清净无垢之人者,

那恶[报]正回到这愚人自身,

犹如逆风所扬的细尘。”

这样说时,宾耆迦·婆罗堕婆阇婆罗门对世尊这样说——“奇哉!乔达摩尊师……乃至……证知。而具寿婆罗堕婆阇也成为阿罗汉之一。”

190. Ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Assosi kho bilaṅgikabhāradvājo brāhmaṇo – ‘‘bhāradvājagotto kira brāhmaṇo samaṇassa gotamassa santike agārasmā anagāriyaṃ pabbajito’’ti kupito anattamano yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā tuṇhībhūto ekamantaṃ aṭṭhāsi. Atha kho bhagavā bilaṅgikassa bhāradvājassa brāhmaṇassa cetasā cetoparivitakkamaññāya bilaṅgikaṃ bhāradvājaṃ brāhmaṇaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
‘‘Yo appaduṭṭhassa narassa dussati,
Suddhassa posassa anaṅgaṇassa;
Tameva bālaṃ pacceti pāpaṃ,
Sukhumo rajo paṭivātaṃva khitto’’ti.
Evaṃ vutte, vilaṅgikabhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama…pe… abbhaññāsi. Aññataro ca panāyasmā bhāradvājo arahataṃ ahosī’’ti.
已对照

五、不害经

5. Ahiṃsakasuttaṃ
191PTS 1.165已对照

一百九十一、因缘在舍卫城。那时,不害·婆罗堕婆阇(Ahiṃsaka Bhāradvāja)婆罗门来到世尊之处;到了之后,与世尊互相问候。互相问候、交谈了一番愉快而值得忆念的话之后,坐在一旁。坐在一旁的不害·婆罗堕婆阇婆罗门对世尊这样说——“乔达摩尊师,我是不害者;乔达摩尊师,我是不害者。”

191. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho ahiṃsakabhāradvājo brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho ahiṃsakabhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ahiṃsakāhaṃ, bho gotama, ahiṃsakāhaṃ, bho gotamā’’ti.
已对照

“如名那样,愿[你]也那样,愿你确是不害者;

‘‘Yathā nāmaṃ tathā cassa, siyā kho tvaṃ ahiṃsako;
已对照

凡以身、语、意都不伤害者,

Yo ca kāyena vācāya, manasā ca na hiṃsati;
已对照

他确是不害者——那不加害他人者。”

Sa ve ahiṃsako hoti, yo paraṃ na vihiṃsatī’’ti.
已对照

这样说时,不害·婆罗堕婆阇婆罗门对世尊这样说——“奇哉!乔达摩尊师……乃至……证知。而具寿不害·婆罗堕婆阇也成为阿罗汉之一。”

Evaṃ vutte, ahiṃsakabhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama…pe… abbhaññāsi. Aññataro ca panāyasmā ahiṃsakabhāradvājo arahataṃ ahosī’’ti.
已对照

六、缠结经

6. Jaṭāsuttaṃ
192缅 1.167已对照

一百九十二、因缘在舍卫城。那时,缠结·婆罗堕婆阇(Jaṭā Bhāradvāja)婆罗门来到世尊之处;到了之后,与世尊互相问候。互相问候、交谈了一番愉快而值得忆念的话之后,坐在一旁。坐在一旁的缠结·婆罗堕婆阇婆罗门以偈对世尊说——

192. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho jaṭābhāradvājo brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho jaṭābhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
已对照

“内有缠结,外有缠结,众生为缠结所缠;

‘‘Antojaṭā bahijaṭā, jaṭāya jaṭitā pajā;
已对照

乔达摩,我就此问你:谁能解开此缠结?”

Taṃ taṃ gotama pucchāmi, ko imaṃ vijaṭaye jaṭa’’nti.
已对照

“有慧之人安住于戒,修习心与慧;

‘‘Sīle patiṭṭhāya naro sapañño, cittaṃ paññañca bhāvayaṃ;
已对照

热勤(ātāpī)而审慎(nipaka)的比丘,他能解开此缠结。

Ātāpī nipako bhikkhu, so imaṃ vijaṭaye jaṭaṃ.
已对照

“凡贪、瞋与无明已被离却者,

‘‘Yesaṃ rāgo ca doso ca, avijjā ca virājitā;
已对照

[即]诸漏已尽的阿罗汉,他们的缠结已解开。

Khīṇāsavā arahanto, tesaṃ vijaṭitā jaṭā.
已对照

“凡于何处,名与色无余而止息,

‘‘Yattha nāmañca rūpañca, asesaṃ uparujjhati;
已对照

[及]对碍[想]与色想[止息]——此缠结即于此处被断。”

Paṭighaṃ rūpasaññā ca, etthesā chijjate jaṭā’’ti.
已对照

这样说时,缠结·婆罗堕婆阇对世尊这样说——“奇哉!乔达摩尊师……乃至……而具寿婆罗堕婆阇也成为阿罗汉之一。”

Evaṃ vutte, jaṭābhāradvājo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama…pe… aññataro ca panāyasmā bhāradvājo arahataṃ ahosī’’ti.
已对照

七、苏提迦经

7. Suddhikasuttaṃ
193PTS 1.166已对照

一百九十三、因缘在舍卫城。那时,苏提迦·婆罗堕婆阇(Suddhika Bhāradvāja)婆罗门来到世尊之处;到了之后,与世尊互相问候。互相问候、交谈了一番愉快而值得忆念的话之后,坐在一旁。坐在一旁的苏提迦·婆罗堕婆阇婆罗门在世尊面前说了这首偈——

193. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho suddhikabhāradvājo brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho suddhikabhāradvājo brāhmaṇo bhagavato santike imaṃ gāthaṃ ajjhabhāsi –
已对照

“世间没有任何婆罗门得清净,纵然持戒、行苦行;

‘‘Na brāhmaṇo [nābrāhmaṇo (?)] sujjhati koci, loke sīlavāpi tapokaraṃ;
已对照

明行具足者,他得清净,其余众人则不然。”

Vijjācaraṇasampanno, so sujjhati na aññā itarā pajā’’ti.
已对照

“纵然念诵许多空言,不因出身而成为婆罗门;

‘‘Bahumpi palapaṃ jappaṃ, na jaccā hoti brāhmaṇo;
已对照

内含污秽、杂染,依止诡诈。

Antokasambu saṅkiliṭṭho, kuhanaṃ upanissito.
缅 1.168已对照

“刹帝利、婆罗门、吠舍,首陀罗、旃陀罗、补羯娑;

‘‘Khattiyo brāhmaṇo vesso, suddo caṇḍālapukkuso;
已对照

发起精进、自策励,恒常坚固勇猛,

Āraddhavīriyo pahitatto, niccaṃ daḷhaparakkamo;
已对照

[便]得达最上的清净——婆罗门,你当如是了知。”

Pappoti paramaṃ suddhiṃ, evaṃ jānāhi brāhmaṇā’’ti.
已对照

这样说时,苏提迦·婆罗堕婆阇婆罗门对世尊这样说——“奇哉!乔达摩尊师……乃至……而具寿婆罗堕婆阇也成为阿罗汉之一。”

Evaṃ vutte, suddhikabhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama…pe… aññataro ca panāyasmā bhāradvājo arahataṃ ahosī’’ti.
已对照

八、事火经

8. Aggikasuttaṃ
194PTS 1.167缅 1.169已对照

一百九十四、一时,世尊住在王舍城竹林迦兰陀园。那时,事火·婆罗堕婆阇(Aggika Bhāradvāja)婆罗门的乳粥已与熟酥备置妥当,[心想]:“我要祭火,我要奉事火祭(aggihutta)。”

那时,世尊在上午穿好[下衣],取了钵与衣,进入王舍城乞食。在王舍城次第乞食时,来到事火·婆罗堕婆阇婆罗门的住处;到了之后,站在一旁。事火·婆罗堕婆阇婆罗门看见世尊为乞食而站着。看见之后,以偈对世尊说——

“具足三明[即三吠陀]、出身纯正、多有所闻,

明行具足者,他可食这乳粥。”

“纵然念诵许多空言,不因出身而成为婆罗门;

内含污秽、杂染,为诡诈所围绕。

“谁知宿住,并见天界与苦界,

又已达生之灭尽,是以证智完成的牟尼。

“由这三明,成为三明婆罗门;

明行具足者,他可食这乳粥。”

“请乔达摩尊师食用。尊师是婆罗门。”

“以偈歌诵而得的,我不应食,

婆罗门,对于正观者,这不是法;

以偈歌诵而得的,诸佛拒斥;

婆罗门,法存在之时,这是活命之道。

“而以别的[资具],对圆满者、大仙、

诸漏已尽、躁动已寂止者,

你当以食物与饮料奉侍,

因为那是求福者之田。”

这样说时,事火·婆罗堕婆阇婆罗门对世尊这样说——“奇哉!乔达摩尊师……乃至……而具寿事火·婆罗堕婆阇也成为阿罗汉之一。”

194. Ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Tena kho pana samayena aggikabhāradvājassa brāhmaṇassa sappinā pāyaso sannihito hoti – ‘‘aggiṃ juhissāmi, aggihuttaṃ paricarissāmī’’ti.
Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya rājagahaṃ piṇḍāya pāvisi. Rājagahe sapadānaṃ piṇḍāya caramāno yena aggikabhāradvājassa brāhmaṇassa nivesanaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Addasā kho aggikabhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ piṇḍāya ṭhitaṃ. Disvāna bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
‘‘Tīhi vijjāhi sampanno, jātimā sutavā bahū;
Vijjācaraṇasampanno, somaṃ bhuñjeyya pāyasa’’nti.
‘‘Bahumpi palapaṃ jappaṃ, na jaccā hoti brāhmaṇo;
Antokasambu saṃkiliṭṭho, kuhanāparivārito.
‘‘Pubbenivāsaṃ yo vedī, saggāpāyañca passati;
Atho jātikkhayaṃ patto, abhiññāvosito muni.
‘‘Etāhi tīhi vijjāhi, tevijjo hoti brāhmaṇo;
Vijjācaraṇasampanno, somaṃ bhuñjeyya pāyasa’’nti.
‘‘Bhuñjatu bhavaṃ gotamo. Brāhmaṇo bhava’’nti.
‘‘Gāthābhigītaṃ me abhojaneyyaṃ,
Sampassataṃ brāhmaṇa nesa dhammo;
Gāthābhigītaṃ panudanti buddhā,
Dhamme sati brāhmaṇa vuttiresā.
‘‘Aññena ca kevalinaṃ mahesiṃ,
Khīṇāsavaṃ kukkuccavūpasantaṃ;
Annena pānena upaṭṭhahassu,
Khettañhi taṃ puññapekkhassa hotī’’ti.
Evaṃ vutte, aggikabhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama…pe… aññataro ca panāyasmā aggikabhāradvājo arahataṃ ahosī’’ti.
已对照

九、孙陀利迦经

9. Sundarikasuttaṃ
195PTS 1.168缅 1.170已对照

一百九十五、一时,世尊住在憍萨罗国(Kosala)孙陀利迦河(Sundarikā)岸。那时,孙陀利迦·婆罗堕婆阇(Sundarikabhāradvāja)婆罗门在孙陀利迦河岸献火、奉事火祀(aggihutta)。于是孙陀利迦·婆罗堕婆阇婆罗门献火、奉事火祀之后,从座而起,向四方环视:“谁会吃这祭余呢?”孙陀利迦·婆罗堕婆阇婆罗门看见世尊在某棵树下连头覆盖着而坐。看见之后,左手拿着祭余(habyasesa),右手拿着水瓶,来到世尊之处。于是世尊因孙陀利迦·婆罗堕婆阇婆罗门的脚步声而露出了头。于是孙陀利迦·婆罗堕婆阇婆罗门[想]:‘这位尊师是剃了头的,这位尊师是个秃头’,想就从那里再折回去。于是孙陀利迦·婆罗堕婆阇婆罗门这样想:‘因为此中有些婆罗门也是剃了头的;我何不去到他那里问[他的]出身。’

于是孙陀利迦·婆罗堕婆阇婆罗门来到世尊之处;到了之后,对世尊这样说——“尊师是什么出身?”

“莫问出身,而问其行,

火确实从木柴而生;

纵是出身卑下家族者,具坚毅的牟尼,

以惭遮止[不善],便成为良种者。

“以真实而调伏,具足调伏,

已达吠陀之终,已行梵行圆满;

备办了祭祀者,应当召请他,

适时[召请],他便是献供于应奉施者。”

“我的这[祭祀]确实是善祭、善献的,

因为我见到了这样的达吠陀者(vedagū);

因为由于未见到像您们这样的[人],

其他人[才]吃了祭余。”

“请乔达摩尊师享用。尊师是婆罗门。”

“以偈歌诵而得的,我不应食,

婆罗门,对于正观者,这不是法;

以偈歌诵而得的,诸佛拒斥;

婆罗门,法存在之时,这是活命之道。

“而以别的[资具],对圆满者、大仙、

诸漏已尽、躁动已寂止者,

你当以食物与饮料奉侍,

因为那是求福者之田。”

“那么,乔达摩尊师,我该把这祭余给谁呢?”“婆罗门,我确实不见:在有天、有魔、有梵天的世间,在有沙门婆罗门、有天与人的人众之中,有谁吃了这祭余而能被正确地消化——婆罗门,除了如来或如来的弟子。那么,婆罗门,你把那祭余丢弃在无青草处,或沉入无生物的水中。”

于是孙陀利迦·婆罗堕婆阇婆罗门把那祭余沉入无生物的水中。于是那祭余被投入水中,吱吱作响、嗤嗤作响,冒烟、大冒烟。犹如整日被烧热的犁头投入水中,吱吱作响、嗤嗤作响,冒烟、大冒烟;正是这样,那祭余被投入水中,吱吱作响、嗤嗤作响,冒烟、大冒烟。

于是孙陀利迦·婆罗堕婆阇婆罗门悚惧、身毛竖立,来到世尊之处;到了之后,站在一旁。世尊以诸偈对站在一旁的孙陀利迦·婆罗堕婆阇婆罗门说——

“婆罗门,莫在添置木柴时,

以为[那是]清净,因为这是在外的;

因为善巧者不说由那[可得]清净,

[于]凡以外在[之事]希求遍净的人。

“婆罗门,我舍弃了烧木柴,

唯于内在燃起火光;

常燃火者、心常等持者,

我是阿罗汉,我行梵行。

“婆罗门,慢确是你的[肩挑]重担,

忿是烟,虚妄语是灰;

舌是祭勺,心是火光之处,

善调伏的自己,是人的火光。

“婆罗门,法是湖,戒是渡口,

不浊,由善人称赞于诸善人之中;

诸达吠陀者确在那里沐浴,

身体不湿便渡到彼岸。

“真实、法、自制、梵行,

婆罗门,梵之达到,依止于中[道];

你当向那些正直者致敬,

我称这样的人为‘以法为衣者’。”

这样说时,孙陀利迦·婆罗堕婆阇婆罗门对世尊这样说——“奇哉!乔达摩尊师……乃至……而具寿婆罗堕婆阇也成为阿罗汉之一。”

195. Ekaṃ samayaṃ bhagavā kosalesu viharati sundarikāya nadiyā tīre. Tena kho pana samayena sundarikabhāradvājo brāhmaṇo sundarikāya nadiyā tīre aggiṃ juhati, aggihuttaṃ paricarati. Atha kho sundarikabhāradvājo brāhmaṇo aggiṃ juhitvā aggihuttaṃ paricaritvā uṭṭhāyāsanā samantā catuddisā anuvilokesi – ‘‘ko nu kho imaṃ habyasesaṃ bhuñjeyyā’’ti? Addasā kho sundarikabhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ aññatarasmiṃ rukkhamūle sasīsaṃ pārutaṃ nisinnaṃ. Disvāna vāmena hatthena habyasesaṃ gahetvā dakkhiṇena hatthena kamaṇḍaluṃ gahetvā yena bhagavā tenupasaṅkami. Atha kho bhagavā sundarikabhāradvājassa brāhmaṇassa padasaddena sīsaṃ vivari. Atha kho sundarikabhāradvājo brāhmaṇo ‘muṇḍo ayaṃ bhavaṃ, muṇḍako ayaṃ bhava’nti tatova puna nivattitukāmo ahosi. Atha kho sundarikabhāradvājassa brāhmaṇassa etadahosi – ‘muṇḍāpi hi idhekacce brāhmaṇā bhavanti; yaṃnūnāhaṃ taṃ upasaṅkamitvā jātiṃ puccheyya’nti.
Atha kho sundarikabhāradvājo brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘kiṃjacco bhava’nti?
‘‘Mā jātiṃ puccha caraṇañca puccha,
Kaṭṭhā have jāyati jātavedo;
Nīcākulīnopi muni dhitimā,
Ājānīyo hoti hirīnisedho.
‘‘Saccena danto damasā upeto,
Vedantagū vusitabrahmacariyo;
Yaññopanīto tamupavhayetha,
Kālena so juhati dakkhiṇeyye’’ti.
‘‘Addhā suyiṭṭhaṃ suhutaṃ mama yidaṃ,
Yaṃ tādisaṃ vedagumaddasāmi;
Tumhādisānañhi adassanena,
Añño jano bhuñjati habyasesa’’nti.
‘‘Bhuñjatu bhavaṃ gotamo. Brāhmaṇo bhava’’nti.
‘‘Gāthābhigītaṃ me abhojaneyyaṃ,
Sampassataṃ brāhmaṇa nesa dhammo;
Gāthābhigītaṃ panudanti buddhā,
Dhamme sati brāhmaṇa vuttiresā.
‘‘Aññena ca kevalinaṃ mahesiṃ,
Khīṇāsavaṃ kukkuccavūpasantaṃ;
Annena pānena upaṭṭhahassu,
Khettañhi taṃ puññapekkhassa hotī’’ti.
‘‘Atha kassa cāhaṃ, bho gotama, imaṃ habyasesaṃ dammī’’ti? ‘‘Na khvāhaṃ, brāhmaṇa, passāmi sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya yasseso habyaseso bhutto sammā pariṇāmaṃ gaccheyya aññatra, brāhmaṇa, tathāgatassa vā tathāgatasāvakassa vā. Tena hi tvaṃ, brāhmaṇa, taṃ habyasesaṃ appaharite vā chaḍḍehi appāṇake vā udake opilāpehī’’ti.
Atha kho sundarikabhāradvājo brāhmaṇo taṃ habyasesaṃ appāṇake udake opilāpesi. Atha kho so habyaseso udake pakkhitto cicciṭāyati ciṭiciṭāyati sandhūpāyati sampadhūpāyati. Seyyathāpi nāma phālo [loho (ka.)] divasaṃsantatto [divasasantatto (sī. syā. kaṃ. pī.)] udake pakkhitto cicciṭāyati ciṭiciṭāyati sandhūpāyati sampadhūpāyati; evameva so habyaseso udake pakkhitto cicciṭāyati ciṭiciṭāyati sandhūpāyati sampadhūpāyati.
Atha kho sundarikabhāradvājo brāhmaṇo saṃviggo lomahaṭṭhajāto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhitaṃ kho sundarikabhāradvājaṃ brāhmaṇaṃ bhagavā gāthāhi ajjhabhāsi –
‘‘Mā brāhmaṇa dāru samādahāno,
Suddhiṃ amaññi bahiddhā hi etaṃ;
Na hi tena suddhiṃ kusalā vadanti,
Yo bāhirena parisuddhimicche.
‘‘Hitvā ahaṃ brāhmaṇa dārudāhaṃ
Ajjhattamevujjalayāmi [ajjhattameva jalayāmi (sī. syā. kaṃ. pī.)] jotiṃ;
Niccagginī niccasamāhitatto,
Arahaṃ ahaṃ brahmacariyaṃ carāmi.
‘‘Māno hi te brāhmaṇa khāribhāro,
Kodho dhumo bhasmani mosavajjaṃ;
Jivhā sujā hadayaṃ jotiṭhānaṃ,
Attā sudanto purisassa joti.
‘‘Dhammo rahado brāhmaṇa sīlatittho,
Anāvilo sabbhi sataṃ pasattho;
Yattha have vedaguno sinātā,
Anallagattāva [anallīnagattāva (sī. pī. ka.)] taranti pāraṃ.
‘‘Saccaṃ dhammo saṃyamo brahmacariyaṃ,
Majjhe sitā brāhmaṇa brahmapatti;
Sa tujjubhūtesu namo karohi,
Tamahaṃ naraṃ dhammasārīti brūmī’’ti.
Evaṃ vutte, sundarikabhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama…pe… aññataro ca panāyasmā bhāradvājo arahataṃ ahosī’’ti.
已对照

十、多女经

10. Bahudhītarasuttaṃ
196已对照

一百九十六、一时,世尊住在憍萨罗国某处林丛中。那时,某位婆罗堕婆阇种(bhāradvājagotta)的婆罗门丢失了十四头牛。于是婆罗堕婆阇种婆罗门寻找那些牛,来到那林丛;到了之后,看见世尊结跏趺、保持其身正直、使念现起于面前,坐在那林丛中。看见之后,来到世尊之处;到了之后,在世尊面前说了这些偈——

196. Ekaṃ samayaṃ bhagavā kosalesu viharati aññatarasmiṃ vanasaṇḍe. Tena kho pana samayena aññatarassa bhāradvājagottassa brāhmaṇassa catuddasa balībaddā naṭṭhā honti. Atha kho bhāradvājagotto brāhmaṇo te balībadde gavesanto yena so vanasaṇḍo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā addasa bhagavantaṃ tasmiṃ vanasaṇḍe nisinnaṃ pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. Disvāna yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavato santike imā gāthāyo abhāsi –
已对照

“这位沙门必定没有十四头牛;

‘‘Na hi nūnimassa [nahanūnimassa (sī. syā. kaṃ.)] samaṇassa, balībaddā catuddasa;
已对照

[算上]今天六日不见[踪影],所以这位沙门快乐。

Ajjasaṭṭhiṃ na dissanti, tenāyaṃ samaṇo sukhī.
已对照

“这位沙门必定没有芝麻田里的劣株;

‘‘Na hi nūnimassa samaṇassa, tilākhettasmi pāpakā;
已对照

一叶的、两叶的,所以这位沙门快乐。

Ekapaṇṇā dupaṇṇā [dvipaṇṇā (sī. pī.)] ca, tenāyaṃ samaṇo sukhī.
已对照

“这位沙门必定没有空仓里的老鼠;

‘‘Na hi nūnimassa samaṇassa, tucchakoṭṭhasmi mūsikā;
已对照

兴高采烈地跳舞,所以这位沙门快乐。

Ussoḷhikāya naccanti, tenāyaṃ samaṇo sukhī.
已对照

“这位沙门必定没有七个月的铺垫;

‘‘Na hi nūnimassa samaṇassa, santhāro sattamāsiko;
已对照

被啮皮虫覆满,所以这位沙门快乐。

Uppāṭakehi sañchanno, tenāyaṃ samaṇo sukhī.
已对照

“这位沙门必定没有七个守寡的女儿;

‘‘Na hi nūnimassa samaṇassa, vidhavā satta dhītaro;
已对照

一个儿子的、两个儿子的,所以这位沙门快乐。

Ekaputtā duputtā [dviputtā (sī. pī.)] ca, tenāyaṃ samaṇo sukhī.
已对照

“这位沙门必定没有黄褐色的、满身斑点的[妻子];

‘‘Na hi nūnimassa samaṇassa, piṅgalā tilakāhatā;
已对照

以脚唤醒熟睡的[他],所以这位沙门快乐。

Sottaṃ pādena bodheti, tenāyaṃ samaṇo sukhī.
已对照

“这位沙门必定没有黎明时分的债主;

‘‘Na hi nūnimassa samaṇassa, paccūsamhi iṇāyikā;
已对照

催逼着‘拿来,拿来’,所以这位沙门快乐。”

Detha dethāti codenti, tenāyaṃ samaṇo sukhī’’ti.
缅 1.173已对照

“婆罗门,我确实没有十四头牛;

‘‘Na hi mayhaṃ brāhmaṇa, balībaddā catuddasa;
已对照

[算上]今天六日不见[踪影],所以,婆罗门,我快乐。

Ajjasaṭṭhiṃ na dissanti, tenāhaṃ brāhmaṇā sukhī.
PTS 1.171已对照

“婆罗门,我确实没有芝麻田里的劣株;

‘‘Na hi mayhaṃ brāhmaṇa, tilākhettasmi pāpakā;
已对照

一叶的、两叶的,所以,婆罗门,我快乐。

Ekapaṇṇā dupaṇṇā ca, tenāhaṃ brāhmaṇā sukhī.
已对照

“婆罗门,我确实没有空仓里的老鼠;

‘‘Na hi mayhaṃ brāhmaṇa, tucchakoṭṭhasmi mūsikā;
已对照

兴高采烈地跳舞,所以,婆罗门,我快乐。

Ussoḷhikāya naccanti, tenāhaṃ brāhmaṇā sukhī.
已对照

“婆罗门,我确实没有七个月的铺垫;

‘‘Na hi mayhaṃ brāhmaṇa, santhāro sattamāsiko;
已对照

被啮皮虫覆满,所以,婆罗门,我快乐。

Uppāṭakehi sañchanno, tenāhaṃ brāhmaṇā sukhī.
已对照

“婆罗门,我确实没有七个守寡的女儿;

‘‘Na hi mayhaṃ brāhmaṇa, vidhavā satta dhītaro;
已对照

一个儿子的、两个儿子的,所以,婆罗门,我快乐。

Ekaputtā duputtā ca, tenāhaṃ brāhmaṇā sukhī.
已对照

“婆罗门,我确实没有黄褐色的、满身斑点的[妻子];

‘‘Na hi mayhaṃ brāhmaṇa, piṅgalā tilakāhatā;
已对照

以脚唤醒熟睡的[我],所以,婆罗门,我快乐。

Sottaṃ pādena bodheti, tenāhaṃ brāhmaṇā sukhī.
已对照

“婆罗门,我确实没有黎明时分的债主;

‘‘Na hi mayhaṃ brāhmaṇa, paccūsamhi iṇāyikā;
已对照

催逼着‘拿来,拿来’,所以,婆罗门,我快乐。”

Detha dethāti codenti, tenāhaṃ brāhmaṇā sukhī’’ti.
已对照

这样说时,婆罗堕婆阇种婆罗门对世尊这样说——“奇哉!乔达摩尊师,奇哉!乔达摩尊师。乔达摩尊师,犹如把倒覆的扶起,把遮蔽的揭开,为迷路者指示道路,在黑暗中持来油灯,使有眼者得见诸色。正是如此,乔达摩尊师以种种方式开显了法。我皈依乔达摩尊师、法与比丘僧团。愿我能在乔达摩尊师座下得出家,得具足戒。”

Evaṃ vutte, bhāradvājagotto brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama, abhikkantaṃ, bho gotama! Seyyathāpi, bho gotama, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya – cakkhumanto rūpāni dakkhantīti; evameva bhotā gotamena anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṃ bhavantaṃ gotamaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca. Labheyyāhaṃ bhoto gotamassa santike pabbajjaṃ, labheyyaṃ upasampada’’nti.
缅 1.174已对照

婆罗堕婆阇种婆罗门便在世尊座下得了出家,得了具足戒。而具寿婆罗堕婆阇受具足戒不久,独一、远离、不放逸、热勤、自策励而住,不久便就在现法中自己以证智证知、成就并住于那无上的梵行终点——善男子们正是为此而正确地从家出家、成为无家者的。他证知:“生已尽,梵行已立,应作已作,再无后有。”而具寿婆罗堕婆阇也成为阿罗汉之一。

Alattha kho bhāradvājagotto brāhmaṇo bhagavato santike pabbajjaṃ, alattha upasampadaṃ. Acirūpasampanno panāyasmā bhāradvājo eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva – yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti, tadanuttaraṃ – brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi. ‘‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’’ti abbhaññāsi. Aññataro ca panāyasmā bhāradvājo arahataṃ ahosīti.
已对照

阿罗汉品第一。

Arahantavaggo paṭhamo.
已对照

其摄颂——

陀然尼与辱骂、阿修罗因陀迦、宾耆迦;

不害与结发,苏提迦与事火;

孙陀利迦,连同多女,它们是十[经]。

Tassuddānaṃ –
Dhanañjānī ca akkosaṃ, asurindaṃ bilaṅgikaṃ;
Ahiṃsakaṃ jaṭā ceva, suddhikañceva aggikā;
Sundarikaṃ bahudhītarena ca te dasāti.
已对照

二、优婆塞品

2. Upāsakavaggo
已对照

一、耕田·婆罗堕婆阇经

1. Kasibhāradvājasuttaṃ
197PTS 1.172缅 1.175已对照

一百九十七、如是我闻——一时,世尊住在摩揭陀(Magadha)南山(Dakkhiṇāgiri)一那罗(Ekanāḷā)婆罗门村。那时,耕田·婆罗堕婆阇(Kasibhāradvāja)婆罗门在播种之时,套好了整整五百具犁。于是,世尊于上午穿好[下衣],取了钵与衣,来到耕田·婆罗堕婆阇婆罗门的作业处。

那时,耕田·婆罗堕婆阇婆罗门[那里]正在分发饮食。于是世尊来到分发饮食之处;到了之后,站在一旁。耕田·婆罗堕婆阇婆罗门看见世尊为乞食而站着;看见之后,对世尊这样说——“沙门,我耕田又播种,耕田、播种之后才吃。沙门,你也该耕田又播种,耕田、播种之后再吃。”“婆罗门,我也耕田又播种,耕田、播种之后才吃。”我们看不见乔达摩尊师的轭,或犁,或犁头,或刺棒,或耕牛,然而乔达摩尊师却这样说——“婆罗门,我也耕田又播种,耕田、播种之后才吃。”于是耕田·婆罗堕婆阇婆罗门以偈对世尊说——

“你自称是耕田者,但我不见你的耕作;

耕田者被问了,请说:我们怎样才能知道你的耕作?”

“信是种子,苦行是雨,慧是我的轭与犁;

惭是犁辕,意是绳索,念是我的犁头与刺棒。

“身已守护、语已守护,于食物、于腹有节制;

我把真实作除草,柔和(soracca)是我的卸轭。

“精进是我的负轭之牛,载向瑜伽安稳(yogakkhema);

它前行而不退转,去到那里便不忧愁。

“这耕作就这样耕成,它有不死之果;

耕了这耕作之后,便从一切苦解脱。”

“请乔达摩尊师吃吧!尊师是耕田者,因为乔达摩尊师所耕的,是有不死之果的耕作。”

“以偈歌诵而得的,我不应食,

婆罗门,对于正观者,这不是法;

以偈歌诵而得的,诸佛拒斥;

婆罗门,法存在之时,这是活命之道。

“而以别的[资具],对圆满者(kevalin)、大仙、

诸漏已尽、躁动已寂止者,

你当以食物与饮料奉侍,

因为那是求福者之田。”

这样说时,耕田·婆罗堕婆阇婆罗门对世尊这样说——“奇哉!乔达摩尊师……乃至……从今日起,终生皈依。”

197. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā magadhesu viharati dakkhiṇāgirismiṃ ekanāḷāyaṃ brāhmaṇagāme. Tena kho pana samayena kasibhāradvājassa [kasikabhāradvājassa (ka.)] brāhmaṇassa pañcamattāni naṅgalasatāni payuttāni honti vappakāle. Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena kasibhāradvājassa brāhmaṇassa kammanto tenupasaṅkami.
Tena kho pana samayena kasibhāradvājassa brāhmaṇassa parivesanā vattati. Atha kho bhagavā yena parivesanā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Addasā kho kasibhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ piṇḍāya ṭhitaṃ. Disvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ahaṃ kho, samaṇa, kasāmi ca vapāmi ca, kasitvā ca vapitvā ca bhuñjāmi. Tvampi, samaṇa, kasassu ca vapassu ca, kasitvā ca vapitvā ca bhuñjassū’’ti. ‘‘Ahampi kho, brāhmaṇa, kasāmi ca vapāmi ca, kasitvā ca vapitvā ca bhuñjāmī’’ti. Na kho mayaṃ passāma bhoto gotamassa yugaṃ vā naṅgalaṃ vā phālaṃ vā pācanaṃ vā balībadde vā, atha ca pana bhavaṃ gotamo evamāha – ‘‘ahampi kho, brāhmaṇa, kasāmi ca vapāmi ca, kasitvā ca vapitvā ca bhuñjāmī’’ti. Atha kho kasibhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
‘‘Kassako paṭijānāsi, na ca passāmi te kasiṃ;
Kassako pucchito brūhi, kathaṃ jānemu taṃ kasi’’nti.
‘‘Saddhā bījaṃ tapo vuṭṭhi, paññā me yuganaṅgalaṃ;
Hirī īsā mano yottaṃ, sati me phālapācanaṃ.
‘‘Kāyagutto vacīgutto, āhāre udare yato;
Saccaṃ karomi niddānaṃ, soraccaṃ me pamocanaṃ.
‘‘Vīriyaṃ me dhuradhorayhaṃ, yogakkhemādhivāhanaṃ;
Gacchati anivattantaṃ, yattha gantvā na socati.
‘‘Evamesā kasī kaṭṭhā, sā hoti amatapphalā;
Etaṃ kasiṃ kasitvāna, sabbadukkhā pamuccatī’’ti.
‘‘Bhuñjatu bhavaṃ gotamo. Kassako bhavaṃ. Yañhi bhavaṃ gotamo amatapphalampi kasiṃ kasatī’’ti [bhāsatīti (ka.)].
‘‘Gāthābhigītaṃ me abhojaneyyaṃ,
Sampassataṃ brāhmaṇa nesa dhammo;
Gāthābhigītaṃ panudanti buddhā,
Dhamme sati brāhmaṇa vuttiresā.
‘‘Aññena ca kevalinaṃ mahesiṃ,
Khīṇāsavaṃ kukkuccavūpasantaṃ;
Annena pānena upaṭṭhahassu,
Khettañhi taṃ puññapekkhassa hotī’’ti.
Evaṃ vutte, kasibhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama…pe… ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.
已对照

二、优陀夷经

2. Udayasuttaṃ
198PTS 1.174缅 1.176已对照

一百九十八、因缘在舍卫城。那时,世尊于上午穿好[下衣],取了钵与衣,来到优陀夷(Udaya)婆罗门的住处。那时,优陀夷婆罗门以饭盛满了世尊的钵。第二次,世尊也于上午穿好[下衣],取了钵与衣,来到优陀夷婆罗门的住处……乃至……第三次,优陀夷婆罗门也以饭盛满了世尊的钵之后,对世尊这样说——“这沙门乔达摩是个贪味者(pakaṭṭhaka),一再地来。”

198. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena udayassa brāhmaṇassa nivesanaṃ tenupasaṅkami. Atha kho udayo brāhmaṇo bhagavato pattaṃ odanena pūresi. Dutiyampi kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena udayassa brāhmaṇassa nivesanaṃ tenupasaṅkami…pe… tatiyampi kho udayo brāhmaṇo bhagavato pattaṃ odanena pūretvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘pakaṭṭhakoyaṃ samaṇo gotamo punappunaṃ āgacchatī’’ti.
已对照

“一再地播下种子,天王一再地降雨;

‘‘Punappunañceva vapanti bījaṃ, punappunaṃ vassati devarājā;
已对照

耕田者一再地耕田,国土一再地得到谷物。

Punappunaṃ khettaṃ kasanti kassakā, punappunaṃ dhaññamupeti raṭṭhaṃ.
已对照

“乞求者一再地乞求,施主一再地布施;

‘‘Punappunaṃ yācakā yācayanti, punappunaṃ dānapatī dadanti;
已对照

施主一再地布施之后,一再地去到天界之处。

Punappunaṃ dānapatī daditvā, punappunaṃ saggamupenti ṭhānaṃ.
已对照

“挤奶者一再地挤奶,牛犊一再地走近母亲;

‘‘Punappunaṃ khīranikā duhanti, punappunaṃ vaccho upeti mātaraṃ;
已对照

一再地疲累、挣动,愚钝者一再地入胎。

Punappunaṃ kilamati phandati ca, punappunaṃ gabbhamupeti mando.
已对照

“一再地出生而死去,[人们]一再地抬往墓地;

‘‘Punappunaṃ jāyati mīyati ca, punappunaṃ sivathikaṃ [sīvathikaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] haranti;
已对照

而获得趋向不再有之道,广慧者便不再一再地出生。”

Maggañca laddhā apunabbhavāya, na punappunaṃ jāyati bhūripañño’’ti [punappunaṃ jāyati bhūripaññoti (syā. kaṃ. ka.)].
已对照

这样说时,优陀夷婆罗门对世尊这样说——“奇哉!乔达摩尊师……乃至……愿乔达摩尊师忆持我为优婆塞,从今日起,终生皈依。”

Evaṃ vutte, udayo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama…pe… upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.
已对照

三、提婆希多经

3. Devahitasuttaṃ
199已对照

一百九十九、因缘在舍卫城。那时,世尊为诸风所苦(vātehābādhiko);具寿优波婆那(Upavāṇa)是世尊的侍者。于是世尊召唤具寿优波婆那:“来,优波婆那,你去为我寻些热水。”“是,尊者。”具寿优波婆那应诺世尊之后,穿好[下衣],取了钵与衣,来到提婆希多(Devahita)婆罗门的住处;到了之后,默然站在一旁。提婆希多婆罗门看见具寿优波婆那默然站在一旁。看见之后,以偈对具寿优波婆那说——

199. Sāvatthinidānaṃ. Tena kho pana samayena bhagavā vātehābādhiko hoti; āyasmā ca upavāṇo bhagavato upaṭṭhāko hoti. Atha kho bhagavā āyasmantaṃ upavāṇaṃ āmantesi – ‘‘iṅgha me tvaṃ, upavāṇa, uṇhodakaṃ jānāhī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā upavāṇo bhagavato paṭissutvā nivāsetvā pattacīvaramādāya yena devahitassa brāhmaṇassa nivesanaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā tuṇhībhūto ekamantaṃ aṭṭhāsi. Addasā kho devahito brāhmaṇo āyasmantaṃ upavāṇaṃ tuṇhībhūtaṃ ekamantaṃ ṭhitaṃ. Disvāna āyasmantaṃ upavāṇaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
PTS 1.175缅 1.177已对照

“尊师默然站着,剃了头,披着僧伽梨;

‘‘Tuṇhībhūto bhavaṃ tiṭṭhaṃ, muṇḍo saṅghāṭipāruto;
已对照

希求什么?寻求什么?是来乞求什么的?”

Kiṃ patthayāno kiṃ esaṃ, kiṃ nu yācitumāgato’’ti.
已对照

“世间的阿罗汉、善逝,牟尼为诸风所苦;

‘‘Arahaṃ sugato loke, vātehābādhiko muni;
已对照

婆罗门,若有热水,请给牟尼。

Sace uṇhodakaṃ atthi, munino dehi brāhmaṇa.
已对照

“他受诸应受供养者供养,受诸应受恭敬者恭敬;

‘‘Pūjito pūjaneyyānaṃ, sakkareyyāna sakkato;
已对照

受诸应受礼敬者礼敬,我想为他带去[热水]。”

Apacito apaceyyānaṃ [apacineyyānaṃ (sī. syā. kaṃ.) ṭīkā oloketabbā], tassa icchāmi hātave’’ti.
已对照

于是,提婆希多婆罗门令人挑着一担热水,并把一包糖蜜(phāṇita)交给了具寿优波婆那。于是,具寿优波婆那来到世尊之处;到了之后,以热水为世尊沐浴,以热水调和了糖蜜,奉给世尊。于是世尊的病平息了。

Atha kho devahito brāhmaṇo uṇhodakassa kājaṃ purisena gāhāpetvā phāṇitassa ca puṭaṃ āyasmato upavāṇassa pādāsi. Atha kho āyasmā upavāṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ uṇhodakena nhāpetvā [nahāpetvā (sī. pī.)] uṇhodakena phāṇitaṃ āloletvā bhagavato pādāsi. Atha kho bhagavato ābādho paṭippassambhi.
已对照

于是,提婆希多婆罗门来到世尊之处;到了之后,与世尊互相问候。互相问候、交谈了一番愉快而值得忆念的话之后,坐在一旁。坐在一旁的提婆希多婆罗门以偈对世尊说——

Atha kho devahito brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho devahito brāhmaṇo bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
已对照

“在哪里应施与可施之物?施于哪里有大果?

‘‘Kattha dajjā deyyadhammaṃ, kattha dinnaṃ mahapphalaṃ;
已对照

祭祀者如何,奉施如何成就?”

Kathañhi yajamānassa, kathaṃ ijjhati dakkhiṇā’’ti.
已对照

“谁知宿住,并见天界与苦界,

‘‘Pubbenivāsaṃ yo vedī, saggāpāyañca passati;
已对照

又已达生之灭尽,是以证智完成的牟尼。

Atho jātikkhayaṃ patto, abhiññāvosito muni.
已对照

“在这里应施与可施之物,施于这里有大果;

‘‘Ettha dajjā deyyadhammaṃ, ettha dinnaṃ mahapphalaṃ;
已对照

祭祀者如此,奉施如此成就。”

Evañhi yajamānassa, evaṃ ijjhati dakkhiṇā’’ti.
已对照

这样说时,提婆希多婆罗门对世尊这样说——“奇哉!乔达摩尊师……乃至……愿乔达摩尊师忆持我为优婆塞,从今日起,终生皈依。”

Evaṃ vutte, devahito brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ bho gotama…pe… upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.
已对照

四、大富经

4. Mahāsālasuttaṃ
200PTS 1.176缅 1.178已对照

二百、因缘在舍卫城。那时,某位形容粗陋、身披粗陋外衣的大富婆罗门来到世尊之处;到了之后,与世尊互相问候。互相问候、交谈了一番愉快而值得忆念的话之后,坐在一旁。世尊对坐在一旁的那位大富婆罗门这样说——“婆罗门,你为什么形容粗陋、身披粗陋外衣?”“乔达摩尊师,在此,我有四个儿子。他们与妻子们商量之后,把我赶出家门。”“婆罗门,那么,你学会这些偈之后,在会堂里大群人聚集、诸子也都在座时,[把它们]说出来——

200. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho aññataro brāhmaṇamahāsālo lūkho lūkhapāvuraṇo [lūkhapāpuraṇo (sī. syā. kaṃ. pī.)] yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho taṃ brāhmaṇamahāsālaṃ bhagavā etadavoca – ‘‘kinnu tvaṃ, brāhmaṇa, lūkho lūkhapāvuraṇo’’ti? ‘‘Idha me, bho gotama, cattāro puttā. Te maṃ dārehi saṃpuccha gharā nikkhāmentī’’ti. ‘‘Tena hi tvaṃ, brāhmaṇa, imā gāthāyo pariyāpuṇitvā sabhāyaṃ mahājanakāye sannipatite puttesu ca sannisinnesu bhāsassu –
已对照

“我曾因他们出生而欢喜,也曾希望他们兴旺;

‘‘Yehi jātehi nandissaṃ, yesañca bhavamicchisaṃ;
已对照

他们与妻子们商量,赶我如狗赶猪。

Te maṃ dārehi saṃpuccha, sāva vārenti sūkaraṃ.
已对照

“这些不善的卑劣者,口称‘父亲、父亲’;

‘‘Asantā kira maṃ jammā, tāta tātāti bhāsare;
已对照

是以儿子之相[出现]的罗刹,他们抛弃了年迈的[我]。

Rakkhasā puttarūpena, te jahanti vayogataṃ.
已对照

“如衰老无用的马,被撤去饲料;

‘‘Assova jiṇṇo nibbhogo, khādanā apanīyati;
已对照

愚儿们的老父亲,在他人家中乞食。

Bālakānaṃ pitā thero, parāgāresu bhikkhati.
已对照

“据说我的杖更好,胜过不听话的儿子;

‘‘Daṇḍova kira me seyyo, yañce puttā anassavā;
已对照

它挡开凶猛的公牛,也挡开凶猛的狗。

Caṇḍampi goṇaṃ vāreti, atho caṇḍampi kukkuraṃ.
已对照

“在黑暗中走在前头,在深处获得立足;

‘‘Andhakāre pure hoti, gambhīre gādhamedhati;
已对照

凭借杖的威力,失足之后又能站稳。”

Daṇḍassa ānubhāvena, khalitvā patitiṭṭhatī’’ti.
已对照

于是,那位大富婆罗门在世尊座下学会了这些偈之后,在会堂里大群人聚集、诸子也都在座时,说了——

Atha kho so brāhmaṇamahāsālo bhagavato santike imā gāthāyo pariyāpuṇitvā sabhāyaṃ mahājanakāye sannipatite puttesu ca sannisinnesu abhāsi –
已对照

“我曾因他们出生而欢喜,也曾希望他们兴旺;

‘‘Yehi jātehi nandissaṃ, yesañca bhavamicchisaṃ;
已对照

他们与妻子们商量,赶我如狗赶猪。

Te maṃ dārehi saṃpuccha, sāva vārenti sūkaraṃ.
已对照

“这些不善的卑劣者,口称‘父亲、父亲’;

‘‘Asantā kira maṃ jammā, tāta tātāti bhāsare;
已对照

是以儿子之相[出现]的罗刹,他们抛弃了年迈的[我]。

Rakkhasā puttarūpena, te jahanti vayogataṃ.
缅 1.179已对照

“如衰老无用的马,被撤去饲料;

‘‘Assova jiṇṇo nibbhogo, khādanā apanīyati;
已对照

愚儿们的老父亲,在他人家中乞食。

Bālakānaṃ pitā thero, parāgāresu bhikkhati.
已对照

“据说我的杖更好,胜过不听话的儿子;

‘‘Daṇḍova kira me seyyo, yañce puttā anassavā;
已对照

它挡开凶猛的公牛,也挡开凶猛的狗。

Caṇḍampi goṇaṃ vāreti, atho caṇḍampi kukkuraṃ.
已对照

“在黑暗中走在前头,在深处获得立足;

‘‘Andhakāre pure hoti, gambhīre gādhamedhati;
已对照

凭借杖的威力,失足之后又能站稳。”

Daṇḍassa ānubhāvena, khalitvā patitiṭṭhatī’’ti.
PTS 1.177已对照

于是,诸子把那位大富婆罗门领回家,为他沐浴,各以一套衣服给他穿上。于是,那位大富婆罗门拿了一套衣服,来到世尊之处;到了之后,与世尊互相问候。互相问候、交谈了一番愉快而值得忆念的话之后,坐在一旁。坐在一旁的大富婆罗门对世尊这样说——“乔达摩尊师,我们婆罗门是要为老师寻求师礼(ācariyadhana)的。愿乔达摩尊师接受我的师礼。”世尊以悲悯而接受了。于是,那位大富婆罗门对世尊这样说——“奇哉!乔达摩尊师……乃至……愿乔达摩尊师忆持我为优婆塞,从今日起,终生皈依。”

Atha kho naṃ brāhmaṇamahāsālaṃ puttā gharaṃ netvā nhāpetvā paccekaṃ dussayugena acchādesuṃ. Atha kho so brāhmaṇamahāsālo ekaṃ dussayugaṃ ādāya yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho brāhmaṇamahāsālo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘mayaṃ, bho gotama, brāhmaṇā nāma ācariyassa ācariyadhanaṃ pariyesāma. Paṭiggaṇhatu me bhavaṃ gotamo ācariyadhana’’nti. Paṭiggahesi bhagavā anukampaṃ upādāya. Atha kho so brāhmaṇamahāsālo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama…pe… upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.
已对照

五、慢心刚强经

5. Mānatthaddhasuttaṃ
201PTS 1.178缅 1.180已对照

二百零一、因缘在舍卫城。那时,名叫慢心刚强者(Mānatthaddha)的婆罗门住在舍卫城。他既不礼敬母亲,也不礼敬父亲,不礼敬老师,不礼敬长兄。那时,世尊为大会众所围绕而说法。于是慢心刚强者婆罗门这样想——“这位沙门乔达摩为大会众所围绕而说法。我何不前往沙门乔达摩之处呢?如果沙门乔达摩跟我搭话,我也跟他搭话;如果沙门乔达摩不跟我搭话,我也不搭话。”于是慢心刚强者婆罗门来到世尊之处;到了之后,默然站在一旁。于是世尊没有跟他搭话。于是慢心刚强者婆罗门[想]:‘这位沙门乔达摩什么也不知道’,就想从那里再回去。于是世尊以心了知慢心刚强者婆罗门心中的思虑,以偈对慢心刚强者婆罗门说——

“婆罗门,慢不是好的,对于在此有所求者,婆罗门;

为了什么目的而来,就应当增长那个[目的]。”

于是慢心刚强者婆罗门[想]:“沙门乔达摩知道我的心”,就在那里以头俯伏于世尊双足,以口亲吻世尊双足、以双手抚摩[之],并自报其名:“乔达摩尊师,我是慢心刚强者;乔达摩尊师,我是慢心刚强者。”于是那会众生起了未曾有之心:‘诸位,真是稀有啊!诸位,真是未曾有啊!这位慢心刚强者婆罗门既不礼敬母亲,也不礼敬父亲,不礼敬老师,不礼敬长兄;然而却对沙门乔达摩作这样最上的谦下之行。’于是世尊对慢心刚强者婆罗门这样说——“够了,婆罗门,起来,坐在自己的座位上,因为你的心已对我生起净信。”于是慢心刚强者婆罗门坐在自己的座位上之后,以偈对世尊说——

“对哪些人不应起慢?对哪些人应当恭敬?

哪些人应受他礼敬?哪些人被他善加供养为好?”

“对母亲、父亲,还有长兄;

老师是第四,

对他们不应起慢;

对他们应当恭敬,

他们应受他礼敬;

他们被他善加供养为好。

“对阿罗汉、已清凉者,所作已办、无漏者,

除灭了慢而不刚强,应当礼拜那些无上者。”

这样说时,慢心刚强者婆罗门对世尊这样说——“奇哉!乔达摩尊师……乃至……愿乔达摩尊师忆持我为优婆塞,从今日起,终生皈依。”

201. Sāvatthinidānaṃ. Tena kho pana samayena mānatthaddho nāma brāhmaṇo sāvatthiyaṃ paṭivasati. So neva mātaraṃ abhivādeti, na pitaraṃ abhivādeti, na ācariyaṃ abhivādeti, na jeṭṭhabhātaraṃ abhivādeti. Tena kho pana samayena bhagavā mahatiyā parisāya parivuto dhammaṃ deseti. Atha kho mānatthaddhassa brāhmaṇassa etadahosi – ‘‘ayaṃ kho samaṇo gotamo mahatiyā parisāya parivuto dhammaṃ deseti. Yaṃnūnāhaṃ yena samaṇo gotamo tenupasaṅkameyyaṃ. Sace maṃ samaṇo gotamo ālapissati, ahampi taṃ ālapissāmi. No ce maṃ samaṇo gotamo ālapissati, ahampi nālapissāmī’’ti. Atha kho mānatthaddho brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā tuṇhībhūto ekamantaṃ aṭṭhāsi. Atha kho bhagavā taṃ nālapi. Atha kho mānatthaddho brāhmaṇo – ‘nāyaṃ samaṇo gotamo kiñci jānātī’ti tatova puna nivattitukāmo ahosi. Atha kho bhagavā mānatthaddhassa brāhmaṇassa cetasā cetoparivitakkamaññāya mānatthaddhaṃ brāhmaṇaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
‘‘Na mānaṃ brāhmaṇa sādhu, atthikassīdha brāhmaṇa;
Yena atthena āgacchi, tamevamanubrūhaye’’ti.
Atha kho mānatthaddho brāhmaṇo – ‘‘cittaṃ me samaṇo gotamo jānātī’’ti tattheva bhagavato pādesu sirasā nipatitvā bhagavato pādāni mukhena ca paricumbati pāṇīhi ca parisambāhati, nāmañca sāveti – ‘‘mānatthaddhāhaṃ, bho gotama, mānatthaddhāhaṃ, bho gotamā’’ti. Atha kho sā parisā abbhutacittajātā [abbhutacittajātā (sī. syā. kaṃ. pī.), acchariyabbhutacittajātā (ka.)] ahosi – ‘acchariyaṃ vata bho, abbhutaṃ vata bho! Ayañhi mānatthaddho brāhmaṇo neva mātaraṃ abhivādeti, na pitaraṃ abhivādeti, na ācariyaṃ abhivādeti, na jeṭṭhabhātaraṃ abhivādeti; atha ca pana samaṇe gotame evarūpaṃ paramanipaccakāraṃ karotī’ti. Atha kho bhagavā mānatthaddhaṃ brāhmaṇaṃ etadavoca – ‘‘alaṃ, brāhmaṇa, uṭṭhehi, sake āsane nisīda. Yato te mayi cittaṃ pasanna’’nti. Atha kho mānatthaddho brāhmaṇo sake āsane nisīditvā bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
‘‘Kesu na mānaṃ kayirātha, kesu cassa sagāravo;
Kyassa apacitā assu, kyassu sādhu supūjitā’’ti.
‘‘Mātari pitari cāpi, atho jeṭṭhamhi bhātari;
Ācariye catutthamhi,
Tesu na mānaṃ kayirātha;
Tesu assa sagāravo,
Tyassa apacitā assu;
Tyassu sādhu supūjitā.
‘‘Arahante sītībhūte, katakicce anāsave;
Nihacca mānaṃ athaddho, te namasse anuttare’’ti.
Evaṃ vutte, mānatthaddho brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama…pe… upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.
已对照

六、违逆经

6. Paccanīkasuttaṃ
202PTS 1.179已对照

二百零二、因缘在舍卫城。那时,名叫喜违逆者(Paccanīkasāta)的婆罗门住在舍卫城。于是喜违逆者婆罗门这样想——“我何不前往沙门乔达摩之处,凡沙门乔达摩所要说的任何[话],我都要一一违逆他。”那时,世尊在露地经行。于是喜违逆者婆罗门来到世尊之处;到了之后,对正在经行的世尊这样说:‘说沙门法吧!’

202. Sāvatthinidānaṃ. Tena kho pana samayena paccanīkasāto nāma brāhmaṇo sāvatthiyaṃ paṭivasati. Atha kho paccanīkasātassa brāhmaṇassa etadahosi – ‘‘yaṃnūnāhaṃ yena samaṇo gotamo tenupasaṅkameyyaṃ. Yaṃ yadeva samaṇo gotamo bhāsissati taṃ tadevassāhaṃ [tadeva sāhaṃ (ka.)] paccanīkāssa’’nti [paccanīkassanti (pī.), paccanīkasātanti (ka.)]. Tena kho pana samayena bhagavā abbhokāse caṅkamati. Atha kho paccanīkasāto brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ caṅkamantaṃ etadavoca – ‘bhaṇa samaṇadhamma’nti.
已对照

“喜违逆者不易了知善说;

‘‘Na paccanīkasātena, suvijānaṃ subhāsitaṃ;
已对照

心被染污者、多有激愤者[亦然]。

Upakkiliṭṭhacittena, sārambhabahulena ca.
已对照

“而谁调伏了激愤、心的不净信,

‘‘Yo ca vineyya sārambhaṃ, appasādañca cetaso;
已对照

舍弃了嫌恨,他就能了知善说。”

Āghātaṃ paṭinissajja, sa ve [sace (syā. kaṃ. ka.)] jaññā subhāsita’’nti.
已对照

这样说时,喜违逆者婆罗门对世尊这样说——“奇哉!乔达摩尊师,奇哉!乔达摩尊师……乃至……愿乔达摩尊师忆持我为优婆塞,从今日起,终生皈依。”

Evaṃ vutte, paccanīkasāto brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama, abhikkantaṃ, bho gotama…pe… upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.
已对照

七、营造者经

7. Navakammikasuttaṃ
203PTS 1.180缅 1.182已对照

二百零三、一时,世尊住在憍萨罗国某处林丛中。那时,营造者·婆罗堕婆阇(Navakammika Bhāradvāja)婆罗门在那林丛中令人做工。营造者·婆罗堕婆阇婆罗门看见世尊结跏趺、保持其身正直、使念现起于面前,坐在某棵娑罗树下。看见之后,他这样想——“我在这林丛中令人做工而喜乐。这沙门乔达摩令人做什么而喜乐呢?”于是营造者·婆罗堕婆阇婆罗门来到世尊之处。到了之后,以偈对世尊说——

“比丘,在你的娑罗林中,所做的是什么工事,

以致乔达摩独自在林野中获得喜乐?”

“我于林中无所应作,

我的林已断根、已枯萎;

我于林中无林、无箭,

舍弃了不乐,独自喜乐。”

这样说时,营造者·婆罗堕婆阇婆罗门对世尊这样说——“奇哉!乔达摩尊师……乃至……愿乔达摩尊师忆持我为优婆塞,从今日起,终生皈依。”

203. Ekaṃ samayaṃ bhagavā kosalesu viharati aññatarasmiṃ vanasaṇḍe. Tena kho pana samayena navakammikabhāradvājo brāhmaṇo tasmiṃ vanasaṇḍe kammantaṃ kārāpeti. Addasā kho navakammikabhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ aññatarasmiṃ sālarukkhamūle nisinnaṃ pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. Disvānassa etadahosi – ‘‘ahaṃ kho imasmiṃ vanasaṇḍe kammantaṃ kārāpento ramāmi. Ayaṃ samaṇo gotamo kiṃ kārāpento ramatī’’ti? Atha kho navakammikabhāradvājo brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami. Upasaṅkamitvā bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
‘‘Ke nu kammantā karīyanti, bhikkhu sālavane tava;
Yadekako araññasmiṃ, ratiṃ vindati gotamo’’ti.
‘‘Na me vanasmiṃ karaṇīyamatthi,
Ucchinnamūlaṃ me vanaṃ visūkaṃ;
Svāhaṃ vane nibbanatho visallo,
Eko rame aratiṃ vippahāyā’’ti.
Evaṃ vutte, navakammikabhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama…pe… upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.
已对照

八、拾柴者经

8. Kaṭṭhahārasuttaṃ
204PTS 1.181缅 1.183已对照

二百零四、一时,世尊住在憍萨罗国某处林丛中。那时,某位婆罗堕婆阇种婆罗门的众多拾柴的内住弟子青年来到那林丛;到了之后,看见世尊结跏趺、保持其身正直、使念现起于面前,坐在那林丛中。看见之后,来到婆罗堕婆阇种婆罗门之处;到了之后,对婆罗堕婆阇种婆罗门这样说——“尊师,您应当知道!在某林丛中,有一位沙门结跏趺、保持其身正直、使念现起于面前而坐。”于是婆罗堕婆阇种婆罗门与那些青年一同来到那林丛。[他]看见世尊结跏趺、保持其身正直、使念现起于面前,坐在那林丛中。看见之后,来到世尊之处;到了之后,以偈对世尊说——

“在深邃的、多有怖骇的林中,

深入空寂、无人的林野;

以不动的、安住的、优美的[身],

比丘,你修禅真是非常优美。

“在既无歌唱、也无奏乐之处,

独自在林野中依着林的牟尼;

这在我看来是稀有的,

你竟独自心怀喜悦住在林中。

“我想[你是]为了与世间主共处,

希求无上的天界(tidiva);

尊师为什么依止无人的林野,

在这里修苦行,为了得梵?”

“凡是任何希冀或欢喜,

于诸多界中种种、恒常依着的;

以无知为根而生的诸渴望,

连根一起,全都已被我终尽。

“那样的我无希冀、无依着、不趋近,

于一切法有清净之见;

证得吉祥的无上正觉,

婆罗门,我修禅于隐处,是无怯者。”

这样说时,婆罗堕婆阇种婆罗门对世尊这样说——“奇哉!乔达摩尊师,奇哉!乔达摩尊师……乃至……从今日起,终生皈依。”

204. Ekaṃ samayaṃ bhagavā kosalesu viharati aññatarasmiṃ vanasaṇḍe. Tena kho pana samayena aññatarassa bhāradvājagottassa brāhmaṇassa sambahulā antevāsikā kaṭṭhahārakā māṇavakā yena vanasaṇḍo tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā addasaṃsu bhagavantaṃ tasmiṃ vanasaṇḍe nisinnaṃ pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. Disvāna yena bhāradvājagotto brāhmaṇo tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhāradvājagottaṃ brāhmaṇaṃ etadavocuṃ – ‘‘yagghe, bhavaṃ jāneyyāsi! Asukasmiṃ vanasaṇḍe samaṇo nisinno pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā’’. Atha kho bhāradvājagotto brāhmaṇo tehi māṇavakehi saddhiṃ yena so vanasaṇḍo tenupasaṅkami. Addasā kho bhagavantaṃ tasmiṃ vanasaṇḍe nisinnaṃ pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. Disvāna yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
‘‘Gambhīrarūpe bahubherave vane,
Suññaṃ araññaṃ vijanaṃ vigāhiya;
Aniñjamānena ṭhitena vaggunā,
Sucārurūpaṃ vata bhikkhu jhāyasi.
‘‘Na yattha gītaṃ napi yattha vāditaṃ,
Eko araññe vanavassito muni;
Accherarūpaṃ paṭibhāti maṃ idaṃ,
Yadekako pītimano vane vase.
‘‘Maññāmahaṃ lokādhipatisahabyataṃ,
Ākaṅkhamāno tidivaṃ anuttaraṃ;
Kasmā bhavaṃ vijanamaraññamassito,
Tapo idha kubbasi brahmapattiyā’’ti.
‘‘Yā kāci kaṅkhā abhinandanā vā,
Anekadhātūsu puthū sadāsitā;
Aññāṇamūlappabhavā pajappitā,
Sabbā mayā byantikatā samūlikā.
‘‘Svāhaṃ akaṅkho asito anūpayo,
Sabbesu dhammesu visuddhadassano;
Pappuyya sambodhimanuttaraṃ sivaṃ,
Jhāyāmahaṃ brahma raho visārado’’ti.
Evaṃ vutte, bhāradvājagotto brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama abhikkantaṃ, bho gotama…pe… ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.
已对照

九、奉养母亲者经

9. Mātuposakasuttaṃ
205PTS 1.182已对照

二百零五、因缘在舍卫城。那时,奉养母亲者(mātuposaka)婆罗门来到世尊之处;到了之后,与世尊互相问候。互相问候、交谈了一番愉快而值得忆念的话之后,坐在一旁。坐在一旁的奉养母亲者婆罗门对世尊这样说——“乔达摩尊师,我如法地寻求施食,如法地寻求施食之后,奉养父母。乔达摩尊师,我这样做,是做了应做之事的人吗?”“婆罗门,你这样做,确实是做了应做之事的人。婆罗门,凡如法地寻求施食、如法地寻求施食之后奉养父母的人,他便生起许多福。”

205. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho mātuposako brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho mātuposako brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ahañhi, bho gotama, dhammena bhikkhaṃ pariyesāmi, dhammena bhikkhaṃ pariyesitvā mātāpitaro posemi. Kaccāhaṃ, bho gotama, evaṃkārī kiccakārī homī’’ti? ‘‘Taggha tvaṃ, brāhmaṇa, evaṃkārī kiccakārī hosi. Yo kho, brāhmaṇa, dhammena bhikkhaṃ pariyesati, dhammena bhikkhaṃ pariyesitvā mātāpitaro poseti, bahuṃ so puññaṃ pasavatī’’ti.
缅 1.184已对照

“凡如法地奉养母亲或父亲的人,

‘‘Yo mātaraṃ pitaraṃ vā, macco dhammena posati;
已对照

由于对父母的那种侍奉,诸智者

Tāya naṃ pāricariyāya, mātāpitūsu paṇḍitā;
已对照

就在此世称赞他,死后[他]在天界欢喜。”

Idheva naṃ pasaṃsanti, pecca sagge pamodatī’’ti.
已对照

这样说时,奉养母亲者婆罗门对世尊这样说——“奇哉!乔达摩尊师,奇哉!乔达摩尊师……乃至……愿乔达摩尊师忆持我为优婆塞,从今日起,终生皈依。”

Evaṃ vutte, mātuposako brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ bho gotama, abhikkantaṃ, bho gotama…pe… upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.
已对照

十、乞者经

10. Bhikkhakasuttaṃ
206已对照

二百零六、因缘在舍卫城。那时,乞者(bhikkhaka)婆罗门来到世尊之处;到了之后,与世尊互相问候。互相问候、交谈了一番愉快而值得忆念的话之后,坐在一旁。坐在一旁的乞者婆罗门对世尊这样说——“乔达摩尊师,我也是乞者,尊师也是乞者,在这里我们有什么差别?”

206. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho bhikkhako brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho bhikkhako brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ahampi kho, bho gotama, bhikkhako, bhavampi bhikkhako, idha no kiṃ nānākaraṇa’’nti?
已对照

“并不因向他人乞求,便由此成为乞者;

‘‘Na tena bhikkhako hoti, yāvatā bhikkhate pare;
已对照

受持臭秽之法(vissaṃ dhammaṃ),并不就此成为比丘。

Vissaṃ dhammaṃ samādāya, bhikkhu hoti na tāvatā.
已对照

“凡在此摒除了福与恶、[而行]梵行者,

‘‘Yodha puññañca pāpañca, bāhitvā brahmacariyaṃ;
已对照

以审虑而行于世间——他确实被称为比丘。”

Saṅkhāya loke carati, sa ve bhikkhūti vuccatī’’ti.
已对照

这样说时,乞者婆罗门对世尊这样说——“奇哉!乔达摩尊师,奇哉!乔达摩尊师……乃至……愿乔达摩尊师忆持我为优婆塞,从今日起,终生皈依。”

Evaṃ vutte, bhikkhako brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama, abhikkantaṃ, bho gotama…pe… upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.
已对照

十一、僧迦罗婆经

11. Saṅgāravasuttaṃ
207PTS 1.183缅 1.185已对照

二百零七、因缘在舍卫城。那时,有一位名叫僧迦罗婆(Saṅgārava)的婆罗门住在舍卫城,他是以水为清净者(udakasuddhika),相信以水[得]遍净,早晚住于入水之行。那时,具寿阿难在上午穿好[下衣],取了钵与衣,进入舍卫城乞食。在舍卫城乞食之后,饭后从乞食处回来,来到世尊之处;到了之后,礼敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的具寿阿难对世尊这样说——“尊者,在此,有一位名叫僧迦罗婆的婆罗门住在舍卫城,他是以水为清净者,相信以水[得]清净,早晚住于入水之行。善哉,尊者,愿世尊出于悲悯而前往僧迦罗婆婆罗门的住处。”世尊以默然表示接受。

那时,世尊在上午穿好[下衣],取了钵与衣,来到僧迦罗婆婆罗门的住处;到了之后,坐在所敷设的座位上。那时,僧迦罗婆婆罗门来到世尊之处;到了之后,与世尊互相问候。互相问候、交谈了一番愉快而值得忆念的话之后,坐在一旁。世尊对坐在一旁的僧迦罗婆婆罗门这样说——“婆罗门,据说你是以水为清净者,相信以水[得]清净,早晚住于入水之行,是真的吗?”“是的,乔达摩尊师。”“婆罗门,那么你是见到什么义利(atthavasa),[才]是以水为清净者,相信水之清净,早晚住于入水之行呢?”“乔达摩尊师,在此,我白天所造的恶业,傍晚以沐浴把它冲走;夜里所造的恶业,早上以沐浴把它冲走。乔达摩尊师,我正是见到这个义利,[才]是以水为清净者,相信以水[得]清净,早晚住于入水之行。”

“婆罗门,法是湖,戒是渡口,

不浊,由善人称赞于诸善人之中;

诸达吠陀者确在那里沐浴,

身体不湿便渡到彼岸。”

这样说时,僧迦罗婆婆罗门对世尊这样说——“奇哉!乔达摩尊师,奇哉!乔达摩尊师……乃至……愿乔达摩尊师忆持我为优婆塞,从今日起,终生皈依。”

207. Sāvatthinidānaṃ. Tena kho pana samayena saṅgāravo nāma brāhmaṇo sāvatthiyaṃ paṭivasati udakasuddhiko, udakena parisuddhiṃ pacceti, sāyaṃ pātaṃ udakorohanānuyogamanuyutto viharati. Atha kho āyasmā ānando pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṃ piṇḍāya pāvisi. Sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘idha, bhante, saṅgāravo nāma brāhmaṇo sāvatthiyaṃ paṭivasati udakasuddhiko, udakena suddhiṃ pacceti, sāyaṃ pātaṃ udakorohanānuyogamanuyutto viharati. Sādhu, bhante, bhagavā yena saṅgāravassa brāhmaṇassa nivesanaṃ tenupasaṅkamatu anukampaṃ upādāyā’’ti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.
Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena saṅgāravassa brāhmaṇassa nivesanaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Atha kho saṅgāravo brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho saṅgāravaṃ brāhmaṇaṃ bhagavā etadavoca – ‘‘saccaṃ kira tvaṃ, brāhmaṇa, udakasuddhiko, udakena suddhiṃ paccesi, sāyaṃ pātaṃ udakorohanānuyogamanuyutto viharasī’’ti? ‘‘Evaṃ, bho gotama’’. ‘‘Kiṃ pana tvaṃ, brāhmaṇa, atthavasaṃ sampassamāno udakasuddhiko, udakasuddhiṃ paccesi, sāyaṃ pātaṃ udakorohanānuyogamanuyutto viharasī’’ti? ‘‘Idha me, bho gotama [idha me bho gotama ahaṃ (pī. ka.)], yaṃ divā pāpakammaṃ kataṃ hoti, taṃ sāyaṃ nhānena [nahānena (sī. syā. kaṃ. pī.)] pavāhemi, yaṃ rattiṃ pāpakammaṃ kataṃ hoti taṃ pātaṃ nhānena pavāhemi. Imaṃ khvāhaṃ, bho gotama, atthavasaṃ sampassamāno udakasuddhiko, udakena suddhiṃ paccemi, sāyaṃ pātaṃ udakorohanānuyogamanuyutto viharāmī’’ti.
‘‘Dhammo rahado brāhmaṇa sīlatittho,
Anāvilo sabbhi sataṃ pasattho;
Yattha have vedaguno sinātā,
Anallagattāva [anallīnagattāva (ka.)] taranti pāra’’nti.
Evaṃ vutte, saṅgāravo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama, abhikkantaṃ, bho gotama…pe… upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.
已对照

十二、可摩兜色经

12. Khomadussasuttaṃ
208PTS 1.184缅 1.186已对照

二百零八、如是我闻——一时,世尊住在释迦[国],[有]一座名叫可摩兜色(Khomadussa)的释迦人市镇。那时,世尊在上午穿好[下衣],取了钵与衣,进入可摩兜色市镇乞食。那时,可摩兜色的婆罗门居士们因某件应做之事聚集在会堂,天也一点一滴地下着雨。那时,世尊来到那会堂。可摩兜色的婆罗门居士们看见世尊从远处走来;看见之后,这样说——“剃光头的沙门之流是什么人?他们又哪里会懂得会堂之法?”那时,世尊以偈对可摩兜色的婆罗门居士们说——

“没有善人之处,那不是会堂;

不说法者,他们不是善人;

舍断了贪、瞋与痴,

说法者便是善人。”

这样说时,可摩兜色的婆罗门居士们对世尊这样说——“奇哉!乔达摩尊师,奇哉!乔达摩尊师。乔达摩尊师,犹如把倒覆的扶起,把遮蔽的揭开,为迷路者指示道路,在黑暗中持来油灯,使有眼者得见诸色。正是如此,乔达摩尊师以种种方式开显了法。我们皈依乔达摩尊师、法与比丘僧团。愿乔达摩尊师忆持我们为优婆塞,从今日起,终生皈依。”

208. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sakkesu viharati khomadussaṃ nāmaṃ sakyānaṃ nigamo. Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya khomadussaṃ nigamaṃ piṇḍāya pāvisi. Tena kho pana samayena khomadussakā brāhmaṇagahapatikā sabhāyaṃ sannipatitā honti kenacideva karaṇīyena, devo ca ekamekaṃ phusāyati. Atha kho bhagavā yena sā sabhā tenupasaṅkami. Addasaṃsu khomadussakā brāhmaṇagahapatikā bhagavantaṃ dūratova āgacchantaṃ. Disvāna etadavocuṃ – ‘‘ke ca muṇḍakā samaṇakā, ke ca sabhādhammaṃ jānissantī’’ti? Atha kho bhagavā khomadussake brāhmaṇagahapatike gāthāya ajjhabhāsi –
‘‘Nesā sabhā yattha na santi santo,
Santo na te ye na vadanti dhammaṃ;
Rāgañca dosañca pahāya mohaṃ,
Dhammaṃ vadantā ca bhavanti santo’’ti.
Evaṃ vutte, khomadussakā brāhmaṇagahapatikā bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama, abhikkantaṃ, bho gotama; seyyathāpi, bho gotama, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya – cakkhumanto rūpāni dakkhantīti, evamevaṃ bhotā gotamena anekapariyāyena dhammo pakāsito. Ete mayaṃ bhavantaṃ gotamaṃ saraṇaṃ gacchāma dhammañca bhikkhusaṅghañca. Upāsake no bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupete saraṇaṃ gate’’ti.
已对照

优婆塞品第二。

Upāsakavaggo dutiyo.
已对照

其摄颂——

耕田、优陀夷、提婆希多,某大富;

慢心刚强、违逆,营造者与拾柴者;

奉养母亲者、乞者,僧迦罗婆,连同可摩兜色,[共]十二[经]。

Tassuddānaṃ –
Kasi udayo devahito, aññataramahāsālaṃ;
Mānathaddhaṃ paccanīkaṃ, navakammikakaṭṭhahāraṃ;
Mātuposakaṃ bhikkhako, saṅgāravo ca khomadussena dvādasāti.
已对照

《婆罗门相应》完毕。

Brāhmaṇasaṃyuttaṃ samattaṃ.